Sukta 3
Sukta 9.3
Soma Pavamāna (the self-purifying Soma)
ਇਹ ਪਵਮਾਨ ਸੋਮ ਭਜਨ ਨਿਚੋੜੇ ਹੋਏ ਸੋਮ ਨੂੰ ਅਮਰ, ਪਰਾਂ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵੱਟਾਂ ਅਤੇ ਨਿਵਾਸ-ਸਥਾਨ ਵੱਲ ਦੌੜਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋਣ ਲਈ ਜਲਾਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਕੀ ਲਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸੋਮ ਇਕ ਸਥਿਰ ਧਾਰ ਵਾਂਗ ਵਗਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਇਸ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਤਾਜ਼ਗੀ ਭਰੀਆਂ ਪ੍ਰੇਰਣਾਵਾਂ (ਇਸ਼ਃ) ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਯਜਮਾਨ ਨੂੰ ਖਜ਼ਾਨੇ ਵੰਡਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਿਤੁਅਲ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਨੂੰ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਊਰਜਾ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Mantras
Mantra 1
एष देवो अमर्त्यः पर्णवीरिव दीयति । अभि द्रोणान्यासदम् ॥
ਇਹ ਦੇਵ—ਅਮਰ ਸ਼ਕਤੀ—ਇਹੀ ਹੈ; ਪੰਖੀ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੌੜਦਾ ਹੈ; ਦ੍ਰੋਣਾਂ (ਵੱਟਾਂ) ਵੱਲ, ਆਸਦ (ਬੈਠਣ/ਟਿਕਣ ਦੇ ਥਾਂ) ਵੱਲ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ।
Mantra 2
एष देवो विपा कृतोऽति ह्वरांसि धावति । पवमानो अदाभ्यः ॥
ਇਹ ਦੇਵ ਵਿਪਾ (ਵਿਵੇਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਬੁੱਧ) ਬਣ ਕੇ ਟੇਢਾਪਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਦੌੜਦਾ ਹੈ; ਪਵਮਾਨ—ਆਪ ਹੀ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋਣ ਵਾਲਾ—ਅਦਾਭ੍ਯ, ਅਜਿੱਤ ਹੈ।
Mantra 3
एष देवो विपन्युभिः पवमान ऋतायुभिः । हरिर्वाजाय मृज्यते ॥
ਇਹ ਦੇਵ ਪਵਮਾਨ ਤਾਯੁ (ਤ ਦੇ ਅਨੁਯਾਈ) ਅਤੇ ਵਿਪਨ੍ਯੁ (ਪ੍ਰੇਰਿਤ/ਸਤੁਤਿਮਯ) ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੁੱਧ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਹਰੀ (ਤਾਮ੍ਰ-ਵਰਨ) ਵਾਜ (ਬਲ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ) ਲਈ ਮ੍ਰਿਜ੍ਯਤੇ—ਮਲਿਆ/ਚਮਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Mantra 4
एष विश्वानि वार्या शूरो यन्निव सत्वभिः । पवमानः सिषासति ॥
ਇਹ ਸ਼ੂਰ ਪਵਮਾਨ ਸਭ ਇੱਛਿਤ ਵਰ੍ਯ ਧਨਾਂ ਵੱਲ ਜਤਨ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਸਤ੍ਵ-ਬਲਾਂ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਧੱਕਦਾ ਹੋਵੇ।
Mantra 5
एष देवो रथर्यति पवमानो दशस्यति । आविष्कृणोति वग्वनुम् ॥
ਇਹ ਪਵਮਾਨ ਦੇਵ ਰਥ ਵਾਂਗ ਚਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਤੁਤੀ-ਨਮਸਕਾਰ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਵਾਗ੍ਵਨੁ—ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਗਾਇਕ ਨੂੰ—ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Mantra 6
एष विप्रैरभिष्टुतोऽपो देवो वि गाहते । दधद्रत्नानि दाशुषे ॥
ਇਹ ਦੇਵ, ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਅਭਿਸ਼ਟੁਤ, ਅਪਾਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਦਾ ਹੈ; ਰਤਨਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰ ਕੇ ਦਾਸ਼ੁਸ਼ੇ—ਦਾਨਕਰਤਾ ਨੂੰ—ਦੇਂਦਾ ਹੈ।
Mantra 7
एष दिवं वि धावति तिरो रजांसि धारया । पवमानः कनिक्रदत् ॥
ਇਹ ਪਵਮਾਨ (ਸੋਮ) ਆਪਣੀ ਧਾਰ ਨਾਲ ਰਜਾਂਸੀਆਂ—ਮੱਧਲੇ ਲੋਕਾਂ—ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਦਿਵ ਵੱਲ ਦੌੜਦਾ ਹੈ; ਅੱਗੇ ਵਧਦਿਆਂ ਉਹ ਉੱਚੀ ਧੁਨੀ ਨਾਲ ਗੱਜਦਾ ਹੈ।
Mantra 8
एष दिवं व्यासरत्तिरो रजांस्यस्पृतः । पवमानः स्वध्वरः ॥
ਇਹ ਪਵਮਾਨ (ਸੋਮ) ਅਸਪਰਸ਼ ਰਹਿ ਕੇ ਰਜਾਂਸੀਆਂ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਦਿਵ ਵੱਲ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਵਹਿ ਗਿਆ ਹੈ; ਉਹ ਸ੍ਵਧ੍ਵਰ—ਸੱਚਾ ਅਤੇ ਆਪ-ਚਲਿਤ ਯਜ्ञ ਵਾਲਾ—ਹੈ।
Mantra 9
एष प्रत्नेन जन्मना देवो देवेभ्यः सुतः । हरिः पवित्रे अर्षति ॥
ਇਹ ਦੇਵ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਜਨਮ ਨਾਲ ਦੇਵਾਂ ਲਈ ਸੁਤ (ਪਿਸਿਆ ਹੋਇਆ) ਹੈ; ਹਰੀ (ਤਾਮ੍ਰਵਰਨ) ਪਵਿਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਵਹਿੰਦਾ ਹੈ।
Mantra 10
एष उ स्य पुरुव्रतो जज्ञानो जनयन्निषः । धारया पवते सुतः ॥
ਇਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਬਹੁਤੇ ਵ੍ਰਤਾਂ/ਕਰਮਾਂ ਵਾਲਾ, ਜਨਮਿਆ ਹੋਇਆ, ਪ੍ਰੇਰਣਾਵਾਂ (ਨਿਸ਼ਃ) ਉਤਪੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਿਚੋੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੋਮ-ਰਸ ਧਾਰਾ ਵਾਂਗ ਵਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਆਪ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੁੰਦਾ।
Frequently Asked Questions
It describes Soma after pressing: he rushes to the vats, is purified through water and straining, and then becomes a powerful, clarified flow fit for offering and blessing the sacrificer.
Because water is part of Soma’s purification process in the ritual. Symbolically, it also represents cleansing and clarification before Soma’s power is offered and received.
The hymn says Soma bears and grants “treasures” (ratnāni) to the giver (the patron/sacrificer) and also generates inner energies or impulses (iṣaḥ), linked with strength and inspiration.
Ask anything about Sukta 3 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.