Sarga 76

Verse 1

तमेवं शोकसन्तप्तं भरतं कैकयी सुतम्।उवाच वदतां श्रेष्ठो वसिष्ठ श्श्रेष्ठवागृषिः।।2.76.1।।

ఇలా శోకసంతప్తుడైన కైకేయీ సుతుడు భరతుని చూచి, వాక్కులో శ్రేష్ఠుడైన వసిష్ఠ మహర్షి అతనిని ఉద్దేశించి పలికెను।

Verse 2

अलं शोकेन भद्रं ते राजपुत्र महायशः।प्राप्तकालं नरपतेः कुरु संयानमुत्तमम्।।2.76.2।।

హే మహాయశస్సుగల రాజకుమారుడా, శోకం చాలును—నీకు మంగళం కలుగుగాక. కాలం ఆసన్నమైంది; నరపతికి ఉత్తమంగా అంత్యక్రియలు నిర్వహించు।

Verse 3

वसिष्ठस्य वच श्शृत्वा भरतो धारणां गतः।प्रेतकार्याणि सर्वाणि कारयामास धर्मवित्।।2.76.3।।

వసిష్ఠుని వచనాలు విని భరతుడు ధైర్యం పొందాడు; ధర్మవేత్త అయిన భరతుడు ప్రేతకార్యాలకు సంబంధించిన సమస్త కర్మలను నిర్వహింపజేశాడు।

Verse 4

उद्धृतं तैलसंरोधात्सतु भूमौ निवेशितम्।आपीतवर्णवदनं प्रसुप्तमिव भूमिपम्।।2.76.4।।संवेश्य शयने चाग्य्रे नानारत्नपरिष्कृते।ततो दशरथं पुत्रो विललाप सुदुःखितः।।2.76.5।।

తైల-సంరక్షణ పాత్ర నుండి ఆయనను బయటకు తీసి భూమిపై ఉంచారు; పీతవర్ణ ముఖంతో ఆ భూపతి నిద్రిస్తున్నవాడిలా కనిపించాడు। తరువాత నానారత్నాలతో అలంకరించిన శ్రేష్ఠ శయ్యపై శయనింపజేసి, కుమారుడు తీవ్రమైన దుఃఖంతో దశరథుని గురించి విలపించాడు।

Verse 5

उद्धृतं तैलसंरोधात्सतु भूमौ निवेशितम्।आपीतवर्णवदनं प्रसुप्तमिव भूमिपम्।।2.76.4।।संवेश्य शयने चाग्य्रे नानारत्नपरिष्कृते।ततो दशरथं पुत्रो विललाप सुदुःखितः।।2.76.5।।

భరతునితో కలిసి ఉదకక్రియను నిర్వహించి, రాజపత్నులు మంత్రులు మరియు పురోహితులతో కూడి నగరములో ప్రవేశించిరి. కన్నీళ్లతో నిండిన నేత్రాలతో వారు భూమిపై శయనించి పది దినములు శోకమునే గడిపిరి।

Verse 6

किं ते व्यवसितं राजन् प्रोषिते मय्यनागते।विवास्य रामं धर्मज्ञं लक्ष्मणं च महाबलम्।।2.76.6।।

హే రాజా, నేను ప్రవాసంలో ఉండగా ఇంకా తిరిగి రాకముందే నీవు ఏ నిర్ణయం తీసుకున్నావు—ధర్మజ్ఞుడైన రాముని, మహాబలుడైన లక్ష్మణుని కూడా నిర్వాసితం చేశావు?

Verse 7

क्व यास्यसि महाराज हित्वेमं दुःखितं जनम्।हीनं पुरुषसिंहेन रामेणाक्लिष्टकर्मणा।।2.76.7।।

హే మహారాజా, ఈ దుఃఖిత జనాన్ని విడిచిపెట్టి మీరు ఎక్కడికి వెళ్లారు? పురుషసింహుడు, అక్లిష్టకర్ముడైన శ్రీరాముని లేక వీరు అనాథులయ్యారు।

Verse 8

योगक्षेमं तु ते राजन् कोऽस्मिन्कल्पयिता पुरेत्वयि प्रयाते स्वस्तात रामे च वनमाश्रिते।।2.76.8।।

హే రాజా, ప్రియ తండ్రీ! మీరు స్వర్గానికి వెళ్లి, శ్రీరాముడు వనాన్ని ఆశ్రయించినప్పుడు—ఈ పురంలో యోగక్షేమం, క్షేమసురక్షలను ఎవరు కల్పిస్తారు?

Verse 9

विधवा पृथिवी राजन् स्त्वया हीना न राजते।हीनचन्द्रेव रजनी नगरी प्रतिभाति मा।।2.76.9।।

హే రాజా! మీ లేనిదే భూమి విధవలా శోభించదు; ఈ నగరం నాకు చంద్రుడు లేని రాత్రిలా కనిపిస్తోంది।

Verse 10

एवं विलपमानं तं भरतं दीनमानसम्।अब्रवीद्वचनं भूयो वसिष्ठस्तु महामुनिः।।2.76.10।।

ఇలా విలపిస్తూ మనస్సు దిగులుపడిన భరతునితో మహాముని వసిష్ఠుడు మరల వచనమును పలికెను।

Verse 11

प्रेतकार्याणि यान्यस्य कर्तव्यानि विशां पतेः।तान्यव्यग्रं महाबाहो क्रियान्तामविचारितम्।।2.76.11।।

హే మహాబాహో! ప్రజాధిపతియైన ఈ నరపతికి చేయవలసిన ప్రేతకార్యములు (అంత్యక్రియలు మొదలైనవి) అవ్యగ్రచిత్తముతో, సందేహము లేకుండా నిర్వహింపబడవలెను।

Verse 12

तथेति भरतो वाक्यं वसिष्ठस्याभिपूज्य तत्।ऋत्विक्पुरोहिताचार्यान् स्त्वरयामास सर्वशः।।2.76.12।।

భరతుడు “తథాస్తు” అని చెప్పి వశిష్ఠుని వాక్యాన్ని భక్తితో గౌరవించి, ఋత్వికులు, పురోహితులు, ఆచార్యులను అన్ని విధాలా త్వరపడమని ప్రేరేపించాడు।

Verse 13

ये त्वग्नयो नरेन्द्रेस्य चाग्न्यगाराद्बहिष्कृताः।ऋत्विग्भिर्याजकैश्चैव ते आह्रियन्त यथाविधि।।2.76.13।।

నరేంద్రుని అగ్న్యాగారము నుండి బయటకు తీసిన పవిత్ర అగ్నులను ఋత్వికులు మరియు యాజకులు విధి ప్రకారం మోసుకొచ్చి యథావిధిగా స్థాపించారు।

Verse 14

शिबिकायामथा़ऽरोप्य राजानं गतचेतसम्।बाष्पकण्ठा विमनसस्तमूहुः परिचारकाः।।2.76.14।।

అనంతరం పరిచారకులు చైతన్యరహితుడైన రాజును శిబికపై ఎక్కించి, మనస్సు వ్యాకులమై కన్నీళ్లతో గొంతు బిగుసుకొని అతన్ని మోసుకొని వెళ్లారు।

Verse 15

हिरण्यं च सुवर्णं च वासांसि विविधानि च।प्रकिरन्तो जना मार्गं नृपतेरग्रतो ययुः।।2.76.15।।

ప్రజలు నృపతి దేహానికి ముందుగా సాగుతూ మార్గమంతా హిరణ్యము, స్వర్ణము, ప్రకాశించే ఆభరణాలు మరియు నానావిధ వస్త్రాలను చల్లుతూ వెళ్లారు।

Verse 16

चन्दनागरुनिर्यासान् सरलं पद्मकं तथा।देवदारूणि चाहृत्य क्षेपयन्ति तथापरे।।2.76.16।।गन्धानुच्चावचांश्चान्यां स्तत्र गत्वाथ भूमिपम्।तत्र संवेशयामासुश्चितामध्ये तमृत्विजः।।2.76.17।।

కొంతమంది చందనం, అగరు, సుగంధ నిర్యాసాలు, సరళ, పద్మక మరియు దేవదారు కట్టెలను తెచ్చి అక్కడ చల్లారు।

Verse 17

चन्दनागरुनिर्यासान् सरलं पद्मकं तथा।देवदारूणि चाहृत्य क्षेपयन्ति तथापरे।।2.76.16।।गन्धानुच्चावचांश्चान्यां स्तत्र गत्वाथ भूमिपम्।तत्र संवेशयामासुश्चितामध्ये तमृत्विजः।।2.76.17।।

అప్పుడు పవిత్ర అగ్నిలో హవిస్సు అర్పించి, ఆయన ఋత్విజులు విధివిధానంగా మంత్రజపం చేశారు; అక్కడ సామవేద సామగాయకులు శాస్త్రానుసారం సామగానం చేశారు।

Verse 18

तदा हुताशनं हुत्वा जेपुस्तस्य तदृत्विजः।जगुश्च ते यथाशास्त्र तत्र सामानि सामगाः।।2.76.18।।

అప్పుడు పవిత్ర అగ్నిలో హవిస్సు అర్పించి, ఆయన ఋత్విజులు విధివిధానంగా మంత్రజపం చేశారు; అక్కడ సామవేద సామగాయకులు శాస్త్రానుసారం సామగానం చేశారు।

Verse 19

शिबिकाभिश्च यानैश्च यथार्हं तस्य योषितः।नगरा न्निर्ययुस्तत्र वृद्धैः परिवृता स्तदा।।2.76.19।।

అప్పుడు రాజుని అంతఃపుర స్త్రీలు, తమ తమ హోదాకు తగినట్లు, కొందరు శిబికలలో మరికొందరు వాహనాలలో, వృద్ధ పరిచారకులతో పరివృతులై, నగరమునుండి ఆ స్థలమునకు బయలుదేరిరి।

Verse 20

प्रसव्यं चापि तं चकुः ऋत्विजोऽग्निचितं नृपम्।स्त्रियश्च शोकसन्तप्ताः कौसल्याप्रमुखास्तदा।।2.76.20।।

అప్పుడు ఋత్వికులు మరియు శోకసంతప్తులైన స్త్రీలు—కౌసల్యను ముందుంచి—అగ్నిచితుడైన రాజుని చితిని ప్రసవ్యంగా (వామావర్తంగా) ప్రదక్షిణ చేసిరి।

Verse 21

क्रौञ्चीनामिव नारीणां निनादस्तत्र शुश्रुवे।आर्तानां करुणं काले क्रोशन्तीनां सहस्रशः।।2.76.21।।

ఆ సమయంలో అక్కడ ఆర్తులైన స్త్రీల సహస్రశః కరుణ క్రందనధ్వని వినబడెను—క్రౌంచి పక్షిణుల తীক্ষ్ణ కూయుటవలె।

Verse 22

ततो रुदन्त्यो विवशाविलप्य च पुनः पुनः।यानेभ्यस्सरयूतीरमवतेरुर्वराङ्गनाः।।2.76.22।।

అనంతరం వరాంగనలు కన్నీరు కార్చుచు, వివశులై, మళ్లీ మళ్లీ విలపించుచు, వాహనములనుండి దిగి సరయూ తీరమునకు దిగిరి।

Verse 23

कृत्वोदकं ते भरतेन सार्धं नृपाङ्गना मन्त्रिपुरोहिता श्च।पुरंप्रविश्याश्रुपरीतनेत्राः भूमौ दशाहं व्यनयन्त दुःखम्।।2.76.23।।

భరతునితో కలిసి ఉదకక్రియను నిర్వహించి, రాజపత్నులు మంత్రులు మరియు పురోహితులతో కూడి నగరములో ప్రవేశించిరి. కన్నీళ్లతో నిండిన నేత్రాలతో వారు భూమిపై శయనించి పది దినములు శోకమునే గడిపిరి।