Adhyaya 29

Verse 1

। नारद उवाच । व्रजंती गिरिजाऽपश्यत्सखीं मातुर्महाप्रभाम् । कुसुमामोदिनींनाम तस्य शैलस्य देवताम्

ナーラダは語った。ギリジャーが進みゆくとき、母の友で大いなる光を放つ者――その山の守護神で、名をクスマーアモーディニーという女神を見出した。

Verse 2

सापि दृष्ट्वा गिरिसुतां स्नेहविक्लवमानसा । क्वपुनर्गच्छसीत्युच्चैरालिंग्योवाच देवता

山の娘を見た女神は、愛情に心を揺さぶられ、抱きしめて声高く言った。「またどこへ行くのですか。」

Verse 3

सा चास्यै सर्वमाचख्यौ शंकरात्कोपकारणम् । पुनश्चोवाच गिरिजा देवतां मातृसंमताम्

彼女はその女神に、シャンカラ（Śaṅkara）の怒りの原因を含め、すべてを語り告げた。ついでギリジャー（Girijā）は、母として仰がれるその女神に再び言葉をかけた。

Verse 4

नित्यं शैलाधिराजस्य देवता त्वमनिंदिते । सर्वं च सन्निधानं च मयि चातीव वत्सला

「咎なき者よ、汝は常に山々の王の主の神格である。汝はことごとくその御側に在り、わたしに対してもこの上なく慈しみ深い。」

Verse 5

तदहं संप्रवक्ष्यामि यद्विधेयं तवाधुना । अथान्य स्त्रीप्रवेशे तु समीपे तु पिनाकिनः

「ゆえに今、汝がなすべきことを告げよう。だが、他のいかなる女がピナーカを持つ御方（Pinākin、シヴァ）の御近くへ入ることについては……」

Verse 6

त्वयाख्येयं मम शुभे युक्तं पश्चात्करोम्यहम् । तथेत्युक्ते तया देव्या ययौ देवी गिरिं प्रति

「吉祥なる者よ、ふさわしきことをわたしに告げよ。のちに、わたしはそれに従って行おう。」女神が「そのとおり」と答えると、デーヴィーは山へと向かって去った。

Verse 7

रम्ये तत्र महाशृंगे नानाश्चर्योपशोभिते । विभूषणादि संन्यस्य वृक्षवल्कलधारिणी

そこは多くの奇瑞に彩られた、麗しき大いなる峰であった。彼女は飾り物などを捨て、樹皮の衣を身にまとった。

Verse 8

तपस्तेपे गिरिसुता पुत्रेण परिपालिता । ग्रीष्मे पंचाग्निसंतप्ता वर्षासु च जलोषिता

山の娘は、子に守られつつ苦行（タパス）を修した。夏には五つの火の熱に耐え、雨季には水に濡れそぼちて身を浸した。

Verse 9

स्थंडिलस्था च हेमंते निराहारा तताप सा । एतस्मिन्नंतरे दैत्यो ह्यंधकस्य सुतो बली

冬には裸地にとどまり、食を断って苦行を続けた。その間に、アンダカの子なる剛力のダイティヤが現れた。

Verse 10

ज्ञात्वा गतां गिरिसुतां पितुर्वैरमनुस्मरन् । आडिर्नाम बकभ्राता रहस्यांतरप्रेक्षकः

山の娘が去ったと知り、父の怨みを思い起こして、バカの兄弟アーディという者が、内より密事をうかがい見た。

Verse 11

जिते किलांधके दैत्ये गिरिशेनामरद्विषि । आडिश्चकार विपुलं तपो हरजिगीषया

神々を憎むダイティヤ、アンダカがギリーシャ（シヴァ）にまことに討ち伏せられたのち、アーディはハラ（シヴァ）を征せんと欲して、広大なる苦行を修した。

Verse 12

तमागत्याब्रवीद्ब्रह्मा तपसा परितोषितः । ब्रूहि किं वासुरश्रेष्ठ तपसा प्राप्तुमिच्छसि

その苦行に満足したブラフマーは彼のもとに来て言った。「語れ、アスラの中の最勝よ。このタパスによって何を得たいのか。」

Verse 13

ब्रह्माणमाह दैत्यस्तु निर्मृत्युत्वमहं वृणे । ब्रह्मोवाच । न कश्चिच्च विना मृत्युं जंतुरासुर विद्यते

ダイティヤはブラフマーに言った。「我は不死を選ぶ。」ブラフマーは答えた。「おおアスラよ、身を持つ者で死なきものは存在しない。」

Verse 14

यतस्ततोऽपि दैत्येंद्र मृत्युः प्राप्यः शरीरिणा । इत्युक्तस्तं तथेत्याह तुष्टः कमलसंभवम्

「いかなる場合でも、ダイティヤの主よ、身を持つ者には死が必ず訪れる。」そう告げられると、彼は蓮華より生まれし者に「然らばそのとおりに」と満足して答えた。

Verse 15

रूपस्य परिवर्तो मे यदा स्यात्पद्मसंभव । तदा मृत्युर्मम भवेदन्यथा त्वमरो ह्यहम्

「蓮華より生まれし者よ、我が姿が変転する時にのみ死は我に及ぶ。さもなくば、我はまことに不死である。」

Verse 16

इत्युक्तस्तं तथेत्याह तुष्टः कमलसंभवः । इत्युक्तोऽमरतां मेने दैत्यराज्यस्थितोऽसुरः

そう告げられると、蓮華より生まれし者は満足して「然らばそのとおりに」と答えた。これを得て、ダイティヤの王国に盤石として立つアスラは、自らを不死とみなした。

Verse 17

आजगाम स च स्थानं तदा त्रिपुरघातिनः । आगतो ददृशे तं च वीरकं द्वार्यवस्थितम्

やがて彼は、トリプラを滅ぼす御方（シヴァ）の御座所へ赴いた。到着すると、門に立って守るヴィーラカの姿が見えた。

Verse 18

तं चासौ वंचयित्वा च आडिः सर्पशरीरभृत् । अवारितो वीरकेण प्रविवेश हरांतिकम्

彼を欺き、蛇の身を帯びたアーディは、ヴィーラカに阻まれることなく入り、ハラ（シヴァ）の御前へと進み入った。

Verse 19

भुजंगरूपं संत्यज्य बभूवाथ महासुरः । उमारूपी छलयितुं गिरिशं मूढचेतनः

蛇の姿を捨て、その大アスラは別の姿となり、迷える心のままギリシャ（シヴァ）を欺くため、ウマーの姿を取った。

Verse 20

कृत्वोमायास्ततो रूपमप्रतर्क्यमनोहरम् । सर्वावयवसंपूर्णं सर्वाभिज्ञानसंवृतम्

そして幻力（マーヤー）によって、思量を超えて人を惑わすほど麗しい姿を作り、四肢ことごとく具わり、あらゆる識別の徴をまとわせ、まことの如く整えた。

Verse 21

चक्रे भगांतरे दैत्यो दंतान्वज्रोपमान्दृढान् । तीक्ष्णाग्रान्बुद्धिमोहेन गिरिशं हंतुमुद्यतः

愚かな迷妄により、そのダイティヤは彼女の秘所に金剛（ヴァジュラ）のごとく堅い歯を、鋭い先端をもって作り、ギリシャ（シヴァ）を討たんと企てた。

Verse 22

कृत्वोमारूपमेवं स स्थितो दैत्यो हरांतिके । तां दृष्ट्वा गिरिशस्तुषुटः समालिंग्य महासुरम्

このようにウマーの姿を取って、そのダイティヤはハラ（シヴァ）の近くに立った。彼女を見たギリシャは喜び、かの大アスラを抱きしめた。

Verse 23

मन्यमानो गिरिसुतां सर्वै रवयवांतरैः । अपृच्छत्साधु ते भावो गिरिपुत्री ह्यकृत्रिमा

目の前の姿を、あらゆる肢体と相貌においてギリスーター（パールヴァティー）そのものと思い、彼は彼女に問うた。「そなたの心根はまことに相応しい――おお山の娘よ、真に偽りなきものだ。」

Verse 24

या त्वं मदशयं ज्ञात्वा प्राप्तेह वरवर्णिनि । त्वया विरहितः शून्यं मन्योस्मिन्भुवनत्रये

「そなた――麗しき肌の姫よ――我が心を知ってここへ来たのだ。そなたなくば、この三界すべてを空しいものと我は思うであろう。」

Verse 25

प्राप्ता प्रसन्ना या त्वं मां युक्तमेवंविधं त्वयि । इत्युक्ते गूहयंश्चेष्टामुमारूप्यसुरोऽब्रवीत्

そう言われると、アスラはウマーの姿を取り、真の企てを隠して語った。「そなたが我に向かい、慈しみと歓びをもって来たのなら、このように振る舞うのはそなたにこそ相応しい。」

Verse 26

यातास्मि तपसश्चर्तुं कालीवाक्यात्तवातुलम् । रतिश्च तत्र मे नाभूत्ततः प्राप्ता तवांतिकम्

「カालीの言葉に促され、比類なき苦行（タパス）を修めに赴いた。だがそこには喜びがなかった。ゆえに、そなたの御許へ戻って来たのだ。」

Verse 27

इत्युक्तः शंकरः शंकां किंचित्प्राप्यवधारयत् । कुपिता मयि तन्वंगी प्रत्यक्षा च दृढव्रता

これを聞いてシャンカラはわずかに疑念を抱き、思い定めた。「あの細身の者は、我に対して露わに怒っており、しかも誓願に堅固である。」

Verse 28

अप्राप्तकामा संप्राप्ता किमेतत्संशयो मम । रहसीति विचिंत्याथ अभिज्ञानाद्विचारयन्

「願いを遂げ得なかった彼女が今や来たのに、なぜ我は疑うのか。」そう思い、「これは秘事である」と案じつつ、彼は識別と徴（しるし）によって事の次第を吟味し始めた。

Verse 29

नापश्यद्वामपार्श्वे तु तस्यांकं पद्मलक्षणम् । लोम्नामावर्तचरितं ततो देवः पिनाकधृक्

彼は彼女の左側に、蓮華の相を帯びた腿の印も、毛の特異な渦巻きの徴も見いださなかった。ゆえに、ピナーカの弓を執る神は真実を悟った。

Verse 30

बुद्धा तां दानवीं मायां किंचित्प्रहसिताननः । मेढ्रे रौद्रास्त्रमाधाय चक्रे दैत्यमनोरथम्

それがダーナヴィーの妖幻（マーヤー）であると悟ると、彼はかすかに微笑んだ。ついで羅陀羅の武器をそのダイティヤの男根に据え、欲望を苦き終わりへと至らせた。

Verse 31

स रुदन्भैरवाज्रावानवसादं गतोऽसुरः । अबुध्यद्वीरको नैतदसुरेंद्रनिषूदनम्

その阿修羅は恐るべき叫び声をあげて泣き、絶望の淵へと沈んだ。ヴィーラカは、これが阿修羅の王たちを滅する力であることを悟らなかった。

Verse 32

हते च मारुतेनाशुगामिना नगदेवता । अपरिच्छिन्नतत्त्वार्था शैलपुत्र्यां न्यवेदयत्

疾く翔ける風（マールタ）によって彼が討たれると、山の神格は起こったことの真意を測りかね、シャイラプトリー（パールヴァティー）にその次第を告げた。

Verse 33

श्रुत्वा वायुमुखाद्देवी क्रोधरक्तातिलोचना । अपस्यद्वीरकं पुत्रं हृदयेन विदूयता

風神ヴāयूの口よりそれを聞いた女神は、怒りに目を赤く染め、胸を灼く悲痛のうちに、わが子ヴィーラカを見つめた。

Verse 34

मातरं मां परित्यज्य यस्मात्त्वं स्नेहविह्वलाम् । विहितावसरः स्त्रीणां शंकरस्य रहोविधौ

「そなたは愛に揺れるこの母なる我を捨て去り、しかも女たちが慎みをもって守るべき時を弁えず、シャンカラの秘儀に不作法にも踏み入ったゆえに、」

Verse 35

तस्मात्ते परुषा रूक्षा जडा हृदय वर्जिता । गणेशाक्षरसदृशा शिला माता भविष्यति

「ゆえに、そなたにとって母は石となろう――荒く乾き、無感覚で、慈しみを失い――ガネーシャの聖なる一音のごとく。」

Verse 36

एवमुत्सृष्टशापाया गिरिपुत्र्यास्त्वनंतरम् । निर्जगाम मुखात्क्रोधः सिंहरूपी महाबलः

かくして、山の娘ギリプトリーが呪詛を放つや否や、その怒りはただちに口よりほとばしり出て、強大なる獅子の姿となって現れた。

Verse 37

पश्चात्तापं समश्रित्य तया देव्या विसर्जितः । स तु सिंहः करालास्यो महाकेसरकंधरः

やがて悔いを抱いた女神はそれを退けた。かの獅子は恐るべき大口を開き、首には豊かな大たてがみをたたえていた。

Verse 38

प्रोद्धूतबललांगूलदंष्ट्रोत्कट गुहामुखः । व्यावृतास्यो ललज्जिह्वः क्षामकुक्षिश्चिखादिषुः

その強大な尾は高く掲げられ、顎と牙は洞窟の口のごとく凄まじかった。口を大きく開き、舌はひらめき、腹は痩せて—常に獲物を貪り求めていた。

Verse 39

तस्यास्ये वर्तितुं देवी व्यवस्यत सती तदा । ज्ञात्वा मनोगतं तस्या भगवांश्चतुराननः

その時、女神サティーはその口へ入ろうと決意した。彼女の胸中の意を悟った四面の聖者（ブラフマー）は……

Verse 40

आजगामाश्रमपंद संपदामाश्रयं ततः । आगम्योवाच तां ब्रह्मा गिरिजां मृष्टया गिरा

そこでブラフマーは、繁栄のよりどころたるその庵（アーシュラマ）へと来臨した。到着すると、ギリジャーに向かい、柔らかく選び抜かれた言葉で語りかけた。

Verse 41

किं देवी प्राप्तुकामासि किमलभ्यं ददामि ते । तच्छ्रुत्वोवाच गिरिजा गुरुगौरवगर्भितम्

「女神よ、何を得たいのか。得られぬものなどあろうか。汝に授けよう。」それを聞いてギリジャーは、重みと厳粛な威儀を宿す言葉で答えた。

Verse 42

तपसा दुष्करेणाप्तः पतित्वे शंकरो मया । स मां श्यामलवर्णेति बहुशः प्रोक्तवान्भवः

「厳しく困難な苦行によって、私はシャンカラを夫として得ました。けれどもバヴァは幾度となく私を『黒き肌の者』と呼んだのです。」

Verse 43

स्यामहं कांचनाकारा वाल्लभ्येन च संयुता । भर्तुर्भूतपतेरंगे ह्येकतो निर्विशंकिता

たとえ我が身は黒くとも、黄金の輝きを宿し、愛される徳に満ちている。されど夫なる衆生の主の御身において、我は片側に置かれ、心に確信を得られぬ。

Verse 44

तस्यास्तद्भाषितं श्रुत्वा प्रोवाच जलजासनः । एवं भवतु भूयस्त्वं भर्तुर्देहार्धधारिणी

彼女の言葉を聞いて、蓮華座の梵天は告げた。「そのとおりになれ。汝は再び、夫の御身の半分を担う者となるがよい。」

Verse 45

ततस्तस्याः शरीरात्तु स्त्री सुनीलांबुजत्विषा । निर्गता साभवद्भीमा घंटाहस्ता त्रिलोचना

そのとき彼女の身より、深青の蓮華の光を帯びた女神が現れた。威容あらたかにして恐るべく、三つの眼を持ち、手には鈴を携えていた。

Verse 46

नानाभरणपूर्णांगी पीतकौशेयवासिनी । तामब्रवीत्ततो ब्रह्मा देवीं नीलांबुजत्विषम्

さまざまな宝飾に身を満たし、黄の絹衣をまとったその青蓮華の光の女神に、やがて梵天は語りかけた。

Verse 47

अस्माद्भूधरजा रदेहसंपर्कात्त्वं ममाज्ञया । संप्राप्ता कृतकृत्यत्वमेकानंशा पुराकृतिः

「我が命により、この山より生じた身に触れて、汝は目的を成就した。古よりのただ一つの分（女神の分身）が、いま再び顕現したのだ。」

Verse 48

य एष सिंहः प्रोद्भूतो देव्याः क्रोधाद्वरानने । स तेस्तु वाहनो देवी केतौ चास्तु महाबलः

おお麗しき面貌の者よ、女神の憤怒より湧き出でたこの獅子を、汝のヴァーハナ（聖なる乗り物）とせよ、デーヴィーよ。さらに大いなる力をもつケートゥ（旗印・聖標）ともならしめよ。

Verse 49

गच्छ विंध्याचले तत्र सुरकार्यं करिष्यति । अत्र शुंभनिशुंभौ च हत्वा तारकसैन्यपौ

ヴィンディヤ山へ赴け。そこにて汝は神々の御業を成就するであろう。ここでは、ターラカ軍の将であるシュンバとニシュンバを討ち果たしたのち……

Verse 50

पांचालोनाम यक्षोऽयं यक्षलक्षपदानुगः । दत्तस्ते किंकरो देवी महामायाशतैर्युतः

このヤクシャはパーンチャーラと名づけられ、幾十万のヤクシャを従えている。デーヴィーよ、彼は汝の従者として授けられ、マハーマーヤーの大いなる神通を幾百も具えている。

Verse 51

इत्युक्ता कौशिकी देवी ततेत्याह पितामहम् । निर्गतायां च कौशिक्यां जाता स्वैराश्रिता गुणैः

かく告げられて、女神カウシキーはピターマハ（梵天ブラフマー）に「そのとおりに」と答えた。カウシキーが去るや、別の相が生じ、自らを導き、自身の徳性に安住した。

Verse 52

सर्वैः पूर्वभवोपात्तैस्तदा स्वयमुपस्तितैः । उमापि प्राप्तसंकल्पा पश्चात्तापपरायणा

そのとき、前生より積み重ねた一切の果報が自ずから現れ出た。ウマーもまた決意を定め、悔悟と懺悔にひたすら心を注いだ。

Verse 53

मुहुः स्वं परिनिंदंती जगाम गिरिशांतिकम् । संप्रयांतीं च तां द्वारी अपवार्य समाहितः

彼女は幾度も己を責めつつ、ギリーシャの御前へ赴いた。近づくと、用心深い門番が戸口に進み出て、彼女を制した。

Verse 54

रुरोध वीरको देवीं हेमवेत्रलताधरः । तामुवाच च कोपेन तिष्ठ तिष्ठ क्व यासि च

金の蔓のような杖を携えたヴィーラカは女神を遮り、怒って言った。「止まれ、止まれ！どこへ行くのだ。」

Verse 55

प्रयोजनं न तेऽस्तीह गच्छ यावन्न भर्त्स्यसे । देव्या रूपधरो दैत्यो देवं वंचयितुं त्विह

「ここに汝の用はない。叱責されぬうちに去れ。ここには女神の姿を取った阿修羅がいて、主を欺こうとしているのだ。」

Verse 56

प्रविष्टो न च दृष्टोऽसौ स च देवेन घातितः । घातिते चाहमाक्षिप्तो नीलकण्ठेन धीमता

「奴は忍び入り、誰にも見咎められず、主によって討たれた。討たれた後、賢きニーラカṇṭhaは私を叱責された。」

Verse 57

कापि स्त्री नापि मोक्तव्या त्वया पुत्रेति सादरम् । तस्मात्त्वमत्र द्वारिस्था वर्षपूगान्यनेकशः

「いかなる女も汝は入れてはならぬ。たとえ愛情をもって『子よ』と呼ばれようとも。ゆえに汝はこの門に立ち、幾多の歳月を守り続けよ。」

Verse 58

भविष्यसि न चाप्यत्र प्रवेशं लप्स्यसे व्रज । एका मे प्रविशेदत्र माता या स्नेहवत्सला

「そのとおりとなろう――ここでは汝に入ることは許されぬ。去れ。ここに入れるのはただ一人、慈愛に満ちた我が母のみである。」

Verse 59

नगाधिराजतनया पार्वती रुद्रवल्लभा । इत्युक्ता तु ततो देवी चिंतयामास चेतसा

「山の王の娘パールヴァティー、ルドラに愛されし者」とそう告げられると、女神は心のうちに思い巡らした。

Verse 60

न सा नारी तु दैत्योऽसौ वायोर्नैवावबासत । वृथैव वीरकः शप्तो मया क्रोधपरीतया

「あれは女ではない――彼はダイティヤ（魔族）であった。しかも風神ヴァーユでさえ見抜けなかった。怒りに覆われ、我はヴィーラカをむなしく呪ってしまった。」

Verse 61

अकार्यं क्रियते मूढैः प्रायः क्रोधसमन्वितैः । क्रोधेन नश्यते कीर्तिः क्रोधो हंति स्थिरां श्रियम्

愚かなる者は怒りにとらわれ、しばしば為すべからざることを為す。怒りによって善き名声は滅び、怒りは堅固な繁栄さえも打ち砕く。

Verse 62

अपरिच्छिन्नसर्वार्था पुत्रं शापितवत्यहम् । विपरीतार्थबोद्धॄणां सुलभा विपदो यतः

子よ、万事の真実を余すところなく悟れなかったゆえに、我は汝を呪ってしまった。物事を逆さに、あるいは誤って理解する者には、災いがたやすく訪れるのだ。

Verse 63

संचिंत्यैवमुवाचेदं वीरकं प्रति शैलजा । अधो लज्जाविकारेण वदनेनांबुजत्विषा

かく思案して、シェーラジャーはヴィーラカに語りかけた。蓮華のごとく輝くその面は、慎みの恥じらいによりうつむいていた。

Verse 64

अहं वीरक ते माता मा तेऽस्तु मनसो भ्रमः । शंकरस्यास्मि दयिता सुता तु हिमभूभृतः

ヴィーラカよ、わたしは汝の母である。心に迷いを起こしてはならぬ。わたしはシャンカラの愛妃、そして雪山の主ヒマブーブリトの娘である。

Verse 65

मम गात्रस्थितिभ्रांत्या मा शंकां पुत्र भावय । तुष्टेन गौरता दत्ता ममेयं पद्मयोनिना

わが子よ、わたしの身のありさまに惑わされて疑いを抱いてはならぬ。この白く清らかな色は、パドマヨーニ（梵天ブラフマー）が歓喜して授け給うたもの。

Verse 66

मया शप्तोऽस्यविदिते वृत्तांते दैत्यनिर्मिते । ज्ञात्वा नारीप्रवेशं तु शंकरे रहसि स्तिते

わたしは真の次第を知らぬまま、ダイティヤの作りし出来事により彼を呪った。だが女の関与を知り、シャンカラが密かに立っておられたその時——

Verse 67

न निवर्तयितुं शक्यः शापः किं तु ब्रवीमि ते । मानुष्यां तु शिलायां त्वं शिलादात्संभविष्यसि

その呪いは取り消すことはできぬ。されど汝に告げよう。汝は石より人の姿となって現れ、シラーダ（Śilāda）より生まれ出るであろう。

Verse 68

पुण्ये चाप्यर्बुदारण्ये स्वर्गमोक्षप्रदे नृणाम् । अचलेश्वरलिंगं तु वर्तते यत्र वीरक

天界と解脱（モークシャ）を人々に授ける聖なるアルブダーラニヤ（Arbudāraṇya）には、アチャレーシュヴァラ（Acaleśvara）のリンガがそこに鎮座している、ヴィーラカよ。

Verse 69

वाराणस्यां विश्वनाथसमं तत्फलदं नृणाम् । प्रभासस्य च यात्राभिर्दशभिर्यत्फलं नृणाम्

人々にとってその果報は、ヴァーラーナシーのヴィシュヴァナータ（Viśvanātha）への礼拝に等しく、またプラバーサ（Prabhāsa）への十度の巡礼に匹敵する功徳をもたらす。

Verse 70

तदेकयात्रया प्रोक्तमर्बुदस्य महागिरेः । यत्र तप्त्वा तपो मर्त्या देहधातून्विहाय च

その同じ功徳は、偉大なるアルブダ山（Arbuda）へのただ一度の巡礼から生ずると説かれる。そこでは人々が苦行（タパス）を修し、やがて身の諸要素を捨て去る。

Verse 71

संसारी न पुनर्भूयान्महेश्वरवचो यथा । अर्बुदो यदि लभ्येत सेवितुं जन्मदुःखितैः

再びサンサーラの漂泊者とならぬために——マヘーシュヴァラの御言葉のとおり——もしもアルブダ（Arbuda）に到り、再生の苦しみに悩む者たちがそこを奉仕し礼拝できるなら。

Verse 72

वाराणसीं च केदारं किं स्मरंति वृथैव ते । तत्राराध्य भवं देवं भवान्नन्दीति नामभृत्

なぜ彼らはヴァーラーナシーやケーダーラ（Kedāra）をむなしく想うのか。そこでバヴァ神（Bhava、すなわちシヴァ）を礼拝したのち、彼は「バヴァーン・ナンディー」（Bhavān-nandī）という名で知られるようになった。

Verse 73

शीघ्रमेष्यसि चात्रैव प्रतीहारत्वमाप्स्यसि । एवमुक्ते हृष्टरोमा वीरकः प्रणिपत्य ताम्

「汝は速やかに戻り、まさにこの地で門守（プラティーハーラ）の職を得るであろう。」彼女がそう告げると、ヴィーラカは歓喜に身の毛もよだち、彼女にひれ伏して礼拝した。

Verse 74

संस्तूय विविधैर्वाक्यैर्मातरं समभाषत । धन्योऽहं देवि यो लप्स्ये मानुष्यमतिदुर्लभम्

さまざまな言葉で聖母を讃え、彼は申し上げた。「女神よ、私はまことに幸いです。得がたき人間の生を、私は授かることになるのです。」

Verse 75

शापोऽनुग्रहरूपोऽयं विशेषादर्बुदाचले । समीपे यस्य पुण्योऽस्ति महीसागरसंगमः

この「呪い」は、まことは恩寵の姿である—とりわけアルブダ山において—その近くには大地と海とが交わる聖なる合流の地がある。

Verse 76

ऊधः पृथिव्या देशोऽयं यो गिरेश्चार्णवांतरे । तत्र गत्वा महत्पुण्यमवाप्य भवभक्तितः

この地は、山と海との間に横たわる「大地の乳房」のごときところである。そこへ赴き、バヴァ（シヴァ）への信愛によって、大いなる功徳を得る。

Verse 77

पुनरेष्यामि भो मातरित्युक्त्वाभूच्छिलासुतः । देवी च प्रविवेशाथ भवनं शशिमौलिनः

「母よ、また戻ってまいります」と言って、岩の子は去った。女神はそののち、月を冠する御主（シヴァ）の御住まいへと入られた。

Verse 78

इत्यार्बुदाख्यानम् । ततो दृष्ट्वा च तां प्राह धिग्नार्य इति त्र्यंबकः

かくしてアルブダ（Arbuda）の物語は終わる。ついで彼女を見たトリヤンバカ（シヴァ）は言った。「恥を知れ、女よ！」

Verse 79

सा च प्रण्म्य तं प्राह सत्यमेतन्न मिथ्यया । जडः प्रकृतिभागोयं नार्यश्चार्हंति निन्दनाम्

彼女もまた礼拝して言った。「それは真実であり、偽りではありません。この鈍さはプラクリティ（Prakṛti）の分け前であり、女はまことに譴責を受けるに値します。」

Verse 80

पुरुषाणां प्रसादेन मुच्यंते भवसागरात् । ततः प्रहृष्टस्तामाह हरो योग्याऽधुना शुभे

男たちの恩寵によって、彼女らは輪廻の大海から解き放たれる。そこで歓喜したハラは彼女に言った。「吉祥なる者よ、いまや汝は相応しい。」

Verse 81

पुत्रं दास्यामि येन त्वं ख्यातिमाप्स्यसि शोभने । ततो रेम हि देव्या स नानाश्चर्यालयो हरः

「汝に一子を授けよう。その子によって汝は名声を得るであろう、美しき者よ。」そして多くの奇瑞の住処たるハラは、女神とともにまことに歓喜した。

Verse 82

ततो वर्षसहस्रेषु देवास्त्वरितमानसाः । ज्वलनं नोदयामासुर्ज्ञातुं शंकरचेष्टितम्

やがて幾千年が過ぎ、心せき立ち落ち着かぬ神々は、シャンカラ（Śaṅkara）の秘められた意図と御業を知ろうとして、火神アグニ（ジャヴァラナ Jvalana）を急き立てて進ませた。

Verse 83

द्वारि स्थितं प्रतिहारं वंचयित्वा च पावकः । पारावतस्य रूपेण प्रविवेश हरांतिकम्

門に立つ守衛を欺き、火神パーヴァカ（アグニ）は鳩の姿となって、ハラ（シヴァ神）の御前へと入り込んだ。

Verse 84

ददृशे तं च देवेशो विनतां प्रेक्ष्य पार्वतीम् । ततस्तां ज्वलनं प्राह नैतद्योग्यं त्वया कृतम्

神々の主は彼を見、パールヴァティーが身を屈めているのを見て、火神（ジュヴァラナ）に告げた。「お前がしたことは、ふさわしい行いではない。」

Verse 85

यदिदं भुक्षुतं स्थानान्मम तेजो ह्यनुत्तमम् । गृहाण त्वं सुदुर्बुद्धे नो वा धक्ष्यामि त्वां रुषा

「お前はこの場所から、私の無上の神聖なエネルギーを飲み込んだのだから、それを受け取るがよい、愚か者よ。さもなくば、怒りをもってお前を焼き尽くしてくれよう。」

Verse 86

भीतस्ततोऽसौ जग्राह सर्वदेवमुखं च सः । तेन ते वह्निसहिता विह्वलाश्च सुराः कृताः

そこで彼は恐怖のあまり、すべての神々の口を奪った（入り込んだ）。それによって、神々はアグニと共に、苦悩と混乱に陥れられた。

Verse 87

विपाट्य जठराण्येषां वीर्यं माहेश्वरं ततः । निष्क्रांतं तत्सरो जातं पारदं शतयोजनम्

彼らの腹を裂いて、マヘーシュヴァラの威力が流れ出た。そこから百ヨージャナにも及ぶ水銀（パーラダ）の湖が生じた。

Verse 88

वह्निश्च व्याकुलीभूतो गंगायां मुमुचे सकृत् । दह्यमाना च सा देवी तरंगैर्वहिरुत्सृजत्

アグニもまた動揺し、それをただ一度ガンガーへ放った。女神は灼かれつつ、その波を通して火を外へと吐き出した。

Verse 89

जातस्त्रिभुवनक्यातस्तेन च श्वेतपर्वतः । एतस्मिन्नंतरे वह्निराहूतश्च हिमालये

そこから三界に名高いシュヴェータ・パルヴァタ（白き山）が生じた。その間にアグニもまたヒマーラヤへ召された。

Verse 90

सप्तर्षिभिर्वह्निहोमं कुर्वद्भिर्मंत्रवीर्यतः । आगत्य तत्र जग्राह वह्निर्भागं च तं हुतम्

七人のリシたちが真言の力により火供（ホーマ）を行い、火中に供物を捧げていたとき、アグニはそこへ来て、その供物のうち自らの分を受け取った。

Verse 91

गतेऽह्न्यत्वस्मिंश्च तत्रस्थः पत्नी स्तेषामपश्यत । सुवर्णकदलीस्तंभनिभास्ताश्चंद्रलेखया

その日が過ぎると、そこにいた彼らの妻たちは（彼らを）黄金の芭蕉の幹のように、そして三日月の筋で印された姿として見た。

Verse 92

पश्यमानः प्रफुल्लाक्षो वह्निः कामवशं गतः । स भूयश्चिंतयामास न न्याय्यं क्षुभितोऽस्मि यत्

見つめるうち、恍惚に目を見開いたアグニは欲望の支配に落ちた。やがて彼は幾度も省みて言った。「このように心が乱れるのは正しくない。」

Verse 93

साध्वीः पत्नीर्द्विजेंद्राणामकामाः कामयाम्यहम् । पापमेतत्कर्म चोग्रं नश्यामि तृमवत्स्फुटम्

「我は最上の二度生まれの者たちの貞淑なる妻を—我を望まぬ女たちを—欲している。この行いは罪深く恐ろしい。草の一葉のごとく、我はことごとく滅びよう。」

Verse 94

कृत्वैतन्नश्यते कीर्तिर्यावदाचंद्रतारकम् । एवं संचिंत्य बहुधा गत्वा चैव वनांतरम्

「もしこれを行えば、月と星のある限り続くはずの我が善き名声は滅びるであろう。」かく幾度も思いめぐらし、彼は森の奥深くへと入っていった。

Verse 95

संयन्तुं नाभवच्छक्त उपायैर्बहुभिर्मनः । ततः स कामसंतप्तो मूर्छितः समपद्यत

しかし彼の心は、多くの手立てを尽くしても抑えられなかった。やがて欲の熱に焼かれ、彼は気を失って倒れた。

Verse 96

ततः स्वाहा च भार्यास्य बुबुधे तद्विचेष्टितम् । ज्ञात्वा च चिंतयामास प्रहृष्टा मनसि स्वयम्

そのとき妻スヴァーハーは、彼の振る舞いを悟った。知るや、彼女は胸中で思案し、ひそかに心を喜ばせた。

Verse 97

स्वां भार्यामथ मां त्यक्त्वा बहुवासादवज्ञया । भार्याः कामयते नूनं सप्तर्षीणां महात्मनाम्

「長き馴れ親しみから生じた侮りによって、彼は自らの妻—この私—を顧みず、今や大いなる心をもつ七仙（サプタリシ）の妻たちを、きっと欲しているのだ。」

Verse 98

तदासां रूपमाश्रित्य रमिष्ये तेन चाप्यहम् । ततस्त्वंगिरसो भार्या शिवानामेति शोभना

「彼女たちの姿をまとい、わたしもまた彼と戯れよう。」そのとき、アンギラスの麗しき妻、名をシヴァー（Śivā）という者が進み出た。

Verse 99

तस्या रूपं समाधाय पावकं प्राप्य साब्रवीत् । मामग्ने कामसंतप्तां त्वं कामयितुमर्हसि

その姿を取り、スヴァーハーはパーヴァカ（アグニ）に近づいて言った。「おおアグニよ、わたしは欲望に燃えている。あなたはわたしを欲すべきです。」

Verse 100

न चेत्करिष्यसे देव मृतां मामुपधारय । अहमंगिरसो भार्या शिवानाम हुताशन

「もしお聞き入れくださらぬなら、神よ、わたしを死んだものと思ってください。わたしはアンギラスの妻、名をシヴァー（Śivā）という。おおフターシャナ（アグニ）よ。」

Verse 101

सर्वाभिः सहिता प्राप्ता ताश्च यास्यंत्यनुक्रमात् । अस्माकं त्वं प्रियो नित्यं त्वच्चित्ताश्च वयं तथा

「わたしは皆と共に来ました。彼女たちもまた順に、次々と参りましょう。あなたは常にわたしたちの愛しき方、そしてわたしたちの心もまたあなたに捧げられています。」

Verse 102

ततः स कामसंतप्तः संबभूव तया सह । प्रीते प्रीता च सा देवी निर्जगाम वनांतरात्

その後、欲望に燃える彼は彼女と結ばれた。彼が満ち足りると、その女神もまた喜び、深い森の奥から姿を現した。

Verse 103

चिंतयंती ममेदं चेद्रूपं द्रक्ष्यंति कानने । ते ब्राह्मणीनामनृतं दोषं वक्ष्यंति पावकात्

彼女は思った。「もし森でこの我が姿を見られれば、婆羅門たちの妻たちのゆえに、火神パーヴァカ（アグニ）が虚言の咎を負ったと彼らは言い立てるであろう。」

Verse 104

तस्मादेतद्रक्षमाणा गरुडी संभवाम्यहम् । सुपर्णा सा ततो भूत्वा ददृशे श्वेतपर्वतम्

それゆえ、これを守るために彼女は言った。「わたしはガルディーとなろう。」こうして大翼の妙翅鳥スパルナーとなり、白き山（シュヴェータパルヴァタ）を目にした。

Verse 105

शरस्तंबैः सुसंपृक्तं रक्षोभिश्च पिशाचकैः । सा तत्र सहसा गत्वा शैलपूष्ठं सुदुर्गमम्

そこは葦（シャラ）の叢が濃く茂り、羅刹と毘舎遮が群れ集う地であった。彼女はたちまちそこへ赴き、きわめて到り難い山の稜へと向かった。

Verse 106

प्राक्षिपत्कांचने कुंडे शुक्रं तद्धारणेऽक्षमा । शिष्टानामपि देवीनां सप्तर्षीणां महात्मनाम्

それを保持しきれず、彼女はその精（シュクラ）を黄金の器に投げ入れた――それは、気高き女神たちや大魂の七仙でさえ、かろうじて支え得るほどの重荷であった。

Verse 107

पत्नीसरूपतां कृत्वा कामयामास पावकम् । दिव्यं रूपमरूंधत्याः कर्तुं न शकितं तया

妻の姿に身をなして、欲心よりパーヴァカ（アグニ）を求めた。だが彼女には、アルンダティーの神妙なる姿を自らに成すことはできなかった。

Verse 108

तस्यास्तपःप्रभावेण भर्तुः शुश्रूषणेन च । षट्कृत्वस्तत्तु निक्षिप्तमग्निरेतः कुरुद्वह

彼女の苦行の威力と、夫への篤い奉仕とによって、アグニの種子はまことに六度置かれたのだ、クル族を担う者よ。

Verse 109

कुंडेऽस्मिंश्चैत्रबहुले प्रतिपद्येव स्वाहया । ततश्च पावको दुःखाच्छुशोच च मुमोह च

この器の中へ――チャイトラ月の白分の初日（プラティパダー）に、スヴァーハーによって。するとパーヴァカは悲しみに打たれ、嘆き、迷妄に沈んだ。

Verse 110

आः पापं कृतमित्येव देहन्यासेऽकरोन्मतिम् । ततस्तं खेचरी वाणी प्राह मा मरणं कुरु

「ああ、罪を犯してしまった！」――そう思って彼は身を捨てようとした。すると虚空より天の声が告げた。「死を行ってはならぬ。」

Verse 111

भाव्यमेतच्च भाव्यर्थात्को हि पावक मुच्यते । भाव्यर्थेनापि यत्ते च परदारोप सेवनम्

「これは定められたこと、来たるべき事のためである――誰が、パーヴァカよ、宿命から逃れ得ようか。されどそれでも、他人の妻に近づくことは過ちである。」

Verse 112

कृतं तच्चेतसा तेन त्वामजीर्णं प्रवेक्ष्यति । श्वेतकेतोर्महायज्ञे घृतधाराभितर्पितम्

彼が心にそう定めたゆえに、汝がなお消化されぬうちに彼は汝の中へ入るであろう――シュヴェータケートゥの大供犠において、ギー（ghṛta）の流れにより満たされた汝よ。

Verse 113

शोकं च त्यज नैतास्ताः स्वाहै वेयं तव प्रिया । श्वेतपर्वतकुंडस्थं पुत्रं त्वं द्रष्टुमर्हसि । ततो वह्निस्तत्र गत्वा ददृशे तनयं प्रभुम्

「悲しみを捨てよ——この者たちは汝の妻ではない。これは汝の愛しきスヴァーハー（Svāhā）である。白山（Śvetaparvata）の池に住まう汝の子を見に行くがよい。」そこで火神アグニ（Agni）はその地へ赴き、わが子たる主を見た。

Verse 114

अर्जुन उवाच । कस्मात्स्वाहा करोद्रूपं षण्णां तासां महामुने

アルジュナは言った。「大いなる聖仙よ、いかなる理由でスヴァーハー（Svāhā）はあの六人（の妻）の姿を取ったのですか。」

Verse 115

यत्ता भर्तृपराः साध्व्यस्तपस्विन्योग्निसंनिभाः । न बिभेति च किं ताभ्यः षड्भ्यः स्वाहाऽपराधिनी । भर्तृभक्त्या जगद्दग्धुं यतः शक्ताश्च ता मुने

その女たちは夫に一途に帰依する——貞き苦行の婦人で、火のごとく輝く。聖者よ、罪を犯したスヴァーハー（Svāhā）はなぜその六人を恐れなかったのか。妻としての信愛によって、彼女たちは世界をも焼き尽くし得るのに。

Verse 116

नारद उवाच । सत्यमेतत्कुरुश्रेष्ठ श्रृणु तच्चापि कारणम् । येन तासां कृतं रूपं न वा शापं ददुश्च ताः

ナーラダは言った。「そのとおりだ、クル族の最勝者よ。さらに理由を聞け。なぜスヴァーハー（Svāhā）が彼女たちの姿を取り、またなぜその女たちが呪詛を口にしなかったのか。」

Verse 117

यत्र तद्वह्निना क्षिप्तं रुद्रतेजः सकृत्पुरा । गंगायां तत्र सस्नुस्ताः षटत्न्योऽज्ञनाभावतः

かつてアグニ（Agni）がルドラの威光（Rudra-tejas）を投じたその場所で、六人の妻たちはガンガー（Gaṅgā）に沐浴したが、起こったことを知らなかった。

Verse 118

ततस्ता विह्वलीभूतास्तेजसा तेन मोहिताः । लज्जया च स्वभर्तॄणां गंगातीरस्थिता रहः

そのとき彼女たちはその光輝に圧倒され、惑わされた。夫たちに対する羞恥ゆえに、ガンガー（Gaṅgā）の岸辺にひそかに留まった。

Verse 119

एतदंतमालोक्य चिकीर्षंती मनीषितम् । स्वाहा शरीरमाविश्यतासां तेजो जहार तत्

事の成り行きを見て自らの意図を成就せんとし、スヴァーハー（Svāhā）は彼女たちの身に入り、そのテージャス（霊光）を奪い去った。

Verse 120

चिक्रीड वह्निजायापि यथा ते कथितं मया

かくして、火神アグニ（Agni）の妻でさえも、わたしが語ったとおり、戯れのごとく策をもって振る舞った。

Verse 121

उपकारमिमं ताभिः स्मरंतीभिश्च भारत । न शप्ता सा यतः शापो न देयश्चोपकारिणि

バーラタよ、この助けを思い起こして、彼女らはスヴァーハーを呪わなかった。恩人に呪詛を与えるべきではないからである。

Verse 122

ततः सप्तर्षयो ज्ञात्वा ज्ञानेनासुचितां गताः । तत्यजुः षट् तदा पत्नीर्विना देवीमरुंधतीम्

ついで七仙（サプタリシ）は、智慧の眼によって真実を悟り、自らが不浄に堕したことを知った。そこで女神アルンダティー（Arundhatī）を除き、六人の妻を捨て去った。

Verse 123

विश्वामित्रस्तु भगवान्कुमारं शरणं गतः । स्तवं दिव्यं संप्रचक्रे महासेनस्य चापि सः

尊きヴィシュヴァーミトラはクマーラに帰依し、さらにマハーセーナを讃える神聖なる讃歌をも作った。

Verse 124

अष्टोत्तरशतं नाम्नां श्रृणु त्वं तानि फाल्गुन । जपेन येषां पापानि यांति ज्ञानमवाप्नुयात्

ファールグナよ、この百八の御名を聞け。これらをジャパして唱えれば罪は去り、霊的な智を得る。

Verse 125

त्वं ब्रह्मवादी त्वं ब्रह्मा ब्राह्मणवत्सलः । ब्रह्मण्यो ब्रह्मदेवश्च ब्रह्मदो ब्रह्मसंग्रहः

汝はブラフマンを宣説する者、汝はブラフマー、バラモンに慈しみ深き者。汝は梵の秩序を護り、梵の神なる主、梵智を授け、梵を蔵する器である。

Verse 126

त्वं परं परमं तेजो मंगलानां च मंगलम् । अप्रमेयगुणश्चैव मंत्राणां मंत्रगो भवान्

汝は至上にして最上の光輝、あらゆる吉祥の中の吉祥。汝の徳は測り知れず、すべてのマントラの内住者にして精髄である。

Verse 127

त्वं सावित्रीमयो देव सर्वत्रैवापराजितः । मंत्र शर्वात्मको देवः षडक्षरवतां वरः

神よ、汝はサーヴィトリー（ガーヤトリー）の力より成り、遍く不敗である。神よ、汝はマントラそのものであり、シャルヴァ（シヴァ）の自己そのもの、六音節の真言を具する者の中で最勝である。

Verse 128

माली मौली पताकी च जटी मुंडी शिखंड्यपि । कुण्डली लांगली बालः कुमारः प्रवरो वरः

汝は花鬘をまとい、宝冠を戴き、幡旗を執る。結髪し、剃髪し、また頂髻を具す。耳環を着け、犂を携える。汝は神なる若子—クマーラ—最も勝れ、至上の御方。

Verse 129

गवांपुत्रः सुरारिघ्नः संभवो भवभावनः । पिनाकी शत्रुहा श्वेतो गूढः स्कन्दः कराग्रणीः

汝は「牛らの子」、天神の敵を討つ者。自ら生じ、有となる働きを覚ます者。汝はピナーカを執り、怨敵を滅す。白き者、隠れたる者。スカンダ、行為の最前線を率いる導師。

Verse 130

द्वादशो भूर्भुवो भावी भुवः पुत्रो नमस्कृतः । नागराजः सुधर्मात्मा नाकपृष्ठः सनातनः

汝は十二相の御方。汝はブールとブヴァḥ、また来たる成りゆく者。汝はブヴァḥの御子として、恭敬の礼拝を受くべき御方。汝はナーガの王、正しきダルマの秩序を本性とし、天の高みに安住する永遠者。

Verse 131

त्वं भर्ता सर्वभूतात्मा त्वं त्राता त्वं सुखावहः । शरदक्षः शिखी जेता षड्वक्त्रो भयनाशनः

汝は支える者、万有の内なるアートマン。汝は救済者、安楽をもたらす者。汝の眼は秋の澄明のごとく鋭く清らか。汝は頂きを具し（孔雀の幡を掲げ）、勝利する者。汝は六面尊、恐れを滅する御方。

Verse 132

हेमगर्भो महागर्भो जयश्च विजयेश्वरः । त्वं कर्ता त्वं विधाता च नित्यो नित्यारिमर्दनः

汝はヘーマガルバ、黄金の胎。汝はマハーガルバ、力の大いなる母胎。汝はジャヤ、勝利の霊そのもの、またヴィジャイェーシュヴァラ、凱旋の主。汝は為す者、定める者。まことに常住にして、敵対の力を絶えず打ち砕く御方。

Verse 133

महासेनो महातेज वीरसेनश्च भूपतिः । सिद्धासनः सुराध्यक्षो भीमसेनो निरामयः

あなたはマハーセーナ、偉大なる軍勢の総帥。あなたはマハーテージャス、無量の光輝を具える者。あなたはヴィーラセーナ、勇士の導き手、またブーパティ、地上の主君。あなたはシッダ―サナ、成就者の中に坐して玉座にある者。あなたはスラーディヤクシャ、諸天を統べる監督者。あなたはビー マセーナ、畏るべき威力の者。あなたはニラーマヤ、苦患を除く者。

Verse 134

शौरिर्यदुर्महातेजा वीर्यवान्सत्यविक्रमः । तेजोगर्भोऽसुररिपुः सुरमूर्तिः सुरोर्ज्जितः

あなたはシャウリ、またヤドゥ—高貴なる血統と武勇を具え—広大な光輝を放つ者。あなたは力に満ち、真実にして揺るがぬ武勲の主。あなたはテージョーガルバ、光明の胎。あなたはアスラの仇。あなたは諸天の化身。あなたは神威により力づけられた者。

Verse 135

कृतज्ञो वरदः सत्यः शरण्यः साधुवत्सलः । सुव्रतः सूर्यसंकाशो वह्निगर्भः कणो भुवः

あなたは恩を知り、奉仕を忘れぬ者。あなたは福徳を授ける者。あなたは真実そのもの。あなたは帰依を求める者の避難処。あなたは善き者を慈しむ。あなたは清浄なる誓戒に堅く、太陽のごとく輝く。あなたは火より生まれた本質を持ち、地を遍く満たす微塵としてさえ現前する。

Verse 136

पिप्पली शीघ्रगो रौद्री गांगेयो रिपुदारणः । कार्त्तिकेयः प्रभुः क्षंता नीलदंष्ट्रो महामनाः

あなたはピッパリー。あなたは疾く進む者。あなたは威力凄まじき者。あなたはガーンゲーヤ、ガンガーより生まれた者。あなたは敵を裂き砕く者。あなたはカールッティケーヤ、主にして—忍耐し寛容なる—青き牙を備え、偉大なる魂を持つ。

Verse 137

निग्रहो निग्रहाणां च नेता त्वं सुरनंदनः । प्रग्रहः परमानंदः क्रोधघ्नस्तार उच्छ्रितः

あなたは懲らしめる者、また制する者をも制する抑止。あなたは導き手、ああ諸天の歓喜の御子。あなたは導きの手綱、無上の歓喜そのもの。あなたは怒りを滅する者。あなたは救いの星として、高く崇められて輝く。

Verse 138

कुक्कुटी बहुली दिव्यः कामदो भूरिवर्धनः । अमोघोऽमृतदो ह्यग्निः शत्रुघ्नः सर्वमोदनः

汝はクックティーにしてバフリー、神聖なる御方。正しき願いを授け、豊穣を増し給う。決して空しからず、甘露のごとき命を与え、みずから火となり、怨敵を滅し、すべてに歓喜を施し給う。

Verse 139

अव्ययो ह्यमरः श्रीमानुन्नतो ह्यग्निसंभवः । पिशाचराजः सूर्याभः शिवात्मा शिवनंदनः

汝は不滅にして不死、栄光に満ち、尊くして火より生まれ給う。汝はピシャーチャの王、太陽のごとく輝き、シヴァそのものの本質を具え、シヴァを歓ばせる愛し子なり。

Verse 140

अपारपारो दुर्ज्ञेयः सर्वभूतहिते रतः । अग्राह्यः कारणं कर्ता परमेष्ठी परं पदम्

汝は近き岸も遠き岸もなく、無量にして測り難く、万有の利益に常に励み給う。捉え難く、因にして作者、至上の主宰にして、最高の到達処なり。

Verse 141

अचिंत्यः सर्वभूतात्मा सर्वात्मा त्वं सनातनः । एवं स सर्वभूतानां संस्तुतः परमेश्वरः

汝は不可思議にして、あらゆる存在の内なるアートマン、万有のアートマン、常住の御方。かくしてその至上主は一切の衆生に讃えられる。

Verse 142

नाम्नामष्टशतेनायं विश्वामित्रमहर्षिणा । प्रसन्नमूर्तिराहेदं मुनींद्रं व्रियतामिति

御主は喜悦の御相をもって仰せになった。「この八百名の讃歌は大聖仙ヴィシュヴァーミトラによって編まれた。ゆえに、この最勝の牟尼を受け入れ、敬い奉れ。」

Verse 143

मम त्वया द्विजश्रेष्ठ स्तुतिरेषा निरूपिता । भविष्यति मनोऽभीष्टप्राप्तये प्राणिनां भुवि

おお、最勝の二度生まれ（ドヴィジャ）よ、汝はこの我が讃歌を説き明かした。地上においてそれは衆生が心の願いを得るための方便となるであろう。

Verse 144

विवर्धते कुले लक्ष्मीस्तस्य यः प्रपठेदिमम् । न राक्षसाः पिशाचा वा न भूतानि न चापदः

これを誦する者の家系にはラクシュミーの繁栄が増し、ラークシャサもピシャーチャも、諸霊も災厄も、彼を悩ますことはできない。

Verse 145

विघ्नकारीणि तद्गेहे यत्रैव संस्तुवंति माम् । दुःस्वप्नं च न पश्येत्स बद्धो मुच्यते बंधनात्

人々が我を讃える家には障碍は起こらず、悪しき夢を見ることもない。縛られた者は束縛より解き放たれる。

Verse 146

स्तवस्यास्य प्रभावेण दिव्यभावः पुमान्भवेत् । त्वं च मां श्रुतिसंस्कारैः सर्वैः संस्कर्तुमर्हसि

この讃歌の威力によって、人は神聖なる気質を得る。さらに汝は、シュルティ（ヴェーダ）の定める一切のサンスカーラ（聖別の儀）をもって我を荘厳するにふさわしい。

Verse 147

संस्काररहितं जन्म यतश्च पशुवत्स्मृतम् । त्वं च मद्वरदानेन ब्रह्मर्षिश्च भविष्यसि

サンスカーラ（浄化の儀礼）なき出生は、ゆえに獣の生のごとしと見なされる。だが我が授ける恩寵により、汝もまたブラフマリシ（梵仙）となるであろう。

Verse 148

ततो मुनिस्तस्य चक्रे जातकर्मादिकाः क्रियाः । पौरोहित्यं तथा भेजे स्कंदस्यैवाज्ञया प्रभुः

その後、聖仙は彼のために、誕生儀礼ジャータカルマ（jātakarma）をはじめとする諸儀式を執り行った。さらにスカンダの御命により、その尊き者は祭司（プーロヒタ）の務めも担った。

Verse 149

ततस्तं वह्निरभ्यागाद्ददर्श च सुतं गुहम् । षट्छीर्षं द्विगुणश्रोत्रं द्वादशाक्षिभुजक्रमम्

そのとき火神は近づき、わが子グハを見た――六つの御首、二重の耳、そして十二の眼と十二の腕の荘厳なる配列を備えていた。

Verse 150

एकग्रीवं चैककायं कुमारं स व्यलोकयत् । कलिलं प्रथमे चाह्नि द्वितीये व्यक्तितां गतम्

彼はクマーラを、一つの首と一つの身をもつ者として見た。初日は形なき塊であり、二日目に明確な姿を得た。

Verse 151

दृतीयायां शिशुर्जातश्चतुर्थ्यां पूर्ण एवच । पंचम्यां संस्कृतः सोऽभूत्पावकं चाप्यपश्यत

三日目に幼子として誕生し、四日目には完全に整った。五日目にはサンスカーラ（浄化・成礼）を受け、さらに火神アグニをも拝した。

Verse 152

ततस्तं पावकः पार्थ आलिलिंग चुचुंब च । पुत्रेति चोक्त्वा तस्मै स शक्त्यस्त्रम ददात्स्वयम्

そのときパーヴァカ（アグニ）は彼を抱きしめ口づけし、「わが子よ」と呼んで、自らの手で「シャクティ（Śakti）」と名づく投擲の武器を授けた。

Verse 153

स च शक्तिं समादाय नमस्कृत्य च पावकम् । श्वेतश्रृंगं समारूढो मुखैः पश्यन्दिशो दश

彼はそのシャクティ（Śakti）を取り、火神パーヴァカ（アグニ）に礼拝してから、シュヴェータシュリンガ（Śvetaśṛṅga）に乗り、諸々の顔で十方を見渡した。

Verse 154

व्यनदद्भैरवं नादं त्रास यन्सासुरं जगत् । ततः श्वेतगिरेः श्रृंगं रक्षः पद्मदशावृतम्

彼はバイラヴァ（Bhairava）のごとき恐るべき咆哮を轟かせ、世とアスラを震え上がらせた。ついでシュヴェータギリ（Śvetagiri）の峰を見たが、そこは蓮華のような十の陣形に囲まれ、周囲にはラークシャサ（rākṣasa）が配置されていた。

Verse 155

बिभेद तरसा शक्त्या शतयोजनविस्तृतम् । तदेकेन प्रहारेण खंडशः पतितं भुवि

彼は激しい勢いでシャクティ（Śakti）を振るい、百ヨージャナに広がる巨大な塊を打ち割った。ひと打ちのもとに、それは砕けて地に落ちた。

Verse 156

चूर्णीकृता राक्षसास्ते सततं धर्मशत्रवः । ततः प्रव्यथिता भूमिर्व्यशीर्यत समंततः

そのラークシャサ（rākṣasa）ども――常にダルマの敵なる者――は粉塵と化して砕かれた。すると大地は激しく揺さぶられ、あらゆる方角で裂け始めた。

Verse 157

भीताश्च पर्वताः सर्वे चुक्रुशुः प्रलयाद्यथा । भूतानि तत्र सुभृशं त्राहित्राहीति चोज्जगुः

すべての山々は恐れおののき、まるでプララヤ（pralaya）の時のように叫び声を上げた。そこにいる衆生もまた声高く泣きわめいた。「お救いください！ お救いください！」

Verse 158

एवं श्रुत्वा ततो देवा वासवं सह तेऽब्रुवन् । येनैकेन प्रहारेण त्रैलोक्यं व्याकुली कृतम्

これを聞いて、神々はそろってヴァーサヴァ（インドラ）に告げた。「ただ一撃で三界を騒乱に陥れたのは、いったい誰なのか。」

Verse 159

स संक्रुद्धः क्षणाद्विश्वं संहरिष्यति वासव । वयं च पालनार्थाय सृष्टा देवेन वेधसा

「もし彼が憤れば、ヴァーサヴァよ、たちまち宇宙を滅ぼしてしまう。われらは維陀诃斯（ブラフマー）なる神により、これを守護するために創られたのだ。」

Verse 160

तच्च त्राणं सदा कार्यं प्राणैः कंठगतैरपि । अस्माकं पश्यतामेवं यदि संक्षोभ्यते जगत्

「ゆえに救済の業は常に行うべきだ。たとえ命の息が喉元まで迫ろうとも。われらが見守る中で、このように世界が揺さぶられるなら……」

Verse 161

धिक्ततो जन्म वीराणां श्लाघ्यं हि मरणं क्षणात् । तदस्माभिः सहैनं त्वं क्षतुमर्हसि वासव

「務めを避ける英雄の生など恥である。むしろ一瞬の死こそ称えられる。ゆえにヴァーサヴァよ、われらと共に彼を抑えよ。」

Verse 162

एवमुक्तस्तथेत्युक्त्वा देवैः सार्धं तमभ्ययात् । विधित्सुस्तस्य वीर्यं स शक्रस्तूर्णतरं तदा

こう告げられると、インドラは「そのとおり」と答え、神々と共にただちに彼のもとへ進んだ。そのときシャクラはさらに速く動き、あの勇者の威力を試そうとした。

Verse 163

उग्रं तच्च महावेगं देवानीकं दुरासदम् । नर्दमानं गुहऋ प्रेक्ष्य ननाद जलधिर्यथा

恐ろしく、猛速にして近づき難い神々の軍勢が轟き吼えるのを見て、グハ（スカンダ）もまた、まさに大海そのもののように吼え返した。

Verse 164

तस्य नादेन महता समुद्धूतोदधिप्रभम् । बभ्राम तत्रतत्रैव देव सैन्यमचेतनम्

その大いなる咆哮によって、神々の軍勢は、荒れ狂う海が持ち上がるかのように揺さぶられ、意識も定まらず、あちらこちらへとよろめき彷徨った。

Verse 165

जिघांसूनुपसंप्राप्तान्देवान्दृष्ट्वा स पावकिः । विससर्ज्ज मुखात्तत्र प्रवृद्धाः पावकार्चिषः

殺意を抱いて迫り来る神々を見て、パーヴァキ――火神の子――はその場で口より、いよいよ猛り立つ炎の舌を放ち出した。

Verse 166

अदहद्देवसैन्यानि चेष्ट मानानि भूतले । ते प्रदीप्तशिरोदेहाः प्रदीप्तायुधवाहनाः

彼は地にあってもがく神々の軍勢を焼き尽くした。彼らの頭も身も燃え上がり、武器も乗り物もまた炎に包まれた。

Verse 167

प्रच्युताः सहसा भांति दिवस्तारागणा इव । दह्यमानाः प्रपन्नास्ते शरणं पावकात्मजम्

彼らは忽ち落ち、天よりこぼれ落ちる星々の群れのように輝いた。燃えながらも降伏し、火神の子にして「火の子」なる御方のもとへ帰依して庇護を求めた。

Verse 168

देवा वज्रधरं प्रोचुस्त्यज वज्रं शतक्रतो । उक्तो देवैस्तदा शक्रः स्कंदे वज्रवासृजत्

神々は金剛（ヴァジュラ）を執る者に告げた。「おおシャタクラトゥよ、金剛を投げよ。」かく神々に促され、インドラはスカンダに向けて金剛を投げ放った。

Verse 169

तद्विसृष्टं जघानाशु पार्श्व स्कंदस्य दक्षिणम् । बिभेद च कुरुश्रेष्ठ तदा तस्य महात्मनः

投げ放たれた金剛はたちまちスカンダの右脇を打ち、貫き裂いた――おおクル族の最勝者よ――まさにその大いなる魂の脇を。

Verse 170

वज्रप्रहारात्स्कंदस्य संजातः पुरुषोऽपरः । युवा कांचनसन्नाहः शक्तिधृग्दिव्य कुंडलः

スカンダに金剛が打ち下ろされたその一撃から、別の者が現れ出た。黄金の鎧をまとった若き武者で、シャクティ（槍）を携え、天なる耳飾りを戴いていた。

Verse 171

शाख इत्यभिविख्यातः सोपि व्यनददद्भुतम् । ततश्चेंद्रः पुनः क्रुद्धो हृदि स्कंदं व्यदारयत्

その者は「シャーカ（Śākha）」として知られ、彼もまた不思議なる咆哮を放った。するとインドラは再び怒り、スカンダの胸を打ち裂いた。

Verse 172

तत्रापि तादृशो जज्ञे नैगमेय इति श्रुतः । ततो विनद्य स्कंदाद्याश्चत्वारस्तं तदाभ्ययुः

そこでも同様の者が生まれ、伝承により「ナイガメーヤ（Naigameya）」と呼ばれた。すると大いなる鬨の声を上げ、スカンダと他の三将はただちに一斉に彼へと突進した。

Verse 173

तदेंद्रो वज्रमुत्सृज्य प्रांजलिः शरणं ययौ । तस्याभयं ददौ स्कंदः सहसैन्यस्य सत्तमः

そのときインドラは金剛杵（ヴァジュラ）を捨て、合掌して帰依した。軍勢の将たちの中で最勝なるスカンダは、彼にアバヤ（無畏・安全の保証）を授けた。

Verse 174

ततः प्रहृष्टास्त्रभिदशा वादित्राण्यभ्यवादयन् । वज्रप्रहारात्कन्याश्च जज्ञिरेऽस्य महाबलाः

ついで武器を携える神々は歓喜し、楽器を鳴り響かせた。さらに金剛杵（ヴァジュラ）の一撃より、彼から大いなる力を備えた乙女たちも生まれ出た。

Verse 175

या हरं ति शिशूञ्जातान्गर्भस्थांश्चैव दारुणाः । काकी च हिलिमा चैव रुद्रा च वृषभा तथा

彼女らは凄惨にして、新たに生まれた乳児を奪い、さらには胎内の子さえも攫うという。そこにはカーキー（Kākī）、ヒリマー（Hilimā）、ルドラー（Rudrā）、そしてヴリシャバー（Vṛṣabhā）もいる。

Verse 176

आया पलाला मित्रा च सप्तैताः शिशुमातरः । एतासांवीर्यसंपन्नः शिशुश्चाभूत्सुदारुणः

アーヤー（Āyā）、パララー（Palālā）、ミトラー（Mitrā）—合わせて七柱—これらが「子らの母」と称される。彼女らの威力を具えて、さらに一人の子が生まれた—きわめて凄烈であった。

Verse 177

स्कंदप्रसादजः पुत्रो लोहिताक्षो भयंकरः । एष वीराष्टकः प्रोक्तः स्कंदमातृगणोऽद्भुतः

スカンダの恩寵より一子が生まれた—ローヒタークシャ（Lohitākṣa）、その相は恐るべきもの。これこそ「八勇の群」と説かれ、スカンダの母神たちの驚異なる眷属である。

Verse 178

पूजनीयः सदा भक्त्या सर्वापस्मारशांतिदः । उपातिष्ठत्ततः स्कंदं हिरण्यकवचस्रजम्

彼は常に信愛をもって礼拝されるべきである。あらゆるアパスマーラ（苦患・発作）を鎮め給うからである。ついで彼は、黄金の甲冑と花鬘に飾られたスカンダに近侍した。

Verse 179

लोहितांबरसंवीतं त्रैलोक्यस्यापि सुप्रभम् । युवानं श्रीः स्वयं भेजे तं प्रणम्य शरीरिणी

赤き衣をまとい、三界にさえ比類なく輝くその若き御方を、吉祥の女神シュリー（ラクシュミー）自らが選び取った。身を現した彼女は、敬虔に頭を垂れて礼拝した。

Verse 180

श्रिया जुष्टं च तं प्राहुः सर्वे देवाः प्रणम्य वै । हिरण्यवर्ण्ण भद्रं ते लोकानां शंकरो भव

諸神はみな礼拝して、シュリーに愛でられた彼に告げた。「おお黄金の光を帯びる御方よ、汝に吉祥あれ。諸世界のための恩人となり、安寧をもたらす者となれ。」

Verse 181

भवानिंद्रोऽस्तु नो नाथ त्रैलोक्यस्य हिताय वै

おお主よ、我らの依り処よ、三界の利益のために、まことに我らのインドラとなり給え。

Verse 182

स्कंद उवाच । किमिंद्रः सर्वलोकानां करोतीह सुरोत्तमाः । कथं देवगणांश्चैव पाति नित्यं सुरेश्वरः

スカンダは言った。「おお神々のうち最勝の者たちよ、インドラはここで諸世界のためにいったい何を成しているのか。さらに、デーヴァの主はどのようにして常に神々の群れを守護するのか。」

Verse 183

देवा ऊचुः । इंद्रो दिशति भूतानां बलं तेजः प्रजाः सुखम् । प्रज्ञां प्रयच्छति तथा सर्वान्दायान्सुरेश्वरः

神々は言った。「インドラは衆生に力と光輝、子孫と安楽を配分する。同じく神々の主は、悟りの知恵と正当な分け前のすべてを授け給う。」

Verse 184

दुर्वृत्तानां स हरति वृत्तस्थानां प्रयच्छति । अनुशास्ति च भूतानि कार्येषु बलवत्तरः

「悪しき行いの者からは（力と福運を）奪い、正しい行いに住する者には（相応の分）を授ける。行為において最も強き者として、衆生をその務めへと戒め導く。」

Verse 185

असूर्ये च भवेत्सूर्यस्तथाऽचंद्रे च चंद्रमाः । भवत्यग्निश्च वायुश्च पृथिव्यां जीवकारणम्

「日なきところでは彼が日となり、月なきところでは彼が月となる。さらに火とも風ともなり—地上において生命の根本原因となる。」

Verse 186

एतदिंद्रेण कर्तव्यमिंद्रो हि विपुलं बलम् । त्वं चेंद्रो भव नो वीर तारकं जहि ते नमः

「これこそインドラのなすべきこと。インドラは広大なる力だからだ。汝もまた、勇士よ、我らのためにインドラとなり—タ―ラカを討て。汝に敬礼する。」

Verse 187

इंद्र उवाच । त्वं भवेंद्रो महाबाहो सर्वेषां नः सुखावहः । प्रणम्य प्रार्थये स्कंद तारकं जहि रक्ष नः

インドラは言った。「大いなる腕を持つ者よ、我らすべてに安楽をもたらすインドラとなれ。伏して願い奉る、スカンダよ—タ―ラカを討ち、我らを守り給え。」

Verse 188

स्कंद उवाच । शाधि त्वमेव त्रैलोक्यं भवानिंद्रोस्तु सर्वदा । करिष्ये चेंद्रकर्माणि न ममेंद्रत्वमीप्सितम्

スカンダは言った。「あなたこそ三界を治めよ。常にインドラであれ。私はインドラの務めを果たそう。しかしインドラの王権は、私の望むところではない。」

Verse 189

त्वमेव राजा भद्रं ते त्रैलोक्यस्य ममैव च । करोमि किं च ते शक्रशासनं ब्रूहि तन्मम

「あなたこそ唯一の王—あなたに吉祥あれ—三界の、そして私の王でもある。私は何をなすべきか。おおシャクラよ、あなたの命を告げよ。それを私は成し遂げよう。」

Verse 190

इंद्र उवाच । यदि सत्यमिदं वाक्यं निश्चयाद्भाषितं त्वया । अभिषिच्छस्व देवानां सैनापत्ये महाबल । अहमिंद्रो भविष्यामि तव वाक्याद्यशोऽस्तु ते

インドラは言った。「もしその言葉が真実で、汝が確固たる決意をもって語ったのなら、力ある者よ、神々の軍の総司令として自ら灌頂を受けよ。汝の言葉により、私はインドラとして留まろう—栄光は汝にあれ。」

Verse 191

स्कंद उवाच । दानवानां विनाशाय देवानामर्थसिद्धये । गोब्राह्मणस्य चार्थाय एवमस्तु वचस्तव

スカンダは言った。「ダーナヴァを滅し、神々の目的を成就し、牛とバラモンの安寧のために—あなたの言葉のとおり、そうあれ。」

Verse 192

इत्युक्ते सुमहानादः सुराणामभ्यजायत । भूतानां चापि सर्वेषां त्रैलोक्यांकपकारकः

その言葉が語られるや、神々の間に、また一切の生類の間にも、甚大なる鬨の声が起こり、三界に鳴り響いて、その極みに至るまで揺り動かした。

Verse 193

जयेति तुष्टुवुश्चैनं वादित्राण्यभ्यवादयन् । ननृस्तष्टुवुश्चैवं कराघातांश्च चक्रिरे

「勝利あれ！」と叫んで彼を讃え、楽器は鳴り響いた。人々は舞い、歌ってその栄光を称え、歓喜して手を打った。

Verse 194

तेन शब्देन महता विस्मिता नगनंदिनी । शंकरं प्राह को देव नादोऽयमतिवर्तते

その大いなる響きに驚いた山の娘は、シャンカラに言った。「おお主よ、万の音を超えるこの並外れた轟きは何なのですか。」

Verse 195

रुद्र उवाच । अद्य नुनं प्रहृष्टानां सुराणां विविधा गिरः । श्रूयंते च तथा देवी यथा जातः सुतस्तव

ルドラは言った。「今日、女神よ、歓喜する神々のさまざまな叫びが確かに聞こえる。そなたの御子が誕生したからである。」

Verse 196

गवां च ब्राह्मणानां च साध्वीनां च दिवौकसाम् । मार्जयिष्यति चाश्रूणि पुत्रस्ते पुण्यवत्यपि

功徳ある御方よ、そなたの御子は、牛たちの涙、ブラーフマナの涙、貞淑なる女性の涙、そして天界の住人の涙をも拭い去るであろう。

Verse 197

एवं वदति सा देवी द्रष्टुं तमुत्सुकाऽभवत् । शंकरश्च महातेजाः पुत्रस्नेहाधिको यतः

そのように語られると、女神はその御子を見たいと切に願った。シャンカラもまた、無量の光輝を備えながら、わが子への愛にいっそう心を動かされた。

Verse 198

वृषभं तत आरुह्य देव्या सह समुत्सुकः । सगणो भव आगच्छत्पुत्र दर्शनलालसः

そのときバヴァ（シヴァ）は、女神とともにヴリシャバの聖牛に乗り、ガナたちを従えて、わが子を拝見したい一心に胸を焦がしつつ来臨した。

Verse 199

ततो ब्रह्मा महासेनं प्रजापतिरथाब्रवीत् । अभिगच्छ महादेवं पितरं मातरं प्रभो

ついでプラジャーパティたる梵天はマハーセーナに告げた。「おお勇猛なる者よ、マハーデーヴァ—汝の父—と、汝の母のもとへ赴け。」

Verse 200

अनयोर्वीर्यसंयोगात्तवोत्पत्तिस्तु प्राथमी । एवमस्त्विति चाप्युक्त्वा महासेनो महेश्वरम्

「汝の最初の生起は、この二柱の威力の結合より生じたのだ。」そう告げて「然らばそのとおりに」と言い、マハーセーナはマヘーシュヴァラへと近づいた。