Sarga 76

Verse 1

तमेवं शोकसन्तप्तं भरतं कैकयी सुतम्।उवाच वदतां श्रेष्ठो वसिष्ठ श्श्रेष्ठवागृषिः।।2.76.1।।

ពេលឃើញព្រះភរត—ព្រះរាជបុត្ររបស់កៃកេយី—ត្រូវទុក្ខសោកដុតដាលដូច្នេះ ព្រះឥសីវសិષ્઎្ឋ ដែលលេចធ្លោក្នុងវាចា និងជាអ្នកជំនាញពាក្យពេចន៍ដ៏ថ្លៃថ្នូរ បានមានព្រះវាចាទៅកាន់ព្រះអង្គ។

Verse 2

अलं शोकेन भद्रं ते राजपुत्र महायशः।प्राप्तकालं नरपतेः कुरु संयानमुत्तमम्।।2.76.2।।

ឱ ព្រះរាជបុត្រដ៏មានកិត្តិយស ចូរលះបង់ទុក្ខសោក—សូមសិរីមង្គលមានដល់ព្រះអង្គ។ ឥឡូវដល់កាលហើយ ចូរធ្វើពិធីបុណ្យសព (antyeṣṭi) របស់ព្រះមហាក្សត្រ ឲ្យល្អប្រសើរ និងត្រឹមត្រូវតាមធម៌។

Verse 3

वसिष्ठस्य वच श्शृत्वा भरतो धारणां गतः।प्रेतकार्याणि सर्वाणि कारयामास धर्मवित्।।2.76.3।।

ពេលបានស្តាប់ព្រះវាចារបស់វសិષ્ઠៈ ភរតៈក៏បានតាំងចិត្តមាំមួនវិញ; ដោយជាអ្នកដឹងធម៌ ព្រះអង្គបានរៀបចំឲ្យធ្វើពិធីការទាំងអស់សម្រាប់អ្នកលាចាក (preta-kārya)។

Verse 4

उद्धृतं तैलसंरोधात्सतु भूमौ निवेशितम्।आपीतवर्णवदनं प्रसुप्तमिव भूमिपम्।।2.76.4।।संवेश्य शयने चाग्य्रे नानारत्नपरिष्कृते।ततो दशरथं पुत्रो विललाप सुदुःखितः।।2.76.5।।

ព្រះបាទទសរថត្រូវបានលើកចេញពីភាជន៍ដែលរក្សាទុកដោយប្រេង ហើយដាក់លើដី; ព្រះមុខមានពណ៌លឿងស្លេក ដូចជាកំពុងដេកលក់។ បន្ទាប់មក ពេលបានដាក់ព្រះអង្គលើគ្រែដ៏ប្រណិត ដែលតុបតែងដោយរតនៈជាច្រើនប្រភេទ កូនប្រុសរបស់ព្រះអង្គដែលសោកសៅខ្លាំង ក៏បានយំរំលែកទុក្ខ។

Verse 5

उद्धृतं तैलसंरोधात्सतु भूमौ निवेशितम्।आपीतवर्णवदनं प्रसुप्तमिव भूमिपम्।।2.76.4।।संवेश्य शयने चाग्य्रे नानारत्नपरिष्कृते।ततो दशरथं पुत्रो विललाप सुदुःखितः।।2.76.5।।

ក្រោយពីធ្វើអុទកទាន (ការបូជាទឹកអនុស្សាវរីយ៍) រួមជាមួយព្រះភរតៈแล้ว ព្រះមហេសីទាំងឡាយរបស់ព្រះមហាក្សត្រ ព្រមទាំងមន្ត្រី និងព្រះបុរោហិត បានចូលទៅក្នុងទីក្រុងវិញ ដោយភ្នែកពោរពេញដោយទឹកភ្នែក ហើយអស់រយៈពេលដប់ថ្ងៃ ពួកនាងបានឆ្លងកាលសោកសៅនៃការកាន់ទុក្ខ ដេកលើដី។

Verse 6

किं ते व्यवसितं राजन् प्रोषिते मय्यनागते।विवास्य रामं धर्मज्ञं लक्ष्मणं च महाबलम्।।2.76.6।।

ឱ ព្រះរាជា នៅពេលខ្ញុំទៅឆ្ងាយ ហើយមិនទាន់ត្រឡប់មកវិញ ព្រះអង្គបានសម្រេចចិត្តអ្វី ដល់ថ្នាក់បណ្តេញព្រះរាម ដែលដឹងធម៌ និងព្រះលក្ខ្មណ៍ដ៏មានកម្លាំងខ្លាំងផង?

Verse 7

क्व यास्यसि महाराज हित्वेमं दुःखितं जनम्।हीनं पुरुषसिंहेन रामेणाक्लिष्टकर्मणा।।2.76.7।।

ឱ មហារាជ! ព្រះអង្គបានទៅទីណា ដោយទុកប្រជាជនដែលកំពុងទុក្ខសោកនេះចោល? ព្រោះព្រះរាមា សីហបុរសក្នុងចំណោមមនុស្ស អ្នកមានកិច្ចការបរិសុទ្ធមិនរងទុក្ខលំបាក បានចាកចេញពីយើងហើយ។

Verse 8

योगक्षेमं तु ते राजन् कोऽस्मिन्कल्पयिता पुरेत्वयि प्रयाते स्वस्तात रामे च वनमाश्रिते।।2.76.8।।

ឱ ព្រះរាជា ឱ ព្រះបិតាជាទីគោរព—ឥឡូវព្រះអង្គបានសោយសុគតទៅសួគ៌ ហើយព្រះរាមាបានយកព្រៃជាទីពឹង តើនរណានៅក្នុងក្រុងនេះនឹងរៀបចំ «យោគក្សេម» គឺសុខសាន្ត និងសុវត្ថិភាព?

Verse 9

विधवा पृथिवी राजन् स्त्वया हीना न राजते।हीनचन्द्रेव रजनी नगरी प्रतिभाति मा।।2.76.9।।

ឱ ព្រះរាជា! ផែនដីនេះ ពេលខ្វះព្រះអង្គ មិនភ្លឺរលោងទៀតទេ ដូចស្ត្រីមេម៉ាយ។ ហើយក្រុងនេះសម្រាប់ខ្ញុំ ដូចរាត្រីដែលត្រូវបាត់ព្រះចន្ទ។

Verse 10

एवं विलपमानं तं भरतं दीनमानसम्।अब्रवीद्वचनं भूयो वसिष्ठस्तु महामुनिः।।2.76.10।।

ពេលព្រះភរតយំសោកស្តាយដូច្នេះ ដោយចិត្តទុក្ខសោកស្រកស្រាយ ព្រះមហាមុនីវសិષ્઎្ឋ បានមានព្រះវាចាទៅកាន់ព្រះអង្គម្តងទៀត។

Verse 11

प्रेतकार्याणि यान्यस्य कर्तव्यानि विशां पतेः।तान्यव्यग्रं महाबाहो क्रियान्तामविचारितम्।।2.76.11।।

ឱ ព្រះអង្គមានព្រះពាហាដ៏ខ្លាំងក្លា កិច្ចពិធីសព (preta-kārya) ដែលត្រូវធ្វើចំពោះព្រះអម្ចាស់នៃប្រជាជននេះ សូមអនុវត្តដោយចិត្តមិនរំខាន មានការយកចិត្តទុកដាក់ និងមិនស្ទាក់ស្ទើរ។

Verse 12

तथेति भरतो वाक्यं वसिष्ठस्याभिपूज्य तत्।ऋत्विक्पुरोहिताचार्यान् स्त्वरयामास सर्वशः।।2.76.12।।

ព្រះភរតៈបានទទួលពាក្យថា «ដូច្នោះហើយ» ដោយគោរពបូជាព្រះវសិષ્઎្ឋៈ; ហើយបានជំរុញឲ្យព្រះព្រាហ្មណ៍អ្នកធ្វើយញ្ញ (ឫតវិក) ពុរោហិត និងអាចារ្យទាំងឡាយ ប្រញាប់ប្រញាល់គ្រប់វិធី។

Verse 13

ये त्वग्नयो नरेन्द्रेस्य चाग्न्यगाराद्बहिष्कृताः।ऋत्विग्भिर्याजकैश्चैव ते आह्रियन्त यथाविधि।।2.76.13।।

អគ្គីបរិសុទ្ធរបស់ព្រះមហាក្សត្រ ដែលបានយកចេញពីអគ្គីគារ ត្រូវបានព្រះព្រាហ្មណ៍ឫតវិក និងអ្នកបម្រើពិធីយញ្ញ នាំមក និងរៀបចំតាមវិធីវិន័យដូចគួរ។

Verse 14

शिबिकायामथा़ऽरोप्य राजानं गतचेतसम्।बाष्पकण्ठा विमनसस्तमूहुः परिचारकाः।।2.76.14।।

បន្ទាប់មក អ្នកបម្រើបានលើកព្រះមហាក្សត្រដែលបានដាច់ស្មារតីជីវិត ដាក់លើសិបិកា (គ្រែសព) ហើយដោយចិត្តសោកសៅ និងបំពង់កតឹងដោយទឹកភ្នែក ពួកគេបានសែងព្រះអង្គទៅ។

Verse 15

हिरण्यं च सुवर्णं च वासांसि विविधानि च।प्रकिरन्तो जना मार्गं नृपतेरग्रतो ययुः।।2.76.15।।

ប្រជាជនបានដើរនាំមុខព្រះសពនៃព្រះមហាក្សត្រ ដោយបាច់រំលាយមាស និងគ្រឿងអលង្ការភ្លឺរលោង ព្រមទាំងសម្លៀកបំពាក់ជាច្រើនប្រភេទលើផ្លូវ។

Verse 16

चन्दनागरुनिर्यासान् सरलं पद्मकं तथा।देवदारूणि चाहृत्य क्षेपयन्ति तथापरे।।2.76.16।।गन्धानुच्चावचांश्चान्यां स्तत्र गत्वाथ भूमिपम्।तत्र संवेशयामासुश्चितामध्ये तमृत्विजः।।2.76.17।।

អ្នកដទៃបាននាំមកនូវឈើចន្ទន៍ អគរុ ជ័រឈើក្រអូប និងឈើសរល ឈើបដ្មក ព្រមទាំងឈើទេវទារុ ហើយបាច់រំលាយនៅទីនោះ។ បន្ទាប់ពីទៅដល់កន្លែងនោះជាមួយក្លិនក្រអូបផ្សេងៗជាច្រើនទៀត ព្រះព្រាហ្មណ៍ឫតវិកបានដាក់ព្រះសពនៃព្រះមហាក្សត្រ នៅកណ្ដាលចិតា។

Verse 17

चन्दनागरुनिर्यासान् सरलं पद्मकं तथा।देवदारूणि चाहृत्य क्षेपयन्ति तथापरे।।2.76.16।।गन्धानुच्चावचांश्चान्यां स्तत्र गत्वाथ भूमिपम्।तत्र संवेशयामासुश्चितामध्ये तमृत्विजः।।2.76.17।।

បន្ទាប់មក ព្រះព្រូហិត (ṛtvij) របស់ព្រះองค์បានបូជាអាហុតិចូលក្នុងភ្លើងបរិសុទ្ធ ហើយសូត្រមន្តតាមវិធានសាស្ត្រ; នៅទីនោះ អ្នកច្រៀងសាមវេទក៏ច្រៀងបទសាមតាមគម្ពីរ។

Verse 18

तदा हुताशनं हुत्वा जेपुस्तस्य तदृत्विजः।जगुश्च ते यथाशास्त्र तत्र सामानि सामगाः।।2.76.18।।

បន្ទាប់មក ព្រះព្រូហិត (ṛtvij) របស់ព្រះองค์បានបូជាអាហុតិចូលក្នុងភ្លើងបរិសុទ្ធ ហើយសូត្រមន្តតាមវិធានសាស្ត្រ; នៅទីនោះ អ្នកច្រៀងសាមវេទក៏ច្រៀងបទសាមតាមគម្ពីរ។

Verse 19

शिबिकाभिश्च यानैश्च यथार्हं तस्य योषितः।नगरा न्निर्ययुस्तत्र वृद्धैः परिवृता स्तदा।।2.76.19।।

បន្ទាប់មក ស្ត្រីក្នុងព្រះរាជវាំងរបស់ព្រះមហាក្សត្រ តាមលំដាប់ឋានៈរបស់ខ្លួន ខ្លះជិះលើសិបិកា (ស្លែង) ខ្លះជិះយានជំនិះ ហើយមានអ្នកបម្រើចាស់ៗហ៊ុំព័ទ្ធ ក៏ចេញពីទីក្រុងទៅកាន់ទីនោះ។

Verse 20

प्रसव्यं चापि तं चकुः ऋत्विजोऽग्निचितं नृपम्।स्त्रियश्च शोकसन्तप्ताः कौसल्याप्रमुखास्तदा।।2.76.20।।

បន្ទាប់មក ព្រះព្រហ្មណ៍អ្នកប្រតិបត្តិពិធី (ឫត្វិជ) និងស្ត្រីទាំងឡាយ ដែលរងទុក្ខសោកសៅ ដឹកនាំដោយព្រះនាងកោសល្យា បានដើរវង់ជុំវិញព្រះមហាក្សត្រដែលស្ថិតលើចិតាដ៏ឆេះភ្លើង ដោយវង់បញ្ច្រាសទិស (prasavya)។

Verse 21

क्रौञ्चीनामिव नारीणां निनादस्तत्र शुश्रुवे।आर्तानां करुणं काले क्रोशन्तीनां सहस्रशः।।2.76.21।।

នៅពេលនោះ មានសំឡេងយំសោករបស់ស្ត្រីទាំងឡាយលាន់ឮ—ជាសំឡេងរាប់ពាន់នៃអ្នកទុក្ខទោមនស្ស ដែលស្រែកយ៉ាងអាណិត—ដូចសំឡេងហៅច្រៀងច្រាស់របស់សត្វបក្សីក្រោញ្ចីញី។

Verse 22

ततो रुदन्त्यो विवशाविलप्य च पुनः पुनः।यानेभ्यस्सरयूतीरमवतेरुर्वराङ्गनाः।।2.76.22।।

បន្ទាប់មក នារីទាំងឡាយយំសោកដោយអស់កម្លាំង ហើយគំហុកគំហែងសោកសៅម្តងហើយម្តងទៀត ក៏ចុះពីយានជំនិះរបស់ខ្លួន មកដល់មាត់ទន្លេសរាយូ។

Verse 23

कृत्वोदकं ते भरतेन सार्धं नृपाङ्गना मन्त्रिपुरोहिता श्च।पुरंप्रविश्याश्रुपरीतनेत्राः भूमौ दशाहं व्यनयन्त दुःखम्।।2.76.23।।

ក្រោយពីធ្វើអុទកទាន (ការបូជាទឹកអនុស្សាវរីយ៍) រួមជាមួយព្រះភរតៈแล้ว ព្រះមហេសីទាំងឡាយរបស់ព្រះមហាក្សត្រ ព្រមទាំងមន្ត្រី និងព្រះបុរោហិត បានចូលទៅក្នុងទីក្រុងវិញ ដោយភ្នែកពោរពេញដោយទឹកភ្នែក ហើយអស់រយៈពេលដប់ថ្ងៃ ពួកនាងបានឆ្លងកាលសោកសៅនៃការកាន់ទុក្ខ ដេកលើដី។