
Sukta 9.3
Soma Pavamāna (the self-purifying Soma)
हे पवमान सोमसूक्त पिळलेल्या सोमरसाचे अमर, पंखधारी सामर्थ्य म्हणून स्तवन करते; तो वेगाने कुंडांकडे व निवासस्थानी धाव घेतो आणि शुद्ध होण्यासाठी जलांत झेपावतो. सोम सतत धारेने वाहत असताना, तो उत्साहवर्धक प्रेरणा (इषः) उत्पन्न करतो व यजमानाला धन-वैभव वितरित करतो, असे त्याचे गुणगान केले आहे; त्यामुळे विधीशुद्धीचा संबंध समृद्धीशी व प्रेरित ऊर्जेशी जोडला जातो.
Mantra 1
एष देवो अमर्त्यः पर्णवीरिव दीयति । अभि द्रोणान्यासदम् ॥
हा देव—अमर्त्य शक्ती—पर्णवीर (पंखधारी) जसा वेगाने धावतो; तो द्रोणां (रस-कलशां)कडे, आसद (बसण्याच्या/स्थिर होण्याच्या) स्थानी पुढे सरकतो.
Mantra 2
एष देवो विपा कृतोऽति ह्वरांसि धावति । पवमानो अदाभ्यः ॥
हा देव, विवेकाने विप्रकृत (प्रबुद्ध) होऊन, वक्रता/कुटिल मार्गांच्या पलीकडे धावतो; पवमान—स्वतःला पवित्र करणारा—अदाभ्य (अजेय) आहे.
Mantra 3
एष देवो विपन्युभिः पवमान ऋतायुभिः । हरिर्वाजाय मृज्यते ॥
हा देव—पवमान—विपन्यु (प्रेरित) जनांनी आणि ऋतायु (ऋताचे साधक) जनांनी परिशुद्ध केला जातो; हरि (ताम्र/हरितवर्ण) वाज (बल-समृद्धी) मिळविण्यासाठी मृज्यते—चमकविला जातो.
Mantra 4
एष विश्वानि वार्या शूरो यन्निव सत्वभिः । पवमानः सिषासति ॥
हा शूर पवमान (सोम) आपल्या सत्त्वबलांसह जणू पुढे ढकलत, सर्व वरणीय (वार्य) निधींकडे प्रयत्न करीत आहे.
Mantra 5
एष देवो रथर्यति पवमानो दशस्यति । आविष्कृणोति वग्वनुम् ॥
हा देव पवमान (सोम) रथासारखा गतिमान होतो आणि स्तुति-समर्पण (दशस्यति) मिळवितो; तो वाग्वनु—प्रेरित गायक—प्रकट करतो.
Mantra 6
एष विप्रैरभिष्टुतोऽपो देवो वि गाहते । दधद्रत्नानि दाशुषे ॥
हा देव, विप्रांनी अभिष्टुत, अप् (जल) मध्ये प्रवेश करतो; रत्ने धारण करून, दाशुष (दानकर्ता) याला ती प्रदान करतो.
Mantra 7
एष दिवं वि धावति तिरो रजांसि धारया । पवमानः कनिक्रदत् ॥
हा पवमान आपल्या धारेंनी रजः (अंतरिक्षीय प्रदेश) ओलांडत स्वर्गाकडे धावतो; पुढे झेपावताना तो गर्जनेसारखा नाद करतो.
Mantra 8
एष दिवं व्यासरत्तिरो रजांस्यस्पृतः । पवमानः स्वध्वरः ॥
हा पवमान स्वर्गाकडे वाहत निघाला आहे; रजः (लोकप्रदेश) अस्पृष्टपणे ओलांडतो; तो स्वध्वर—सत्य व स्वयंचलित यज्ञाचा स्वरूप—आहे.
Mantra 9
एष प्रत्नेन जन्मना देवो देवेभ्यः सुतः । हरिः पवित्रे अर्षति ॥
हा देव आपल्या प्राचीन जन्मामुळे देवांसाठी पिळून काढलेला आहे; हरि (तांबूसवर्ण) पवित्रात (पवित्रकात) धार बनून वाहतो.
Mantra 10
एष उ स्य पुरुव्रतो जज्ञानो जनयन्निषः । धारया पवते सुतः ॥
हा तो बहुव्रत (अनेक कर्मे/व्रते असलेला) सोम—जन्म घेऊन प्रेरणा (निषः) उत्पन्न करतो. पिळून काढलेला तो धारारूपाने वाहतो—स्वतःला पवित्र करीत.
It describes Soma after pressing: he rushes to the vats, is purified through water and straining, and then becomes a powerful, clarified flow fit for offering and blessing the sacrificer.
Because water is part of Soma’s purification process in the ritual. Symbolically, it also represents cleansing and clarification before Soma’s power is offered and received.
The hymn says Soma bears and grants “treasures” (ratnāni) to the giver (the patron/sacrificer) and also generates inner energies or impulses (iṣaḥ), linked with strength and inspiration.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.