
Sukta 7.95
Vasiṣṭha (traditional for RV 7.95 Sarasvatī hymn)
Sarasvatī
Jagatī (probable for RV 7.95.1; confirm by syllable count)
આ સૂક્ત સરસ્વતીની સ્તુતિ કરે છે—તેણે મહાન, પ્રેરક નદી-શક્તિ તરીકે વર્ણવી છે, જે બધી અન્ય જળધારાઓને વટાવી જાય છે; સ્થિર અને “લોખંડ જેવી પાયાવાળી,” રથની જેમ ધસી આગળ વધતી. પછી સૂક્ત બ્રહ્માંડિય વર્ણનમાંથી યજ્ઞપ્રાર્થનામાં વળે છે: તે સાંભળે, નજીક આવે, ધન અને બળ આપે, અને વસિષ્ઠ તથા તેના સાથીઓ માટે ઋત (સત્ય-વ્યવસ્થા)નાં “દ્વાર” ખોલે.
Mantra 1
प्र क्षोदसा धायसा सस्र एषा सरस्वती धरुणमायसी पूः । प्रबाबधाना रथ्येव याति विश्वा अपो महिना सिन्धुरन्याः ॥
પ્રેરક બળ અને ધારક શક્તિથી આગળ ધસી આવે છે—આ સરસ્વતી, આયસી ધરુણમયી પૂઃ (લોહા સમ પાયાવાળી પરિપૂર્ણતા). રથ માર્ગે દોડે તેમ દબાણ કરતી આગળ વધે છે; પોતાની મહિમાથી તે અન્ય સર્વ જળોને વટાવી જાય છે.
Mantra 2
एकाचेतत्सरस्वती नदीनां शुचिर्यती गिरिभ्य आ समुद्रात् । रायश्चेतन्ती भुवनस्य भूरेर्घृतं पयो दुदुहे नाहुषाय ॥
એકલી જ તે—સરસ્વતી—નદીઓમાં ચેતનાવાળી બની જાગે છે; પર્વતોમાંથી સમુદ્ર સુધી શુદ્ધ ગતિથી વહેતી. વિશાળ જગતના ધનને જાણતી, તે નાહુષા (માનવ-સાધક) માટે ઘૃત અને પયઃ—સ્પષ્ટ આનંદ અને પોષક પરિપૂર્ણતા—દોહે છે.
Mantra 3
स वावृधे नर्यो योषणासु वृषा शिशुर्वृषभो यज्ञियासु । स वाजिनं मघवद्भ्यो दधाति वि सातये तन्वं मामृजीत ॥
તે નર્યો યોષણાઓમાં વધે છે—વૃષા છતાં શિશુ; યજ્ઞિય કાર્યોમાં વૃષભ સમાન બળવાન. તે મઘવંતો (ઉદાર દાતાઓ)ને વાજિન—બળ-સમૃદ્ધિ—અર્પે છે; અને વિજય માટે આપણા અસ્તિત્વના તનુને ઘડીને શુદ્ધ કરે છે.
Mantra 4
उत स्या नः सरस्वती जुषाणोप श्रवत्सुभगा यज्णे अस्मिन् । मितज्ञुभिर्नमस्यैरियाना राया युजा चिदुत्तरा सखिभ्यः ॥
અને અમારી સરસ્વતી—જુષાણ, સુભગા—આ યજ્ઞમાં અમને સાંભળે અને નજીક આવે. મિતજ્ઞુઓ સાથે, નમસ્કારના કર્મોથી પ્રેરિત થઈ, રાયા (સમૃદ્ધિ)ના યોગથી પણ, સખાઓ માટે તે ઉત્તરા—ઉન્નત કરનાર શક્તિ—બને.
Mantra 5
इमा जुह्वाना युष्मदा नमोभिः प्रति स्तोमं सरस्वति जुषस्व । तव शर्मन्प्रियतमे दधाना उप स्थेयाम शरणं न वृक्षम् ॥
અમે, હાથ ઊંચા કરી, તારા તરફથી અને નમસ્કારોથી અર્પણ કરતાં, હે સરસ્વતિ, આ સ્તોમને સ્વીકાર; તેમાં આનંદ લે. તારા અતિપ્રિય શર્મન્—આશ્રયદાયક શાંતિમાં સ્થિર રહી, અમે તારી પાસે નજીક જઈ ઊભા રહીએ—જેમ શરણ માટે વૃક્ષ પાસે ઊભા રહે છે.
Mantra 6
अयमु ते सरस्वति वसिष्ठो द्वारावृतस्य सुभगे व्यावः । वर्ध शुभ्रे स्तुवते रासि वाजान्यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः ॥
હે સરસ્વતી, હે સુભગે, અહીં આ વસિષ્ઠે ઋત (સત્ય) ના દ્વારો વિશાળપણે ખોલ્યા છે. હે શુભ્રે, વૃદ્ધિ પામ; સ્તુતિ કરનારને બળના વૈભવો (વાજ) અર્પ. અને તમે સદા અમને સ્વસ્તિભિઃ—કલ્યાણની શાંતિઓથી—રક્ષા કરો.
It praises Sarasvatī as a powerful, life-giving river that surpasses all waters, and it asks her to come to the sacrifice, grant prosperity and strength, and protect the worshippers.
It means Sarasvatī is invoked as a power that reveals and establishes truth and right order (ṛta), making the ritual effective and the mind clear and aligned.
Both. The verses describe her as a real, mighty river in motion, and also as a divine presence who hears prayers, blesses the yajña, and gives wealth, inspiration, and well-being.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.