
Sukta 8.59
Indra-Varuṇa
हे लघु सूक्त सोमपानासाठीच्या सोमदाबणाच्या कर्माचे संयुक्त रक्षक इंद्र–वरुण यांना आवाहन करते; त्यांनी प्रत्येक यज्ञाकडे त्वरेने यावे व आपापले न्याय्य भाग स्वीकारावेत अशी विनंती करते. त्यांच्या बाह्य विश्वाधिकार व विजयशक्तीचा संबंध यजमानाच्या अंतःकरणातील शिस्तीशी जोडून, त्याला ऋत (योग्य माप/नियम) कडे घडवावे आणि संपत्ती, संतती व दीर्घायुष्य प्रदान करावे अशी प्रार्थना करते.
Mantra 1
इमानि वां भागधेयानि सिस्रत इन्द्रावरुणा प्र महे सुतेषु वाम् । यज्ञेयज्ञे ह सवना भुरण्यथो यत्सुन्वते यजमानाय शिक्षथः ॥
हे इंद्र-वरुणा! ही तुमची नियत अंशे (भागधेय) — पिळलेल्या सोमरसांत तुमच्या महिमेसाठी — तुमच्याकडे वाहत येतात. यज्ञोयज्ञी तुम्ही सवनांकडे त्वरेने येता; आणि जो यजमान सोम पिळतो, त्याला तुम्ही शिकवता व पोसता.
Mantra 2
निष्षिध्वरीरोषधीराप आस्तामिन्द्रावरुणा महिमानमाशत । या सिस्रतू रजसः पारे अध्वनो ययोः शत्रुर्नकिरादेव ओहते ॥
अडवलेल्या प्रवाहांना मोकळे करणाऱ्या—औषधी आणि आपः (जलतत्त्व)—दृढपणे उभ्या राहिल्या; आणि इंद्र-वरुणांनी आपली महान महिमा प्राप्त केली. ते रजसाच्या पलीकडे, मार्गाच्या परतीरावर गेले; त्यांच्या विरुद्ध कोणताही शत्रू, कोणतीही अदेव शक्ती, प्रबळ ठरू शकत नाही.
Mantra 3
सत्यं तदिन्द्रावरुणा कृशस्य वां मध्व ऊर्मिं दुहते सप्त वाणीः । ताभिर्दाश्वांसमवतं शुभस्पती यो वामदब्धो अभि पाति चित्तिभिः ॥
हे इंद्र-वरुणा! हेच सत्य आहे—तुमच्या कृश (तपस्वी) साधकासाठी सात वाणी मधुरतेची ऊर्मी, मधुर लाट, दुहतात. त्या शक्तींनीच, हे शुभस्पती—दीप्त आनंदाचे स्वामी—दात्याचे रक्षण करा; त्याचे, जो अदब्ध राहून, चित्ती (जागृत बोध) यांनी तुमचे रक्षण करतो.
Mantra 4
घृतप्रुषः सौम्या जीरदानवः सप्त स्वसारः सदन ऋतस्य । या ह वामिन्द्रावरुणा घृतश्चुतस्ताभिर्धत्तं यजमानाय शिक्षतम् ॥
घृत-प्रुषित, सोम-पोषित, परिपक्व धन देणाऱ्या—ऋताच्या सदनात विराजमान सात स्वसा: हे इंद्र-वरुणा, जे घृतधारेने झरतात, त्यांच्याच द्वारा यजमानाला धरा; त्यांच्याच द्वारा त्याला शिक्षित करा आणि सन्मार्गी प्रवृत्त करा.
Mantra 5
अवोचाम महते सौभगाय सत्यं त्वेषाभ्यां महिमानमिन्द्रियम् । अस्मान्त्स्विन्द्रावरुणा घृतश्चुतस्त्रिभिः साप्तेभिरवतं शुभस्पती ॥
महान् सौभाग्यासाठी आम्ही सत्य उच्चारले आहे; हे उग्र-तेजस्वी द्वया, प्रभावी बलाचे महत्तर महिमान् तुम्हालाच आहे. हे इंद्र-वरुणा, घृतधारेने झरणारे, तीन आणि सात (क्रमबद्ध शक्ती) यांच्या द्वारा आमचे रक्षण करा—हे शुभाचे स्वामी.
Mantra 6
इन्द्रावरुणा यदृषिभ्यो मनीषां वाचो मतिं श्रुतमदत्तमग्रे । यानि स्थानान्यसृजन्त धीरा यज्ञं तन्वानास्तपसाभ्यपश्यम् ॥
हे इंद्र-वरुणा, आदौ तुम्ही ऋषींना मनीषा—प्रेरित बुद्धी, वाणीची मति, आणि ग्रहण करणारी श्रुती—अशी दान केलीत, तेव्हा धीर ऋषींनी स्थानांची सृष्टी केली; आणि यज्ञ विस्तारताना, तपसाच्या द्वारा (त्याचे सत्य) त्यांनी पाहिले.
Mantra 7
इन्द्रावरुणा सौमनसमदृप्तं रायस्पोषं यजमानेषु धत्तम् । प्रजां पुष्टिं भूतिमस्मासु धत्तं दीर्घायुत्वाय प्र तिरतं न आयुः ॥
हे इंद्र-वरुणा! यजमानांमध्ये प्रसन्न, अढळ सौमनस्य आणि रयी-समृद्धीचे पोषण स्थापन करा. आमच्यात प्रजा, पुष्टि आणि भूती (समृद्धी) धरा; आणि दीर्घायुष्यासाठी आमच्या आयु-शक्तीला पुढे नेऊन, पूर्णत्वापर्यंत पार उतरवा.
They are paired as complementary powers: Indra brings victorious strength and the release of bounty, while Varuṇa upholds Ṛta—truth, law, and right order. Together they ensure the sacrifice succeeds in both power and correctness.
It refers to the rightful portions of the offering—especially Soma—belonging to the invoked deities. The verse says these shares ‘flow’ to Indra–Varuṇa when the ritual is properly performed.
The hymn calls them ghee-bright, Soma-nourished supporters seated in the home of Ṛta. Interpreters often understand them as symbolic powers such as rays of light, waters, or forms of sacred speech that uphold order and help the sacrificer stay aligned with Ṛta.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.