
Sukta 4.34
Vāmadeva Gautama
Rbhus (Ṛbhu, Vibhvan, Vāja) with Indra as companion power
Trishtubh
આ સ્તુતિમાં ઋભુઓ—ઋભુ, વિભ્વન અને વાજા—ને યજ્ઞમાં આમંત્રિત કરવામાં આવે છે; તેમને ઇન્દ્ર સાથે આવવા અને સોમના “મધુ”નો આસ્વાદ લેવા વિનંતી થાય છે, જેથી તેમની પ્રસિદ્ધ કારીગરી અને નવસર્જનશક્તિ વિધિમાં પ્રવેશે. સ્તુતિ તેમની આહ્વાન પ્રત્યેની અચૂક પ્રતિસાદશીલતાનું ગાન કરે છે અને ઇન્દ્ર તથા સહાયક શક્તિઓ સાથેના તેમના સંયુક્ત ઉત્સાહ દ્વારા “રત્ન-ધેય” (ધન/વરદાનનું સ્થાપન)ની પ્રાપ્તિ માગે છે.
Mantra 1
ऋभुर्विभ्वा वाज इन्द्रो नो अच्छेमं यज्ञं रत्नधेयोप यात । इदा हि वो धिषणा देव्यह्नामधात्पीतिं सं मदा अग्मता वः ॥
હે ઋભુ, વિભ્વન, વાજ—ઇન્દ્ર સાથે અમારી પાસે આવો, આ રત્નધેય યજ્ઞ તરફ. કેમ કે હવે દિવસોની દિવ્ય ધિષણા પીતિ સ્થાપી છે; તમારા મદ—આનંદના ઉલ્લાસ—માં એકત્ર થઈ આવો.
Mantra 2
विदानासो जन्मनो वाजरत्ना उत ऋतुभिॠभवो मादयध्वम् । सं वो मदा अग्मत सं पुरंधिः सुवीरामस्मे रयिमेरयध्वम् ॥
હે વાજરત્ના ઋભુઓ! તમે તમારા જન્મ અને મૂળને જાણનારા છો; અને ઋતુઓના ઋત (યોગ્ય) ક્રમ સાથે પણ આનંદિત થાઓ. તમારા મદ (ઉલ્લાસ) એકત્ર આવી જાય, અને તેની સાથે પુરંધિ (પરિપૂર્ણતા/સમૃદ્ધિની શક્તિ) પણ; અમારે માટે સુવીર (શક્તિશાળી, તેજસ્વી સંતાન) આપનાર રયિ (ધન-સમૃદ્ધિ)ને પ્રેરિત કરો, વધારોયે.
Mantra 3
अयं वो यज्ञ ऋभवोऽकारि यमा मनुष्वत्प्रदिवो दधिध्वे । प्र वोऽच्छा जुजुषाणासो अस्थुरभूत विश्वे अग्रियोत वाजाः ॥
હે ઋભુઓ! આ યજ્ઞ તમારે માટે રચાયો છે—જેને તમે પરમ દ્યુ (દૂરના સ્વર્ગ)માંથી સ્થાપ્યો, મનુષ્યવત્ (માનવી માટે સુલભ) કરીને. અમે તમને પ્રિય માનનારા, સ્વીકારનારા બનીને તમારી તરફ આગળ વધીને ઊભા છીએ; અને બધી અગ્રિય (પ્રથમ ગતિ કરનાર) વાજ (બળ-શક્તિઓ) પ્રગટ થઈ છે.
Mantra 4
अभूदु वो विधते रत्नधेयमिदा नरो दाशुषे मर्त्याय । पिबत वाजा ऋभवो ददे वो महि तृतीयं सवनं मदाय ॥
હે નરો, હે ઋભુઓ! વિધાતા (ઉપાસક) માટે—અહીં જ—દાન કરનાર મર્ત્ય માટે—તમારે માટે રત્નધેય (ખજાનો ધરાવતો ભાગ) ઉત્પન્ન થયો છે. હે વાજાઓ, હે ઋભુઓ! પીવો; કારણ કે તમારે માટે મદ (આનંદ-ઉલ્લાસ) માટે મહાન તૃતીય સવન (ત્રીજું સોમ-પાન) અપાયું છે.
Mantra 5
आ वाजा यातोप न ऋभुक्षा महो नरो द्रविणसो गृणानाः । आ वः पीतयोऽभिपित्वे अह्नामिमा अस्तं नवस्व इव ग्मन् ॥
હે વાજાઓ, આવો; હે ઋભુક્ષણો, અમારી પાસે નજીક આવો—મહાન નરો, દ્રવિણના સ્વામી—અમે તમારું સ્તવન કરીએ છીએ. દિવસોના સહવાસ-ગૃહમાં તમારા પાન (પીતિ) આવો; સાંજ પડે ત્યારે જેમ પોતાના નિવાસે પરત ફરનાર આવે, તેમ આ અમારા વિશ્રામસ્થાને આવો.
Mantra 6
आ नपातः शवसो यातनोपेमं यज्ञं नमसा हूयमानाः । सजोषसः सूरयो यस्य च स्थ मध्वः पात रत्नधा इन्द्रवन्तः ॥
હે શવસના નપાતો, આવો; આ યજ્ઞ પાસે નજીક આવો—નમસ્કારથી બોલાવાયેલા. એકસૂર થઈ, હે તેજસ્વી સૂરયો, જેમની સમીપે તમે સ્થિત છો—મધુનું પાન કરો; હે રત્નધારકો, ઇન્દ્રથી બળવાન થયેલા, આ આનંદને ગ્રહણ કરો.
Mantra 7
सजोषा इन्द्र वरुणेन सोमं सजोषाः पाहि गिर्वणो मरुद्भिः । अग्रेपाभिॠतुपाभिः सजोषा ग्नास्पत्नीभी रत्नधाभिः सजोषाः ॥
એકસૂર થઈ, હે ઇન્દ્ર, વરુણ સાથે સોમપાન કર; એકસૂર થઈ, હે ગિર્વણ, મરુદો સાથે પાન કર. એકસૂર થઈ પ્રથમ-પાન કરનારાઓ સાથે, ઋતુયોગ્ય પાન કરનારાઓ સાથે; એકસૂર થઈ દેવપત્નીઓ—રત્નધારિણી શક્તિઓ—સાથે.
Mantra 8
सजोषस आदित्यैर्मादयध्वं सजोषस ऋभवः पर्वतेभिः । सजोषसो दैव्येना सवित्रा सजोषसः सिन्धुभी रत्नधेभिः ॥
એકસૂરથી આદિત્યો સાથે આનંદ કરો; એકસૂરથી, હે ઋભુઓ, પર્વતો સાથે. એકસૂરથી દિવ્ય સવિતૃ સાથે; એકસૂરથી સિંધુઓ સાથે—રત્નધારક, શક્તિ-પ્રવાહિની નદીઓ સાથે.
Mantra 9
ये अश्विना ये पितरा य ऊती धेनुं ततक्षुॠभवो ये अश्वा । ये अंसत्रा य ऋधग्रोदसी ये विभ्वो नरः स्वपत्यानि चक्रुः ॥
જે અશ્વિનો બન્યા, જે પિતરો બન્યા, જે સહાયરૂપ છે—એ ઋભુઓ જેઓ પ્રકાશની ધેનુને ઘડી, અને જેઓ શક્તિના અશ્વોને ઘડી. જે અચૂક છે, જે ઋત અનુસાર દ્યાવા-પૃથિવીને અલગ કરી; જે વિભ્વા સમા મહાન નરો, જેઓ સ્વપત્યાનિ—કુશળ કૃત્યો—રચ્યા.
Mantra 10
ये गोमन्तं वाजवन्तं सुवीरं रयिं धत्थ वसुमन्तं पुरुक्षुम् । ते अग्रेपा ऋभवो मन्दसाना अस्मे धत्त ये च रातिं गृणन्ति ॥
તમે ગોમંત—કિરણોથી તેજસ્વી—વાજવન્ત—વિજયી બળથી સમૃદ્ધ—અને સુવીર—વીરશક્તિથી પરિપૂર્ણ—એવો રયિ સ્થાપ્યો; વસુમંત, પુરુક્ષુ—વિસ્તારથી વધતો—ધન. હે ઋભુઓ, અગ્રેપા—અગ્રગતિના રક્ષકો—તમારા પ્રેરિત આનંદમાં મન્દસાના:; અમામાં તે સ્થાપો, અને જે સ્તુતિ કરે તેમને પણ દાન આપો.
Mantra 11
नापाभूत न वोऽतीतृषामानिःशस्ता ऋभवो यज्ञे अस्मिन् । समिन्द्रेण मदथ सं मरुद्भिः सं राजभी रत्नधेयाय देवाः ॥
હે ઋભુઓ, આ યજ્ઞમાં તમામાં ન તો કોઈ ખામી થઈ છે, ન તો અશંસિત આહ્વાનને વટાવી જવાની કોઈ ભૂલ. ઇન્દ્ર સાથે આનંદ-મદમાં એક થાઓ; મરુતો સાથે એક થાઓ; રાજાઓ (શાસક શક્તિઓ) સાથે પણ એક થાઓ—હે દેવો, અમારા અંદર રત્ન-નિધાન સ્થાપવા માટે.
They are three divine artisan-powers—Ṛbhu, Vibhvan, and Vāja—famed for perfect skill, renewal, and making the sacrifice effective. This hymn calls them to come and drink soma with Indra.
Indra represents empowering force and victorious energy. Joined with the Ṛbhus’ perfected skill, the hymn seeks a complete power: strength plus mastery, resulting in ‘treasure’ (boons) for the sacrificer.
Literally it is the ‘placing/setting of treasure.’ In context it means securing blessings—wealth, strength, inspiration, and successful outcomes—firmly established through the properly performed soma rite.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.