Opening the text

Sukta 3.15
Viśvāmitra Gāthina (traditional for RV 3.15)
Agni
Triṣṭubh (probable; requires metrical verification)
આ સૂક્ત અગ્નિને વિસ્તૃત, પ્રજ્વલિત શક્તિરૂપે આવાહન કરે છે, જે દ્વેષીઓ, રક્ષસો અને વિવિધ ઉપદ્રવોને દૂર હાંકે છે અને ઉપાસકને શાંતિ તથા રક્ષણના “વિશાળ” આશ્રયમાં સ્થિર કરે છે. અગ્નિ અજય નેતા અને યજ્ઞના રક્ષક તરીકે સ્તુત છે—તે વિધિને સફળ પરિણામ સુધી દોરી જાય છે અને “સુખના મોરચા” ખુલ્લા કરે છે. અંતિમ પ્રાર્થનામાં ગાય (પ્રકાશ/ધન/જ્ઞાન) દ્વારા પ્રતીકિત સ્થાયી લાભો, સંતતિ, અને અગ્નિની અડગ શુભેચ્છા માગવામાં આવે છે.
Mantra 1
वि पाजसा पृथुना शोशुचानो बाधस्व द्विषो रक्षसो अमीवाः । सुशर्मणो बृहतः शर्मणि स्यामग्नेरहं सुहवस्य प्रणीतौ ॥
વિસ્તૃત તેજ-બળથી પ્રજ્વલિત થઈ, દ્વેષીઓ, રક્ષસો અને અમીવા (રોગ-પીડા)ને દૂર હંકારી દે. મહાનના રક્ષક શર્મમાં અમે નિવાસ કરીએ; સુહવ (સુપ્રાર્થિત) અગ્નિના પ્રણેતૃત્વમાં હું રહું.
Mantra 2
त्वं नो अस्या उषसो व्युष्टौ त्वं सूर उदिते बोधि गोपाः । जन्मेव नित्यं तनयं जुषस्व स्तोमं मे अग्ने तन्वा सुजात ॥
આ ઉષાના વ્યષ્ટિ (પ્રકાશ-વિસ્તાર) સમયે તું અમારો ગોપા (રક્ષક) થા; સૂર્ય ઉદિત થાય ત્યારે તું જાગી અમારા સંરક્ષક બન. પિતા જેમ પોતાના તનયમાં સદા આનંદ પામે તેમ, હે સુજાત અગ્નિ, તારી સમગ્ર તન્વાથી (સ્વભાવથી) મારું સ્તોત્ર સ્વીકાર.
Mantra 3
त्वं नृचक्षा वृषभानु पूर्वीः कृष्णास्वग्ने अरुषो वि भाहि । वसो नेषि च पर्षि चात्यंहः कृधी नो राय उशिजो यविष्ठ ॥
હે અગ્નિ, નૃચક્ષા (માનવને ભેદીને જોનાર) તું પૂર્વી માર્ગોને અનુસરે; કૃષ્ણા (અંધકાર) વચ્ચે અરુષ (રુધિર-વર્ણ) બની વિભા. હે વસુ, અમને નેસિ (આગે દોરી) અને પર્ષિ (પાર ઉતારી) સર્વ અતિઅંહસ્ (ઘોર દુઃખ)થી; હે યવಿಷ್ಠ (યજ્ઞમાં અતિ યુવાન/અતિ ત્વરિત), ઉશિજ (યાચક/સાધક) માટેના રાય (ધન) અમારે માટે રચ.
Mantra 4
अषाळ्हो अग्ने वृषभो दिदीहि पुरो विश्वाः सौभगा संजिगीवान् । यज्ञस्य नेता प्रथमस्य पायोर्जातवेदो बृहतः सुप्रणीते ॥
અષાઢ, હે અગ્નિ—બળવાન વૃષભ—તુ પ્રજ્વલિત થા; અમારા માટે સૌભાગ્યના સર્વ મોરચાઓ જીત. યજ્ઞના નેતા, તેના પ્રથમ આધારના રક્ષક, હે જાતવેદસ, મહાન વિશાળતામાં અમને સુપ્રેરિત કરીને સારા માર્ગે દોરી જા.
Mantra 5
अच्छिद्रा शर्म जरितः पुरूणि देवाँ अच्छा दीद्यानः सुमेधाः । रथो न सस्निरभि वक्षि वाजमग्ने त्वं रोदसी नः सुमेके ॥
અચ્છિદ્ર આશ્રયો અનેક છે, હે જરિતર; સુમેધા બની, દીપ્તિમાન થઈ, દેવો તરફ જા. માર્ગે દોડતા રથ સમ, અમને બળની પૂર્ણતા સુધી વહન કર; હે અગ્નિ, તું જ અમારા માટે બે લોક—રોદસી—સુખદ એકતામાં છે.
Mantra 6
प्र पीपय वृषभ जिन्व वाजानग्ने त्वं रोदसी नः सुदोघे । देवेभिर्देव सुरुचा रुचानो मा नो मर्तस्य दुर्मतिः परि ष्ठात् ॥
પ્રવર્ધિત કર, હે વૃષભ બળવાન; બળની સમૃદ્ધિઓને જાગૃત કર. હે અગ્નિ, તું અમારા માટે બે લોક—રોદસી—સુદોઘા, સારા દૂધ આપનાર, બનાવે છે. દેવોમાં સુરુચિ પ્રકાશે ચમકતા હે દેવ, મર્ત્યની દુર્મતિ અમને ઘેરી ન રહે.
Mantra 7
इळामग्ने पुरुदंसं सनिं गोः शश्वत्तमं हवमानाय साध । स्यान्नः सूनुस्तनयो विजावाग्ने सा ते सुमतिर्भूत्वस्मे ॥
હે અગ્નિ, બહુવિધ કર્મોથી સમૃદ્ધ ઇળા માટે—આહ્વાન કરનારને—ગૌનું (કિરણ/જ્ઞાનનું) શાશ્વતતમ લાભ સિદ્ધ કર. અમારે માટે જન્મમાં વિજયી એવો પુત્ર, એવો તનય થાય; હે અગ્નિ, એ જ તારી સુમતિ અમારે ઉપર થાઓ.
It asks Agni to burn away hostile forces and suffering, to lead the sacrifice correctly, and to place the worshipper in a wide, secure peace while granting prosperity and lasting blessings.
Because Agni is the ritual’s guiding power: he receives offerings, carries them to the gods, protects the rite from obstacles, and ensures the worshipper’s intention reaches its goal.
In Vedic language, ‘cow’ can mean literal cattle and wealth, but also rays of light and insight; the hymn asks for an enduring, life-supporting increase on all these levels.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.