Sukta 55
Sukta 7.55
Vasiṣṭha
Vāstoṣpati
Anuṣṭubh-like short meter (RV 7.55 shows shorter verses; exact classification varies by recension)
ઋગ્વેદ 7.55 વાસ્તોષ્પતિ—નિવાસના રક્ષક સ્વામી—ને અર્પિત ગૃહશાંતિનું સૂક્ત છે. તેમાં તેમને ઘરનાં તમામ “રૂપો” સાથે ગૃહમાં પ્રવેશવા અને દુઃખ–પીડા દૂર કરવા આમંત્રિત કરવામાં આવે છે. આ પ્રાર્થના રક્ષણ અને કલ્યાણથી આગળ વધી, ઘરનાં સભ્યો, સગાં-સંબંધીઓ અને આસપાસના સમુદાય સુધી વ્યાપક શમન માગે છે; અંતે મંત્રસમાન શાંતિકરણથી ગૃહપરિસરને આરામદાયક નિઃશબ્દ શાંતિમાં લોલાવે છે.
Mantras
Mantra 1
अमीवहा वास्तोष्पते विश्वा रूपाण्याविशन् । सखा सुशेव एधि नः ॥
હે અમીવહા વાસ્તોષ્પતે, સર્વ રૂપોમાં પ્રવેશતા, અમારે માટે સુશેવ (સુપ્રસન્ન) સખા બન; અને અમામાં વૃદ્ધિ પામ.
Mantra 2
यदर्जुन सारमेय दतः पिशङ्ग यच्छसे । वीव भ्राजन्त ऋष्टय उप स्रक्वेषु बप्सतो नि षु स्वप ॥
હે અર્જુન, સારમેય (સારમા-પુત્ર), દતઃ પિશંગ (ભૂરા દાંતવાળો), જ્યારે તું દોડે છે ત્યારે—ભૂંકતાં ભૂંકતાં તારા જડબાં પાસે ઋષ્ટયઃ (ભાલાં) જાણે ઝળહળે છે. હવે પડી જા; શાંતિથી સુઈ જા.
Mantra 3
स्तेनं राय सारमेय तस्करं वा पुनःसर । स्तोतॄनिन्द्रस्य रायसि किमस्मान्दुच्छुनायसे नि षु स्वप ॥
હે સારમેય, હે રાય, ચોર પાછળ દોડ; લૂંટારા પાછળ પણ દોડ. તું ઇન્દ્રના સ્તોતાઓને સતાવે છે; તો અમને દુર્ભાગ્યથી શા માટે દુઃખ આપવા ઇચ્છે છે? નીચે પડી જા; સુખથી સૂઈ જા.
Mantra 4
त्वं सूकरस्य दर्दृहि तव दर्दर्तु सूकरः । स्तोतॄनिन्द्रस्य रायसि किमस्मान्दुच्छुनायसे नि षु स्वप ॥
હે આંતરિક શક્તિ (રાય), અસ્પષ્ટ વેગવાળા વરાહને ચૂરી નાખ; તારા બળથી એ વરાહ ચકનાચૂર થાય. તું અર્પણ કરનાર આત્મા માટે ઇન્દ્રની સમૃદ્ધિ (રાયિ) છે; તો અમને દુર્ભાગ્ય તરફ શા માટે વાળે છે? નીચે ધસી જા—સંપૂર્ણ રીતે સૂઈ જા.
Mantra 5
सस्तु माता सस्तु पिता सस्तु श्वा सस्तु विश्पतिः । ससन्तु सर्वे ज्ञातयः सस्त्वयमभितो जनः ॥
માતા શાંત રહે; પિતા શાંત રહે; રક્ષક શ્વાન શાંત રહે; ગૃહપતિ શાંત રહે. અમારા સર્વે જ્ઞાતિજન શમિત થાય; આજુબાજુનો આ સમગ્ર જનસમૂહ પણ શાંતિ-સૌહાર્દમાં સ્થિર થાય.
Mantra 6
य आस्ते यश्च चरति यश्च पश्यति नो जनः । तेषां सं हन्मो अक्षाणि यथेदं हर्म्यं तथा ॥
અમારા જનસમૂહમાં જે બેઠો છે, જે ચાલે છે, અને જે નજર રાખે છે—તેમના દૃષ્ટિ-બળરૂપ ‘અક્ષાણિ’ અમે એકસાથે દબાવી દઈએ; જેથી આ ગૃહ (હર્મ્ય) જેમ છે તેમ જ રહે—શાંત, બંધ અને અવિઘ્ન.
Mantra 7
सहस्रशृङ्गो वृषभो यः समुद्रादुदाचरत् । तेना सहस्येना वयं नि जनान्त्स्वापयामसि ॥
હજાર શૃંગોવાળો તે વૃષભ, જે સમુદ્રની ઊંડાઈમાંથી ઊભો થયો—તે જ સહસ્ય બળ વડે અમે જનસમૂહોને નિદ્રામાં ઉતારી દઈએ, શાંત સ્થિરતામાં.
Mantra 8
प्रोष्ठेशया वह्येशया नारीर्यास्तल्पशीवरीः । स्त्रियो याः पुण्यगन्धास्ताः सर्वाः स्वापयामसि ॥
જે સ્ત્રીઓ પલંગ પર સૂઈ છે, જે બિછાણે સૂઈ છે, જે સુવ્યવસ્થિત શય્યા પર આરામ કરે છે—પવિત્ર સુગંધવાળી તે સ્ત્રીઓ: તેમને સર્વને અમે નિદ્રામાં લુલાવી દઈએ, શાંત વિશ્રાંતિમાં.
Frequently Asked Questions
Vāstoṣpati is the “lord of the dwelling,” a protective power invited to inhabit the home, remove troubles, and keep the household harmonious and secure.
It is used for house-peace (śānti), protection of the living space, settling family tensions, and creating a calm atmosphere—often recited at home entry, after disturbances, or in the evening.
Because the Vedic view treats the home as part of a wider social field; peace in the dwelling depends on harmony among relatives, guardians, and the community around it.
Ask anything about Sukta 55 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.