
Sukta 7.96
Vasiṣṭha (explicit)
Sarasvatī
Jagatī or Triṣṭubh (uncertain from excerpt; Sarasvatī hymns often Triṣṭubh/Jagatī—requires full metrical count)
વસિષ્ઠના છ મંત્રોનું આ સૂક્ત સરસ્વતીને સર્વાધિપ, જીવનદાયિની નદી તરીકે સ્તુતિ કરે છે—તેણો પ્રેરિત પ્રવાહ બે લોકોને વિસ્તારે છે અને વાણી, બળ તથા સમૃદ્ધિને પોષે છે. કવિ સરસ્વતીને (અને સરસ્વંતને) જનક શક્તિ માટે—સંતાન, વૃદ્ધિ અને પોષક અન્ન—માટે આહ્વાન કરે છે; સમુદાય ભાગ લઈ શકે એવી, દેખાતી અને છલકાતી કાસ જેવી તેણીની કલ્પના કરે છે. કુલ મળીને, આ સૂક્ત દેવતાના શુદ્ધિકારક પ્રવાહ હેઠળ સમૃદ્ધિ, યોગ્ય ઉચ્ચાર અને ફળદાયી સતતતા માટેનું આહ્વાનરૂપ છે.
Mantra 1
बृहदु गायिषे वचोऽसुर्या नदीनाम् । सरस्वतीमिन्महया सुवृक्तिभिः स्तोमैर्वसिष्ठ रोदसी ॥
વિશાળ વચન તું ગાશ—નદીઓમાં અધિપતિ, અસુર્યા નદી. હે વસિષ્ઠ, સુવૃક્તિભિઃ—સુઘડ વાણીથી—અને સ્તોમૈઃ—સ્તુતિગીતોથી—સરસ્વતીને નિશ્ચયે મહિમાવંત કર, જ્યાં સુધી રોદસી—બે લોક—તારા અંદર વિસ્તરે.
Mantra 2
उभे यत्ते महिना शुभ्रे अन्धसी अधिक्षियन्ति पूरवः । सा नो बोध्यवित्री मरुत्सखा चोद राधो मघोनाम् ॥
હે શુભ્રે સરસ્વતી, જ્યારે તારી મહિમાથી તે બે તેજસ્વી શક્તિઓ (પ્રકાશિત પ્રવાહો) પૂરવઃ—સમૃદ્ધિઓ—ઉપર આસન ગ્રહણ કરે છે, ત્યારે અમામાં અવિત્રિ—રક્ષિકા—રૂપે જાગૃત થા. મરુત્સખા—મરુતોની સખી—દાતાઓના મઘોનામ્—ઉદાર—કલ્યાણ-ધનને અમારે માટે પ્રેર.
Mantra 3
भद्रमिद्भद्रा कृणवत्सरस्वत्यकवारी चेतति वाजिनीवती । गृणाना जमदग्निवत्स्तुवाना च वसिष्ठवत् ॥
ભદ્રા સરસ્વતી—શુભમયી—અમારા માટે સાચું કલ્યાણ સર્જે; અપરાજેય, ચેતનાને જગાડનારી, બળની સમૃદ્ધિથી યુક્ત. જમદગ્નિ સમે સ્તુતિ કરતાં અને વસિષ્ઠ સમે ગાન કરતાં, અમે તેણીને પ્રકટ થવા આવાહન કરીએ છીએ.
Mantra 4
जनीयन्तो न्वग्रवः पुत्रीयन्तः सुदानवः । सरस्वन्तं हवामहे ॥
નવસર્જન માટે પ્રયત્નશીલ, આગળ ધસી રહેલા, પુત્રશક્તિ (અંતરજાત ફળ) ઇચ્છતા, સદાનવ—સુદાનવ—અમે સરસ્વંતને આવાહન કરીએ છીએ.
Mantra 5
ये ते सरस्व ऊर्मयो मधुमन्तो घृतश्चुतः । तेभिर्नोऽविता भव ॥
હે સરસ્વત, તારી જે તરંગો મધુમય છે અને ઘૃત-સ્રવિત (ઘી/પ્રકાશ ટપકાવતી) છે—એ તરંગો દ્વારા તું અમારો અવિતા, રક્ષક અને સહાયક બન.
Mantra 6
पीपिवांसं सरस्वतः स्तनं यो विश्वदर्शतः । भक्षीमहि प्रजामिषम् ॥
સરಸ್ವતીનું પરિપૂર્ણ સ્તન—વિશ્વને દૃશ્ય એવો ઉદાર ઉદર—તેમાંથી અમે પાન કરીએ; પ્રજાસહિત પોષક અન્ન-રસને અમે ભક્ષણ કરીએ.
She is praised as the sovereign river among rivers—purifying, nourishing, and powerful—who also supports inspired, well-formed speech used in ritual.
It asks for abundance and nourishment (iṣ), generative strength and progeny (prajā), and the widening, strengthening power that comes with true, effective praise.
It is a poetic image for overflowing nourishment: Sarasvatī/Sarasvat is envisioned as a visible source of sustenance from which the community may ‘partake’ and be strengthened.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.