Adhyaya 162: The Efficacy and Merit of Cakra-tīrtha

Verse 1

अथ चक्रतीर्थप्रभावः ॥ श्रीवराह उवाच ॥ पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्‍धरे ॥ चक्रतीर्थे पुरावृत्तं मथुरायास्तथोत्तरे ॥

Ahora (comienza) el relato de la grandeza de Cakratīrtha. Śrī Varāha dijo: De nuevo expondré otra cosa; escúchala, oh Vasundharā: lo que ocurrió antaño en Cakratīrtha, al norte de Mathurā.

Verse 2

महागृहॊदयम् नाम जम्बूद्वीपस्य भूषणम् ॥ तस्मिन् पुरवरे दिव्ये ब्राह्मणो वसते शुभे

Hay una ciudad llamada Mahāgṛhodaya, descrita como ornamento de Jambūdvīpa. En esa divina y auspiciosa, la mejor de las ciudades, habita un brāhmaṇa.

Verse 3

स कन्यां पुत्रम् आदाय ब्राह्मणो वेदपारगः ॥ शालिग्रामं महापुण्यम् अगच्छद् ब्राह्मणोत्तमः

Aquel brāhmaṇa, versado en los Vedas, llevando consigo a una hija y a un hijo, fue a Śālagrāma, tenido por sumamente meritorio, como el más excelso entre los brāhmaṇas.

Verse 4

तत्रासौ वासम् अकरोत् पुण्यसेवी जितेन्द्रियः ॥ तीर्थसेवी तथा स्नायी देवतादर्शने रतः

Allí estableció su morada: dedicado a las prácticas meritorias, dueño de sí. Servía al tīrtha, realizaba los baños rituales y anhelaba contemplar lo divino.

Verse 5

तत्र सिद्धेन संवासो ब्राह्मणस्याभवत्तदा ॥ स सिद्धो वसते नित्यं कल्पग्रामे च सर्वदा

Entonces el brāhmaṇa vivió allí en compañía de un siddha. Se dice que ese siddha reside continuamente—siempre—en Kalpagrāma.

Verse 6

गच्छेत्स सर्वकालं तु शालिग्रामे वसुन्धरे ॥ स तेन सह सङ्गत्य कान्यकुब्जनिवासिना

Él iba en todo tiempo a Śālagrāma, oh Vasundharā. Y, tras encontrarse con aquel residente de Kānyakubja, se asoció y convivió con él.

Verse 7

कल्पग्रामविभूतिं च नित्यकालम् अवर्णयत् ॥ कल्पग्रामविभूतिं च श्रुत्वा स मुनिसत्तमः

Él describía sin cesar la excelsitud (vibhūti) de Kalpagrāma. Al oír la excelsitud de Kalpagrāma, aquel sabio eminente…

Verse 8

गमने बुद्धिरुत्पन्ना ततः सिद्धमयाचत ॥ मित्रत्वं वर्त्तते सिद्ध नयस्वात्मनिवेशने

En él surgió la determinación de partir; entonces suplicó al siddha: «Hay amistad entre nosotros, oh siddha: llévame a tu propia morada».

Verse 9

ब्राह्मणस्य वचः श्रुत्वा सिद्धो वचनमब्रवीत् ॥ तत्र सिद्धा हि गच्छन्ति तेन तत्र गतिर्भवेत्

Al oír las palabras del brāhmaṇa, el siddha respondió: «Allí, en verdad, van los siddhas; por eso se hace posible el acceso y el paso a ese lugar».

Verse 10

दक्षिणे तु करे गृह्य ब्राह्मणं वेदपारगम् ॥ वामे चैव करे गृह्य तस्य पुत्रं महामतिम्

Tomando con su mano derecha al brāhmaṇa versado en los Vedas, y tomando asimismo con su mano izquierda a su hijo de gran inteligencia…

Verse 11

उत्पपात तदा सिद्धो गृहीत्वा ब्राह्मणोत्तमौ ॥ कल्पग्रामे तु तौ मुक्तौ पितापुत्रौ वसुन्धरे

Entonces el siddha se elevó de un salto, llevando consigo a los dos brāhmaṇas eminentes. En Kalpagrāma los dejó libres—padre e hijo—oh Vasundharā.

Verse 12

तत्र तौ वसतो नित्यं कल्पग्रामे द्विजोत्तमौ ॥ तत्र कालेन महता रुग्देहे चाभवत्तदा ॥

Allí, los dos excelentísimos brāhmaṇas vivían continuamente en Kalpagrāma. Con el transcurso de mucho tiempo, entonces surgió una enfermedad en el cuerpo.

Verse 13

रुजा तु पीड्यमानः स दशमीं च दशां गतः ॥ मर्तुकामो द्विजवरो निरीक्ष्य सुतमुत्तमम् ॥

Afligido por el dolor, entró en un estado crítico. Deseando morir, el excelente brāhmaṇa contempló a su digno hijo.

Verse 14

उवाच पुत्रं धर्मात्मा मरणे समुपस्थिते ॥ गङ्गातीरे च मां पुत्र नय त्वं मा विलम्बय ॥

Cuando la muerte se acercó, el justo habló a su hijo: «Hijo, llévame a la orilla del Gaṅgā; no te demores».

Verse 15

तेन पुत्रेण नीतोऽसौ गङ्गातीरे महामुनिः ॥ रुरोद पुत्रस्तु तदा पितृस्नेहसमन्वितः ॥

Conducido por aquel hijo, el gran sabio fue llevado a la orilla del Gaṅgā. Entonces el hijo lloró, colmado de amor filial.

Verse 16

वेदाध्ययनशीलः स पितृभक्त्या नियन्त्रितः ॥ वसतस्तस्य वै तत्र कालो जातो महामतेः ॥

Era aplicado al estudio de los Vedas y se contenía por devoción a su padre. Mientras moraba allí, llegó el momento señalado para el magnánimo.

Verse 17

कल्पग्रामे तदा सिद्धस्तस्य कन्या सुमध्यमा ॥ वरमन्वेषयन्ती सा न प्राप्तस्तु तया मतः ॥

Entonces, en Kalpagrāma había un siddha; su hija, de cintura esbelta, buscaba un esposo, pero aún no había obtenido el pretendiente deseado.

Verse 18

कदाचिद्देवयोगेन कान्यकुब्जनिवासिनः ॥ गृहे प्रविष्टो विप्रः स भोजनार्थं महामतिः ॥

Una vez, por disposición divina, aquel sabio brāhmaṇa entró en la casa de un habitante de Kānyakubja, en busca de alimento.

Verse 19

दिव्यज्ञानॆन तं ज्ञात्वा पूजयामास तं द्विजः ॥ पूजयित्वा यथान्यायं कन्यां तस्मै ददौ तदा ॥

Al reconocerlo mediante conocimiento divino, el brāhmaṇa lo honró. Tras honrarlo conforme al debido rito, entonces le entregó a su hija.

Verse 20

श्वशुरस्य गृहे नित्यं भोजनं कुरुते द्विजः ॥ वसते पितृसन्निध्ये प्रतिचारी स पुत्रकः ॥

En la casa de su suegro, el brāhmaṇa toma alimento regularmente. Aquel hijo, sirviendo con diligencia, vive en presencia de su padre.

Verse 21

काले भगवतस्तस्य अतिक्षीणः पिता तदा ॥ तं दृष्ट्वा क्षीणतां प्राप्तं श्वशुरं पर्यपृच्छत ॥

Con el paso del tiempo, su venerable padre quedó sumamente debilitado. Al ver a su suegro caído en la flaqueza, le preguntó con respeto.

Verse 22

स्वामिन् पितुर्मे मरणं भविष्यति वदस्व माम् ॥ जामातृवचनं श्रुत्वा प्रहस्य श्वशुरोऽब्रवीत् ॥

«Señor, la muerte de mi padre acontecerá; dímelo.» Al oír las palabras del yerno, el suegro rió y respondió.

Verse 23

शूद्रान्नं भक्षितं तेन नित्यकालं द्विजोत्तम ॥ तस्य चाहारदोषेण मृत्युर् दूरं गतः पितुः ॥

«Oh el mejor de los dos veces nacidos, él ha estado comiendo regularmente alimento de śūdra; por esa falta en la dieta, la muerte del padre ha sido alejada (aplazada).»

Verse 24

पादयोर्विद्यते तच्च शूद्रान्नं च पितुस्तव ॥ जान्वोरूर्ध्वे न विद्येत शूद्रान्नं च द्विजोत्तम ॥

«Ese alimento de śūdra está presente en los pies de tu padre; por encima de las rodillas, oh el mejor de los dos veces nacidos, no estaría presente el alimento de śūdra.»

Verse 25

शूद्रान्नेन विहीनस्य तस्य मृत्युर् भविष्यति ॥ श्वशुरस्य वचस्तस्य पितुरग्रे न्यवेदयत् ॥

«Si queda privado del alimento de śūdra, entonces ocurrirá la muerte.» Él comunicó ante su padre las palabras de su suegro.

Verse 26

तस्य पुत्रस्य वचनं श्रुत्वात्मानं विगर्हयत् ॥ ततः प्रभाते विमले उदिते च दिवाकरे ॥

Al oír las palabras de su hijo, se reprochó a sí mismo. Luego, en la mañana clara, cuando el sol ya había salido,

Verse 27

पितुः समीपात्स गतः श्वशुरस्य निवेशनम् ॥ गते पुत्रे पिता तस्य रुजा त्वत्यन्तपीडितः ॥

Desde el lado de su padre, fue a la morada de su suegro. Cuando el hijo se hubo ido, su padre quedó gravemente afligido por el dolor.

Verse 28

सन्निधावुपलं दृष्ट्वा गृहीतं तेन तत्पदा ॥ चूर्णयामास तौ पादौ पीडया मोहितो द्विजः ॥

Al ver una piedra cerca, la tomó con el pie; el dos veces nacido, aturdido por el dolor, se trituró ambos pies.

Verse 29

ततः प्राणान्परित्यज्य गतोऽसौ कालवर्त्तनम् ॥ स्नात्वा भुक्त्वा ततो गत्वा प्रेक्ष्य तं पितरं मृतम् ॥

Entonces, abandonando sus alientos vitales, entró en el curso del Tiempo, es decir, murió. Tras bañarse y comer, fue y vio a su padre muerto.

Verse 30

गतसंज्ञं च पितरं दृष्ट्वा स रुरुदे भृशम् ॥ रुदित्वा सुचिरं कालं शास्त्रं दृष्ट्वा व्यचिन्तयत् ॥

Al ver a su padre sin sentido, lloró amargamente. Tras llorar largo tiempo, consultó el śāstra y reflexionó.

Verse 31

संस्कारयोग्यता नास्ति इत्येवं पुनरब्रवीत् ॥ सर्पशृङ्गिहतानां च दंष्ट्राविग्रहितस्य च ॥

Y de nuevo dijo: «No hay aptitud para los ritos funerarios (saṃskāra)». Y habló también de quienes mueren por serpientes y por criaturas cornudas, y de aquellos cuyos cuerpos quedan lacerados por colmillos.

Verse 32

आत्मनस्त्यागिनश्चैव आपस्तम्बोऽब्रवीदिदम् ॥ आत्मघाती नरः पापो नरके पच्यते चिरम् ॥

Āpastamba declaró esto acerca de quien abandona el propio ser: el hombre que se quita la vida es pecador y se dice que es atormentado largo tiempo en el infierno.

Verse 33

प्रायश्चितं विधीयीत न दद्याच्छोदकक्रियाम् ॥ अहो दैवं सुबलवत्पौरुषं तु निरर्थकम् ॥

Debe prescribirse una expiación, pero no deben otorgarse los ritos de agua. ¡Ay! El destino es sumamente poderoso, mientras que el esfuerzo humano parece vano.

Verse 34

तस्य पुत्रो महाभागे गतः श्वशुरमन्दिरम् ॥ तं दृष्ट्वा श्वशुरो दीनमिदं वचनमब्रवीत् ॥

Oh noble señora, su hijo fue a la casa de su suegro. Al verlo afligido, el suegro pronunció estas palabras.

Verse 35

ब्रह्महत्या तु ते जाता गच्छ त्वं च यथेप्सितम् ॥ श्वशुरस्य वचः श्रुत्वा जामाता वाक्यमब्रवीत् ॥

«Ha surgido para ti el pecado de matar a un brahmán; ve, pues, como desees». Al oír las palabras del suegro, el yerno respondió.

Verse 36

न मया ब्राह्मणवधः कदाचिदपि कारितः ॥ केन दोषेण मे सिद्धं ब्रह्महत्याफलं महत् ॥

«Yo nunca, en ningún momento, he causado la muerte de un brahmán. ¿Por qué falta se ha establecido en mí la gran consecuencia del brahminicidio?»

Verse 37

तेन दोषेण विप्रर्षे ब्रह्महत्याफलं तव ॥ आसन्नशयनाच्चैनं भोजनात्कथनादिषु ॥

Por esa falta, oh vidente entre los brahmanes, recae sobre ti el fruto del brahmahatyā (matar a un brahmán): por yacer cerca de él, por comer con él, por conversar y cosas semejantes.

Verse 38

संवत्सरेण पतति पतितेन सहाचरन् ॥ तस्मान्मम गृहे नास्ति वासस्ते हि द्विजोत्तम ॥

En el plazo de un año cae en degradación quien convive con un caído. Por eso, en mi casa no hay alojamiento para ti, oh el mejor de los dos veces nacidos.

Verse 39

श्वशुरस्य वचः श्रुत्वा जामाता वाक्यमब्रवीत् ॥ किं मया वद कर्तव्यं त्वया त्यक्तेन सुव्रत ॥

Al oír las palabras de su suegro, el yerno respondió: «Dime, ¿qué debo hacer, siendo yo abandonado por ti, oh hombre de buenos votos?»

Verse 40

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा ब्राह्मणः संहितव्रतः ॥ कल्पग्रामं परित्यज्य मथुरां याहि सुव्रत ॥

Al oír sus palabras, el brahmán, firme en sus observancias, dijo: «Deja Kalpagrāma y ve a Mathurā, oh virtuoso.»

Verse 41

ततः कालेन महता सम्प्राप्तो मथुरां पुरीम् ॥ ब्राह्मणेभ्यो बहिःस्थाने नित्यं तु वसते द्विजः ॥

Entonces, tras mucho tiempo, llegó a la ciudad de Mathurā. El dos veces nacido moraba siempre en un lugar exterior, apartado de los brahmanes.

Verse 42

कन्यापुरनिवासी तु कुशिकोऽयं नराधिपः ॥ तस्य सत्रं नित्यकालं मथुरायां प्रवर्तते ॥

Ahora, el rey Kuśika habita en Kanyāpura; y su satra perpetuo, el banquete sacrificial de caridad, se celebra sin cesar en Mathurā.

Verse 43

द्वेसहस्रे तु विप्राणां तस्य सत्रे च भुञ्जते ॥ ब्राह्मणानां सदोच्छिष्टं ततश्चोद्धरते तु सः ॥

Y en su satra comen dos mil brahmanes; después, él mismo retira los restos que han dejado los brahmanes.

Verse 44

नान्यत्र तव संशुद्धिः कदाचित्पितृघातिनः ॥ कल्पग्रामं परित्यज्य तत्क्षणादेव निःसृतः ॥

«Para ti—que has matado a tu padre—no hay purificación en ninguna otra parte». Abandonando Kalpagrāma, partió en aquel mismo instante.

Verse 45

चक्रतीर्थं समासाद्य स्नानं स कुरुते सदा ॥ न भिक्षां कुरुते तत्र भोजनार्थं न गच्छति ॥

Al llegar a Cakratīrtha, se bañaba allí siempre; no mendigaba en ese lugar, ni salía en busca de alimento.

Verse 46

स्वां सुतां चोदयामास गच्छ तां मथुरां पुरीम् ॥ भोजनं गृहीत्वा तत्रैव गच्छ त्वं भर्तृसन्निधौ ॥

Exhortó a su propia hija: «Ve a la ciudad de Mathurā; toma allí la comida y luego ve directamente a la presencia de tu esposo».

Verse 47

दिव्यज्ञानें च तदा नित्यं सा भर्तृसन्निधौ ॥ दिने दिने गच्छति सा भर्तृभोजनकारणात् ॥

Entonces, por el conocimiento divino, ella iba cada día a la presencia de su esposo—día tras día—con el fin de proveer la comida de su marido.

Verse 48

दिवस्यावसाने तु भोजनं गृहीत्वा गच्छति ॥ भोजनं कुरुते नित्यं प्रियादत्तं वसुन्धरे ॥

Al finalizar el día, ella iba llevando la comida; y comía siempre el alimento dado por su amado—oh Vasundharā.

Verse 49

पात्रं निःक्षिप्य कुण्डे तु सत्रे वसति सर्वदा ॥ एवं निवसतस्तस्य वर्षार्धं तु गतं तदा ॥

Tras dejar su vasija en el estanque (kuṇḍa), permaneció siempre en el satra; y viviendo así, pasó entonces medio año.

Verse 50

ततः कालेन महता तैः पृष्टः स द्विजोत्तमः ॥ कुत्र सन्तिष्ठते नित्यं भोजनं कुरुषे कुतः ॥

Después de mucho tiempo, aquel excelente brahmán fue preguntado por ellos: «¿Dónde permaneces cada día, y de dónde obtienes tu alimento?»

Verse 51

कथयामास वृत्तान्तं तं सर्वं चात्मनो हि सः ॥ ते श्रुत्वा ब्राह्मणाः सर्वे एकीभूता वसुन्धरे ॥

Él relató por completo el suceso de su propia condición; al oírlo, todos los brahmanes se unieron—oh Vasundharā.

Verse 52

इदमूचुस्ततो विप्राः शूद्रोऽसीति द्विजं प्रति ॥ चक्रतीर्थप्रभावेन पापान्मुक्तः सनातनः ॥

Entonces los brahmanes dijeron al dos veces nacido: «Eres un Śūdra». Sin embargo, por el poder de Cakratīrtha, aquel ser eterno quedó liberado de los pecados.

Verse 53

अस्माकं वदनाच्चैव पुनः सिद्धोऽसि वै द्विज ॥ ब्राह्मणानां वचः श्रुत्वा स द्विजो हृष्टमानसः ॥

«Y en verdad, por nuestra misma declaración has quedado de nuevo confirmado, oh dos veces nacido.» Al oír las palabras de los brahmanes, aquel dos veces nacido se alegró en su corazón.

Verse 54

स्नानार्थं तु ततः स्थानाच्चक्रतीर्थं समागतः ॥ गते तस्मिंस्तस्य भार्या भिक्षामादाय चागता ॥

Luego, con el propósito de bañarse, partió de aquel lugar y llegó a Cakratīrtha. Cuando él hubo ido allí, su esposa vino trayendo alimento de limosna.

Verse 55

प्रियावचनमाकर्ण्य भर्ता वचनमब्रवीत् ॥ पुनराभाषितं ब्रूहि यदिदं भाषितं त्वया ॥

Al oír las palabras de su amada, el esposo dijo: «Repite de nuevo lo que acabas de decir».

Verse 56

भर्त्तुर्वचनमाकर्ण्य पत्नी वचनमब्रवीत् ॥ न त्वं सम्भाषितः पूर्वं ब्रह्महत्यासमन्वितः ॥

Al oír las palabras de su esposo, la esposa respondió: «Antes no hablaba contigo, porque estabas ligado a brahmahatyā, el grave pecado de matar a un brahmán».

Verse 57

चक्रतीर्थप्रभावेन मुक्तोऽसि द्विजसत्तम ॥ उत्तिष्ठ कान्त गच्छाव कल्पग्रामं सुशोभितम् ॥

Por el poder de Cakratīrtha has quedado liberado, oh el mejor de los dos veces nacidos. Levántate, amado; vayamos al bellamente adornado Kalpagrāma.

Verse 58

तया सार्द्धं जगामाथ कल्पग्रामं द्विजोत्तमः ॥ भद्रेश्वरनिमित्तं हि द्रव्यं च कथितं शुभम् ॥

Entonces, junto con ella, el excelente dos veces nacido fue a Kalpagrāma. Y, en relación con Bhadreśvara, también se mencionó una riqueza o propiedad auspiciosa.

Verse 59

कल्पग्रामाच्छतगुणं चक्रतीर्थं वसुन्धरे ॥ अहोरात्रोपवासेन मुच्यते ब्रह्महत्यया ॥

Oh Vasundharā (Tierra), Cakratīrtha es cien veces más eficaz que Kalpagrāma. Con un ayuno de día y noche, uno queda liberado de la brahmahatyā.

Verse 60

कल्पग्रामेण किं तस्य वाराणस्यां च वा शुभे ॥ मथुरां तु समासाद्य यः कश्चिन्म्रियते भुवि ॥

Oh auspiciosa, ¿qué necesidad tiene él de Kalpagrāma, o incluso de Vārāṇasī? Quienquiera que, habiendo llegado a Mathurā, muera en la tierra…

Verse 61

अपि कीटः पतङ्गो वा जायते स चतुर्भुजः ॥

…aunque sea un gusano o una polilla, nace como un ser de cuatro brazos.

Verse 62

नित्यं च भुञ्जते यत्र पात्रं द्रव्यसमर्पितम् ॥ दृष्ट्वा भद्रेश्वरं देवं चक्रतीर्थे फलं लभेत् ॥

Allí donde, día tras día, se toma alimento en un recipiente digno al que se han ofrecido debidamente las provisiones—al contemplar al dios Bhadreśvara en Cakratīrtha, se obtiene el mérito religioso correspondiente.

Verse 63

प्रार्थना दुःखलाभं तु शृणु वै ब्राह्मणोत्तम ॥ आत्मयोगबलेनैव चलिष्यामि सपुत्रकः ॥

Escucha, oh el mejor de los brāhmaṇas, esta súplica nacida del dolor; por la fuerza del yoga interior solamente partiré, junto con mi hijo.

Verse 64

पृष्टोऽसौ ब्राह्मणो भद्रे क्व भवान् त्वमिहागतः ॥ स सर्वं कथयामास यथावृत्तं दृढव्रतः ॥

Aquel brāhmaṇa fue preguntado: «Oh buen señor, ¿de dónde has venido aquí?» Y él—firme en su voto—relató todo, tal como había sucedido.

Verse 65

दुःखेन पीडितः क्षीणो मर्त्तुकामो द्विजोत्तमः ॥ गङ्गातीरात्समुत्तिष्ठन्दिशः सर्वा विलोकयन् ॥

Afligido por el dolor, consumido y deseoso de morir, aquel eminente dvija se levantó de la ribera del Gaṅgā, mirando en todas direcciones.

Verse 66

जामातुर्वचनं श्रुत्वा श्वशुरो वाक्यमब्रवीत् ॥ पितुस्त्वया वधोपायो विनिर्दिष्टश्च पुत्रक ॥

Al oír las palabras del yerno, el suegro dijo: «Y tú, hijo mío, incluso has señalado un medio para matar a tu padre».

Verse 67

ततः कालेन महता चिन्ताभूच्छ्वशुरस्य च ॥ दिव्यज्ञानॆन तत्सर्वं ज्ञात्वा जामातृचेष्टितम् ॥

Entonces, tras mucho tiempo, también surgió la inquietud en el suegro; y, mediante conocimiento divino, al saberlo todo—la conducta del yerno—comprendió la situación.

Verse 68

सा तु हृष्टेन मनसा भर्तारं वाक्यमब्रवीत् ॥ भोजनं कुरु मे दत्तं हत्यां लक्ष्यामि ते गताम् ॥

Pero ella, con el ánimo jubiloso, dijo a su esposo: «Come el alimento que te he dado; percibo que sobre ti ha recaído el pecado de matar».