
Sukta 4.34
Vāmadeva Gautama
Trishtubh
ഈ സ്തുതി ഋഭുക്കളായ ഋഭു, വിഭ്വൻ, വാജ എന്നിവരെ യാഗത്തിലേക്ക് ക്ഷണിക്കുന്നു; ഇന്ദ്രനോടൊപ്പം വന്ന് സോമത്തിന്റെ “മധു” ആസ്വദിക്കാനും, അവരുടെ പ്രസിദ്ധമായ ശില്പ-കൗശലശക്തിയും പുതുക്കൽശക്തിയും ഈ കർമത്തിൽ നിറയാനും അപേക്ഷിക്കുന്നു. വിളിക്കു അവർ ഒരിക്കലും പിഴയാതെ പ്രതികരിക്കുന്നവരാണെന്ന് പുകഴ്ത്തി, ഇന്ദ്രനും അനുബന്ധ ദൈവശക്തികളും ചേർന്ന് ഉല്ലസിക്കുന്ന ഐക്യത്തിലൂടെ “രത്നധേയ” (ധനം/വരങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കൽ) ലഭിക്കണമെന്നു പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു.
Mantra 1
ऋभुर्विभ्वा वाज इन्द्रो नो अच्छेमं यज्ञं रत्नधेयोप यात । इदा हि वो धिषणा देव्यह्नामधात्पीतिं सं मदा अग्मता वः ॥
ഹേ ഋഭു, വിഭ്വൻ, വാജ—ഇന്ദ്രനോടുകൂടെ ഞങ്ങളിലേക്കു വരുവിൻ, രത്നധേയമായ ഈ യജ്ഞത്തിലേക്ക്. കാരണം ഇപ്പോൾ ദിവസങ്ങളുടെ ദിവ്യ ധിഷണാ പീതിയെ സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്നു; നിങ്ങളുടെ മദ—ആനന്ദോന്മാദങ്ങളിലേക്കു—ഒരുമിച്ചു വരുവിൻ.
Mantra 2
विदानासो जन्मनो वाजरत्ना उत ऋतुभिॠभवो मादयध्वम् । सं वो मदा अग्मत सं पुरंधिः सुवीरामस्मे रयिमेरयध्वम् ॥
ഹേ വാജരത്നരായ ഋഭുക്കളേ! നിങ്ങൾ നിങ്ങളുടെ ജന്മത്തിന്റെ ഉദ്ഭവം അറിയുന്നവർ; ഋതുക്കളുടെ ഋത (ശരിയായ ക്രമം) സഹിതം കൂടി ആനന്ദിക്കുവിൻ. നിങ്ങളുടെ മദ (ഉല്ലാസ)ങ്ങൾ ഒന്നിച്ചു വരട്ടെ; അവയോടൊപ്പം പുരന്ധി (പരിപൂർണത/സമൃദ്ധിയുടെ ശക്തി)യും; ഞങ്ങളിലേക്കു സുവീര (ശക്തിയും പ്രകാശവും ഉള്ള സന്തതി) നൽകുന്ന റയി (ധന-സമൃദ്ധി)യെ പ്രേരിപ്പിച്ചു വർധിപ്പിക്കുവിൻ.
Mantra 3
अयं वो यज्ञ ऋभवोऽकारि यमा मनुष्वत्प्रदिवो दधिध्वे । प्र वोऽच्छा जुजुषाणासो अस्थुरभूत विश्वे अग्रियोत वाजाः ॥
ഹേ ഋഭുക്കളേ! ഈ യജ്ഞം നിങ്ങള്ക്കായി നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു—നിങ്ങൾ പരം ദ്യു (ദൂരെയുള്ള സ്വർഗ്ഗം) മുതൽ സ്ഥാപിച്ച്, മനുഷ്യത്വത് (മനുഷ്യർക്കു പ്രാപ്യമാക്കി) ചെയ്തതു. നിങ്ങളെ സ്വീകരിച്ചു പ്രിയപ്പെടുന്നവരായി ഞങ്ങൾ നിങ്ങളിലേക്കു മുന്നേറി നില്ക്കുന്നു; എല്ലാം അഗ്രിയ (ആദ്യമായി മുന്നേറുന്ന) വാജ (ബല-ശക്തികൾ) പ്രസ്ഫുടമായിരിക്കുന്നു.
Mantra 4
अभूदु वो विधते रत्नधेयमिदा नरो दाशुषे मर्त्याय । पिबत वाजा ऋभवो ददे वो महि तृतीयं सवनं मदाय ॥
ഹേ നരന്മാരേ, ഹേ ഋഭുക്കളേ! വിധാതൃ (ആരാധകൻ)ക്കായി—ഇവിടെയേ—ദാനം ചെയ്യുന്ന മർത്ത്യനുവേണ്ടി—നിങ്ങൾക്കായി രത്നധേയ (നിധി-ഭരിതമായ പങ്ക്) ഉണ്ടായിരിക്കുന്നു. ഹേ വാജങ്ങളേ, ഹേ ഋഭുക്കളേ! പാനം ചെയ്വിൻ; കാരണം മദ (ആനന്ദോല്ലാസ)ത്തിനായി നിങ്ങള്ക്കു മഹത്തായ തൃതീയ സവനം (മൂന്നാം സോമപാനം) ദത്തമായിരിക്കുന്നു.
Mantra 5
आ वाजा यातोप न ऋभुक्षा महो नरो द्रविणसो गृणानाः । आ वः पीतयोऽभिपित्वे अह्नामिमा अस्तं नवस्व इव ग्मन् ॥
ഹേ വാജന്മാരേ, വരുവിൻ; ഹേ ഋഭുക്ഷണ്മാരേ, ഞങ്ങളോടു സമീപിക്കുവിൻ—മഹാന്മാരായ നരന്മാരേ, ദ്രവിണത്തിന്റെ അധിപന്മാരേ—ഞങ്ങൾ നിങ്ങളെ സ്തുതിക്കുന്നു. ദിവസങ്ങളുടെ പൊതുവാസഗൃഹത്തിൽ നിങ്ങളുടെ പാനങ്ങൾ (പീതയഃ) വരട്ടെ; സന്ധ്യയിൽ സ്വന്തം വാസസ്ഥാനത്തേക്ക് മടങ്ങിവരുന്നവരെപ്പോലെ, ഈ ഞങ്ങളുടെ വിശ്രമസ്ഥാനത്തേക്ക് വരുവിൻ.
Mantra 6
आ नपातः शवसो यातनोपेमं यज्ञं नमसा हूयमानाः । सजोषसः सूरयो यस्य च स्थ मध्वः पात रत्नधा इन्द्रवन्तः ॥
ഹേ ശവസിന്റെ നപാതന്മാരേ, വരുവിൻ; ഈ യജ്ഞത്തോടു സമീപിക്കുവിൻ—നമസ്കാരത്തോടെ ആഹ്വാനിക്കപ്പെട്ടവരായി. ഏകസുരത്തിൽ, ഹേ ദീപ്തിമാന്മാരായ സൂരയേ, ആരുടെ സന്നിധിയിൽ നിങ്ങൾ നിലകൊള്ളുന്നുവോ—മധുവിനെ പാനം ചെയ്യുവിൻ; ഹേ രത്നധാരികളേ, ഇന്ദ്രനാൽ ബലവത്തായ നിങ്ങൾ ഈ ആനന്ദം സ്വീകരിക്കുവിൻ.
Mantra 7
सजोषा इन्द्र वरुणेन सोमं सजोषाः पाहि गिर्वणो मरुद्भिः । अग्रेपाभिॠतुपाभिः सजोषा ग्नास्पत्नीभी रत्नधाभिः सजोषाः ॥
ഏകസുരത്തിൽ, ഹേ ഇന്ദ്ര, വരുണനോടൊപ്പം സോമം പാനം ചെയ്യുക; ഏകസുരത്തിൽ, ഹേ ഗിർവണ, മരുതുകളോടൊപ്പം പാനം ചെയ്യുക. ഏകസുരത്തിൽ ആദ്യപാനകരോടൊപ്പം, ഋതുസമയത്തിലെ പാനകരോടൊപ്പം; ഏകസുരത്തിൽ ദേവപത്നിമാരായ രത്നധാരിണി ശക്തികളോടൊപ്പം.
Mantra 8
सजोषस आदित्यैर्मादयध्वं सजोषस ऋभवः पर्वतेभिः । सजोषसो दैव्येना सवित्रा सजोषसः सिन्धुभी रत्नधेभिः ॥
ഏകമനസ്സോടെ ആദിത്യന്മാരോടൊപ്പം ആനന്ദിക്കുവിൻ; ഏകമനസ്സോടെ, ഹേ ഋഭുക്കളേ, പർവ്വതങ്ങളോടൊപ്പം. ഏകമനസ്സോടെ ദിവ്യ സവിതൃവിനോടൊപ്പം; ഏകമനസ്സോടെ സിന്ധുക്കളോടൊപ്പം—രത്നധാരിണികളായ, ശക്തി-പ്രവാഹിനിയായ നദികളോടൊപ്പം.
Mantra 9
ये अश्विना ये पितरा य ऊती धेनुं ततक्षुॠभवो ये अश्वा । ये अंसत्रा य ऋधग्रोदसी ये विभ्वो नरः स्वपत्यानि चक्रुः ॥
അശ്വിന്മാരായവർ, പിതരായവർ, സഹായമായവർ—അവരാണ് ഋഭുക്കൾ; അവർ പ്രകാശത്തിന്റെ ധേനുവിനെ (ധേനു) തച്ചെടുത്തു, ശക്തിയുടെ അശ്വങ്ങളെ രൂപപ്പെടുത്തി. അവർ അച്യുതർ; അവർ ഋതപ്രകാരം ദ്യാവാ-പൃഥിവിയെ വേർതിരിച്ചു; വിഭ്വനെപ്പോലെ മഹാന്മാരായ ആ നരർ സ്വപത്യാനി—കൗശലകൃത്യങ്ങൾ—നിർവഹിച്ചു.
Mantra 10
ये गोमन्तं वाजवन्तं सुवीरं रयिं धत्थ वसुमन्तं पुरुक्षुम् । ते अग्रेपा ऋभवो मन्दसाना अस्मे धत्त ये च रातिं गृणन्ति ॥
നിങ്ങൾ ഗോമന്ത—കിരണങ്ങളാൽ ദീപ്തമായ—വാജവന്ത—വിജയശക്തിയിൽ സമൃദ്ധമായ—സുവീര—വീരോർജ്ജത്തിൽ പരിപൂർണ്ണമായ—അത്തരം റയിയെ സ്ഥാപിച്ചു; വസുമന്ത, പുരുക്ഷു—വിശാലമായി വർദ്ധിക്കുന്ന—സമ്പത്തിനെ. ഹേ ഋഭുക്കളേ, അഗ്രേപാ—അഗ്രഗതിയുടെ കാവൽക്കാരേ—സ്വപ്രേരിത ആനന്ദത്തിൽ മന്ദസാനരായി; അത് ഞങ്ങളിലേക്കു സ്ഥാപിക്കുവിൻ, സ്തുതിക്കുന്നവർക്കും ദാനം നല്കുവിൻ.
Mantra 11
नापाभूत न वोऽतीतृषामानिःशस्ता ऋभवो यज्ञे अस्मिन् । समिन्द्रेण मदथ सं मरुद्भिः सं राजभी रत्नधेयाय देवाः ॥
ഹേ ഋഭുക്കളേ, ഈ യജ്ഞത്തിൽ നിങ്ങളിൽ പരാജയം ഉണ്ടായിട്ടില്ല; പ്രശംസിക്കപ്പെടാതെ വിളിക്കപ്പെട്ട ആഹ്വാനത്തെ അതിക്രമിച്ചുപോകുന്ന തെറ്റും ഇല്ല. ഇന്ദ്രനോടൊപ്പം മദ-ആനന്ദത്തിൽ ഏകമാകുവിൻ; മരുത്തുകളോടൊപ്പം ഏകമാകുവിൻ; രാജാക്കന്മാർ (ഭരണശക്തികൾ) കൂടെയും ഏകമാകുവിൻ—ഹേ ദേവന്മാരേ, ഞങ്ങളിലകത്ത് രത്ന-നിധാനം സ്ഥാപിക്കാനായി.
A direct invitation: Ṛbhus—Ṛbhu, Vibhvan, Vāja—are called to the treasure-bearing sacrifice, explicitly ‘with Indra.’
The hymn intensifies the summons with reverence, highlights their luminous nature and lineage from ‘Power,’ and urges them to drink the sweet soma in shared accord, as bearers of treasure.
The assurance of their unfailing responsiveness culminates in a call for collective ecstasy—joining Indra and also the Maruts and ruling powers—so the sacrifice becomes maximally potent and prosperous.
It ends with the desired outcome: ratna-dheya—treasure/boons firmly placed—through divine unity and satisfied participation in the rite.
ratnadhéya (treasure-bearing/treasure-depositing) yajña
napātaḥ śavasaḥ
sam indreṇa madatha
They are three divine artisan-powers—Ṛbhu, Vibhvan, and Vāja—famed for perfect skill, renewal, and making the sacrifice effective. This hymn calls them to come and drink soma with Indra.
Indra represents empowering force and victorious energy. Joined with the Ṛbhus’ perfected skill, the hymn seeks a complete power: strength plus mastery, resulting in ‘treasure’ (boons) for the sacrificer.
Literally it is the ‘placing/setting of treasure.’ In context it means securing blessings—wealth, strength, inspiration, and successful outcomes—firmly established through the properly performed soma rite.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.