Sukta 41

Mantra 1

को नु वां मित्रावरुणावृतायन्दिवो वा महः पार्थिवस्य वा दे । ऋतस्य वा सदसि त्रासीथां नो यज्ञायते वा पशुषो न वाजान् ॥

हे मित्रा-वरुणा! दिव्यात, किंवा महत्-लोकात, अथवा पार्थिव प्रदेशात—तुमची खरी सेवा कोण करील? ऋताच्या सदनात आमचे रक्षण करा—यज्ञ करणाऱ्यासाठीही, आणि पशुपालकाप्रमाणे बल-समृद्धी (वाज) शोधणाऱ्यासाठीही.

Mantra 2

ते नो मित्रो वरुणो अर्यमायुरिन्द्र ऋभुक्षा मरुतो जुषन्त । नमोभिर्वा ये दधते सुवृक्तिं स्तोमं रुद्राय मीळ्हुषे सजोषाः ॥

मित्र व वरुण, अर्यमन् व आयु (प्राणशक्ती), इंद्र, ऋभुक्षन् आणि मरुत—हे सर्व आमच्यावर प्रसन्न होवोत; आम्ही नमस्कारांनी सु-विणलेली वाणी स्थिर करतो, उदार दाता रुद्रासाठी एकचित्ताने स्तोत्र अर्पितो.

Mantra 3

आ वां येष्ठाश्विना हुवध्यै वातस्य पत्मन्रथ्यस्य पुष्टौ । उत वा दिवो असुराय मन्म प्रान्धांसीव यज्यवे भरध्वम् ॥

हे ज्येष्ठ अश्विनौ, आवाहनासाठी या—वायूच्या मार्गावर, धावत्या रथाच्या पोषणात; आणि यजमानासाठी, जसा अंधारातून प्रकाश पुढे आणतात, तशीच दिव्यांतून असुर-तेजस्वी प्रभुत्वासाठी प्रेरित मनन (मंत्रचिंतन) घेऊन या.

Mantra 4

प्र सक्षणो दिव्यः कण्वहोता त्रितो दिवः सजोषा वातो अग्निः । पूषा भगः प्रभृथे विश्वभोजा आजिं न जग्मुराश्वश्वतमाः ॥

पुढे निघतो समर्थ दिव्य कण्व-होता; आणि दिव्याचा त्रित एकचित्ताने; तसेच वात (वायू) व अग्नी. पूषन् व भग—सर्व भोगांचे दाते—जसे शर्यतीत श्रेष्ठ अश्व मार्ग गाठतात, तसेच ते यज्ञपथ (आजी) गाठून आले आहेत.

Mantra 5

प्र वो रयिं युक्ताश्वं भरध्वं राय एषेऽवसे दधीत धीः । सुशेव एवैरौशिजस्य होता ये व एवा मरुतस्तुराणाम् ॥

तुमच्यासाठी युक्त-अश्वांनी युक्त अशी ती रयि (समृद्धी) पुढे आणा—ऊर्जांची विपुलता. त्या पूर्णतेसाठी, सहाय्यासाठी, धी (प्रेरित बुद्धी/विचार) तिच्या योग्य स्थानी स्थापित होवो. औशिजाचा सुशेव (कृपाळू) होतृ, आपल्या प्रेरक शक्तींनी, त्याच मरुतांना—वेगाने धावणाऱ्यांना—आमच्या निकट बोलावितो.

Mantra 6

प्र वो वायुं रथयुजं कृणुध्वं प्र देवं विप्रं पनितारमर्कैः । इषुध्यव ऋतसापः पुरंधीर्वस्वीर्नो अत्र पत्नीरा धिये धुः ॥

स्वतःसाठी रथ-युज (रथाशी जोडलेला) वायू युक्त करा; अर्क (स्तुती) यांनी त्या देव, विप्र, आनंद जागविणाऱ्या यास अग्रस्थानी स्थापित करा. हे इषुध्यव (बाण-सज्ज) ऋतसापः (ऋताचे सहचर) शक्तींनो, समृद्ध पुरंधी—येथे आमच्या पत्नी-शक्ती म्हणून—आमच्या धीमध्ये, तिच्या वृद्धीसाठी, धरण्यात याव्यात.

Mantra 7

उप व एषे वन्द्येभिः शूषैः प्र यह्वी दिवश्चितयद्भिरर्कैः । उषासानक्ता विदुषीव विश्वमा हा वहतो मर्त्याय यज्ञम् ॥

वंद्य (वंदनीय) शक्तींनी मी जवळ येतो, अशा अर्क-स्तुतींनी की ज्या स्वर्गालाही जागवितात. उषा आणि नक्ता (रात्र), जणू सर्वज्ञ, मर्त्यासाठी येथे संपूर्ण यज्ञ आणून—आमच्या देहधारी अर्पण-क्षेत्रात तो वहात नेतात.

Mantra 8

अभि वो अर्चे पोष्यावतो नॄन्वास्तोष्पतिं त्वष्टारं रराणः । धन्या सजोषा धिषणा नमोभिर्वनस्पतीँरोषधी राय एषे ॥

मनुष्यांमध्ये पोषण देणाऱ्या शक्तींनो—वास्तोष्पती व त्वष्टृ—रचनाशक्तीत आनंद मानून मी तुम्हांला स्तुतीने आवाहन करतो. शुभ व एकचित्त अशी धिषणा नमस्कारांनी; आणि वनांचे अधिपती वनस्पती व औषधी—समृद्धी (रयि) मिळावी म्हणून—मी त्यांना शोधून प्रार्थितो.

Mantra 9

तुजे नस्तने पर्वताः सन्तु स्वैतवो ये वसवो न वीराः । पनित आप्त्यो यजतः सदा नो वर्धान्नः शंसं नर्यो अभिष्टौ ॥

आमच्या पुढे झेपावण्यासाठी पर्वत आमचे दृढ आधार असोत—स्वयंचलित, वसूंप्रमाणे, वीरांप्रमाणे. आणि आनंद जागवणारा पूज्य आप्त्य, अभिष्टि-क्षणी, आमच्यासाठी पुरुषार्थी स्तुति-वचन सदैव वाढवो.

Mantra 10

वृष्णो अस्तोषि भूम्यस्य गर्भं त्रितो नपातमपां सुवृक्ति । गृणीते अग्निरेतरी न शूषैः शोचिष्केशो नि रिणाति वना ॥

तू बलवान म्हणून स्तुत झाला आहेस—पृथ्वीचा गर्भ, त्रिताचा पुत्र, अपां नपात—सुंदर रचलेल्या वाणीने. अग्नीचे गान होते; तो शक्तींनी पुढे सरकतो; ज्वालाकेश तो आमच्यातील वने/गुंतागुंती छेदून उघडतो, मुक्त करतो.

Mantra 11

कथा महे रुद्रियाय ब्रवाम कद्राये चिकितुषे भगाय । आप ओषधीरुत नोऽवन्तु द्यौर्वना गिरयो वृक्षकेशाः ॥

रुद्र-शक्ती असलेल्या त्या महापुरुषाशी आम्ही कसे बोलावे, आणि जाणणाऱ्या भगाशी कसे म्हणावे—आनंद-दानासाठी? आपः (जल) आणि ओषधी (औषधि-वनस्पती) आम्हांला वाचवोत; द्यौः (स्वर्ग), वने आणि वृक्षकेशाः गिरयः (वृक्षांनी आच्छादित पर्वत) आमच्या पथाचे रक्षण करून आश्रय देवोत.

Mantra 12

शृणोतु न ऊर्जां पतिर्गिरः स नभस्तरीयाँ इषिरः परिज्मा । शृण्वन्त्वापः पुरो न शुभ्राः परि स्रुचो बबृहाणस्याद्रेः ॥

ऊर्जांचा पति आमच्या गिरः (स्तुतिवाणी) ऐको—जो नभस्तर (अंतरिक्ष) ओलांडतो, सर्वत्र वेगाने फिरणारा इषिरः परिज्मा। आणि आपः (जल)ही ऐकोत—आमच्या पुढे पुरः (दुर्ग) जसे शुभ्र; त्या त्या अद्रि (उफनता शैल/सोम-पर्वत)च्या परि-स्रुचः (चहूबाजूंनी वाहणाऱ्या अर्पण-धारा) वेढून राहतात.

Mantra 13

विदा चिन्नु महान्तो ये व एवा ब्रवाम दस्मा वार्यं दधानाः । वयश्चन सुभ्व आव यन्ति क्षुभा मर्तमनुयतं वधस्नैः ॥

खरेच, ते महान्तः (महान देव) जाणतात—तुमचेच ते, ज्यांचा आम्ही उल्लेख करतो—दस्माः (अद्भुतकर्मा), वार्यं (अमूल्य ऐश्वर्य/समृद्धी) धारण करणारे। सु-भ्वा (शुभ-निवास/सद्गती)चे पक्षीसुद्धा खाली येतात; पण जो मर्त्य अनुयतं (विपथ/कुटिल मार्ग) अनुसरतो, त्याला क्षुभाः (उथळ-पुथळ करणाऱ्या शक्ती) वधस्नैः (प्रहारक सामर्थ्यांनी) पाठलाग करून दंडित करतात.

Mantra 14

आ दैव्यानि पार्थिवानि जन्मापश्चाच्छा सुमखाय वोचम् । वर्धन्तां द्यावो गिरश्चन्द्राग्रा उदा वर्धन्तामभिषाता अर्णाः ॥

सुमख (सत्कर्मयज्ञ करणारा) याच्यासाठी मी दैवी व पार्थिव जन्मांकडे, तसेच आपः (जलदेवता/जल) यांच्याकडे वाणी उच्चारली आहे. द्यावः (स्वर्ग) वाढो; ज्यांचा अग्रभाग तेजस्वी आहे त्या गिरः (स्तुतिवचन) वाढोत; आणि अभिषाता (आक्रमणात विजयी) उफाळणाऱ्या अर्णाः (प्रवाह/पूरधारा)ही वाढून वर उठोत.

Mantra 15

पदेपदे मे जरिमा नि धायि वरूत्री वा शक्रा या पायुभिश्च । सिषक्तु माता मही रसा नः स्मत्सूरिभिॠजुहस्त ऋजुवनिः ॥

प्रत्येक पावलावर माझ्यातील जरा (क्षय) याचे ओझे खाली ठेवले जावो—ते उतरून जावो. जी शक्रा वरूत्री (बलवती रक्षिका) रक्षणशक्तींनी जपते, ती आमच्या बाजूने उभी राहो. रसाने परिपूर्ण महती माता आमच्यात आपला साररस ओतू दे—तीच आमच्या सूरी (प्रकाशित ऋषी) जनांसह हात व गती ऋजु (सरळ) करून, ऋत (सत्य-नियम) कडे सरळ नेते.

Mantra 16

कथा दाशेम नमसा सुदानूनेवया मरुतो अच्छोक्तौ प्रश्रवसो मरुतो अच्छोक्तौ । मा नोऽहिर्बुध्न्यो रिषे धादस्माकं भूदुपमातिवनिः ॥

नमस्कारभावाने आम्ही उदार मरुतांना कसे अर्पण करू—जे सत्य आह्वानाने येतात, दूरश्रवस मरुत जे स्पष्ट स्तुती-आह्वानाने येतात? बोध्न्य अहि (गहिराईतील सर्प) आम्हाला इजा करू नये; आमच्यासाठी उपमाति-वनि (मोजके प्रभुत्व/अतिक्रमण-शक्ती) प्रभावी ठरो.

Mantra 17

इति चिन्नु प्रजायै पशुमत्यै देवासो वनते मर्त्यो व आ देवासो वनते मर्त्यो वः । अत्रा शिवां तन्वो धासिमस्या जरां चिन्मे निॠतिर्जग्रसीत ॥

अशा प्रकारेच, प्रजेसाठी आणि पशुमती—पशुधन/बलसमृद्धीसाठी, हे देवांनो, एक मर्त्य तुम्हांला जिंकतो—होय, एक मर्त्यच तुम्हांला प्राप्त करतो. येथे आम्ही आपल्या देह-स्वरूपात शिव (कल्याणकारी) तनू धारण करू; आणि निॠति—विनाशशक्ती—माझी जरा व क्षय यांनाही ग्रासू नये.

Mantra 18

तां वो देवाः सुमतिमूर्जयन्तीमिषमश्याम वसवः शसा गोः । सा नः सुदानुर्मृळयन्ती देवी प्रति द्रवन्ती सुविताय गम्याः ॥

हे देवांनो, हे वसवो, जी सुमती-प्रभा आमची ऊर्जाशक्ती वाढवते आणि इष्—पोषक अन्न/समृद्धी—देते, ती ‘गोः शसा’—प्रकाशाला हाक देणाऱ्या वचनाने—आम्ही प्राप्त करू. ती उदार देवी, मृळयन्ती—शांतिदायिनी, करुणामयी—आमच्याकडे धावून येत, सुविताय—सुगम गमन व मंगल-भाग्य—यासाठी आम्हांला सुलभ होवो.

Mantra 19

अभि न इळा यूथस्य माता स्मन्नदीभिरुर्वशी वा गृणातु । उर्वशी वा बृहद्दिवा गृणानाभ्यूर्ण्वाना प्रभृथस्यायोः ॥

आमच्यावर इळा—यूथस्य माता, कळपांची माता—वाणी करो; किंवा नद्यांसह उर्वशी आमच्यासाठी गान करो. उर्वशी—दिव्यासारखी बृहद्—गात गात, अभ्यूर्ण्वाना—आम्हांला वेढून—प्रभृतस्य आयोः, उचललेल्या अर्पणाचे व त्याच्या परिपूर्णतेचे वहन करणाऱ्या सामर्थ्याने, आम्हांला सर्व बाजूंनी आच्छादो.

Mantra 20

सिषक्तु न ऊर्जव्यस्य पुष्टेः ॥

आमच्यात ओतले जावो—बलवान ऊर्जस्वतेची वाढ आणि आमच्या अस्तित्वाचे पोषण करून त्यास घडविणारी पुष्टी.