
Sukta 7.37
Vasiṣṭha (traditional for Maṇḍala 7)
Ṛbhus / Vājas / Ṛbhukṣaṇas (as addressed); Soma context prominent
Triṣṭubh (probable; needs verification)
વસિષ્ઠને અર્પિત માનાતું આ સૂક્ત, વાજો અને ઋભુક્ષણો તરીકે પણ સ્તુત થનારા ઋભુઓને તેમના નિર્દોષ રથ પર સોમપાનના પિષણો તરફ આમંત્રિત કરીને શરૂ થાય છે. તેઓ ત્રિવિધ પાનમાં આનંદ માણે અને વિશાળ શક્તિઓ અર્પે એવી પ્રાર્થના છે. ત્યારબાદ પ્રાર્થના સંબંધિત દૈવી શક્તિઓ સુધી વિસ્તરે છે—એક મંત્રમાં ઇન્દ્રનો અને અંતમાં સવિતૃનો વિશેષ ઉલ્લેખ કરીને—વિજયદાયક પ્રેરણા, રક્ષણ, તેમજ ઊંચાઈઓમાંથી ધન અને “સહાય” (રાધાંસિ) આવવાની યાચના કરે છે. કુલ મળીને, આ સોમવિધિ માટેનું વિધિવત્ આવાહન છે, જેમાં સ્તુતિ સાથે કુશળતા, સમૃદ્ધિ અને દીર્ઘકાલીન કલ્યાણ (સ્વસ્તિ) માટેની માંગણીઓ જોડાયેલી છે.
Mantra 1
आ वो वाहिष्ठो वहतु स्तवध्यै रथो वाजा ऋभुक्षणो अमृक्तः । अभि त्रिपृष्ठैः सवनेषु सोमैर्मदे सुशिप्रा महभिः पृणध्वम् ॥
સ્તુતિ માટે તમને અહીં લાવે એવો શ્રેષ્ઠ-વાહક રથ આવે—હે વાજો, હે ઋભુક્ષણો, અચૂક. સવનોમાં ત્રિપૃષ્ઠ સોમપાનોથી, આનંદમાં, હે સુશિપ્રો (સુંદર હોઠવાળા), મહાન શક્તિઓથી પોતાને પરિપૂર્ણ કરો.
Mantra 2
यूयं ह रत्नं मघवत्सु धत्थ स्वर्दृश ऋभुक्षणो अमृक्तम् । सं यज्ञेषु स्वधावन्तः पिबध्वं वि नो राधांसि मतिभिर्दयध्वम् ॥
હે સ્વર્દૃશ ઋભુક્ષણો, અચ્યૂત! તમે જ મઘવતોમાં રત્ન—ધન—સ્થાપ્યું છે. સ્વધાવંતો, યજ્ઞોમાં એકત્ર થઈ પિયો; અને તમારી પ્રેરિત મતિઓથી અમને રાધાંસિ—સમૃદ્ધિઓ અને સિદ્ધિદાયક શક્તિઓ—વહેંચો.
Mantra 3
उवोचिथ हि मघवन्देष्णं महो अर्भस्य वसुनो विभागे । उभा ते पूर्णा वसुना गभस्ती न सूनृता नि यमते वसव्या ॥
હે મઘવન! તું મહાન અને અણુ—બંનેનું—વસુના વિભાજનમાં—અંતરધનના વહેંચાણમાં—નિયોજન જાહેર કર્યું છે. તારા બંને હાથ વસુથી પૂર્ણ છે; તારી સૂનૃતા—સરળ, તેજસ્વી વાણી—રોકાતી નથી, ન તો વસવ્યા—સમૃદ્ધિની શક્તિ—બંધાય છે.
Mantra 4
त्वमिन्द्र स्वयशा ऋभुक्षा वाजो न साधुरस्तमेष्यृक्वा । वयं नु ते दाश्वांसः स्याम ब्रह्म कृण्वन्तो हरिवो वसिष्ठाः ॥
હે ઇન્દ્ર! સ્વયંયશસ્—સ્વપ્રભ શક્તિવાળા—તુ ઋભુક્ષાના કૌશલ્યનો અધિપતિ છે; વિજયી, નિશ્ચિત બળ સમા તું પોતાના ધામે જાય છે. હે હરિવો! અમે વસિષ્ઠો તારા દાશ્વાંસઃ—અર્પણકર્તા—થઈએ; બ્રહ્મ—પ્રેરિત વાણી—રચતા રહીએ.
Mantra 5
सनितासि प्रवतो दाशुषे चिद्याभिर्विवेषो हर्यश्व धीभिः । ववन्मा नु ते युज्याभिरूती कदा न इन्द्र राय आ दशस्येः ॥
હે હરિતાશ્વ ઇન્દ્ર! તું પ્રવાહમાન ધારોનો વિજેતા છે; દાન આપનાર ઉપાસક માટે પણ, જે ધીઓ (પ્રેરિત વિચારો) દ્વારા તું પ્રેરિત થઈ આગળ વધે છે. હવે અમે તારી યોક્ત્રી સહાય માટે પોકારીએ છીએ—હે ઇન્દ્ર, ક્યારે તું અમને પૂર્ણતાના ધનથી અનુગ્રહિત કરીશ?
Mantra 6
वासयसीव वेधसस्त्वं नः कदा न इन्द्र वचसो बुबोधः । अस्तं तात्या धिया रयिं सुवीरं पृक्षो नो अर्वा न्युहीत वाजी ॥
જેમ તું વેધસો (પ્રેરિત ઋષિઓ)ને જાગૃત કરે છે તેમ—હે ઇન્દ્ર—ક્યારે તું અમારી વાણી જાગૃત કરીશ? માર્ગદર્શક ધિયા દ્વારા સુવીર (વીરબળવાળી) સંપત્તિને તેના ગૃહે પહોંચાડ; હે વાજી, પૂર્ણતાનો બળવાન અશ્વ, નજીક આવ અને તેને અમારી તરફ ખેંચી લાવ.
Mantra 7
अभि यं देवी निॠतिश्चिदीशे नक्षन्त इन्द्रं शरदः सुपृक्षः । उप त्रिबन्धुर्जरदष्टिमेत्यस्ववेशं यं कृणवन्त मर्ताः ॥
જેને—even વિઘટનની દેવી નિઋતિ પણ—પોતાનો દાવો કરે, એવા ઇન્દ્રને સુપૃક્ષ (સુ-પોષક) શરદઋતુઓ પણ શોધે છે અને પહોંચે છે. તેની તરફ ત્રિબન્ધુ (ત્રિગુણ બંધાયેલો) આવે છે, જરદષ્ટિ (જૂની આઠગણી સીમા) સુધી; જે સંકુચિત અવસ્થા મર્ત્યો ઘડે છે, તેને તે પાર કરી રૂપાંતરિત કરી શકે છે.
Mantra 8
आ नो राधांसि सवित स्तवध्या आ रायो यन्तु पर्वतस्य रातौ । सदा नो दिव्यः पायुः सिषक्तु यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः ॥
હે સવિતર્, સ્તુતિયોગ્ય એવા તમારા સહાય-દાન (રાધાંસિ) અમારી પાસે આવો; પર્વતશિખરની દાનવેળાએ સમૃદ્ધિઓ (રાયઃ) અમારી તરફ આવે. દિવ્ય રક્ષક (પાયુ) સદા અમારી સાથે જોડાયેલો રહે; અને તમે અમને સદા કલ્યાણકારી સ્વસ્તિઓથી રક્ષો.
The Ṛbhus are a group of three divine craftsmen. In RV 7.37 they are invited to the Soma rite as skilled, effective powers who can renew, perfect, and bring abundance.
Because the hymn is shaped as an invitation to the Soma pressings (savanas). The poet calls the deities to drink the Soma and, through that shared ritual joy, to grant strength, wealth, and protection.
Vedic hymns often weave related divine functions together. Here Indra represents winning force and riches, while Savitar provides beneficent impulsion and ongoing protection, rounding off the Ṛbhu-invocation with a final blessing of svasti (well-being).
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.