
Sukta 9.3
Soma Pavamāna (the self-purifying Soma)
આ પવમાન સોમ સૂક્ત પિળાયેલા સોમરસને અમર, પંખવાળી શક્તિ તરીકે ગાય છે; તે ઝડપથી કુંડાઓ અને નિવાસસ્થાન તરફ ધસી જાય છે અને શુદ્ધ થવા માટે જળોમાં ઝંપલાવે છે. સોમ સ્થિર ધારામાં વહેતો રહે ત્યારે, તેને ઉત્સાહદાયક પ્રેરણાઓ (ઇષઃ) ઉત્પન્ન કરનાર અને યજમાનને ધન-સંપત્તિ વહેંચનાર તરીકે સ્તુતિ કરવામાં આવે છે; આમ વિધિ-શુદ્ધિને સમૃદ્ધિ અને પ્રેરિત ઊર્જા સાથે જોડે છે.
Mantra 1
एष देवो अमर्त्यः पर्णवीरिव दीयति । अभि द्रोणान्यासदम् ॥
એ દેવ—અમર્ત્ય શક્તિ—આ છે; પાંખવાળા સમો વેગે દોડે છે; દ્રોણો (વાટ) તરફ, આસદ (બેસાડવાના/સ્થિર થવાના સ્થાન) તરફ આગળ ધપે છે.
Mantra 2
एष देवो विपा कृतोऽति ह्वरांसि धावति । पवमानो अदाभ्यः ॥
એ દેવ વિપા (વિચાર-વિવેકે પ્રબુદ્ધ) બની વાંકાપણાંને પાર દોડે છે; પવમાન—સ્વયં-શુદ્ધ થતો—અદાભ્ય, અપરાજેય છે.
Mantra 3
एष देवो विपन्युभिः पवमान ऋतायुभिः । हरिर्वाजाय मृज्यते ॥
એ દેવ પવમાન ઋતાયુ (ઋતના અનુયાયી) અને વિપન્યુ (પ્રેરિત/સ્તુતિમય) જનોથી શુદ્ધ થાય છે; હરિ (તામ્ર-વર્ણ) વાજ (બળ-સમૃદ્ધિ) માટે મૃજ્યે—પોલિશ થાય છે.
Mantra 4
एष विश्वानि वार्या शूरो यन्निव सत्वभिः । पवमानः सिषासति ॥
એ શૂરવીર પવમાન સર્વ ઇચ્છનીય વર્ય ધનો તરફ ધસી જાય છે, જાણે પોતાના સત્વબળોથી આગળ ધપાવતો હોય.
Mantra 5
एष देवो रथर्यति पवमानो दशस्यति । आविष्कृणोति वग्वनुम् ॥
એ પવમાન દેવ રથવત્ ગતિ કરે છે અને સ્તુતિ-હોમેજ જીતે છે; તે વાગ્વનુ—પ્રેરિત ગાયકને—પ્રગટ કરે છે.
Mantra 6
एष विप्रैरभिष्टुतोऽपो देवो वि गाहते । दधद्रत्नानि दाशुषे ॥
એ દેવ, વિપ્રો દ્વારા અભિષ્ટુત, અપોમાં વિ ગાહે છે; રત્નો ધારણ કરીને દાશુષે—દાનકર્તાને—અર્પે છે.
Mantra 7
एष दिवं वि धावति तिरो रजांसि धारया । पवमानः कनिक्रदत् ॥
એ પવમાન (સોમ) પોતાની ધારામાં મધ્ય પ્રદેશો (રજાંસિ) પાર કરીને સ્વર્ગ તરફ દોડી જાય છે; આગળ ધસી જતા તે ઊંચે ઘોષ કરે છે.
Mantra 8
एष दिवं व्यासरत्तिरो रजांस्यस्पृतः । पवमानः स्वध्वरः ॥
એ પવમાન (સોમ) અસ્પૃષ્ટ રહીને રજાંસિ પ્રદેશો પાર કરીને સ્વર્ગ તરફ વ્યાપી વહેતો ગયો છે; તે સ્વધ્વર—સત્ય અને સ્વયં-ચાલિત યજ્ઞવાળો—છે.
Mantra 9
एष प्रत्नेन जन्मना देवो देवेभ्यः सुतः । हरिः पवित्रे अर्षति ॥
એ દેવ, પોતાના પ્રાચીન જન્મથી, દેવો માટે સુત (પિષિત) થયો છે; હરિ (તામ્રવર્ણ) પવિત્રમાં વહે છે.
Mantra 10
एष उ स्य पुरुव्रतो जज्ञानो जनयन्निषः । धारया पवते सुतः ॥
એ તો નિશ્ચયે બહુવિધ વ્રતો/કર્મો ધરાવનાર, જન્મેલો, પ્રેરણાઓ (નિષઃ) ઉત્પન્ન કરે છે; દબાવી કાઢેલો સોમ રસ ધારા રૂપે વહે છે—સ્વયં પવિત્ર થતો.
It describes Soma after pressing: he rushes to the vats, is purified through water and straining, and then becomes a powerful, clarified flow fit for offering and blessing the sacrificer.
Because water is part of Soma’s purification process in the ritual. Symbolically, it also represents cleansing and clarification before Soma’s power is offered and received.
The hymn says Soma bears and grants “treasures” (ratnāni) to the giver (the patron/sacrificer) and also generates inner energies or impulses (iṣaḥ), linked with strength and inspiration.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.