Sukta 41
Sukta 5.41
Kaṇva (Kaṇva lineage; RV 5.41 is traditionally Kaṇva hymn)
Mitra-Varuṇa
Triṣṭubh (probable; requires metrical check)
ऋग्वेदस्य ५.४१ सूक्तं विस्तीर्णं प्रार्थनारूपं स्तोत्रम्। आरम्भे ऋतस्य रक्षको मित्रावरुणौ यजमानं पान्तु, बलं श्रीं च क्षेमं च सुगतिं च ददातामिति याचते। अनन्तरं स्तुतिः सर्वशक्तीनामिव आवाहनरूपेण विस्तरति—अन्यान् देवान् तथा आपः, ओषधीः, द्यावापृथिवीम्, वनानि, पर्वतान् च प्राकृतिकान् रक्षकान् आह्वयति, भेषजं रक्षणं च कल्याणं च प्रार्थयन्। अन्ते उपासकेषु पोषकं पूर्णत्वं सम्यक् सिञ्चतु इति संक्षिप्तं वरं समर्पयति।
Mantras
Mantra 1
को नु वां मित्रावरुणावृतायन्दिवो वा महः पार्थिवस्य वा दे । ऋतस्य वा सदसि त्रासीथां नो यज्ञायते वा पशुषो न वाजान् ॥
को नु वां मित्रावरुणावृतायन् दिवो वा महः पार्थिवस्य वा दे । ऋतस्य वा सदसि त्रासीथां नो यज्ञायते वा पशुषो न वाजान् ॥
Mantra 2
ते नो मित्रो वरुणो अर्यमायुरिन्द्र ऋभुक्षा मरुतो जुषन्त । नमोभिर्वा ये दधते सुवृक्तिं स्तोमं रुद्राय मीळ्हुषे सजोषाः ॥
ते नो मित्रो वरुणोऽर्यमा आयुरिन्द्र ऋभुक्षाः मरुतो जुषन्त—ये नमोभिर्वा सुवृक्तिं दधते, मीळ्हुषे रुद्राय सजोṣाः स्तोमं स्थापयन्ति।
Mantra 3
आ वां येष्ठाश्विना हुवध्यै वातस्य पत्मन्रथ्यस्य पुष्टौ । उत वा दिवो असुराय मन्म प्रान्धांसीव यज्यवे भरध्वम् ॥
आ वां येष्ठावश्विना हुवध्यै—वातस्य पत्मन् रथ्यस्य पुष्टौ; उत वा दिवोऽसुराय मन्म प्रान्धांसीव यज्यवे भरध्वम्।
Mantra 4
प्र सक्षणो दिव्यः कण्वहोता त्रितो दिवः सजोषा वातो अग्निः । पूषा भगः प्रभृथे विश्वभोजा आजिं न जग्मुराश्वश्वतमाः ॥
प्र सक्षणो दिव्यः कण्वहोता त्रितो दिवः सजोṣा वातोऽग्निः; पूषा भगः प्रभृथे विश्वभोजा आजिं न जग्मुराश्वश्वतमाः।
Mantra 5
प्र वो रयिं युक्ताश्वं भरध्वं राय एषेऽवसे दधीत धीः । सुशेव एवैरौशिजस्य होता ये व एवा मरुतस्तुराणाम् ॥
प्र वो रयिं युक्ताश्वं भरध्वं राये एषेऽवसे दधीत धीः । सुशेव एवैः औशिजस्य होता ये व एवा मरुतस्तुराणाम् ॥
Mantra 6
प्र वो वायुं रथयुजं कृणुध्वं प्र देवं विप्रं पनितारमर्कैः । इषुध्यव ऋतसापः पुरंधीर्वस्वीर्नो अत्र पत्नीरा धिये धुः ॥
प्र वो वायुं रथयुजं कृणुध्वं प्र देवं विप्रं पनितारम् अर्कैः । इषुध्यव ऋतसापः पुरंधीर्वस्वीर्नो अत्र पत्नीरा धिये धुः ॥
Mantra 7
उप व एषे वन्द्येभिः शूषैः प्र यह्वी दिवश्चितयद्भिरर्कैः । उषासानक्ता विदुषीव विश्वमा हा वहतो मर्त्याय यज्ञम् ॥
उप व एषे वन्द्येभिः शूषैः प्र यह्वी दिवश्चितयद्भिरर्कैः । उषासानक्ता विदुषीव विश्वमा हा वहतो मर्त्याय यज्ञम् ॥
Mantra 8
अभि वो अर्चे पोष्यावतो नॄन्वास्तोष्पतिं त्वष्टारं रराणः । धन्या सजोषा धिषणा नमोभिर्वनस्पतीँरोषधी राय एषे ॥
अभि वोऽर्चे पोष्यावतो नॄन्—वास्तोष्पतिं त्वष्टारं च रराणः सृष्टौ। धन्या सजोषा धिषणा नमोभिः, वनस्पतीँश्चोषधीश्च—राय एषेऽहम्।
Mantra 9
तुजे नस्तने पर्वताः सन्तु स्वैतवो ये वसवो न वीराः । पनित आप्त्यो यजतः सदा नो वर्धान्नः शंसं नर्यो अभिष्टौ ॥
तुजे नस्तने पर्वताः सन्तु—स्वैतवो ये वसवो न वीराः। पनित आप्त्यो यजतः सदा नो वर्धाद् नः शंसं नर्योऽभिष्टौ।
Mantra 10
वृष्णो अस्तोषि भूम्यस्य गर्भं त्रितो नपातमपां सुवृक्ति । गृणीते अग्निरेतरी न शूषैः शोचिष्केशो नि रिणाति वना ॥
वृष्णोऽस्तोषि भूम्यस्य गर्भं—त्रितो नपातमपां सुवृक्त्या। गृणीतेऽग्निरेतरी न शूषैः; शोचिष्केशो नि रिणाति वना।
Mantra 11
कथा महे रुद्रियाय ब्रवाम कद्राये चिकितुषे भगाय । आप ओषधीरुत नोऽवन्तु द्यौर्वना गिरयो वृक्षकेशाः ॥
कथा महे रुद्रियाय ब्रवाम, कद्राये चिकीटुषे भगाय च हर्ष-प्रदाने? आपोऽोषधयश्च नोऽवन्तु; द्यौर्वनानि गिरयश्च वृक्षकेशाः अस्माकं पन्थानं परिरक्षन्तु शरणं च ददतु।
Mantra 12
शृणोतु न ऊर्जां पतिर्गिरः स नभस्तरीयाँ इषिरः परिज्मा । शृण्वन्त्वापः पुरो न शुभ्राः परि स्रुचो बबृहाणस्याद्रेः ॥
ऊर्जां पतिः अस्माकं गिरः शृणोतु—स नभस्तरीयाञ्छीघ्रः परिज्मा इषिरः। शृण्वन्त्वापः—पुरो न शुभ्राः; बबृहाणस्याद्रेः स्रुचः परि (आहुतिधाराः) परितो वर्तन्ताम्।
Mantra 13
विदा चिन्नु महान्तो ये व एवा ब्रवाम दस्मा वार्यं दधानाः । वयश्चन सुभ्व आव यन्ति क्षुभा मर्तमनुयतं वधस्नैः ॥
विदा चिन्नु महान्तो ये वः—एव ब्रवाम; ते दस्मा आश्चर्यकर्माणो वार्यं (रत्नं समृद्धिं वा) दधानाः। वयश्चन सुभ्वा अव यन्ति; क्षुभा तु विपथानुयातं मर्त्यम् अनुयन्ति बधस्नैः (प्रहारशक्तिभिः)।
Mantra 14
आ दैव्यानि पार्थिवानि जन्मापश्चाच्छा सुमखाय वोचम् । वर्धन्तां द्यावो गिरश्चन्द्राग्रा उदा वर्धन्तामभिषाता अर्णाः ॥
आ दैव्यानि पार्थिवानि जन्मानि चापश्च सुमखाय वोचम्। वर्धन्तां द्यावो गिरश्चन्द्राग्रा उदावर्धन्तामभिषाता अर्णाः॥
Mantra 15
पदेपदे मे जरिमा नि धायि वरूत्री वा शक्रा या पायुभिश्च । सिषक्तु माता मही रसा नः स्मत्सूरिभिॠजुहस्त ऋजुवनिः ॥
पदेपदे मे जरिमा नि धायि वरूत्री वा शक्रा या पायुभिश्च। सिषक्तु माता मही रसा नः स्मत्सूरिभिरृजुहस्त ऋजुवनिः॥
Mantra 16
कथा दाशेम नमसा सुदानूनेवया मरुतो अच्छोक्तौ प्रश्रवसो मरुतो अच्छोक्तौ । मा नोऽहिर्बुध्न्यो रिषे धादस्माकं भूदुपमातिवनिः ॥
कथा दाशेम नमसा सुदानूनेवया मरुतो अच्छोक्तौ प्रश्रवसो मरुतो अच्छोक्तौ। मा नोऽहिर्बुध्न्यो रिषे धादस्माकं भूदुपमातिवनिः॥
Mantra 17
इति चिन्नु प्रजायै पशुमत्यै देवासो वनते मर्त्यो व आ देवासो वनते मर्त्यो वः । अत्रा शिवां तन्वो धासिमस्या जरां चिन्मे निॠतिर्जग्रसीत ॥
इति चिन्नु प्रजायै पशुमत्यै च, हे देवासः, मर्त्यो वः वनते—आ देवासो वनते मर्त्यो वः। अत्र वयं तन्वः शिवां धासिम; मे जराṃ चिन्निरृतिर्न जग्रसीत्।
Mantra 18
तां वो देवाः सुमतिमूर्जयन्तीमिषमश्याम वसवः शसा गोः । सा नः सुदानुर्मृळयन्ती देवी प्रति द्रवन्ती सुविताय गम्याः ॥
तां वो देवाः सुमतिमूर्जयन्तीमिषमश्याम वसवः शसा गोः। सा नः सुदानुर्मृळयन्ती देवी प्रति द्रवन्ती सुविताय गम्याः।
Mantra 19
अभि न इळा यूथस्य माता स्मन्नदीभिरुर्वशी वा गृणातु । उर्वशी वा बृहद्दिवा गृणानाभ्यूर्ण्वाना प्रभृथस्यायोः ॥
अभि न इळा यूथस्य माता स्मन्नदीभिरुर्वशी वा गृणातु। उर्वशी वा बृहद्दिवा गृणानाभ्यूर्ण्वाना प्रभृथस्यायोः।
Mantra 20
सिषक्तु न ऊर्जव्यस्य पुष्टेः ॥
अस्मासु सिषक्तु—ऊर्जस्व्यस्य पुष्टेः वर्धनं च अस्माकं सत्तां पोषयित्री च पुष्टिः।
Frequently Asked Questions
They are paired Āditya deities who uphold Ṛta (cosmic and moral order). The hymn asks them to protect the worshipper and keep life aligned with truth and right relationship.
The hymn expands protection beyond a single deity, invoking the healing and sheltering powers present in nature. Waters and plants signify purification and medicine; forests and mountains symbolize strong guardianship and safe refuge.
The closing wish asks that ūrj (vital force/energy) and puṣṭi (nourishing increase) be poured into the worshippers—meaning sustained strength, health, and prosperity.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.