Sarga 13

Verse 1

अतदर्हं महाराजं शयानमतथोचितम्।ययातिमिव पुण्यान्ते देवलोकात्परिच्युतम्।।।।अनर्थरूपा सिद्धार्था ह्यभीता भयदर्शिनी।पुनराकारयामास तमेव वरमङ्गना।।।।

മഹാരാജാവ് അത്തരമൊരു അപമാനത്തിന് അർഹനല്ലാതെ, അതിന് പരിചയമില്ലാതെ നിലംപതിഞ്ഞുകിടന്നു—പുണ്യം ക്ഷയിച്ചപ്പോൾ ദേവലോകത്തിൽ നിന്ന് വീണ യയാതിയെപ്പോലെ. അനർത്ഥത്തിന്റെ രൂപമായ, ലക്ഷ്യം നേടിയ, നിർഭയയായിട്ടും ഭയം അഭിനയിച്ച ആ വരമംഗല, അതേ വരങ്ങളെക്കുറിച്ച് അവനെ വീണ്ടും അമർത്തിപ്പറഞ്ഞു.

Verse 2

अतदर्हं महाराजं शयानमतथोचितम्।ययातिमिव पुण्यान्ते देवलोकात्परिच्युतम्।।2.13.1।।अनर्थरूपा सिद्धार्था ह्यभीता भयदर्शिनी।पुनराकारयामास तमेव वरमङ्गना।।2.13.2।।

മഹാരാജാവ് അവിടെ ശയിച്ചുകിടന്നു; ഇത്തരമൊരു പെരുമാറ്റത്തിന് അർഹനല്ലാത്തതും അതിന് പരിചയമില്ലാത്തതുമായ അവൻ, പുണ്യം ക്ഷയിച്ചപ്പോൾ ദേവലോകത്തിൽ നിന്ന് പതിച്ച യയാതിയെപ്പോലെ തോന്നി. ആ സ്ത്രീ—അനർത്ഥത്തിന്റെ രൂപം—ലക്ഷ്യം നേടിയിട്ട്, ഭയം ഇല്ലാതിരുന്നിട്ടും ഭയം നടിച്ച്, വീണ്ടും അതേ വരങ്ങളെക്കുറിച്ച് അവനെ അമർത്തിപ്പിടിച്ചു.

Verse 3

त्वं कत्थसे महाराज सत्यवादी दृढव्रतः।मम चेमं वरं कस्माद्विधारयितुमिच्छसि।।।।

മഹാരാജാവേ! നീ സത്യവാദിയും ദൃഢവ്രതനും ആണെന്ന് അഭിമാനിച്ച് പറയുന്നു; എങ്കിൽ എന്റെ ഈ വരം നൽകുന്നതിൽ നിന്ന് ഇപ്പോൾ എന്തിന് ഒഴിഞ്ഞുമാറാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു?

Verse 4

एवमुक्तस्तु कैकेय्या राजा दशरथस्तदा।प्रत्युवाच ततः क्रुद्धो मुहूर्तं विह्वलन्निव।।।।

കൈകേയി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, രാജാവ് ദശരഥൻ അപ്പോൾ ക്രോധത്തോടെ, ഒരു നിമിഷം വിറങ്ങലിച്ചവനെന്നപോലെ അസ്ഥിരനായി, മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 5

मृते मयि गते रामे वनं मनुजपुङ्गवे।हन्तानार्ये ममामित्रे सकामा सुखिनी भव।।।।

ഞാൻ മരിച്ച ശേഷം, മനുഷ്യശ്രേഷ്ഠനായ രാമൻ വനത്തിലേക്ക് പോയാൽ—അയ്യോ! അനാര്യേ, എന്റെ ശത്രുവേ—നിന്റെ ആഗ്രഹം നിറവേറി, അപ്പോൾ നീ സന്തോഷത്തോടെ ഇരിക്കട്ടെ.

Verse 6

स्वर्गेऽपि खलु रामस्य कुशलं दैवतैरहम्।प्रत्यादेशादभिहितं धारयिष्ये कथं बत।।।।

സ്വർഗ്ഗത്തിലുപോലും ദേവന്മാർ രാമന്റെ ക്ഷേമം എന്നോട് ചോദിക്കുമ്പോൾ, ഞാൻ നിഷേധിച്ചും തള്ളിപ്പറഞ്ഞും പറഞ്ഞ വാക്കിനെ എങ്ങനെ നിലനിർത്തും? അയ്യോ, എന്തൊരു ദുരന്തം!

Verse 7

कैकेय्याः प्रियकामेन रामः प्रव्राजितो मया।यदि सत्यं ब्रवीम्येतत्तदसत्यं भविष्यति।।।।

കൈകേയിയുടെ പ്രിയാഭിലാഷം നിറവേറ്റാൻ ഞാൻ രാമനെ വനവാസത്തിലേക്ക് അയച്ചു—ഇത് ഞാൻ സത്യമായി പറഞ്ഞാൽ, ആ സത്യം തന്നെയാകും അസത്യമെന്നു കരുതപ്പെടുക.

Verse 8

अपुत्रेण मया पुत्रश्श्रमेण महता महान्।रामो लब्धो महाबाहु स्सकथं त्यज्यते मया।।।।

പുത്രനില്ലാതിരുന്നപ്പോൾ ഞാൻ മഹത്തായ പരിശ്രമത്തോടെ മഹാബാഹുവായ മഹാൻ രാമനെ പുത്രനായി ലഭിച്ചു; അങ്ങനെ അവനെ ഞാൻ എങ്ങനെ ഉപേക്ഷിക്കും?

Verse 9

शूरश्च कृतविद्यश्च जितक्रोधो क्षमापरः।कथं कमलपत्राक्षो मया रामो विवास्यते।।।।

ശൂരനും വിദ്യാവാനുമായ, ക്രോധം ജയിച്ച, ക്ഷമയിൽ നിഷ്ഠനായ, താമരയിലപോലെയുള്ള കണ്ണുകളുള്ള രാമനെ ഞാൻ എങ്ങനെ വനവാസത്തിലേക്ക് അയക്കും?

Verse 10

कथमिन्दीवरश्यामं दीर्घबाहुं महाबलम्।अभिराममहं रामं प्रेषयिष्यामि दण्डकान्।।।।

ഇന്ദീവരപുഷ്പംപോലെ ശ്യാമവർണ്ണനും ദീർഘബാഹുവും മഹാബലവാനും മനോഹരനുമായ എന്റെ രാമനെ ഞാൻ ദണ്ഡകാരണ്യത്തിലേക്ക് എങ്ങനെ അയയ്ക്കും?

Verse 11

सुखानामुचितस्यैव दुःखैरनुचितस्य च।दुखं नामानुपश्येयं कथं रामस्य धीमतः।।।।

സുഖത്തിനേ യോജ്യനും ദുഃഖത്തിനൊട്ടും അർഹനല്ലാത്ത ധീമാനായ രാമൻ ദുഃഖത്തിൽ ആകുന്നത് ഞാൻ എങ്ങനെ സഹിച്ച് കാണും?

Verse 12

यदि दुःखमकृत्वाऽद्य मम संक्रमणं भवेत्।अदुःखार्हस्य रामस्य तत स्सुखमवाप्नुयाम्।।।।

ദുഃഖത്തിന് അർഹനല്ലാത്ത രാമനോട് ഇന്ന് ഞാൻ ദുഃഖം വരുത്താതെയേ എന്റെ അന്ത്യം (മരണം) സംഭവിക്കുകയാണെങ്കിൽ, അതിലൂടെ ഞാൻ ശാന്തിയും സുഖവും പ്രാപിക്കും.

Verse 13

नृशंसे पापसङ्कल्पे रामं सत्यपराक्रमम्।किं विप्रियेण कैकेयि प्रियं योजयसे मम।।।।अकीर्तिरतुला लोके ध्रुवं परिभवश्च मे।

ഹേ നിഷ്ഠുരയായ കൈകേയി, പാപസങ്കൽപ്പിനി! സത്യപരാക്രമനായ, എനിക്ക് അതിപ്രിയനായ രാമനോട് അപ്രിയമായ കാര്യം നീ എന്തിന് എനിക്കു ചെയ്യിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നു? ലോകത്തിൽ എനിക്കു തീർച്ചയായും അതുല്യമായ അപകീർത്തിയും അപമാനവും സംഭവിക്കും.

Verse 14

तथा विलपतस्तस्य परिभ्रमितचेतसः।।।।अस्तमभ्यगमत्सूर्यो रजनी चाभ्यवर्तत।

അവൻ ഇങ്ങനെ വിലപിക്കുമ്പോൾ, മനസ്സ് വിറങ്ങലിച്ച നിലയിൽ; അതിനിടയിൽ സൂര്യൻ അസ്തമിച്ചു, രാത്രിയും എത്തി.

Verse 15

सा त्रियामा तथार्त्तस्य चन्द्रमण्डलमण्डिता।।।।राज्ञो विलपमानस्य न व्यभासत शर्वरी।

ചന്ദ്രമണ്ഡലത്താൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട മൂന്നു യാമങ്ങളുള്ള രാത്രിയും, അത്യന്തം വ്യഥയിൽ കരഞ്ഞുകൊണ്ടിരുന്ന രാജാവിന് ശർവരി പ്രകാശമുള്ളതായി തോന്നിയില്ല.

Verse 16

तथैवोष्णं विनिश्वस्य वृद्धो दशरथो नृपः।।।।विललापार्तवद्युखं गगनासक्तलोचनः।

അതുപോലെ വൃദ്ധനായ നൃപൻ ദശരഥൻ ചൂടുള്ള നിശ്വാസങ്ങൾ വിട്ടുകൊണ്ട്, ആകാശത്തേക്ക് കണ്ണുകൾ പതിപ്പിച്ച്, രോഗിയെന്നപോലെ തന്റെ ദുഃഖം ആർ‍ത്തമായി വിലപിച്ചു.

Verse 17

न प्रभातं त्वयेच्छामि निशे नक्षत्रभूषणे।।।।क्रियतां मे दया भद्रे मयाऽयं रचितोऽञ्जलिः।

ഹേ നക്ഷത്രങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട രാത്രിയേ! നിനക്കിലൂടെ പ്രഭാതം വരുന്നത് ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല. ഹേ ഭദ്രേ, എനിക്കു കരുണ കാണിക്കൂ; നോക്കുക, ഞാൻ അഞ്ജലി ചേർത്ത് പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു.

Verse 18

अथवा गम्यतां शीघ्रं नाहमिच्छामि निर्घृणाम्।।।।नृशंसां कैकयीं द्रष्टुं यत्कृते व्यसनं महत्।

അല്ലെങ്കിൽ വേഗം പോകട്ടെ; ഈ മഹാവിപത്ത് ഉണ്ടായതിന്റെ കാരണമായ ആ നിർദയയും ക്രൂരയുമായ കൈകേയിയെ ഞാൻ കാണാൻ ഇച്ഛിക്കുന്നില്ല.

Verse 19

एवमुक्त्वा ततो राजा कैकेयीं संयताञ्जलिः।।।।प्रसादयामास पुनः कैकेयीं चेदमब्रवीत्।

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം രാജാവ് നിയന്ത്രിതമായി കൈകൂപ്പി വീണ്ടും കൈകേയിയെ പ്രസാദിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു; പിന്നെ അവളോടു ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 20

साधु वृत्तस्य दीनस्य त्वद्गतस्य गतायुषः।।2.1.20।।प्रसादः क्रियतां देवि भद्रे राज्ञो विशेषतः।

ദേവി, ഭദ്രേ! സദ്വൃത്തനായ ദീനനും നിനക്കാശ്രിതനും ആയുസ്സ് ക്ഷയിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നവനുമായ എന്നോടു—വിശേഷിച്ച് നിന്റെ രാജാവായ എന്നോടു—കൃപ ചെയ്ത് പ്രസാദം കാണിക്കണമേ.

Verse 21

शून्ये न खलु सुश्रोणि मयेदं समुदाहृतम्।।।।कुरु साधु प्रसादं मे बाले सहृदया ह्यसि।

സുശ്രോണി! ഞാൻ ഈ വാക്കുകൾ ശൂന്യത്തിലേക്കല്ല പറഞ്ഞത്. ബാലേ! എനിക്കു പ്രസാദമായി ഈ അനുഗ്രഹം നൽകുക; നീ ഹൃദയത്തിൽ കരുണയുള്ളവളല്ലോ.

Verse 22

प्रसीद देवि रामोमेत्वद्दत्तं राज्यमव्यम्।।।।लभतामसितापाङ्गे यशः परमवाप्नु हि।

പ്രസീദിക്കണമേ ദേവി! നിനക്കാൽ ദത്തമായ എന്റെ അവ്യയരാജ്യം രാമന് ലഭിക്കട്ടെ; ഹേ അസിതാപാംഗേ, നീ നിശ്ചയമായും പരമയശസ്സു പ്രാപിക്കും.

Verse 23

मम रामस्य लोकस्य गुरूणां भरतस्य च।।।।प्रियमेतद्गुरुश्रोणि कुरु चारुमुखेक्षणे

ഹേ ഗുരുശ്രോണീ, ഹേ ചാരുമുഖേക്ഷിണീ രാജ്ഞീ! എനിക്കുവേണ്ടിയും, രാമനുവേണ്ടിയും, ജനലോകത്തിനുവേണ്ടിയും, ഗുരുജനങ്ങൾക്കുവേണ്ടിയും, ഭരതനുവേണ്ടിയും ഈ പ്രിയകർമ്മം ചെയ്യുക.

Verse 24

विशुद्धभावस्य सुदुष्टभावाताम्रेक्षणस्याश्रुकलस्य राज्ञः।श्रुत्वा विचित्रं करुणं विलापंभर्तुर्नृशंसा न चकार वाक्यम्।।।।

വിശുദ്ധഹൃദയനായ, കണ്ണുകൾ ചുവന്നും കണ്ണുനീർ നിറഞ്ഞും നിന്ന രാജാവിന്റെ വിചിത്രവും കരുണാഭരിതവുമായ വിലാപം കേട്ടിട്ടും, ദുഷ്ടാഭിപ്രായമുള്ള ആ നിർദയസ്ത്രീ ഭർത്താവിന്റെ വാക്കിന് വഴങ്ങിയില്ല.

Verse 25

ततस्स राजा पुनरेव मूर्छितःप्रियामतुष्टां प्रतिकूलभाषिणीम्।समीक्ष्य पुत्रस्य विवासनं प्रतिक्षितौ विसंज्ञो निपपात दुखितः।।।।

അപ്പോൾ രാജാവ് വീണ്ടും മൂർഛിച്ചു; പുത്രന്റെ വനവാസം ആവശ്യപ്പെട്ട് തൃപ്തിയില്ലാതെ വിരോധവാക്കുകൾ പറയുന്ന പ്രിയരാജ്ഞിയെ കണ്ടു, ദുഃഖത്തിൽ ബോധം നഷ്ടപ്പെട്ട് നിലത്തേക്ക് വീണു.

Verse 26

इतीव राज्ञो व्यथितस्य सा निशाजगाम घोरं श्वसतो मनस्विनःविबोध्यमानः प्रतिबोधनं तदानिवारयामास स राजसत्तमः।।।।

ഇങ്ങനെ വ്യഥിതനായ മഹാമനസ്കനായ രാജാവിന് ആ രാത്രി കനത്ത നിശ്വാസങ്ങളാൽ ഭയാനകമായി കടന്നു പോയി; പിന്നെ ഭട്ടന്മാർ ഉണർത്താൻ ശ്രമിച്ചപ്പോൾ, രാജസത്തമൻ ആ ഉണർത്തൽ തടഞ്ഞു.