Upanishads - Ishavasya
Mukhya (Principal)Yajurveda18 Verses

Ishavasya

Mukhya (Principal)Yajurveda

ಈಶಾವಾಸ್ಯ ಉಪನಿಷತ್ತು ಶುಕ್ಲ ಯಜುರ್ವೇದಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಮುಖ್ಯ ಉಪನಿಷತ್ತು; 18 ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿಯೇ ಗಾಢವಾದ ವೇದಾಂತ ಬೋಧನೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. “ಈಶಾವಾಸ್ಯಮಿದಂ ಸರ್ವಂ” ಎಂಬ ಮೊದಲ ಮಂತ್ರವು ಚರಾಚರ ಜಗತ್ತೆಲ್ಲವೂ ಈಶ್ವರನಿಂದ ಆವೃತ/ವ್ಯಾಪ್ತವಾಗಿದೆ ಎಂಬ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ “ತೇನ ತ್ಯಕ್ತೇನ ಭುಂಜೀಥಾಃ” — ತ್ಯಾಗದ ಮೂಲಕ ಶುದ್ಧ ಅನುಭವ, ಮತ್ತು “ಮಾ ಗೃಧಃ” — ಲೋಭತ್ಯಾಗ/ಅಪರಿಗ್ರಹ ಎಂಬ ನೈತಿಕ ಆಧಾರ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತದೆ. ಈ ಉಪನಿಷತ್ತು ಕರ್ಮ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನವನ್ನು ವಿರೋಧಿಗಳಂತೆ ಅಲ್ಲ, ಸಮನ್ವಯವಾಗಿ ಬೋಧಿಸುತ್ತದೆ. “ಕುರ್ವನ್ನೇವೇಹ ಕರ್ಮಾಣಿ… ಶತಂ ಸಮಾಃ” ಪ್ರಕಾರ, ಕರ್ಮ ಮಾಡುತ್ತಲೇ ಅನಾಸಕ್ತಿ ಇದ್ದರೆ ಬಂಧನವಾಗದು. ನಂತರ ವಿದ್ಯಾ-ಅವಿದ್ಯಾ (ಹಾಗೂ ಸಂಭವೂತಿ-ಅಸಂಭವೂತಿ)ಗಳನ್ನು ಏಕಪಕ್ಷವಾಗಿ ಹಿಡಿದರೆ ಅಂಧಕಾರಕ್ಕೆ ದಾರಿ; ಎರಡರ ಸಮ್ಯಕ್ ಅರಿವು ಮರಣವನ್ನು ದಾಟಿ ಅಮೃತತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಹಾಯಕ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ “ಹಿರಣ್ಮಯ ಪಾತ್ರ” ರೂಪಕದಿಂದ ಸತ್ಯದ ಮುಖವು ತೇಜೋಮಯ ಆವರಣದಿಂದ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಸೂರ್ಯ/ಪೂಷನ್‌ಗೆ ಆ ಆವರಣವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವಂತೆ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ—ಸತ್ಯಧರ್ಮದ ದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಅಂತಃಪುರುಷ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರಕ್ಕಾಗಿ. ಶಂಕರರ ಅದ್ವೈತ ಭಾಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಆತ್ಮ-ಬ್ರಹ್ಮೈಕ್ಯ ಮುಖ್ಯ; ಕರ್ಮ ಚಿತ್ತಶುದ್ಧಿಗೆ; ಇತರ ಪರಂಪರೆಗಳಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಕತೆ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿ-ಸಮರ್ಪಣೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

Start Reading

Key Teachings

• Īśāvāsyatā (divine pervasion): the entire moving universe is pervaded/inhabited by Īśa.

• Tena tyaktena bhuñjīthāḥ: true “enjoyment” is through relinquishment and inner freedom

not possession.

• Mā gṛdhaḥ kasyasvid dhanam: non-appropriation and non-greed as a direct implication of non-dual vision.

• Karma-yoga orientation: action can be lived for “a hundred years” without bondage when performed without egoic claim.

• Vidyā–Avidyā synthesis: exclusive pursuit of either leads to darkness; integrated understanding enables crossing death and attaining immortality.

• Sambhūti–Asambhūti dialectic: the manifest and the unmanifest must be understood without one-sided absolutization.

• Ātman vision: the Self in all beings and all beings in the Self; compassion and fearlessness arise from this insight.

• The “golden vessel” motif: the brilliance of appearances veils Truth; prayer and discernment remove the covering.

• Sūrya/Pūṣan invocation: the cosmic order (ṛta/dharma) and inner realization converge in the solar symbolism.

• Liberation (amṛtatva): immortality as realization of the innermost reality

not mere post-mortem survival.

Verses of the Ishavasya

18 verses with Sanskrit text, transliteration, and translation.

Verse 1

ईशावास्यमिदं सर्वं यत्किञ्च जगत्यां जगत् । तेन त्यक्तेन भुञ्जीथा मा गृधः कस्यस्विद्धनम् ॥१॥

ಈ ಚಲಿಸುವ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಚರಾಚರವಾಗಿರುವ ಎಲ್ಲವೂ ಈಶ್ವರನಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ. ತ್ಯಾಗಭಾವದಿಂದ ಭೋಗಿಸು; ಯಾರ ಧನವನ್ನೂ ಲೋಭಿಸಬೇಡ.

Brahman/Īśvara-pervasion; tyāga (renunciation) as the basis of right enjoyment; aparigraha (non-possessiveness)

Verse 2

कुर्वन्नेवेह कर्माणि जिजीविषेच्छतं समाः । एवं त्वयि नान्यथेतोऽस्ति न कर्म लिप्यते नरे ॥२॥

ಇಲ್ಲಿಯೇ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಮಾಡುತ್ತಾ ಮನುಷ್ಯನು ನೂರು ವರ್ಷ ಬದುಕಬೇಕೆಂದು ಇಚ್ಛಿಸಲಿ. ನಿನಗೆ ಇದಲ್ಲದೆ ಬೇರೆ ಮಾರ್ಗವಿಲ್ಲ; ಕರ್ಮವು ನರನಿಗೆ ಲೇಪವಾಗದು.

Karma-yoga and akarma-bandha (non-binding action); niṣkāma-karma; jīvanmukti orientation

Verse 3

असुर्या नाम ते लोका अन्धेन तमसाऽऽवृताः । ताँस्ते प्रेत्याभिगच्छन्ति ये के चात्महनो जनाः ॥३॥

ಆ ಲೋಕಗಳು ‘ಸೂರ್ಯರಹಿತ’ವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ; ಅವು ಅಂಧಕಾರಮಯ ತಮಸ್ಸಿನಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿವೆ. ಆತ್ಮಹನನ ಮಾಡುವವರು ಮರಣಾನಂತರ ಅತ್ತ ಸೇರುತ್ತಾರೆ.

Avidyā (ignorance) and ātma-han (self-negation); bondage leading to dark states; necessity of Self-knowledge

Verse 4

अनेजदेकं मनसो जवीयो नैनद्देवा आप्नुवन्पूर्वमर्षत् । तद्धावतोऽन्यानत्येति तिष्ठत्तस्मिन्नपो मातरिश्वा दधाति ॥४॥

ಆ ಏಕ ಪರಬ್ರಹ್ಮ ಅಚಲವಾದರೂ ಮನಸ್ಸಿಗಿಂತ ವೇಗವಂತ; ದೇವತೆಗಳೂ ಅದನ್ನು ತಲುಪಲಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಮುಂಚೆಯೇ ಸಾಗಿಹೋಯಿತು. ತಾನೇ ನಿಂತಿದ್ದರೂ ಓಡುವವರನ್ನೆಲ್ಲ ಮೀರಿಸುತ್ತದೆ; ಅದರಲ್ಲಿ ಮಾತರಿಶ್ವ (ವಾಯು) ಜಲಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ.

Brahman (transcendent-immanent Absolute) and its paradoxical nature beyond motion/rest

Verse 5

तदेजति तन्नैजति तद्दूरे तद्वन्तिके । तदन्तरस्य सर्वस्य तदु सर्वस्यास्य बाह्यतः ॥५॥

ಅದು ಚಲಿಸುತ್ತದೆ; ಅದೇ ಚಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅದು ದೂರದಲ್ಲಿದೆ; ಅದೇ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದೆ. ಅದು ಈ ಎಲ್ಲದರ ಒಳಗಿದೆ; ಮತ್ತು ಈ ಎಲ್ಲದರ ಹೊರಗೆಯೂ ಅದೇ ಇದೆ.

Brahman as immanent and transcendent; non-duality beyond opposites (dvandva-atīta)

Verse 6

यस्तु सर्वाणि भूतान्यात्मन्येवानुपश्यति । सर्वभूतेषु चात्मानं ततो न विजुगुप्सते ॥६॥

ಯಾವ ಸಾಧಕನು ಎಲ್ಲ ಭೂತಗಳನ್ನು ಆತ್ಮನಲ್ಲೇ ಕಾಣುತ್ತಾನೋ, ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ಭೂತಗಳಲ್ಲಿ ಆತ್ಮನನ್ನೇ ಕಾಣುತ್ತಾನೋ—ಅವನಿಗೆ ನಂತರ ದ್ವೇಷವೂ ಅಸಹ್ಯವೂ ಉಂಟಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

Ātman-Brahman nonduality; sarvātma-bhāva; liberation through knowledge (jñāna) removing aversion (dveṣa)

Verse 7

यस्मिन् सर्वाणि भूतानि आत्मैवाभूद्विजानतः । तत्र को मोहः कः शोक एकत्वमनुपश्यतः ॥७॥

ಯಾವ ಜ್ಞಾನಿಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಭೂತಗಳು ಆತ್ಮನೇ ಆಗಿಬಿಟ್ಟವೋ—ಏಕತ್ವವನ್ನು ನೋಡುವವನಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಮೋಹವೇನು? ಶೋಕವೇನು?

Ātman–Brahman non-duality; removal of śoka/moha through ekatva-darśana

Verse 8

स पर्यगाच्छुक्रमकायमव्रणमस्नाविरं शुद्धमपापविद्धम् । कविर्मनीषी परिभूः स्वयम्भू याथातथ्यतोऽर्थान् व्यदधाच्छाश्वतीभ्यः समाभ्यः ॥८॥

ಅವನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿದ್ದಾನೆ—ಪ್ರಕಾಶಮಯ, ದೇಹರಹಿತ, ಗಾಯರಹಿತ, ಸ್ನಾಯುರಹಿತ, ಶುದ್ಧ, ಪಾಪದಿಂದ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯ. ಕವಿ-ದ್ರಷ್ಟಾ, ಮನೀಷಿ, ಪರಿಭೂ, ಸ್ವಯಂಭೂ—ಯಥಾರ್ಥತೆಯಂತೆ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಶಾಶ್ವತ ಕಾಲಕ್ಕೆ ವಿಧಿಸಿದ್ದಾನೆ.

Brahman/Iśvara as all-pervading, pure, actionless (nirdoṣa) reality; cosmic order (ṛta/dharma) and intelligent governance

Verse 9

अन्धं तमः प्रविशन्ति येऽविद्यामुपासते । ततो भूय इव ते तमो य उ विद्यायां रताः ॥९॥

ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ಉಪಾಸಿಸುವವರು ಅಂಧ ತಮಸ್ಸಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ; ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಘೋರ ತಮಸ್ಸಿಗೆ—ಜ್ಞಾನದಲ್ಲೇ ಆಸಕ್ತರಾಗಿರುವವರು.

Vidyā–avidyā dialectic; critique of one-sided paths; necessity of integral understanding (later resolved in 10–11)

Verse 10

अन्यदेवाहुर्विद्ययाऽन्यदाहुरविद्यया । इति शुश्रुम धीराणां ये नस्तद्विचचक्षिरे ॥१०॥

ವಿದ್ಯೆಯಿಂದ ಒಂದು ರೀತಿಯೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಅವಿದ್ಯೆಯಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ರೀತಿಯೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ನಾವು ಧೀರ ಜ್ಞಾನಿಗಳಿಂದ ಕೇಳಿದ್ದೇವೆ; ಅವರು ನಮಗೆ ಅದರ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಬೋಧಿಸಿದರು.

Vidyā–avidyā viveka (discrimination between higher knowledge and ignorance)

Verse 11

विद्यां चाविद्यां च यस्तद्वेदोभयं सह । अविद्यया मृत्युं तीर्त्वा विद्ययाऽमृतमश्नुते ॥११॥

ಯಾರು ಆ ತತ್ತ್ವವನ್ನು—ವಿದ್ಯೆಯನ್ನೂ ಅವಿದ್ಯೆಯನ್ನೂ ಎರಡನ್ನೂ ಸಹ—ಒಟ್ಟಾಗಿ ತಿಳಿಯುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ಅವಿದ್ಯೆಯಿಂದ ಮರಣವನ್ನು ದಾಟಿ, ವಿದ್ಯೆಯಿಂದ ಅಮೃತತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

Sādhana-samuccaya (integration of karma/upāsanā leading toward mokṣa); amṛtatva (immortality)

Verse 12

अन्धं तमः प्रविशन्ति येऽसम्भूतिमुपासते । ततो भूय इव ते तमो य उ सम्भूत्यां रताः ॥१२॥

ಅಸಂಭೂತಿ (ಅವ್ಯಕ್ತ) ಯ ಉಪಾಸನೆ ಮಾಡುವವರು ಅಂಧ ತಮಸ್ಸಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮತ್ತು ಸಂಭೂತಿ (ವ್ಯಕ್ತ) ಯಲ್ಲೇ ಆಸಕ್ತರಾಗಿರುವವರು, ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಘೋರ ತಮಸ್ಸಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವವರಂತೆ ಆಗುತ್ತಾರೆ.

Saguna–nirguna (manifest/unmanifest) discernment; limitation of one-sided upāsanā; avidyā of partial views

Verse 13

अन्यदेवाहुः सम्भवात् अन्यदाहुरसम्भवात् । इति शुश्रुम धीराणां ये नस्तद्विचचक्षिरे ॥१३॥

ಕೆಲವರು ‘ಸಂಭವ’ (ಉದ್ಭವ/ಪ್ರಕಟತೆ)ದಿಂದ ಅದು ಒಂದು ರೀತಿಯೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ‘ಅಸಂಭವ’ (ಅನುತ್ಪತ್ತಿ/ಅಪ್ರಕಟತೆ)ದಿಂದ ಅದು ಬೇರೆ ರೀತಿಯೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ನಮಗೆ ಧೀರರಾದ ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಉಪದೇಶಿಸಿದಂತೆ ನಾವು ಕೇಳಿದ್ದೇವೆ.

Brahman–world relation; sambhūti/asambhūti as complementary standpoints; avidyā/vidyā coordination

Verse 14

सम्भूतिं च विनाशं च यस्तद्वेदोभयं सह । विनाशेन मृत्युं तीर्त्वा सम्भूत्यामृतमश्नुते ॥१४॥

ಯಾರು ‘ಸಂಭೂತಿ’ (ಪ್ರಕಟತೆ/ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ) ಮತ್ತು ‘ವಿನಾಶ’ (ಕ್ಷಯ/ಲಯ) — ಇವೆರಡನ್ನೂ ಒಂದೇಸಮಯದಲ್ಲಿ ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ತಿಳಿಯುತ್ತಾನೋ; ಅವನು ವಿನಾಶದ ಮೂಲಕ ಮರಣವನ್ನು ದಾಟಿ, ಸಂಭವೂತಿಯ ಮೂಲಕ ಅಮೃತತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

Mokṣa through integrated knowledge (vidyā) and engagement (karma); transcendence of mṛtyu via insight into impermanence and realization of the immortal

Verse 15

हिरण्मयेन पात्रेण सत्यस्यापिहितं मुखम् । तत्त्वं पूषन्नपावृणु सत्यधर्माय दृष्टये ॥१५॥

ಸತ್ಯದ ಮುಖವು ಹಿರಣ್ಮಯ ಪಾತ್ರದಿಂದ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಹೇ ಪೂಷನ್, ಅದನ್ನು ನನ್ನಿಗಾಗಿ ತೆರೆಯು; ಸತ್ಯಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾದ ನಾನು ಆ ಸತ್ಯವನ್ನು ದರ್ಶನ ಮಾಡಲೆಂದು.

Māyā/āvaraṇa (veiling); realization of Brahman (satya) beyond luminous appearances; prayer for direct vision (aparokṣānubhūti)

Verse 16

पूषन्नेकर्षे यम सूर्य प्राजापत्य व्यूह रश्मीन् समूह। तेजो यत्ते रूपं कल्याणतमं तत्ते पश्यामि। योऽसावसौ पुरुषः सोऽहमस्मि॥१६॥

ಹೇ ಪೂಷನ್, ಏಕಮಾತ್ರ ದ್ರಷ್ಟಾ; ಹೇ ಯಮ; ಹೇ ಸೂರ್ಯ, ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಸಂತಾನ—ನಿನ್ನ ಕಿರಣಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿ, ಹಿಂತೆಗೆ. ನಿನ್ನ ಅತ್ಯಂತ ಮಂಗಳಕರವಾದ ತೇಜೋಮಯ ರೂಪವನ್ನು ನಾನು ದರ್ಶನ ಮಾಡಲಿ. ಸೂರ್ಯಮಂಡಲದಲ್ಲಿರುವ ಆ ಪುರುಷನೇ ನಾನು.

Ātman–Brahman identity; removal of the ‘golden’ veil (avidyā) obscuring Truth

Verse 17

वायुरनिलममृतमथेदं भस्मान्तं शरीरम्। ॐ क्रतो स्मर कृतं स्मर क्रतो स्मर कृतं स्मर॥१७॥

ಪ್ರಾಣವಾಯು ಅಮೃತವಾದ ಅನಿಲದಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗಲಿ; ನಂತರ ಈ ದೇಹ ಭಸ್ಮದಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯವಾಗಲಿ. ಓಂ—ಹೇ ಕ್ರತು (ಮನಸ್ಸು/ಇಚ್ಛಾಶಕ್ತಿ), ಸ್ಮರಿಸು; ಮಾಡಿದುದನ್ನು ಸ್ಮರಿಸು. ಹೇ ಕ್ರತು, ಸ್ಮರಿಸು; ಮಾಡಿದುದನ್ನು ಸ್ಮರಿಸು.

Anta-kāla smṛti (final remembrance), karma and its fruition, distinction of perishable body and ‘immortal’ prāṇa/cosmic principle; preparation for mokṣa

Verse 18

अग्ने नय सुपथा राये अस्मान् विश्वानि देव वयुनानि विद्वान्। युयोध्यस्मज्जुहुराणमेनो भूयिष्ठां ते नमउक्तिं विधेम॥१८॥

ಹೇ ಅಗ್ನಿ, ಎಲ್ಲ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ತಿಳಿದ ದೇವನೇ, ನಮ್ಮನ್ನು ಐಶ್ವರ್ಯಕ್ಕೆ ಸುಪಥದಿಂದ ನಡೆಸು. ದಾರಿಗೆಡಿಸುವ ಪಾಪವನ್ನು ನಮ್ಮಿಂದ ದೂರಮಾಡು. ನಿನಗೆ ನಾವು ಅತ್ಯಧಿಕ ನಮನೋಕ್ತಿಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುತ್ತೇವೆ.

Grace and guidance toward mokṣa; purification from pāpa/avidyā; ‘supathā’ as the right path (dharma/jñāna)

Read Upanishads in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App