Sukta 59
Sukta 8.59
Indra-Varuṇa
આ ટૂંકું સૂક્ત સોમપાન માટેના સોમદાબણના સંયુક્ત રક્ષક ઇન્દ્ર–વરુણને આહ્વાન કરે છે; તેઓ દરેક યજ્ઞે ત્વરિત આવી પોતાના ન્યાયસંગત ભાગો સ્વીકારે એવી પ્રાર્થના કરે છે. તે તેમની બાહ્ય વૈશ્વિક સત્તા અને વિજયશક્તિને યજમાનના આંતરિક નિયમન સાથે જોડે છે—તેને ઋત (યોગ્ય માપ/વ્યવસ્થા) તરફ ઘડાવે અને સમૃદ્ધિ, સંતાન તથા દીર્ઘ આયુષ્ય આપે એવી કામના કરે છે.
Mantras
Mantra 1
इमानि वां भागधेयानि सिस्रत इन्द्रावरुणा प्र महे सुतेषु वाम् । यज्ञेयज्ञे ह सवना भुरण्यथो यत्सुन्वते यजमानाय शिक्षथः ॥
હે ઇન્દ્ર-વરুণ! આ ભાગધેયો (નિયત હિસ્સાઓ) તમારાં તરફ વહે છે—સુત સોમમાં તમારાં મહિમા માટે. યજ્ઞે યજ્ઞે તમે સવનો (સોમ-પિષણ) તરફ ત્વરાથી આવો છો; અને જે યજમાન સોમ દબાવે છે તેને તમે શિક્ષો અને પોષો, જેથી તે યથાવિધિ અર્પણમાં વૃદ્ધિ પામે.
Mantra 2
निष्षिध्वरीरोषधीराप आस्तामिन्द्रावरुणा महिमानमाशत । या सिस्रतू रजसः पारे अध्वनो ययोः शत्रुर्नकिरादेव ओहते ॥
અવરોધિત પ્રવાહોને મુક્ત કરનાર શક્તિઓ—ઔષધિઓ અને આપઃ (જળ)—સ્થિર ઊભી રહી; અને હે ઇન્દ્ર-વરුණ! તમે મહાન મહિમાને પ્રાપ્ત થયા. તેઓ રજસોના પાર, માર્ગના પર કિનારે ગતિમાન થયા; તેમના સામે કોઈ શત્રુશક્તિ, કોઈ અદેવ (અદૈવી) બળ, જીત મેળવી શકતું નથી.
Mantra 3
सत्यं तदिन्द्रावरुणा कृशस्य वां मध्व ऊर्मिं दुहते सप्त वाणीः । ताभिर्दाश्वांसमवतं शुभस्पती यो वामदब्धो अभि पाति चित्तिभिः ॥
હે ઇન્દ્ર-વરුණ! આ જ સત્ય છે: તમારાં કૃશ (તપસ્વી) સાધક માટે સાત વાણીઓ મધુની ઊર્મિ—માધુર્યની તરંગ—દોહે છે. એ શક્તિઓ વડે, હે શુભસ્પતી (પ્રકાશમય આનંદના સ્વામી), દાનશીલને રક્ષો—તેને, જે અદબ્ધ (અનછળાયેલો) રહી ચિત્તિઓ (જાગૃત સમજણો) વડે તમારું રક્ષણ કરે છે.
Mantra 4
घृतप्रुषः सौम्या जीरदानवः सप्त स्वसारः सदन ऋतस्य । या ह वामिन्द्रावरुणा घृतश्चुतस्ताभिर्धत्तं यजमानाय शिक्षतम् ॥
ઘૃતથી છાંટાતા, સોમથી પોષાતા, પરિપક્વ ધન આપનારા—ઋતના સદનમાં બેઠેલી સાત સ્વસાઓ; હે ઇન્દ્ર-વરুণ, જે ઘૃત-સ્રાવિણી (ઘૃતથી ટપકતી) છે, તે શક્તિઓ દ્વારા યજમાનને ધારણ કરો; અને તે જ દ્વારા તેને શિક્ષિત કરી સન્માર્ગે દોરો.
Mantra 5
अवोचाम महते सौभगाय सत्यं त्वेषाभ्यां महिमानमिन्द्रियम् । अस्मान्त्स्विन्द्रावरुणा घृतश्चुतस्त्रिभिः साप्तेभिरवतं शुभस्पती ॥
મહાન સૌભાગ્ય માટે અમે સત્ય ઉચ્ચાર્યું છે; હે તેજસ્વી બે શક્તિઓ, તમારું જ ઇન્દ્રિય (કાર્યકારી) મહિમા—પ્રભાવશાળી બળની મહાનતા—છે. હે ઇન્દ્ર-વરুণ, ઘૃત-સ્રાવિણી, ત્રિ અને સાત (ક્રમબદ્ધ શક્તિઓ) દ્વારા અમને રક્ષો, હે શુભસ્પતિ—પ્રકાશમય આનંદના અધિપતિઓ.
Mantra 6
इन्द्रावरुणा यदृषिभ्यो मनीषां वाचो मतिं श्रुतमदत्तमग्रे । यानि स्थानान्यसृजन्त धीरा यज्ञं तन्वानास्तपसाभ्यपश्यम् ॥
હે ઇન્દ્ર-વરুণ, જ્યારે આરંભમાં તમે ઋષિઓને મનીષા—પ્રેરિત વિચાર, વાચની મતિ—વાણીનું મન, અને શ્રુતિ—ગ્રાહક શ્રવણ—અર્પણ કર્યું; ત્યારે ધીર ઋષિઓએ સ્થાનો રચ્યા; અને યજ્ઞને વિસ્તરાવતા તેઓ તપસા—અંતઃતાપથી—તેનું દર્શન કર્યું.
Mantra 7
इन्द्रावरुणा सौमनसमदृप्तं रायस्पोषं यजमानेषु धत्तम् । प्रजां पुष्टिं भूतिमस्मासु धत्तं दीर्घायुत्वाय प्र तिरतं न आयुः ॥
હે ઇન્દ્ર-વરুণા, યજમાનોમાં આનંદમય અને અચ્યૂત સૌમનસ્ય, તથા રાયસ્-પોષ (સમૃદ્ધિનો પોષ) સ્થાપો. અમામાં પ્રજા, પુષ્ટિ અને ભૂતિ ધરો; અને દીર્ઘાયુત્વ માટે અમારી આયુઃને આગળ વધારી પૂર્ણતા સુધી પહોંચાડો.
Frequently Asked Questions
They are paired as complementary powers: Indra brings victorious strength and the release of bounty, while Varuṇa upholds Ṛta—truth, law, and right order. Together they ensure the sacrifice succeeds in both power and correctness.
It refers to the rightful portions of the offering—especially Soma—belonging to the invoked deities. The verse says these shares ‘flow’ to Indra–Varuṇa when the ritual is properly performed.
The hymn calls them ghee-bright, Soma-nourished supporters seated in the home of Ṛta. Interpreters often understand them as symbolic powers such as rays of light, waters, or forms of sacred speech that uphold order and help the sacrificer stay aligned with Ṛta.
Ask anything about Sukta 59 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.