Sarga 13

Verses 1-2

अतदर्हं महाराजं शयानमतथोचितम् ।ययातिमिव पुण्यान्ते देवलोकात्परिच्युतम् ॥१॥अनर्थरूपा सिद्धार्था ह्यभीता भयदर्शिनी ।पुनराकारयामास तमेव वरमङ्गना ॥२॥

ಮಹಾರಾಜನು ಅಲ್ಲಿ ಶಯನಿಸುತ್ತಿದ್ದನು; ಇಂತಹ ವರ್ತನೆಗೆ ಅಯೋಗ್ಯನೂ ಅಸಹಜವೂ ಆಗಿದ್ದರಿಂದ, ಪುಣ್ಯ ಕ್ಷಯವಾದಾಗ ದೇವಲೋಕದಿಂದ ಪತನಗೊಂಡ ಯಯಾತಿಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದನು. ಆ ಸ್ತ್ರೀ—ಅನರ್ಥದ ರೂಪವೇ—ತನ್ನ ಉದ್ದೇಶ ಸಾಧಿಸಿ, ನಿಜವಾಗಿ ಭಯವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಭಯವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾ, ಮತ್ತೆ ಅದೇ ವರಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು.

Verse 3

त्वं कत्थसे महाराज सत्यवादी दृढव्रतः ।मम चेमं वरं कस्माद्विधारयितुमिच्छसि ॥३॥

ಮಹಾರಾಜನೇ! ನೀನು ನಿನ್ನನ್ನು ಸತ್ಯವಾಡಿ, ದೃಢವ್ರತನೆಂದು ಹೆಮ್ಮೆಪಡುತ್ತೀಯೆ; ಹಾಗಿದ್ದರೆ ನನ್ನ ಈ ವರವನ್ನು ನೀಡುವುದನ್ನು ಏಕೆ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಯಸುತ್ತೀಯೆ?

Verse 4

एवमुक्तस्तु कैकेय्या राजा दशरथस्तदा ।प्रत्युवाच ततः क्रुद्धो मुहूर्तं विह्वलन्निव ॥४॥

ಕೈಕೇಯಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ, ರಾಜ ದಶರಥನು ಆಗ ಕ್ರೋಧಗೊಂಡು, ಕ್ಷಣಕಾಲ ಗಾಬರಿಗೊಂಡವನಂತೆ ಅಸ್ಥಿರನಾಗಿ, ಪ್ರತಿಯುತ್ತರ ನೀಡಿದನು.

Verse 5

मृते मयि गते रामे वनं मनुजपुङ्गवे ।हन्तानार्ये ममामित्रे सकामा सुखिनी भव ॥५॥

ನಾನು ಸತ್ತ ಬಳಿಕ, ಮನುಜಪುಂಗವ ರಾಮನು ವನಕ್ಕೆ ಹೋದ ಮೇಲೆ—ಅಯ್ಯೋ! ಅನಾರ್ಯೆಯೇ, ನನ್ನ ಶತ್ರುವೇ—ನಿನ್ನ ಆಸೆ ನೆರವೇರಿದಾಗ ನೀನು ಸುಖಿಣಿಯಾಗಿರು.

Verse 6

स्वर्गेऽपि खलु रामस्य कुशलं दैवतैरहम् ।प्रत्यादेशादभिहितं धारयिष्ये कथं बत ॥६॥

ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿಯೂ ದೇವತೆಗಳು ರಾಮನ ಕುಶಲವನ್ನು ನನ್ನಿಂದ ಕೇಳಿದಾಗ, ನಾನು ನಿರಾಕರಣೆ-ಪ್ರತ್ಯಾಖ್ಯಾನದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ಮಾತನ್ನು ಹೇಗೆ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವೆನು? ಅಯ್ಯೋ, ಎಂಥ ವಿಪತ್ತು!

Verse 7

कैकेय्याः प्रियकामेन रामः प्रव्राजितो मया ।यदि सत्यं ब्रवीम्येतत्तदसत्यं भविष्यति ॥७॥

ಕೈಕೇಯಿಯ ಪ್ರಿಯಕಾಮನೆ ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಲು ನಾನು ರಾಮನನ್ನು ವನವಾಸಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಿದೆ—ನಾನು ಇದನ್ನು ಸತ್ಯವೆಂದು ಹೇಳಿದರೆ, ಅದೇ ಸತ್ಯ ಅಸತ್ಯವೆಂದು ಕಾಣಲಿದೆ.

Verse 8

अपुत्रेण मया पुत्रश्श्रमेण महता महान् ।रामो लब्धो महाबाहु स्सकथं त्यज्यते मया ॥८॥

ಪುತ್ರನಿಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ ನಾನು ಮಹಾ ಶ್ರಮದಿಂದ ಮಹಾಬಾಹು ಮಹಾನ್ ರಾಮನನ್ನು ಪುತ್ರನಾಗಿ ಪಡೆದಿದ್ದೆನು; ಅವನನ್ನು ನಾನು ಹೇಗೆ ತ್ಯಜಿಸಬಲ್ಲೆನು?

Verse 9

शूरश्च कृतविद्यश्च जितक्रोधो क्षमापरः ।कथं कमलपत्राक्षो मया रामो विवास्यते ॥९॥

ಶೂರನೂ ವಿದ್ಯಾವಂತನೂ ಆಗಿ, ಕ್ರೋಧವನ್ನು ಜಯಿಸಿದವನು, ಕ್ಷಮೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾದ, ಕಮಲಪತ್ರದಂತೆ ನೇತ್ರಗಳಿರುವ ರಾಮನನ್ನು ನಾನು ಹೇಗೆ ವನವಾಸಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಲಿ?

Verse 10

कथमिन्दीवरश्यामं दीर्घबाहुं महाबलम् ।अभिराममहं रामं प्रेषयिष्यामि दण्डकान् ॥१०॥

ಇಂದೀವರದಂತೆ ಶ್ಯಾಮವರ್ಣನಾದ, ದೀರ್ಘಬಾಹುವಾದ, ಮಹಾಬಲನಾದ, ಮನೋಹರನಾದ ನನ್ನ ರಾಮನನ್ನು ನಾನು ದಂಡಕಾರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೇಗೆ ಕಳುಹಿಸಬಲ್ಲೆ?

Verse 11

सुखानामुचितस्यैव दुःखैरनुचितस्य च ।दुखं नामानुपश्येयं कथं रामस्य धीमतः ॥११॥

ಸুখಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯನಾದ, ದುಃಖಕ್ಕೆ ಅಯೋಗ್ಯನಾದ ಧೀಮಂತ ರಾಮನು ದುಃಖದಲ್ಲಿರುವುದನ್ನು ನಾನು ಹೇಗೆ ಸಹಿಸಿ ನೋಡಬಲ್ಲೆ?

Verse 12

यदि दुःखमकृत्वाऽद्य मम संक्रमणं भवेत् ।अदुःखार्हस्य रामस्य तत स्सुखमवाप्नुयाम् ॥१२॥

ರಾಮನು ದುಃಖಕ್ಕೆ ಅರ್ಹನಲ್ಲ; ಅವನಿಗೆ ಇಂದು ಯಾವುದೇ ಶೋಕ ಉಂಟುಮಾಡದೆ ನನ್ನ ಮರಣ ಸಂಭವಿಸಿದರೆ, ಅದರಿಂದ ನನಗೆ ಶಾಂತಿ ದೊರೆಯಲಿ.

Verse 13

नृशंसे पापसङ्कल्पे रामं सत्यपराक्रमम् ।किं विप्रियेण कैकेयि प्रियं योजयसे मम ॥१३॥अकीर्तिरतुला लोके ध्रुवं परिभवश्च मे ।

ಹೇ ನೃಶಂಸೆಯಾದ ಕೈಕೇಯಿ, ಪಾಪಸಂಕಲ್ಪವತೀ! ಸತ್ಯಪರಾಕ್ರಮಿಯಾದ ರಾಮನಿಗೆ ಅಪ್ರಿಯವಾದುದನ್ನು—ನನಗೆ ಅತಿಪ್ರಿಯನಾದ ಅವನಿಗೆ—ನೀನು ಏಕೆ ಮಾಡಿಸಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತೀಯೆ? ಲೋಕದಲ್ಲಿ ನನಗೆ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಅತുല ಅಪಕೀರ್ತಿ ಮತ್ತು ಪರಾಭವ ಉಂಟಾಗುವುದು.

Verse 14

तथा विलपतस्तस्य परिभ्रमितचेतसः ॥१४॥अस्तमभ्यगमत्सूर्यो रजनी चाभ्यवर्तत ।

ಅವನು ಹೀಗೆ ವಿಲಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಮನಸ್ಸು ಗೊಂದಲಗೊಂಡಿತ್ತು; ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ ಅಸ್ತಮಯವಾಯಿತು ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿಯು ಆವರಿಸಿತು.

Verse 15

सा त्रियामा तथार्त्तस्य चन्द्रमण्डलमण्डिता ॥१५॥राज्ञो विलपमानस्य न व्यभासत शर्वरी ।

ಚಂದ್ರಮಂಡಲದಿಂದ ಅಲಂಕರಿತವಾದ ಮೂರು ಯಾಮಗಳ ರಾತ್ರಿಯೂ, ಅತೀವ ವ್ಯಥೆಯಿಂದ ಅಳುತ್ತಿದ್ದ ರಾಜನಿಗೆ ಶರ್ವರಿ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿ ಕಾಣಲಿಲ್ಲ.

Verse 16

तथैवोष्णं विनिश्वस्य वृद्धो दशरथो नृपः ॥१६॥विललापार्तवद्युखं गगनासक्तलोचनः ।

ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ವೃದ್ಧನಾದ ನೃಪ ದಶರಥನು ಉಷ್ಣ ನಿಶ್ವಾಸಗಳನ್ನು ಬಿಡುತ್ತಾ, ಆಕಾಶದತ್ತ ದೃಷ್ಟಿ ನೆಟ್ಟು, ರೋಗಿಯಂತೆ ತನ್ನ ದುಃಖವನ್ನು ಆರ್ತವಾಗಿ ವಿಲಪಿಸಿದನು.

Verse 17

न प्रभातं त्वयेच्छामि निशे नक्षत्रभूषणे ॥१७॥क्रियतां मे दया भद्रे मयाऽयं रचितोऽञ्जलिः ।

ಹೇ ನಕ್ಷತ್ರಭೂಷಿತೆಯಾದ ರಾತ್ರಿಯೇ! ನಿನ್ನ ಮೂಲಕ ಪ್ರಭಾತ ಬರುವುದನ್ನು ನಾನು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ. ಹೇ ಭದ್ರೆಯೇ, ನನಗೆ ದಯೆ ತೋರಿಸು; ನೋಡು, ನಾನು ಅಂಜಲಿ ಬಿಗಿದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.

Verse 18

अथवा गम्यतां शीघ्रं नाहमिच्छामि निर्घृणाम् ॥१८॥नृशंसां कैकयीं द्रष्टुं यत्कृते व्यसनं महत् ।

ಅಥವಾ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಹೋಗಲಿ; ಈ ಮಹಾ ವಿಪತ್ತು ಉಂಟಾದ ಕಾರಣಳಾದ ಆ ನಿರ್ದಯ, ನೃಶಂಸ ಕೈಕೇಯಿಯನ್ನು ನಾನು ನೋಡುವುದನ್ನು ಇಚ್ಛಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 19

एवमुक्त्वा ततो राजा कैकेयीं संयताञ्जलिः ॥१९॥प्रसादयामास पुनः कैकेयीं चेदमब्रवीत् ।

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ, ನಂತರ ರಾಜನು ಸಂಯಮದಿಂದ ಅಂಜಲಿ ಸೇರಿಸಿ ಮತ್ತೆ ಕೈಕೇಯಿಯನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಿ, ಅವಳಿಗೆ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು.

Verse 20

साधु वृत्तस्य दीनस्य त्वद्गतस्य गतायुषः ॥२०॥प्रसादः क्रियतां देवि भद्रे राज्ञो विशेषतः ।

ದೇವಿ, ಭದ್ರೇ! ಸದ್ವೃತ್ತನಾದ ದೀನನೂ ನಿನ್ನಲ್ಲೇ ಆಶ್ರಿತನೂ ಆಯುಷ್ಯ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಿರುವ ನನ್ನ ಮೇಲೆ—ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನಿನ್ನ ರಾಜನಾದ ನನ್ನ ಮೇಲೆ—ಕೃಪೆ ಮಾಡಿ ಪ್ರಸಾದ ತೋರಿಸು.

Verse 21

शून्ये न खलु सुश्रोणि मयेदं समुदाहृतम् ॥२१॥कुरु साधु प्रसादं मे बाले सहृदया ह्यसि ।

ಸುಶ್ರೋಣಿ! ನಾನು ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಶೂನ್ಯಕ್ಕೆ ಹೇಳಿಲ್ಲ. ಬಾಲೆ! ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಉಪಕಾರವಾಗಿ ಪ್ರಸಾದ ತೋರಿಸು; ನೀನು ಹೃದಯದಿಂದಲೇ ದಯಾಳುವೆ.

Verse 22

प्रसीद देवि रामोमेत्वद्दत्तं राज्यमव्यम् ॥२२॥लभतामसितापाङ्गे यशः परमवाप्नु हि ।

ಪ್ರಸೀದಿಸು, ದೇವಿ! ನಿನ್ನಿಂದ ದತ್ತವಾದ ನನ್ನ ಅವ್ಯಯ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ರಾಮನು ಪಡೆಯಲಿ; ಹೇ ಅಸಿತಾಪಾಂಗೆಯೇ, ನೀನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಪರಮ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಪಡೆಯುವೆ.

Verse 23

मम रामस्य लोकस्य गुरूणां भरतस्य च ॥२३॥प्रियमेतद्गुरुश्रोणि कुरु चारुमुखेक्षणे

ಹೇ ಗುರುಶ್ರೋಣಿಯೇ, ಹೇ ಚಾರುಮುಖೇಕ್ಷಣಿಯೇ ರಾಣಿಯೇ! ನನ್ನಿಗಾಗಿ, ರಾಮನಿಗಾಗಿ, ಲೋಕಕ್ಕಾಗಿ, ಗುರುಜನರಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಭರತನಿಗಾಗಿಯೂ ಈ ಪ್ರಿಯ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡು.

Verse 24

विशुद्धभावस्य सुदुष्टभावा ताम्रेक्षणस्याश्रुकलस्य राज्ञः ।श्रुत्वा विचित्रं करुणं विलापं भर्तुर्नृशंसा न चकार वाक्यम् ॥२४॥

ವಿಶುದ್ಧಭಾವದ, ತಾಮ್ರವರ್ಣ ಕಣ್ಣುಗಳೂ ಅಶ್ರುಪೂರ್ಣನಾದ ರಾಜನ ಕರುಣಮಯ ವಿಚಿತ್ರ ವಿಲಾಪವನ್ನು ಕೇಳಿಯೂ, ದುಷ್ಟಭಾವದ ನಿರ್ದಯ ಸ್ತ್ರೀ ಪತಿಯ ವಚನಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಲಿಲ್ಲ.

Verse 25

ततस्स राजा पुनरेव मूर्छितः प्रियामतुष्टां प्रतिकूलभाषिणीम् ।समीक्ष्य पुत्रस्य विवासनं प्रति क्षितौ विसंज्ञो निपपात दुखितः ॥२५॥

ನಂತರ ರಾಜನು ಮತ್ತೆ ಮೂರ್ಚ್ಛಿತನಾದನು; ಪುತ್ರನ ವಿವಾಸನೆಯನ್ನು ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತಾ, ಅತೃಪ್ತಳಾಗಿ ಪ್ರತಿಕೂಲವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರಿಯ ರಾಣಿಯನ್ನು ನೋಡಿ, ದುಃಖದಿಂದ ವಿವಶನಾಗಿ ಭೂಮಿಗೆ ಅಚೇತನನಾಗಿ ಬಿದ್ದನು.

Verse 26

इतीव राज्ञो व्यथितस्य सा निशा जगाम घोरं श्वसतो मनस्विनः ।विबोध्यमानः प्रतिबोधनं तदा निवारयामास स राजसत्तमः ॥२६॥

ಹೀಗೆ ವ್ಯಥಿತ ಮಹಾಮನಸ್ವಿಯಾದ ರಾಜನಿಗೆ ಆ ರಾತ್ರಿ ಭಾರೀ ನಿಟ್ಟುಸಿರುಗಳಿಂದ ಘೋರವಾಗಿ ಕಳೆಯಿತು; ನಂತರ ಭಟ್ಟರು ಎಬ್ಬಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಿದಾಗ, ರಾಜಸತ್ತಮನು ಆ ಜಾಗರಣವನ್ನು ತಡೆದನು.