
Sukta 7.37
Vasiṣṭha (traditional for Maṇḍala 7)
Ṛbhus / Vājas / Ṛbhukṣaṇas (as addressed); Soma context prominent
Triṣṭubh (probable; needs verification)
वसिष्ठ ऋषींना अर्पित मानलेले हे सूक्त, वाज व ऋभुक्षण म्हणूनही गौरविल्या जाणाऱ्या ऋभूंना त्यांच्या निर्दोष रथावर सोमपानाच्या पिळणीकडे आमंत्रित करून आरंभते. ते त्रिविध पानांत आनंद मानोत आणि व्यापक सामर्थ्ये प्रदान करोत अशी प्रार्थना आहे. पुढे ही विनंती संबंधित दैवी शक्तींवर विस्तारते—एका मंत्रात इंद्राचा आणि शेवटी सवितृचा विशेष उल्लेख करून—विजयी प्रेरणा, संरक्षण, तसेच उंच लोकांतून धन व “सहाय्ये” (राधांसि) येवोत अशी याचना करते. एकूणच हे सोमविधीचे विधिपूर्वक आवाहन असून, स्तुतीबरोबर कौशल्य, समृद्धी आणि दीर्घकालीन कल्याण (स्वस्ति) यांसाठीच्या मागण्यांचे संमिश्रण आहे.
Mantra 1
आ वो वाहिष्ठो वहतु स्तवध्यै रथो वाजा ऋभुक्षणो अमृक्तः । अभि त्रिपृष्ठैः सवनेषु सोमैर्मदे सुशिप्रा महभिः पृणध्वम् ॥
हे वाजांनो, हे ऋभुक्षणांनो—अचूक—स्तुतीसाठी श्रेष्ठ-वाहक रथ तुम्हांला येथे आणो. त्रिपृष्ठ सोमांसह, सवनांत, तुमच्या आनंदात—हे सुशिप्रांनो—महान शक्तींनी स्वतःला परिपूर्ण करा.
Mantra 2
यूयं ह रत्नं मघवत्सु धत्थ स्वर्दृश ऋभुक्षणो अमृक्तम् । सं यज्ञेषु स्वधावन्तः पिबध्वं वि नो राधांसि मतिभिर्दयध्वम् ॥
तुम्हीच उदार दात्यांमध्ये रत्न-धन ठेवता—हे स्वर्गदर्शी, अच्युत ऋभुक्षणो! यज्ञांत एकत्र होऊन, स्वधावंत, पान करा; आणि तुमच्या प्रेरित मतींनी आमच्यासाठी धन-समृद्धी, सिद्धी-शक्ती वाटून द्या.
Mantra 3
उवोचिथ हि मघवन्देष्णं महो अर्भस्य वसुनो विभागे । उभा ते पूर्णा वसुना गभस्ती न सूनृता नि यमते वसव्या ॥
हे मघवन्, महत् आणि अल्प—या दोहोंच्या विभागणीत अंतःस्थ वसूंंच्या वाटपाचा नियम तूच जाहीर केला आहेस. तुझे दोन्ही हात वसूंनी पूर्ण आहेत; तुझी सरळ, तेजस्वी वाणी (सूनृता) रोखली जात नाही, आणि वसव्य—समृद्धीची शक्ती—आवळली जात नाही.
Mantra 4
त्वमिन्द्र स्वयशा ऋभुक्षा वाजो न साधुरस्तमेष्यृक्वा । वयं नु ते दाश्वांसः स्याम ब्रह्म कृण्वन्तो हरिवो वसिष्ठाः ॥
हे इन्द्र, स्वयशस्वी ऋभुक्षा—ऋभूंच्या कौशल्याचा स्वामी—तू विजयी बळासारखा आपल्या धामाकडे जातोस. हे हरिवो, आम्ही वसिष्ठ तुझे दाश्वांस—दानकर्ते—होऊ, ब्रह्म (प्रेरित वाणी) घडवीत.
Mantra 5
सनितासि प्रवतो दाशुषे चिद्याभिर्विवेषो हर्यश्व धीभिः । ववन्मा नु ते युज्याभिरूती कदा न इन्द्र राय आ दशस्येः ॥
हे हर्यश्व इंद्रा! तू पुढे वाहणाऱ्या प्रवाहांचाही विजेता आहेस—दान करणाऱ्या यजमानासाठीही—ज्या धीं (प्रेरित बुद्धी)मुळे तू प्रेरित होऊन प्रकट होतोस त्यांद्वारे. आम्ही तुझ्या युज्य (जोडण्याजोग्या) ऊती—सहाय्यक रक्षणा—साठी आर्त हाक देतो; हे इंद्रा, केव्हा तू आम्हांला पूर्णता-समृद्ध धनाने कृपापूर्वक विभूषित करशील?
Mantra 6
वासयसीव वेधसस्त्वं नः कदा न इन्द्र वचसो बुबोधः । अस्तं तात्या धिया रयिं सुवीरं पृक्षो नो अर्वा न्युहीत वाजी ॥
जसा तू वेधस् (प्रेरित ऋषी) यांना जागवितोस, तसा हे इंद्रा, केव्हा तू आमचे वचन जागवशील? मार्गदर्शक धियेने, वीर-बल धारण करणारे धन त्याच्या घरी (अस्तम्) आण. हे वाजी—समृद्धीचा बलवान अश्व—आमच्याजवळ ये आणि ते आमच्यासाठी खाली उतरवून दे.
Mantra 7
अभि यं देवी निॠतिश्चिदीशे नक्षन्त इन्द्रं शरदः सुपृक्षः । उप त्रिबन्धुर्जरदष्टिमेत्यस्ववेशं यं कृणवन्त मर्ताः ॥
ज्या इंद्राला—even—देवी निरृति (विघटन/विनाश-शक्ती)ही आपला अधिकार मानते, त्या इंद्राला सुपृक्ष (सु-पोषक) शरद्-ऋतू शोधत शोधत गाठतात. त्याच्याकडे त्रिबन्धु (त्रिविध बंधन असलेला) जरा-दष्टि (जुनी अष्ट-सीमा) पर्यंत येतो; मर्त्य जे संकुचित अवस्थेचे बंध घडवितात, ते तो ओलांडून त्याचे रूपांतर करतो.
Mantra 8
आ नो राधांसि सवित स्तवध्या आ रायो यन्तु पर्वतस्य रातौ । सदा नो दिव्यः पायुः सिषक्तु यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः ॥
हे सविता, स्तुतीस योग्य अशा तुझ्या सहाय्य-वरदानांसह आमच्याकडे ये; पर्वतशिखराच्या दानधारेतून समृद्धी आमच्याकडे येवो. दिव्य रक्षक (पायुः) सदैव आमच्याशी जुळून राहो; आणि तुम्ही आम्हांस सदैव स्वस्ति—कल्याणांनी रक्षण करा.
The Ṛbhus are a group of three divine craftsmen. In RV 7.37 they are invited to the Soma rite as skilled, effective powers who can renew, perfect, and bring abundance.
Because the hymn is shaped as an invitation to the Soma pressings (savanas). The poet calls the deities to drink the Soma and, through that shared ritual joy, to grant strength, wealth, and protection.
Vedic hymns often weave related divine functions together. Here Indra represents winning force and riches, while Savitar provides beneficent impulsion and ongoing protection, rounding off the Ṛbhu-invocation with a final blessing of svasti (well-being).
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.