Sukta 56
Sukta 7.56
Vasiṣṭha (traditional for RV 7.56, Marut hymns in Book 7)
Maruts (Rudra’s youthful host)
Triṣṭubh (common for Marut hymns; verse-level verification needed)
વસિષ્ઠનું આ સ્તોત્ર રુદ્રના યુવાન તોફાની ગણ એવા મરુતોની સ્તુતિ કરે છે—તેમનો એકસાથે ધસી આવતો પ્રહાર, ઝગમગતા આભૂષણો અને શસ્ત્રધારી શક્તિ, જે વરસાદ વરસાવે અને આકાશને નિર્મળ કરે છે, તેનું આશ્ચર્યપૂર્વક વર્ણન કરે છે. ઉપાસક અને સમુદાય માટે રક્ષા તથા કલ્યાણ માગે છે અને તેમની ઉગ્ર ઊર્જા યજમાન માટે શુભ અને અનુકૂળ બને તેવી પ્રાર્થના કરે છે. અંતિમ મંત્રમાં આશીર્વાદને વિસ્તારી, ઇન્દ્ર, વરુણ, મિત્ર, અગ્નિ, આપઃ (જળ), ઔષધિઓ, અને વનાધિપતિઓ જેવી અન્ય વૈશ્વિક શક્તિઓને પણ હવિ સ્વીકારી મરુતોના આશ્રયમાં શાંતિ આપવા આમંત્રિત કરે છે.
Mantras
Mantra 1
क ईं व्यक्ता नरः सनीळा रुद्रस्य मर्या अध स्वश्वाः ॥
કોણ છે એ પ્રગટ થયેલી શક્તિઓ—રુદ્રના વીર પુરુષો, એક જ નીડમાં સાથે વસતા, હવે પોતાના જ ઝડપી અશ્વો સાથે? એક જ બળ બનીને આવનાર એ કોણ છે?
Mantra 2
नकिर्ह्येषां जनूंषि वेद ते अङ्ग विद्रे मिथो जनित्रम् ॥
કોઈ પણ ખરેખર એમના જન્મોને જાણતું નથી; છતાં, હે સખા, તેઓ પરસ્પર એકબીજાના જનનને જાણે છે. રહસ્યમાં જન્મેલા એ બળો પરસ્પર જ્ઞાન અને એકમતમાં ગતિ કરે છે.
Mantra 3
अभि स्वपूभिर्मिथो वपन्त वातस्वनसः श्येना अस्पृध्रन् ॥
પોતાની જ શુદ્ધિકારક શક્તિઓથી તેઓ પરસ્પર પર કાર્ય કરે છે; પવનના ગર્જનાસમાન ધ્વનિવાળા શ્યેન સમા તેઓ આગળ ધસી જાય છે—અસ્પૃધ્ર, અપ્રતિહત; તેજસ્વી, ઝડપી આક્રમણની ઊર્જાઓ માર્ગને શુદ્ધ કરે છે.
Mantra 4
एतानि धीरो निण्या चिकेत पृश्निर्यदूधो मही जभार ॥
આ રહસ્યસ્થાનોમાં સ્થિરબુદ્ધિ ધીર ઋષિ આ તત્ત્વોને ઓળખે છે—જ્યારે પૃશ્નિ, વિશાળ માતાએ, સ્તન (પોષણ-સ્ત્રોત) ધારણ કર્યું.
Mantra 5
सा विट् सुवीरा मरुद्भिरस्तु सनात्सहन्ती पुष्यन्ती नृम्णम् ॥
મરુતો સાથે તે વિટ્ (કુલ-નિવાસ) સુવીરો—વીરપુત્રોથી સમૃદ્ધ—થાઓ; પ્રાચીનથી અડગ રહી, વિજયી બની, નૃમ્ણ (પુરુષબળ અને તેજસ્વી પરાક્રમ)ને પોષો.
Mantra 6
यामं येष्ठाः शुभा शोभिष्ठाः श्रिया सम्मिश्ला ओजोभिरुग्राः ॥
હે મરુતો, યાત્રાના યામમાં તમે જ શ્રેષ્ઠ—શુભ, અતિશય શોભન; શ્રી (ઐશ્વર્ય-તેજ) સાથે સંમિશ્ર, અને ઓજસથી ઉગ્ર, ભયંકર છો.
Mantra 7
उग्रं व ओजः स्थिरा शवांस्यधा मरुद्भिर्गणस्तुविष्मान् ॥
હે (મરુતો), તમારું તેજ ઉગ્ર છે; તમારી બળવત્તા સ્થિર છે. ત્યાર પછી મરુતો સાથે તમારો ગણ અતિશય પ્રબળ બની જાય છે.
Mantra 8
शुभ्रो वः शुष्मः क्रुध्मी मनांसि धुनिर्मुनिरिव शर्धस्य धृष्णोः ॥
હે (મરુતો), તમારો શુષ્મ (પ્રેરક બળ) શુદ્ધ-પ્રકાશમાન છે, ક્રોધી-વેગવંતો છે; તે ધૃષ્ણ (ધૈર્યવાન) શર્ધ (દળ)નાં મનને ધુનિ-મુનિ સમ, ઉન્માદિત ઋષિની જેમ, કંપાવે છે.
Mantra 9
सनेम्यस्मद्युयोत दिद्युं मा वो दुर्मतिरिह प्रणङ्नः ॥
અમારાથી દૂર હાંકી દો તે ચમકતો પ્રહાર; અને અહીં દુર્મતિ (દુર્ભાવ) અમ પર પ્રહાર કરીને અમને પાડી ન દે.
Mantra 10
प्रिया वो नाम हुवे तुराणामा यत्तृपन्मरुतो वावशानाः ॥
હે ત્વરિતો! હું તમારું પ્રિય નામ લઈને આહ્વાન કરું છું, જેથી તમે આવી પહોંચો—હે મરુતો, આનંદમાં ઉત્સુક—અને તૃપ્ત થાઓ.
Mantra 11
स्वायुधास इष्मिणः सुनिष्का उत स्वयं तन्वः शुम्भमानाः ॥
પોતાના શસ્ત્રોથી સજ્જ, ઉગ્ર વેગવાળા, સુવર્ણ નિષ્કોથી સુશોભિત; અને તેઓ પોતે જ પોતાના દેહોને શોભિત કરતાં રહે છે.
Mantra 12
शुची वो हव्या मरुतः शुचीनां शुचिं हिनोम्यध्वरं शुचिभ्यः । ऋतेन सत्यमृतसाप आयञ्छुचिजन्मानः शुचयः पावकाः ॥
હે મરુતો! શુચિઓના શુચિ હવ્યો છે; શુચિભ્યો માટે હું શુચિ અધ્વર (યજ્ઞવિધિ)ને પ્રવર્તાવું છું. ઋત દ્વારા તમે સત્ય તરફ આવો—હે ઋતસાપ (ઋતથી વિજયી)—શુચિજન્મા, શુચિ, પાવક તેજસ્વી શુદ્ધિકર્તાઓ.
Mantra 13
अंसेष्वा मरुतः खादयो वो वक्षस्सु रुक्मा उपशिश्रियाणाः । वि विद्युतो न वृष्टिभी रुचाना अनु स्वधामायुधैर्यच्छमानाः ॥
હે મરુતો, તમારા ખભાઓ પર દંશક (આયુધો) બંધાયેલા છે; તમારા વક્ષસ્થળ પર સુવર્ણ તેજો આશ્રિત છે. વરસાદ સાથે વીજળીની જેમ ઝળહળતા, તમે તમારી સ્વધા/સ્વધર્મ અનુસાર ગતિ કરો છો, અને તમારા આયુધોને દિશા આપતા આગળ વધો છો.
Mantra 14
प्र बुध्न्या व ईरते महांसि प्र नामानि प्रयज्यवस्तिरध्वम् । सहस्रियं दम्यं भागमेतं गृहमेधीयं मरुतो जुषध्वम् ॥
તમારી ગહન-આધારિત મહિમાઓ આગળ ઉદ્ભવે છે; હે યજ્ઞપ્રિય, તમારા નામો સર્વત્ર પ્રસરે છે. હે મરુતો, ગૃહમેધ માટે યોગ્ય, હજારગણી પૂર્ણતાથી સમૃદ્ધ એવો આ ગૃહસ્થ-ભાગ સ્વીકારો.
Mantra 15
यदि स्तुतस्य मरुतो अधीथेत्था विप्रस्य वाजिनो हवीमन् । मक्षू रायः सुवीर्यस्य दात नू चिद्यमन्य आदभदरावा ॥
જો હે મરુતો, તમે આ રીતે સ્તુત થયેલા—પ્રેરિત, વાજી યજમાનના હવિષ્યને—ધ્યાન આપો, તો તરત જ શૂરવીર્ય-સમૃદ્ધિનું ધન આપો; દાતા પુરુષને તો હવે પણ કોઈ અન્ય ક્ષીણ કરી શકતો નથી.
Mantra 16
अत्यासो न ये मरुतः स्वञ्चो यक्षदृशो न शुभयन्त मर्याः । ते हर्म्येष्ठाः शिशवो न शुभ्रा वत्सासो न प्रक्रीळिनः पयोधाः ॥
ઝડપદાર દોડિયાઓ સમા, સ્વઇચ્છાએ ગતિ કરનારા મરુતગણ અદ્ભુત દર્શનો સમા ઝળહળી ઊઠે છે; યુવાન વીરોએ સત્તાને શોભિત કરે છે. ગૃહમાં તેજસ્વી બાળકો સમા, દૂધથી સમૃદ્ધ રમતાં વાછરડાં સમા, તેઓ અમારામાં પોષક બળને ઢોળે છે.
Mantra 17
दशस्यन्तो नो मरुतो मृळन्तु वरिवस्यन्तो रोदसी सुमेके । आरे गोहा नृहा वधो वो अस्तु सुम्नेभिरस्मे वसवो नमध्वम् ॥
અમને માન આપનારા, અમારો માર્ગ વિસ્તૃત કરનારા મરુતગણ કૃપાળુ રહે; બે લોક—રોદસી—ની સેવા કરનારા તે સુન્દરજન. અમારાથી દૂર રહે પ્રકાશહંતા અને નૃહંતા (આત્મહંતા) વઘ; હે વસુઓ, તમારા સુમ્ન—કલ્યાણપ્રેરણા—થી અમારે તરફ સહાયરૂપે નમો.
Mantra 18
आ वो होता जोहवीति सत्तः सत्राचीं रातिं मरुतो गृणानः । य ईवतो वृषणो अस्ति गोपाः सो अद्वयावी हवते व उक्थैः ॥
સત્યમાં સ્થિત, યજ્ઞમાં આસનગ્રાહી હોતૃ તમને—હે મરુતો—આહ્વાન કરે છે, સીધી ગતિ ધરાવતી રાતિ (દાન) માટે તમારું સ્તવન કરતાં. જે પ્રેરક વૃષણ-બળ છે, ગો (કિરણો/ગાયો) નો ગોપા—રક્ષક—છે, તે અદ્વયાવી સાધક પ્રેરિત ઉક્તિઓથી તમને બોલાવે છે.
Mantra 19
इमे तुरं मरुतो रामयन्तीमे सहः सहस आ नमन्ति । इमे शंसं वनुष्यतो नि पान्ति गुरु द्वेषो अररुषे दधन्ति ॥
આ મરુતો તીવ્ર વેગવાળી શક્તિને આનંદિત કરે છે; આ મહાશક્તિના સહસ્રબળો સ્વયં મહાબળને નમે છે. આ ઉપાસકના સ્તુતિ-ગાનનું રક્ષણ કરે છે; અને શત્રુ તથા ક્રોધિત માટે ભારે દ્વેષ—વિરોધીને તોડી નાખે એવો ભાર—ધરી દે છે.
Mantra 20
इमे रध्रं चिन्मरुतो जुनन्ति भृमिं चिद्यथा वसवो जुषन्त । अप बाधध्वं वृषणस्तमांसि धत्त विश्वं तनयं तोकमस्मे ॥
આ મરુતો ઢીલા પડેલાને પણ, લથડતાંને પણ આગળ ધપાવે છે—જેમ વસુઓ યોગ્ય ગતિમાં આનંદ લે છે. હે વृषણો (બળવાનોઃ), અંધકારોને દૂર ઠેલો; અમામાં સર્વ રચનાને સ્થાપો—અમારી સંતતિ અને વિકસતી શક્તિઓને.
Mantra 21
मा वो दात्रान्मरुतो निरराम मा पश्चाद्दघ्म रथ्यो विभागे । आ नः स्पार्हे भजतना वसव्ये यदीं सुजातं वृषणो वो अस्ति ॥
હે મરુતો, તમારા દાનોથી અમને કાપી ન નાખો; રથમાર્ગના વિભાજનમાં અમને પાછળ ન મૂકો. હે વृषણો, વસુઓની ઇચ્છનીય સંપત્તિમાં અમને ભાગ આપો—કારણ કે તમામાં સુજાત (સુજન્મી) દાનશક્તિ છે.
Mantra 22
सं यद्धनन्त मन्युभिर्जनासः शूरा यह्वीष्वोषधीषु विक्षु । अध स्मा नो मरुतो रुद्रियासस्त्रातारो भूत पृतनास्वर्यः ॥
જ્યારે મનુષ્યો ક્રોધથી પ્રેરાઈ એકસાથે પ્રહાર કરે—વીરો પ્રબળ પ્રવાહોમાં, ઔષધિઓમાં અને જનસમૂહોમાં—ત્યારે, હે મરુતો, રુદ્રજન્ય, યુદ્ધોમાં અમારા રક્ષક બનો, હે આર્ય (ઉદાર) જનોએ.
Mantra 23
भूरि चक्र मरुतः पित्र्याण्युक्थानि या वः शस्यन्ते पुरा चित् । मरुद्भिरुग्रः पृतनासु साळ्हा मरुद्भिरित्सनिता वाजमर्वा ॥
હે મરુતો, તમે બહુ કર્યું છે—તમારા પિતૃપરંપરાગત ઉક્થો, જે તમને પ્રાચીન કાળથી જ ગવાતા આવ્યા છે. મરુતો સાથે ઉગ્ર (વીર) યુદ્ધોમાં વિજયી બને છે; મરુતો સાથે જ અશ્વ બળની સમૃદ્ધિ—વાજ—જીતે છે.
Mantra 24
अस्मे वीरो मरुतः शुष्म्यस्तु जनानां यो असुरो विधर्ता । अपो येन सुक्षितये तरेमाध स्वमोको अभि वः स्याम ॥
હે મરુતો, અમામાં બળથી પરિપૂર્ણ એવો એક વીર રહે—મનુષ્યોમાં વ્યવસ્થા કરનાર તે અસુર (પ્રભુ). તેના દ્વારા સારા નિવાસ માટે અમે જળોને પાર કરીએ; ત્યાર પછી, તમારા સમક્ષ, અમે અમારા પોતાના ગૃહમાં પહોંચી જઈએ.
Mantra 25
तन्न इन्द्रो वरुणो मित्रो अग्निराप ओषधीर्वनिनो जुषन्त । शर्मन्त्स्याम मरुतामुपस्थे यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः ॥
ઇન્દ્ર, વરુણ, મિત્ર, અગ્નિ, આપઃ (જળો), ઔષધિઓ અને વનિનઃ (વનના અધિપતિઓ) — એ સૌ અમારા માટે આ અર્પણને પ્રસન્નતાથી સ્વીકારે. મરુતોના ઉપસ્થમાં અમે શર્મ (શાંતિ-આશ્રય) પામીએ; તમે સ્વસ્તિભિઃ (કલ્યાણકારી આશીર્વાદો) વડે સદા અમારું રક્ષણ કરો.
Frequently Asked Questions
They are Rudra’s youthful troop of storm-gods, moving together with speed and brilliance, bringing winds, thunder, and rain, and also guarding those who honor them.
The weapons show their power to break obstacles and drive the storm, while the gold ornaments and lightning imagery show their radiant, sky-bright presence and life-giving rain.
That the offering be accepted by the chief gods and nature-powers, and that the worshippers live in peace ‘in the lap of the Maruts,’ protected always with well-being.
Ask anything about Sukta 56 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.