Sukta 41

Mantra 1

को नु वां मित्रावरुणावृतायन्दिवो वा महः पार्थिवस्य वा दे । ऋतस्य वा सदसि त्रासीथां नो यज्ञायते वा पशुषो न वाजान् ॥

હે મિત્ર-વરুণ! દ્યૌમાં કે મહત્ત્વમાં, કે પૃથ્વીના લોકમાં—તમને સાચે કોણ આરાધશે? ઋતના સદનમાં અમને રક્ષા કરો—યજમાન માટે પણ, અને પશુપાલક સમા બળની સમૃદ્ધિઓ (વાજ) શોધનાર માટે પણ.

Mantra 2

ते नो मित्रो वरुणो अर्यमायुरिन्द्र ऋभुक्षा मरुतो जुषन्त । नमोभिर्वा ये दधते सुवृक्तिं स्तोमं रुद्राय मीळ्हुषे सजोषाः ॥

મિત્ર અને વરુણ, અર્યમન અને આયુ (પ્રાણશક્તિ), ઇન્દ્ર, ઋભુક્ષાઓ અને મરુતો—અમામાં પ્રસન્ન થાય; અમે નમસ્કારો દ્વારા સુવણાયેલું વચન સ્થાપીએ છીએ—એકમત થઈ, દાતાર રુદ્ર માટે સ્તોત્ર અર્પીએ છીએ.

Mantra 3

आ वां येष्ठाश्विना हुवध्यै वातस्य पत्मन्रथ्यस्य पुष्टौ । उत वा दिवो असुराय मन्म प्रान्धांसीव यज्यवे भरध्वम् ॥

હે જ્યેષ્ઠ અશ્વિનો, આહ્વાન માટે આવો—વાયુના માર્ગે, ગતિમાન રથની પુષ્ટિમાં; અને યજમાન માટે, અંધકારમાંથી પ્રકાશ આગળ લાવતાં હોય તેમ, દૈવથી અસુર (પ્રભુત્વ) માટે પ્રેરિત મંત્ર-વિચાર પણ લાવી આપો.

Mantra 4

प्र सक्षणो दिव्यः कण्वहोता त्रितो दिवः सजोषा वातो अग्निः । पूषा भगः प्रभृथे विश्वभोजा आजिं न जग्मुराश्वश्वतमाः ॥

આગળ વધે સક્ષમ દિવ્ય કણ્વ-હોતૃ, અને દ્યૌના ત્રિત એકમત થઈ, તથા વાત અને અગ્નિ; સર્વભોગ-દાતા પૂષણ અને ભગ—જેમ દોડમાં શ્રેષ્ઠ અશ્વો, તેમ યજ્ઞમાર્ગે પહોંચી ગયા છે.

Mantra 5

प्र वो रयिं युक्ताश्वं भरध्वं राय एषेऽवसे दधीत धीः । सुशेव एवैरौशिजस्य होता ये व एवा मरुतस्तुराणाम् ॥

તમારા માટે રયિ—ઝડપદાર અશ્વોથી યુક્ત સમૃદ્ધિ—આગે લાવો; સમૃદ્ધિની શોધમાં સહાય માટે ધી (પ્રેરિત બુદ્ધિ) યોગ્ય સ્થાને સ્થાપિત થાઓ. ઔશિજનો કૃપાળુ હોતૃ પોતાના પ્રેરક બળોથી એ જ મરુતોને—ઝડપથી ધસી આવનારાને—અમારા યજ્ઞગૃહ તરફ આહ્વાન કરે છે.

Mantra 6

प्र वो वायुं रथयुजं कृणुध्वं प्र देवं विप्रं पनितारमर्कैः । इषुध्यव ऋतसापः पुरंधीर्वस्वीर्नो अत्र पत्नीरा धिये धुः ॥

તમારા માટે વાયુને—રથયુજ (રથમાં જોડાયેલ)—યુક્ત કરો; સ્તુતિ-ઋચાઓથી દેવ, વિપ્ર, આનંદ પ્રજ્વલિત કરનારને આગળ સ્થાપો. હે ઇષુધ્યવ (બાણ-તત્પર) ઋતસાપઃ (ઋતના સાથીઓ), સમૃદ્ધ પુરંધિઓ—અહીં હાજર અમારી પત્ની-શક્તિઓ—અમારી ધીમાં સ્થાપિત થાઓ, જેથી તે વધે.

Mantra 7

उप व एषे वन्द्येभिः शूषैः प्र यह्वी दिवश्चितयद्भिरर्कैः । उषासानक्ता विदुषीव विश्वमा हा वहतो मर्त्याय यज्ञम् ॥

વંદનીય શૂષ (બળ) સાથે હું નજીક આવું છું, એવા અર્ક (સ્તુતિ) સાથે કે જે સ્વર્ગને પણ જાગૃત કરે. ઉષા અને નક્તા—જાણે સર્વ જાણતી—મર્ત્ય માટે સમગ્ર યજ્ઞને અહીં વહન કરે છે; તેને અમારા દેહધારી અર્પણક્ષેત્રમાં લાવે છે.

Mantra 8

अभि वो अर्चे पोष्यावतो नॄन्वास्तोष्पतिं त्वष्टारं रराणः । धन्या सजोषा धिषणा नमोभिर्वनस्पतीँरोषधी राय एषे ॥

હે પોષક શક્તિઓ! મનુષ્યોમાં રહેલા પોષ્ય નરો તરફ હું ગાન કરું છું—વાસ્તોષ્પતિ અને ત્વષ્ટૃ તરફ—સર્જનના આનંદમાં રમતો. કલ્યાણકારી અને એકસૂર, ધિષણા નમસ્કારરૂપ કર્મોથી; અને વનસ્પતિઓના અધિપતિઓ, ઔષધિઓ—રયિ (સમૃદ્ધિ) માટે હું તેમને શોધું છું.

Mantra 9

तुजे नस्तने पर्वताः सन्तु स्वैतवो ये वसवो न वीराः । पनित आप्त्यो यजतः सदा नो वर्धान्नः शंसं नर्यो अभिष्टौ ॥

અમારા તુજ (આગળ ધકેલાતા પ્રયત્ન) માટે પર્વતો દૃઢ આધાર બને; વસુઓ સમા સ્વયંપ્રેરિત, વીર સમા. પનિત, આપ્ત્ય—યજનીય, આનંદનો જાગૃતક—સદા અમારી અભિષ્ટિ (અભિલાષા/શોધ)ની ઘડીએ પુરુષાર્થભર્યા શંસ (પ્રશંસાવચન)ને વધારતો રહે.

Mantra 10

वृष्णो अस्तोषि भूम्यस्य गर्भं त्रितो नपातमपां सुवृक्ति । गृणीते अग्निरेतरी न शूषैः शोचिष्केशो नि रिणाति वना ॥

તને બળવાન તરીકે સ્તુતિ મળેલી છે—પૃથ્વીનો ગર્ભ, ત્રિતનો નપાત, અપાં (જળો)નો સંતાન—સુઘડ વાણીથી. અગ્નિ ગવાય છે, શક્તિઓ સાથે આગળ વધતો; જ્વાલાકેશ તે વનોને (અંતરના ગૂંચવાયેલા વનસ્પતિસમાન આવરણોને) અંદરથી સાફ કરી મુક્ત કરે છે.

Mantra 11

कथा महे रुद्रियाय ब्रवाम कद्राये चिकितुषे भगाय । आप ओषधीरुत नोऽवन्तु द्यौर्वना गिरयो वृक्षकेशाः ॥

રુદ્રના મહિમાવાન સ્વરૂપ એવા મહાનને અમે કેવી રીતે સંબોધીએ? અને જાણકાર ભગને—આનંદદાયક દાન માટે—શું કહીએ? આપઃ (જળો) અને ઔષધિઓ અમને રક્ષે; દ્યૌઃ (આકાશ), વનો અને વૃક્ષ-કેશવાળા ગિરિઓ (પર્વતો) અમારી પથને આવરી રક્ષા કરે.

Mantra 12

शृणोतु न ऊर्जां पतिर्गिरः स नभस्तरीयाँ इषिरः परिज्मा । शृण्वन्त्वापः पुरो न शुभ्राः परि स्रुचो बबृहाणस्याद्रेः ॥

ઊર્જાના પતિ અમારા ગિરઃ (વચનો) સાંભળે—જે નભસ્તરિયાં (મધ્યાકાશ)ને પાર કરે છે, સર્વત્ર પરિભ્રમણ કરતો ઇષિરઃ (તીવ્ર/પ્રેરિત). આપઃ પણ સાંભળે—અમારા આગળ પુરો (દુર્ગો) સમા શુભ્ર—ફૂલેલા અદ્રિ (પથ્થર/સોમ-શિલા)ના પરિ સ્રુચઃ (અર્પણના પ્રવાહો)ને ચારે તરફથી ઘેરી રહેલા.

Mantra 13

विदा चिन्नु महान्तो ये व एवा ब्रवाम दस्मा वार्यं दधानाः । वयश्चन सुभ्व आव यन्ति क्षुभा मर्तमनुयतं वधस्नैः ॥

નિઃસંદેહ મહાનોએ જાણ્યું છે—તમારા એ જ તેઓ, જેમની અમે વાત કરીએ છીએ—દસ્માઃ (અદ્ભુતકર્મા), વાર્યં (મૂલ્યવાન સમૃદ્ધિ) ધારણ કરનારા. સુભ્વા (શુભ-ભવન)નાં પક્ષીઓ પણ નીચે ઉતરે છે; પરંતુ જે મર્ત્ય વિપથ અનુસરે છે, તેને ક્ષુભા (કંપાવનારી શક્તિઓ) વધસ્નૈઃ (પ્રહારક બળોથી) અનુયત કરે છે.

Mantra 14

आ दैव्यानि पार्थिवानि जन्मापश्चाच्छा सुमखाय वोचम् । वर्धन्तां द्यावो गिरश्चन्द्राग्रा उदा वर्धन्तामभिषाता अर्णाः ॥

હું સારા યજ્ઞવાળા માટે દૈવી તથા પાર્થીવ જન્મો તરફ, અને આપઃ (જળો) તરફ પણ વાણી ઉચ્ચારી છે. દ્યાવા (આકાશો) વૃદ્ધિ પામે, અને તેજસ્વી અગ્રવાળી ગિરઃ (સ્તુતિ-વાણીઓ) પણ વધે; અભિષાતા—ઝપાઝપીમાં વિજયી—એવા ઉછળતા અર્ણાઃ (પૂર/પ્રવાહો) વધે અને ઊંચે ઉઠે.

Mantra 15

पदेपदे मे जरिमा नि धायि वरूत्री वा शक्रा या पायुभिश्च । सिषक्तु माता मही रसा नः स्मत्सूरिभिॠजुहस्त ऋजुवनिः ॥

પ્રત્યેક પગલે મારી અંદરનો જરિમા (જરા/ક્ષયનો ભાર) નીચે મૂકી દેવાય. જે શક્રા વરુત્રી—બળવતી રક્ષિકા—પાયુભિઃ (રક્ષણશક્તિઓ) વડે રક્ષે, તે અમારે માટે સ્થિર રહે. મહી માતા, રસાથી સમૃદ્ધ, અમામાં પોતાને સિંચે—જે અમારા સૂરિભિઃ (પ્રકાશિત ઋષિઓ) સાથે હાથ અને ગતિને ઋજુ, ઋત તરફ સીધી કરે છે.

Mantra 16

कथा दाशेम नमसा सुदानूनेवया मरुतो अच्छोक्तौ प्रश्रवसो मरुतो अच्छोक्तौ । मा नोऽहिर्बुध्न्यो रिषे धादस्माकं भूदुपमातिवनिः ॥

સુદાનૂ મરુતોને—સત્ય આહ્વાનથી આવનારા, દૂરશ્રવસો મરુતોને—સ્પષ્ટ ઉક્તિ/આહ્વાન તરફ આવનારા—અમે નમસ્કારથી કેવી રીતે દાન અર્પણ કરીએ? બુધ્ન્ય અહિ (ગહનનો સર્પ) અમને હાનિ ન કરે; અમારું ઉપમાતિવનિઃ—અતિક્રમણ પર વિજય અને માપેલી અધિપત્યશક્તિ—અમારે માટે પ્રભાવી બને.

Mantra 17

इति चिन्नु प्रजायै पशुमत्यै देवासो वनते मर्त्यो व आ देवासो वनते मर्त्यो वः । अत्रा शिवां तन्वो धासिमस्या जरां चिन्मे निॠतिर्जग्रसीत ॥

ઇતિ—હા, પ્રજાજનન માટે અને પશુ-સમૃદ્ધિ માટે, હે દેવો, તમને મર્ત્ય જીતે છે—હા, તમને મર્ત્ય જીતે છે. અહીં અમે આપણા દેહધારી અસ્તિત્વને શિવ, કલ્યાણકારી રૂપે સ્થાપિત કરીએ; નિઋતિ (વિનાશ-શક્તિ) મારી જરા અને ક્ષયને પણ ન ગળી જાય.

Mantra 18

तां वो देवाः सुमतिमूर्जयन्तीमिषमश्याम वसवः शसा गोः । सा नः सुदानुर्मृळयन्ती देवी प्रति द्रवन्ती सुविताय गम्याः ॥

હે દેવો, હે વસવો, જે સુમતિ ઊર્જા વધારતી અને પોષક ઇષ (અન્ન-સમૃદ્ધિ) લાવતી છે—ગો (પ્રકાશ)ને બોલાવતી વાણી દ્વારા અમે તેને પ્રાપ્ત કરીએ. તે સુદાનુ દેવી, મૃળયંતી—ઉપચારક અને કરુણામય—અમારી તરફ દોડી આવે; સુવિતાય, શુભ ગતિ અને સદ્-સુખ માટે, અમને સુલભ બને.

Mantra 19

अभि न इळा यूथस्य माता स्मन्नदीभिरुर्वशी वा गृणातु । उर्वशी वा बृहद्दिवा गृणानाभ्यूर्ण्वाना प्रभृथस्यायोः ॥

યૂથની માતા ઇળા અમારા ઉપર વાણી ઉચ્ચારે; અથવા નદીઓ સાથે ઉર્વશી અમારા માટે ગાન કરે. ઉર્વશી—દિવ જેટલી વિશાળ—ગાતી ગાતી, પ્રભૃત (ઉન્નત) યજ્ઞ-ભાર અને તેની પૂર્ણતા વડે અમને ચારે તરફ આવરી લે.

Mantra 20

सिषक्तु न ऊर्जव्यस्य पुष्टेः ॥

અમામાં ઊંડે સુધી ઢોળાઈ આવે—ઊર્જાવાન પૂર્ણતાની વૃદ્ધિ અને પોષણ, જે આપણા અસ્તિત્વને ઘડે.