Rig Veda Sukta 41
Mandala 5Sukta 4120 Mantras

Sukta 41

Sukta 5.41

Rishi

Kaṇva (Kaṇva lineage; RV 5.41 is traditionally Kaṇva hymn)

Devata

Mitra-Varuṇa

Chandas

Triṣṭubh (probable; requires metrical check)

ഋഗ്വേദം 5.41 ഒരു വ്യാപകമായ പ്രാർത്ഥനയാണ്. ഋതത്തിന്റെ (ബ്രഹ്മാണ്ഡീയ ക്രമത്തിന്റെ) കാവലാളുകളായ മിത്ര–വരുണന്മാരെ ആദ്യം അഭ്യർത്ഥിച്ച്, യജമാനനെ സംരക്ഷിക്കാനും ബലം, സമൃദ്ധി, സുരക്ഷിത ഗമനം എന്നിവ ലഭിക്കാനും അപേക്ഷിക്കുന്നു. സ്തോത്രം മുന്നോട്ടുപോകുമ്പോൾ ഇത് പ്രായം ‘സർവശക്തികളെ’ വിളിക്കുന്ന ആഹ്വാനമായി വികസിച്ച്—മറ്റു ദേവന്മാരെയും പ്രകൃതിയുടെ കാവലാളുകളെയും (ജലങ്ങൾ, ഔഷധികൾ/സസ്യങ്ങൾ, ദ്യൗസ്, വനങ്ങൾ, പർവതങ്ങൾ) ചികിത്സയ്ക്കും സംരക്ഷണത്തിനും ക്ഷേമത്തിനുമായി വിളിക്കുന്നു—അവസാനം ആരാധകരിലേക്കു പോഷക സമൃദ്ധി ഒഴുകിപ്പകരണമെന്ന സംക്ഷിപ്ത ആശയത്തോടെ സമാപിക്കുന്നു.

Mantras

Mantra 1

को नु वां मित्रावरुणावृतायन्दिवो वा महः पार्थिवस्य वा दे । ऋतस्य वा सदसि त्रासीथां नो यज्ञायते वा पशुषो न वाजान् ॥

ഹേ മിത്ര-വരുണന്മാരേ! ദിവിയിൽ ആകട്ടെ, മഹത്ത്വത്തിൽ ആകട്ടെ, ഭൂമിയിലെ ലോകത്തിൽ ആകട്ടെ—നിങ്ങളെ സത്യമായി ആരാണ് സേവിക്കുക? ഋതത്തിന്റെ സദസ്സിൽ ഞങ്ങളെ കാത്തുകൊള്ളുക—യജമാനനുവേണ്ടിയും, പശുപാലകനുപോലെ ബലത്തിന്റെ സമൃദ്ധികൾ (വാജ) തേടുന്നവനുവേണ്ടിയും.

Mantra 2

ते नो मित्रो वरुणो अर्यमायुरिन्द्र ऋभुक्षा मरुतो जुषन्त । नमोभिर्वा ये दधते सुवृक्तिं स्तोमं रुद्राय मीळ्हुषे सजोषाः ॥

മിത്രനും വരുണനും, അര്യമനും ആയു (പ്രാണശക്തി)യും, ഇന്ദ്രനും, ഋഭുക്ഷന്മാരും, മരുതന്മാരും—ഞങ്ങളിലേയ്ക്ക് പ്രസാദിക്കട്ടെ; നമസ്കാരങ്ങളാൽ ഞങ്ങൾ നന്നായി നെയ്ത വാക്ക് സ്ഥാപിക്കുന്നു—ഏകമനസ്സോടെ ദാനശീലനായ രുദ്രനു വേണ്ടി സ്തോത്രം അർപ്പിക്കുന്നു.

Mantra 3

आ वां येष्ठाश्विना हुवध्यै वातस्य पत्मन्रथ्यस्य पुष्टौ । उत वा दिवो असुराय मन्म प्रान्धांसीव यज्यवे भरध्वम् ॥

ഹേ ജ്യേഷ്ഠ അശ്വിന്മാരേ, ആഹ്വാനിക്കപ്പെടുവാൻ വരുവിൻ—വായുവിന്റെ പാതയിൽ, സഞ്ചരിക്കുന്ന രഥത്തിന്റെ പോഷണത്തിൽ; യജമാനനുവേണ്ടി, അന്ധകാരത്തിലൂടെ പ്രകാശം മുന്നോട്ട് കൊണ്ടുവരുന്നതുപോലെ, ദിവ്യത്തിൽ നിന്നു അസുര (പ്രഭുത്വം)ക്കായുള്ള പ്രചോദിത മന്ത്‌രചിന്തയും കൊണ്ടുവരുവിൻ.

Mantra 4

प्र सक्षणो दिव्यः कण्वहोता त्रितो दिवः सजोषा वातो अग्निः । पूषा भगः प्रभृथे विश्वभोजा आजिं न जग्मुराश्वश्वतमाः ॥

മുന്നോട്ട് പുറപ്പെടുന്നു കഴിവുറ്റ ദിവ്യ കണ്വ-ഹോതൃ, ദിവ്യത്തിലെ ത്രിതനും ഏകസുരത്തിൽ, കൂടാതെ വാതനും അഗ്നിയും; സർവ്വഭോഗദാതാക്കളായ പൂഷനും ഭഗനും—പോരാട്ടത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠ അശ്വങ്ങൾപോലെ യജ്ഞപഥത്തെത്തിയിരിക്കുന്നു.

Mantra 5

प्र वो रयिं युक्ताश्वं भरध्वं राय एषेऽवसे दधीत धीः । सुशेव एवैरौशिजस्य होता ये व एवा मरुतस्तुराणाम् ॥

നിങ്ങൾക്കായി രയി—വേഗാശ്വങ്ങളാൽ യുക്തമായ സമൃദ്ധി—മുന്നോട്ട് കൊണ്ടുവരുവിൻ; ആ സമൃദ്ധിക്കായി സഹായം ലഭിക്കേണ്ടതിന്നു ധീ (പ്രേരിത ബുദ്ധി) യഥാസ്ഥാനത്തിൽ സ്ഥാപിക്കപ്പെടട്ടെ. ഔശിജന്റെ കൃപാമയ ഹോതൃ തന്റെ പ്രേരകശക്തികളാൽ അതേ മരു‍ത്തുകളെ—വേഗത്തിൽ പാഞ്ഞെത്തുന്നവരെ—ഞങ്ങളുടെ യജ്ഞഗൃഹത്തിലേക്ക് ആഹ്വാനിക്കുന്നു.

Mantra 6

प्र वो वायुं रथयुजं कृणुध्वं प्र देवं विप्रं पनितारमर्कैः । इषुध्यव ऋतसापः पुरंधीर्वस्वीर्नो अत्र पत्नीरा धिये धुः ॥

നിങ്ങൾക്കായി വായുവിനെ—രഥയുജ (രഥത്തിൽ യുക്തനായവൻ)—യോജിപ്പിൻ; സ്തുതിഋക്കുകളാൽ ദേവനായ വിപ്രനെ, ആനന്ദം ജ്വലിപ്പിക്കുന്ന പ്രേരകനെ മുന്നിൽ സ്ഥാപിക്കുവിൻ. ഹേ ഇഷുധ്യവ (അമ്പിന് സന്നദ്ധശക്തികളേ), ഋതസാപഃ (ഋതത്തിന്റെ സഹചാരികളേ), സമൃദ്ധമായ പുരന്ധികൾ—ഇവിടെ നമ്മുടെ ഭാര്യാ-ശക്തികളായി—ഞങ്ങളുടെ ധിയിൽ സ്ഥാപിതരാകുവിൻ; അത് വർദ്ധിക്കട്ടെ.

Mantra 7

उप व एषे वन्द्येभिः शूषैः प्र यह्वी दिवश्चितयद्भिरर्कैः । उषासानक्ता विदुषीव विश्वमा हा वहतो मर्त्याय यज्ञम् ॥

വന്ദ്യമായ ശൂഷ (ബലം)കളോടെ ഞാൻ സമീപിക്കുന്നു; ദിവത്തെയും ഉണർത്തുന്ന അർക്ക് (സ്തുതി)കളോടെ. ഉഷസ്സും നക്തയും—എല്ലാം അറിയുന്നവരെന്നപോലെ—മർത്ത്യനുവേണ്ടി സമഗ്ര യജ്ഞത്തെ ഇവിടെ കൊണ്ടുവരുന്നു; അതിനെ നമ്മുടെ ദേഹധാരിത അർപ്പണക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് വഹിച്ചു എത്തിക്കുന്നു.

Mantra 8

अभि वो अर्चे पोष्यावतो नॄन्वास्तोष्पतिं त्वष्टारं रराणः । धन्या सजोषा धिषणा नमोभिर्वनस्पतीँरोषधी राय एषे ॥

ഹേ പോഷകശക്തികളേ! മനുഷ്യരിൽ ഉള്ള പോഷ്യമാനവരെ അഭിമുഖീകരിച്ച് ഞാൻ സ്തുതിഗാനം ചെയ്യുന്നു—വാസ്തോഷ്പതി, ത്വഷ്ടൃ എന്നിവരെ—രൂപീകരണത്തിന്റെ ആനന്ദത്തിൽ ഹർഷിച്ച്. മംഗളകരവും ഏകസുരവുമായ ധിഷണാ നമസ്കാരകൃത്യങ്ങളാൽ; കൂടാതെ വനസ്പതികളുടെ അധിപതികൾ, ഔഷധികൾ—രയി (സമൃദ്ധി)ക്കായി ഞാൻ അവരെ അന്വേഷിക്കുന്നു.

Mantra 9

तुजे नस्तने पर्वताः सन्तु स्वैतवो ये वसवो न वीराः । पनित आप्त्यो यजतः सदा नो वर्धान्नः शंसं नर्यो अभिष्टौ ॥

ഞങ്ങളുടെ തുജ (മുന്നോട്ട് തള്ളുന്ന പരിശ്രമം)ക്കായി പർവ്വതങ്ങൾ ദൃഢമായ ആശ്രയങ്ങളാകട്ടെ; വസുക്കളെപ്പോലെ സ്വയംപ്രേരിതരായി, വീരന്മാരെപ്പോലെ. പനിതനായ ആപ്ത്യ—യജ്യൻ, ആനന്ദത്തെ ഉണർത്തുന്നവൻ—ഞങ്ങളുടെ അഭിഷ്ടൗ (അഭിലാഷ/അന്വേഷണം) എന്ന നിമിഷത്തിൽ പുരുഷാർത്ഥഭരിതമായ ശംസം (സ്ഥിരീകരണവചനം/സ്തുതി) എപ്പോഴും വർദ്ധിപ്പിക്കട്ടെ.

Mantra 10

वृष्णो अस्तोषि भूम्यस्य गर्भं त्रितो नपातमपां सुवृक्ति । गृणीते अग्निरेतरी न शूषैः शोचिष्केशो नि रिणाति वना ॥

നീ ശക്തനായവനായി സ്തുതിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു—ഭൂമിയുടെ ഗർഭം, ത്രിതയുടെ നപാത്, അപാം (ജലങ്ങളുടെ) സന്താനം—സുശില്പമായ വാക്കിലൂടെ. അഗ്നിയെ പാടുന്നു; അവൻ ഊർജങ്ങളോടെ മുന്നേറുന്നു; ജ്വാലാകേശനായ അവൻ വനങ്ങളെ (നമ്മുടെ ഉള്ളിലെ കുരുക്കിയ വളർച്ചകളെ) അകത്തുനിന്നുതന്നെ ശുദ്ധീകരിച്ച് വിടുതൽ നൽകുന്നു.

Mantra 11

कथा महे रुद्रियाय ब्रवाम कद्राये चिकितुषे भगाय । आप ओषधीरुत नोऽवन्तु द्यौर्वना गिरयो वृक्षकेशाः ॥

രുദ്രന്റെ മഹിമയുള്ള മഹാനെ നാം എങ്ങനെ അഭിസംബോധന ചെയ്യാം? അറിയുന്നവനായ ഭഗനോട്—ആനന്ദദായകമായ ദാനത്തിനായി—എന്ത് പറയും? ആപഃ (ജലങ്ങൾ)യും ഔഷധികളും ഞങ്ങളെ കാക്കട്ടെ; ദ്യൗഃ (ആകാശം), വനങ്ങൾ, വൃക്ഷ-കേശമുള്ള ഗിരികൾ (പർവതങ്ങൾ) നമ്മുടെ പാതയെ മൂടി സംരക്ഷിക്കട്ടെ.

Mantra 12

शृणोतु न ऊर्जां पतिर्गिरः स नभस्तरीयाँ इषिरः परिज्मा । शृण्वन्त्वापः पुरो न शुभ्राः परि स्रुचो बबृहाणस्याद्रेः ॥

ഊർജത്തിന്റെ പതി നമ്മുടെ ഗിരഃ (വചനങ്ങൾ) കേൾക്കട്ടെ—നഭസ്തരീയാം (മധ്യാകാശം) കടന്നുപോകുന്ന, എല്ലാടവും പരിജ്മാ (ചുറ്റി സഞ്ചരിക്കുന്ന) ഇഷിരഃ (വേഗവാൻ/പ്രേരിതൻ). ആപഃ (ജലങ്ങൾ)യും കേൾക്കട്ടെ—നമ്മുടെ മുമ്പിൽ പുരഃ (ദുർഗങ്ങൾ) പോലെ ശുഭ്രമായി—ഉപ്പിയ അദ്രി (ശില/സോമശില)യുടെ പരി സ്രുചഃ (അർപ്പണധാരകൾ)യെ ചുറ്റിപ്പിടിച്ചുകൊണ്ട്.

Mantra 13

विदा चिन्नु महान्तो ये व एवा ब्रवाम दस्मा वार्यं दधानाः । वयश्चन सुभ्व आव यन्ति क्षुभा मर्तमनुयतं वधस्नैः ॥

നിശ്ചയമായും മഹാന്മാർ അറിയുന്നു—നാം പറയുന്ന നിങ്ങളുടെ അതേ അവർ—ദസ്മാഃ (അത്ഭുതകർമ്മികൾ), വാർയം (അമൂല്യ സമൃദ്ധി) ധരിക്കുന്നവർ. സുഭ്വാ (ശുഭ-ഭവനം)യുടെ പക്ഷികളും താഴേക്ക് ഇറങ്ങിവരും; എന്നാൽ തെറ്റായ വഴിയെ പിന്തുടരുന്ന മർത്ത്യനെ ക്ഷുഭാ (കുലുക്കുന്ന ശക്തികൾ) വധസ്നൈഃ (പ്രഹാരശക്തികളാൽ) പിന്തുടരും.

Mantra 14

आ दैव्यानि पार्थिवानि जन्मापश्चाच्छा सुमखाय वोचम् । वर्धन्तां द्यावो गिरश्चन्द्राग्रा उदा वर्धन्तामभिषाता अर्णाः ॥

സുമഖനായ (നല്ല യജ്ഞമുള്ളവനായി) ഞാൻ ദൈവ്യവും പാർത്ഥിവവും ആയ ജന്മങ്ങളിലേക്കും, അപഃ (ജലങ്ങൾ) ലേക്കും വാക്ക് ഉച്ചരിച്ചു. ദ്യാവഃ (ആകാശങ്ങൾ) വർധിക്കട്ടെ; പ്രകാശമയ അഗ്രമുള്ള ഗിരഃ (സ്തുതി-വചനങ്ങൾ) വളരട്ടെ; അഭിഷാതാഃ—ആക്രമണത്തിൽ ജയിക്കുന്ന—എന്ന ഉന്മേഷമുള്ള അർണാഃ (പ്രവാഹങ്ങൾ/പൂരങ്ങൾ) വർധിച്ച് ഉയരട്ടെ.

Mantra 15

पदेपदे मे जरिमा नि धायि वरूत्री वा शक्रा या पायुभिश्च । सिषक्तु माता मही रसा नः स्मत्सूरिभिॠजुहस्त ऋजुवनिः ॥

ഓരോ പടിയിലും എന്റെ ഉള്ളിലെ ജരിമാ (ജരാ/ക്ഷയത്തിന്റെ ഭാരം) താഴെ വെക്കപ്പെടട്ടെ. പായുഭിഃ (രക്ഷാശക്തികളാൽ) കാക്കുന്ന ശക്രാ വരുത്രീ—ബലവതി രക്ഷകി—ഞങ്ങൾക്കായി നിലകൊള്ളട്ടെ. രസസമ്പന്നയായ മഹീ മാതാ ഞങ്ങളിലേക്കു തന്നെ ഒഴുക്കട്ടെ—ഞങ്ങളുടെ സൂരിഭിഃ (പ്രകാശിത ഋഷിമാരോടൊപ്പം) കൈകളെയും ഗതിയെയും ഋജുവാക്കി, ഋതത്തിലേക്കു നേരെയാക്കുന്നവൾ.

Mantra 16

कथा दाशेम नमसा सुदानूनेवया मरुतो अच्छोक्तौ प्रश्रवसो मरुतो अच्छोक्तौ । मा नोऽहिर्बुध्न्यो रिषे धादस्माकं भूदुपमातिवनिः ॥

സുദാനു മരുതന്മാർക്ക്—സത്യവിളിയാൽ വരുന്നവർക്ക്, ദൂരശ്രവസഃ മരുതന്മാർക്ക്—സ്പഷ്ടമായ ഉക്തി/ആഹ്വാനത്തിലേക്ക് വരുന്നവർക്ക്—ഞങ്ങൾ നമസ്കാരത്തോടെ എങ്ങനെ ദാനം അർപ്പിക്കണം? ബുധ്ന്യ അഹി (ആഴത്തിന്റെ സർപ്പം) ഞങ്ങളെ ഹാനിക്കരുതേ; ഞങ്ങളുടെ ഉപമാതിവനിḥ—അതിക്രമത്തെ ജയിക്കുന്ന, അളവുള്ള അധിപത്യശക്തി—ഞങ്ങൾക്കായി ഫലപ്രദമാകട്ടെ.

Mantra 17

इति चिन्नु प्रजायै पशुमत्यै देवासो वनते मर्त्यो व आ देवासो वनते मर्त्यो वः । अत्रा शिवां तन्वो धासिमस्या जरां चिन्मे निॠतिर्जग्रसीत ॥

ഇതി—അതെ, സന്തതിക്കായും പശുസമൃദ്ധിക്കായും, ഹേ ദേവന്മാരേ, നിങ്ങളെ ഒരു മർത്ത്യൻ ജയിക്കുന്നു—അതെ, നിങ്ങളെ മർത്ത്യൻ ജയിക്കുന്നു. ഇവിടെ ഞങ്ങളുടെ ദേഹധാരിത്വത്തെ ശിവമായ, മംഗളകരമായ രൂപമായി നാം സ്ഥാപിക്കട്ടെ; നിഋതി (വിലയ-ശക്തി) എന്റെ ജരയും ക്ഷയവും പോലും വിഴുങ്ങാതിരിക്കട്ടെ.

Mantra 18

तां वो देवाः सुमतिमूर्जयन्तीमिषमश्याम वसवः शसा गोः । सा नः सुदानुर्मृळयन्ती देवी प्रति द्रवन्ती सुविताय गम्याः ॥

ഹേ ദേവന്മാരേ, ഹേ വസുക്കളേ, ഊർജം വർധിപ്പിക്കുകയും പോഷകമായ ഇഷ് (അന്ന-സമൃദ്ധി) കൊണ്ടുവരികയും ചെയ്യുന്ന ആ സുമതിയെ—ഗോ (പ്രകാശം) വിളിക്കുന്ന വാണിയാൽ—ഞങ്ങൾ പ്രാപിക്കട്ടെ. സുദാനു ദേവി, മൃളയന്തീ—ചികിത്സകയും കരുണാമയിയും—ഞങ്ങളിലേക്കു ഓടിവരട്ടെ; സുവിതായ, ശുഭഗതിക്കും സദ്ഫലത്തിനും, ഞങ്ങൾക്ക് സുലഭയാകട്ടെ.

Mantra 19

अभि न इळा यूथस्य माता स्मन्नदीभिरुर्वशी वा गृणातु । उर्वशी वा बृहद्दिवा गृणानाभ्यूर्ण्वाना प्रभृथस्यायोः ॥

കൂട്ടങ്ങളുടെ മാതാവായ ഇളാ ഞങ്ങളിലേയ്ക്ക് വാക്കുചൊല്ലട്ടെ; അല്ലെങ്കിൽ നദികളോടൊപ്പം ഉർവശീ ഞങ്ങൾക്കായി ഗാനം പാടട്ടെ. ദ്യൗസിനെപ്പോലെ വിശാലയായ ഉർവശീ—പാടിക്കൊണ്ടിരിക്കെ—പ്രഭൃത (ഉന്നത) യജ്ഞ-ഭാരവും അതിന്റെ പൂർണതയും കൊണ്ട് ഞങ്ങളെ ചുറ്റിപ്പൊതിയട്ടെ.

Mantra 20

सिषक्तु न ऊर्जव्यस्य पुष्टेः ॥

ഞങ്ങളിലേക്കു പകർന്നു വരട്ടെ—ഊർജസ്വലമായ പൂർണ്ണതയുടെ വർദ്ധനയും, നമ്മുടെ സത്തയെ പണിയുന്ന പോഷണവും.

Frequently Asked Questions

They are paired Āditya deities who uphold Ṛta (cosmic and moral order). The hymn asks them to protect the worshipper and keep life aligned with truth and right relationship.

The hymn expands protection beyond a single deity, invoking the healing and sheltering powers present in nature. Waters and plants signify purification and medicine; forests and mountains symbolize strong guardianship and safe refuge.

The closing wish asks that ūrj (vital force/energy) and puṣṭi (nourishing increase) be poured into the worshippers—meaning sustained strength, health, and prosperity.

Read Rig Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App