
Sukta 4.52
Vāmadeva Gautama
Uṣas
Gāyatrī (3×8 syllables)
આ સ્તુતિ ઉષસ (પ્રભાત)ની પ્રશંસા કરે છે—આકાશની તેજસ્વી પુત્રી, જે ઉપાસક સામે પ્રગટ થાય છે અને પોતાની બહેન રાત્રિને ચારે તરફથી ઘેરીને દૂર હાંકી દે છે. કવિ પ્રભાતને પ્રાર્થના કરે છે કે તે પોતાના કિરણોથી લોકોને વિસ્તારે, શુભ કર્મપ્રવૃત્તિને જગાડે, અને દ્વેષ તથા વિભાજક શક્તિઓને દૂર કરે, જેથી યજમાનને સત્યભર્યા સ્તુતિગાન દ્વારા સ્વીકાર મળે.
Mantra 1
प्रति ष्या सूनरी जनी व्युच्छन्ती परि स्वसुः । दिवो अदर्शि दुहिता ॥
અમારી સામે તે સુન્દરી યુવતી, પ્રભાતે પ્રગટતી, દેખાય છે—પોતાની બહેન રાત્રિને ચારે તરફથી આવરીને; દ્યૌની દુહિતા (ઉષા) પ્રત્યક્ષ થઈ છે.
Mantra 2
अश्वेव चित्रारुषी माता गवामृतावरी । सखाभूदश्विनोरुषाः ॥
અશ્વ સમી ચિત્ર-અરુણી (ઉષા) અનેક વર્ણોમાં તેજે ઝળહળે છે; તે કિરણોની (ગાયો સમી) માતા છે, ઋતની વરણી અને ધારિકા છે. ઉષા અશ્વિનોની સખી બની છે—સહાય લાવતી ઝડપી શક્તિઓને તે આગળ દોરી જાય છે.
Mantra 3
उत सखास्यश्विनोरुत माता गवामसि । उतोषो वस्व ईशिषे ॥
અને તું અશ્વિનોની સખી છે; અને તું કિરણોની (ગાયો સમી) માતા છે. અને, હે ઉષા, તું વસુઓ પર અધિપત્ય ધરાવે છે—અંતરના ધનો પર.
Mantra 4
यावयद्द्वेषसं त्वा चिकित्वित्सूनृतावरि । प्रति स्तोमैरभुत्स्महि ॥
હે ચિકિત્વિત્ (જ્ઞાની), હે સૂનૃતાવરી (પ્રકાશમય સત્યની ધારિકા), દ્વેષ અને વિભેદની શક્તિને અમારાથી દૂર હંકારી દે; સ્તોમો (સ્તુતિગીતો) વડે અમે તારા પ્રતિ સમક્ષ આવીએ—અમને સ્વીકાર કર.
Mantra 5
प्रति भद्रा अदृक्षत गवां सर्गा न रश्मयः । ओषा अप्रा उरु ज्रयः ॥
પ્રતિ ઉત્તરરૂપે શુભ શક્તિઓ પ્રગટ થઈ દેખાય છે—જેમ ગવાં (પ્રકાશ-ગાયો)નો પ્રવાહ ફૂટે, તેમ મુક્ત થયેલા રશ્મિઓ. ઉષા (ઉષસ્)એ પોતાના વિશાળ, ઝડપી ગમનપથોને પૂર્ણ કરીને વિસ્તારી દીધા છે—ચેતનાના વધુ વિશાળ પ્રસાર માટે માર્ગ ખોલતી.
Mantra 6
आपप्रुषी विभावरि व्यावर्ज्योतिषा तमः । उषो अनु स्वधामव ॥
હે વિભાવરી ઉષા, પ્રગટતામાં સમૃદ્ધ, તું જ્યોતિથી વિસ્તરીને તમસ્ (અંધકાર)ને ઉઘાડી નાખ્યો છે. હવે, હે ઉષો, પોતાની સ્વધા—સ્વભાવ-નિયમ—અનુસાર આગળ વધ; આત્માને તેના સ્વાભાવિક પ્રકાશ-લયમાં અગ્રસર કર.
Mantra 7
आ द्यां तनोषि रश्मिभिरान्तरिक्षमुरु प्रियम् । उषः शुक्रेण शोचिषा ॥
હે ઉષા, તું રશ્મિઓથી દ્યૌ (આકાશ)ને વિસ્તારે છે અને અંતરિક્ષને પ્રિય, વિશાળ ક્ષેત્રરૂપે પહોળું કરે છે. તારા શુક્ર શોચિષા—તેજસ્વી જ્વાલા—થી તું આંતરિક અવકાશોને પ્રભા અને આનંદમાં પ્રજ્વલિત કરે છે.
Uṣas is Dawn, praised as a radiant young goddess and the “daughter of Heaven,” who appears each morning to replace Night and reveal the world in light.
The hymn asks Dawn to drive away hatred and divisive forces (dveṣas) and to open a wide, auspicious space for right action and successful worship.
Because Dawn is described as widening the worlds with her rays and kindling bright light, which can be read as the arising of discernment that dispels inner darkness and conflict.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.