
Sukta 7.93
Vasiṣṭha
Indra-Agni (dual)
Triṣṭubh (likely; verify)
આ સૂક્ત વૃત્હહંતાઓ એવા ઇન્દ્ર–અગ્નિની જોડશક્તિને આવાહન કરે છે. તેઓ તાજું, શુદ્ધ સ્તુતિગાન સ્વીકારી ઉપાસકને તત્કાળ બળ, વિજય અને સમૃદ્ધિદાયક ‘વાજ’ (સમૃદ્ધિ/વિજયધન) આપો એવી પ્રાર્થના કરે છે. તેમની સહાયને યજ્ઞ અને સામૂહિક સ્પર્ધા/સંઘર્ષના પરિપ્રેક્ષ્યમાં મૂકી, અધર્મી/દેવવિમુખ વિરોધને પછાડી દેવા અને પ્રજાને કલ્યાણ સાથે રક્ષવા માટે પ્રેરિત કરે છે. અંતે વિષ્ણુ, મરુત વગેરે સહાયક દેવતાઓ તરફ પણ દૃષ્ટિ કરીને, યજમાન અવગણિત ન રહે તેવી વિનંતી કરે છે.
Mantra 1
शुचिं नु स्तोमं नवजातमद्येन्द्राग्नी वृत्रहणा जुषेथाम् । उभा हि वां सुहवा जोहवीमि ता वाजं सद्य उशते धेष्ठा ॥
આજે નવજાત એવો આ શુદ્ધ સ્તોત્ર—હે ઇન્દ્રા-અગ્નિ, વૃત્રહણો—તમે સ્વીકારો. કારણ કે તમે બન્ને સુહવા, સહેલાઈથી આહ્વાનનીય છો; હું તમને વારંવાર પોકારું છું—શક્તિની સમૃદ્ધિ (વાજ) શોધનાર માટે તમે તરત જ સ્થાપો.
Mantra 2
ता सानसी शवसाना हि भूतं साकंवृधा शवसा शूशुवांसा । क्षयन्तौ रायो यवसस्य भूरेः पृङ्क्तं वाजस्य स्थविरस्य घृष्वेः ॥
તમે બન્ને જ વિજેતા છો—સાથે વધતા, બળથી બળ વધારતા, બળથી જ સતત દૃઢ બનતા. પ્રચુર પોષણવાળી સંપત્તિમાં નિવાસ કરતાં, તમે દૃઢ અને ઉગ્ર વાજની સમૃદ્ધિને ભેળવો અને વહાવો.
Mantra 3
उपो ह यद्विदथं वाजिनो गुर्धीभिर्विप्राः प्रमतिमिच्छमानाः । अर्वन्तो न काष्ठां नक्षमाणा इन्द्राग्नी जोहुवतो नरस्ते ॥
જ્યારે પ્રેરિત વિપ્રો, યોગ્ય માર્ગદર્શન ઇચ્છતા, એકાગ્ર ધીઓથી વિદથ (સભા) પાસે નજીક આવે છે, ત્યારે તેઓ લક્ષ્ય સુધી પહોંચતા અશ્વો સમા આગળ વધે છે. હે ઇન્દ્રા-અગ્નિ, તમારા નરો તમને વારંવાર આહ્વાન કરે છે.
Mantra 4
गीर्भिर्विप्रः प्रमतिमिच्छमान ईट्टे रयिं यशसं पूर्वभाजम् । इन्द्राग्नी वृत्रहणा सुवज्रा प्र नो नव्येभिस्तिरतं देष्णैः ॥
દ્રષ્ટિભર્યા ગીરો દ્વારા વિપ્ર (ઋષિ), આગળ ધપતી પ્રજ્ઞા (પ્રમતિ) ઇચ્છતો, સ્તુતિ કરે છે અને યશસ્વી, તેજોમય રયિ (સમૃદ્ધિ)—જે પ્રાચીન ભાગ છે—માટે આહ્વાન કરે છે. હે ઇન્દ્રા-અગ્નિ, વૃત્રહણ, સુવજ્રધારી, તમારા સદા નવાં દાનોથી અમને પાર ઉતારો.
Mantra 5
सं यन्मही मिथती स्पर्धमाने तनूरुचा शूरसाता यतैते । अदेवयुं विदथे देवयुभिः सत्रा हतं सोमसुता जनेन ॥
જ્યારે મહાન વિરોધી શક્તિઓ સ્પર્ધામાં અથડાય છે, ત્યારે તમે બંને—તમારા જ પ્રકાશમય દેહમાં તેજસ્વી, શૂર-સાતાના વિજેતા—આગળ વધો છો. યજ્ઞની વિદથ-સભામાં, દેવયુજન સાથે, અદેવયુ (અદેવ-આશ્રિત) બળને સર્વથા સંહાર કરો, હે તેવો કે જેમને જન સોમસુતિ કરે છે.
Mantra 6
इमामु षु सोमसुतिमुप न एन्द्राग्नी सौमनसाय यातम् । नू चिद्धि परिमम्नाथे अस्माना वां शश्वद्भिर्ववृतीय वाजैः ॥
હે ઇન્દ્રા-અગ્નિ, સૌમનસ્ય (પ્રસન્ન-સુમેળ મન) માટે અમારી આ સોમસુતિ પાસે હવે આવો. કારણ કે અત્યારે પણ તમે અમને પરિઘેરી રક્ષા કરો છો; સદા નવી ગતિ જગાવતાં સ્થિર વાજ (બળ-સમૃદ્ધિ) સાથે હું હંમેશાં તમારી તરફ વળતો રહું.
Mantra 7
सो अग्न एना नमसा समिद्धोऽच्छा मित्रं वरुणमिन्द्रं वोचेः । यत्सीमागश्चकृमा तत्सु मृळ तदर्यमादितिः शिश्रथन्तु ॥
હે અગ્નિ, આ નમસ્કારથી પ્રજ્વલિત થઈ, તું મિત્ર, વરુણ અને ઇન્દ્રને સંબોધીને વાણી ઉચ્ચાર. અમે જે કોઈ અપરાધ કર્યો હોય—તેમાં તું કૃપા કરીને શમન કર, સુધાર અને યોગ્ય માર્ગે સ્થાપિત કર; અને આર્યમન તથા અદિતિ અમારી પાસેથી તે દોષની ગાંઠ ઢીલી કરી મુક્ત કરે.
Mantra 8
एता अग्न आशुषाणास इष्टीर्युवोः सचाभ्यश्याम वाजान् । मेन्द्रो नो विष्णुर्मरुतः परि ख्यन्यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः ॥
હે અગ્નિ, આ ઝડપી પ્રેરિત યજ્ઞાર્પણો દ્વારા, તારા સહચારમાં રહીને અમે બળ અને સમૃદ્ધિના પૂર્ણ ભંડારો પ્રાપ્ત કરીએ. ઇન્દ્ર, વિષ્ણુ અને મરુતગણ અમને અવગણે નહીં; તું અમને સદા સ્વસ્તિ અને સુગતિથી રક્ષા કર.
Indrāgnī means Indra and Agni invoked as a pair. Indra represents conquering strength, while Agni is the sacrificial fire that carries offerings; together they unite ritual power with victory over obstacles.
It asks Indra–Agni to accept the fresh hymn and to grant vāja—strength, success, and winning power—quickly, while also destroying hostile or ‘godless’ opposition and protecting the worshippers.
The closing verse broadens the protection: the poet prays that Indra, Viṣṇu, and the Maruts do not overlook the sacrificer. It is a way of securing welfare (svasti) from the wider circle of allied divine powers.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.