દશરથ

કૈકેયી દ્વારા આમ કહ્યા પછી, રાજા દશરથ તે સમયે ક્રોધિત થઈ, ક્ષણમાત્ર માટે ગભરાયેલા અને અસ્થિર જેવા બની, ઉત્તર આપ્યો.

હે દેવી, રડશો નહિ અને શરીરને ક્ષીણ ન કરશો. જે અવધ્ય છે તેને પણ વધ્ય કરવો હોય તો કહો; અને જે વધ્ય છે તેને મુક્ત કરવો હોય તો કહો. જે દરિદ્ર છે તે ધનવાન બને; અને જે ધનવાન છે તે અકિંચન બની જાય—તું જે કહેશ તે થશે.

તેણે જગતીપતિને મલિન થયેલા જોયા—જેમ ગ્રહણગ્રસ્ત સૂર્ય, જેમ ભસ્મથી ઢંકાયેલ અગ્નિ, જેમ જળવિહોણું તળાવ.

રાજા દશરથે રચેલું તે અતિ બલવાન સ્તોત્ર સર્વ પીડાઓની શાંતિ માટે ભગવાન સૌરીશ્વર દેવની સ્તુતિરૂપે અવશ્ય પાઠનીય છે।

રાજાએ કહ્યું—હું દશરથ નામે સૂર્યવંશમાં જન્મેલો નૃપ, અજનો પુત્ર છું. તારો અભિપ્રાય રોકવા ક્રોધથી અહીં આવ્યો છું.

સૂત બોલ્યા—હે દ્વિજોઃ ત્યારથી રાજા દશરથના વચનપ્રભાવથી મંદ (શનૈશ્ચર) ‘રોહિણી-શકટ’ને હવે ભંગ કરતો નથી।

આ રીતે રાજા મનમાં જળી ગયા, અને કુમતિ કૈકેયીએ તેમની દુર્દશા જોઈને મનમાં દ્વેષ ભરી લીધો. શું ભરત તમારા પુત્ર નથી? કે તમે મને મૂલ્ય આપીને દાસી બનાવીને લાવ્યા? સાંભળીને જો મારા વચન તમને તીર જેવા લાગ્યા, તો તમે સાવધાનીપણે કેમ ન બોલ્યા? ઉત્તર…

રાજાએ પૂછ્યું, હે રાણી, તું કયા કારણથી ક્રોધિત છે, અને તેમણે પોતાનો હાથ તેના સ્પર્શમાં લગાવ્યો, પણ તેણે પોતાના પતિને દૂર હટાવી દીધો. તે ક્રોધિત સર્પિણીની જેમ ભયંકર રીતે તેને જોવા લાગી. તેની બે ઇચ્છાઓ તેના મુખની બે જીભની જેમ હતી અને બે…

તમારા ચરણ કમળ ધોઈને નાવમાં ચડાવીશ, અને હે નાથ, પાર ઉતારવાનું ભાડું નથી માગતો. હે રામ, હું તમારી અને દશરથની શપથ ખાઉં છું, અને બધું સત્ય કહું છું. લક્ષ્મણ મને બાણ મારે, પણ જ્યાં સુધી મેં તમારા ચરણ નથી ધોયા, ત્યાં સુધી તુલસીદાસ હે કૃપાળુ નાથ…

પછી દશરથ, જે અત્યંત શક્તિશાળી હતો અને જેનો રથ તેની કીર્તિ જેવો હતો, તેણે સુમાનસ નામના નગરને જીતવાની ઇચ્છા રાખી બ્રહ્માના પૌત્ર વસિષ્ઠને બોલાવ્યા, નમસ્કાર કરી અને અનુમતિ લઈ ચંદ્ર જેવા શરીરવાળા ઘોડા પર સવાર થઈ સો અક્ષૌહિણી સેના સાથે ક્રોધભરી…

પહેલા રઘુ વંશમાં રાજા દશરથ હતા. બીજા વંશમાં વૃષ્ણિ કુળમાં વસુદેવ હતા.

પહેલા રઘુ કુળમાં પ્રસિદ્ધ રાજા દશરથ હતા—એક મહાન વીર ચક્રવર્તી રાજા જે સાત દ્વીપોનો અધિપતિ બન્યા.