Rig Veda 8.59.3: Mandala 8, Sukta 59, Mantra 3

Sukta 8.59

Devata: Indra-Varuṇa (dual)

Chandas: Jagatī (probable; needs metrical verification)

Samhita Patha (Devanagari)

सत्यं तदिन्द्रावरुणा कृशस्य वां मध्व ऊर्मिं दुहते सप्त वाणीः । ताभिर्दाश्वांसमवतं शुभस्पती यो वामदब्धो अभि पाति चित्तिभिः ॥

Transliteration

satyáṃ tád indrāvaruṇā kṛśásya vāṃ mádhva ū́rmiṃ duhate saptá vā́ṇīḥ | tā́bhir dāśvā́ṃsam avataṃ śúbhaspatī yó vām ádabdho abhí pā́ti cíttibhiḥ ||

Translation

હે ઇન્દ્ર-વરුණ! આ જ સત્ય છે: તમારાં કૃશ (તપસ્વી) સાધક માટે સાત વાણીઓ મધુની ઊર્મિ—માધુર્યની તરંગ—દોહે છે. એ શક્તિઓ વડે, હે શુભસ્પતી (પ્રકાશમય આનંદના સ્વામી), દાનશીલને રક્ષો—તેને, જે અદબ્ધ (અનછળાયેલો) રહી ચિત્તિઓ (જાગૃત સમજણો) વડે તમારું રક્ષણ કરે છે.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• सत्यम्: true; truth
• सत्यम्: Karma (विधेय/उपपद-रूपेण) अथवा वाक्य-विशेषण
• Type: Adjective/Noun
• Root: सत्य (प्रातिपदिक; √अस् > सत् + -य)

• तत्: that
• तत्: Karma/विषय (सत्यम् इत्यस्य निर्देशः)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• इन्द्रावरुणा: O Indra and Varuṇa
• इन्द्रावरुणा: सम्बोधन
• Type: Noun (dual deity compound)
• Root: इन्द्र + वरुण (देवनाम-प्रातिपदिक; द्वन्द्व)

• कृशस्य: of the lean/weak (one); of the poor
• कृशस्य: सम्बन्ध (ऊर्मिम् इत्यस्य) / षष्ठी-सम्बन्ध
• Type: Adjective/Noun
• Root: कृश (प्रातिपदिक)

• वाम्: of you two / for you two
• वाम्: सम्प्रदान/सम्बन्ध (युवयोः/युवाभ्याम् अर्थे)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम)

• मध्वः: of honey; of sweetness (mead)
• मध्वः: सम्बन्ध (ऊर्मिम् इत्यस्य) / षष्ठी-सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: मधु (प्रातिपदिक)

• ऊर्मिम्: wave; billow; surge
• ऊर्मिम्: Karma
• Type: Noun
• Root: ऊर्मि (प्रातिपदिक)

• दुहते: they milk/draw out
• दुहते: Kriyā (मुख्य क्रिया); कर्ता = वाणीः (बहुवचन-कर्तृ) अथवा देवौ (अर्थतः)
• Type: Verb
• Root: √दुह् (दोग्धि)

• सप्त: seven
• सप्त: विशेषण (वाणीः इत्यस्य)
• Type: Numeral
• Root: सप्त (संख्या-प्रातिपदिक)

• वाणीः: voices; utterances; speech-streams
• वाणीः: Kartā
• Type: Noun
• Root: वाणी (प्रातिपदिक)

• ताभिः: with those (voices)
• ताभिः: Karaṇa
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• दाश्वांसम्: the worshipper/giver (who has offered)
• दाश्वांसम्: Karma
• Type: Noun (participle used substantively)
• Root: √दाश् (दान/यज्ञ) → दाश्वांस् (कृत्: क्त्वसुँ/वांस्-प्रत्यय; ‘दाता/यजमान’)

• अवतम्: protect/help (you two)!
• अवतम्: Kriyā; कर्ता = इन्द्रावरुणा (सम्बोधितौ)
• Type: Verb
• Root: √अव् (रक्षण/पालन)

• शुभस्पती: O lords of splendor/beauty
• शुभस्पती: सम्बोधन
• Type: Noun (epithet compound)
• Root: शुभस् + पति (तत्पुरुष; ‘शोभनस्य/शुभस्य पतिः’)

• यः: who
• यः: Kartā (अभि पाति इत्यस्य)
• Type: Pronoun (relative)
• Root: यद् (सर्वनाम)

• वाम्: you two
• वाम्: Karma/सम्प्रदान (अभि पाति—‘you two’ as object/goal)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम)

• अदब्धः: unharmed; unbeguiled; unerring
• अदब्धः: कर्तृ-विशेषण (यः इत्यस्य)
• Type: Adjective
• Root: अदब्ध (a- + √दभ् ‘to harm/deceive’ → ‘अहिंसित/अप्रमत्त’)

• अभि: towards; over; upon
• अभि: क्रियाविशेषण (पाति इत्यस्य—‘towards/over’)
• Type: Indeclinable
• Root: अभि (उपसर्ग/अव्यय)

• पाति: protects; guards
• पाति: Kriyā
• Type: Verb
• Root: √पा (पालन/रक्षण)

• चित्तिभिः: with thoughts/insights; with intentions
• चित्तिभिः: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: चित्ति (प्रातिपदिक; √चित् ‘to perceive/notice’ → ‘thought/insight’)