
Cakratīrtha-prabhāvaḥ
Tīrtha-māhātmya (Pilgrimage-Ethics and Ritual Soteriology)
ವರಾಹನು ಪೃಥಿವಿಗೆ ಮಥುರೆಯ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಚಕ್ರತೀರ್ಥದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ವೇದಪಾಠದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣನಾದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಮಕ್ಕಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡು ಕಲ್ಪಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಬ್ಬ ಸಿದ್ಧನೊಂದಿಗೆ ಸ್ನೇಹ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಆ ಸಿದ್ಧನು ಯೋಗಬಲದಿಂದ ತಂದೆ-ಮಗನನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ತಂದೆ ಭೀಕರ ರೋಗದಿಂದ ಬಳಲಿ ಗಂಗಾತೀರದಲ್ಲಿ ಆತ್ಮಘಾತದಿಂದ ಮೃತನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಮಗನು ಸಂಸ್ಕಾರಾರ್ಹತೆ ಮತ್ತು ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಯ ಮಹಾಪಾತಕದ ಗಂಭೀರತೆ ಕುರಿತು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯವಾಗಿ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾನೆ. ವಿವಾಹಾನಂತರ, ಪತಿತ ತಂದೆಯ ಸಮೀಪವಾಸ ಮತ್ತು ಸಹವಾಸವು ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯಾಸದೃಶ ದೋಷವನ್ನು ಹರಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿ, ಕಲ್ಪಗ್ರಾಮವನ್ನು ತೊರೆದು ಮಥುರೆಯ ಸಮೀಪ ಚಕ್ರತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಾದಿ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸಬೇಕೆಂದು ಉಪದೇಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೀರ್ಘಕಾಲ ತೀರ್ಥಾಚರಣೆಯಿಂದ ಅವನ ಶುದ್ಧಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಅಂಗೀಕಾರವಾಗುತ್ತದೆ; ಕಥೆ ನೈತಿಕ ನಿಯಂತ್ರಣ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಗಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಭೂಮಿಕೇಂದ್ರಿತ ಪವಿತ್ರ ಭೂಗೋಳವನ್ನು ಬೋಧಿಸುತ್ತದೆ।
Verse 1
अथ चक्रतीर्थप्रभावः ॥ श्रीवराह उवाच ॥ पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥ चक्रतीर्थे पुरावृत्तं मथुरायास्तथोत्तरे ॥
ಇದೀಗ ಚಕ್ರತೀರ್ಥದ ಮಹಿಮೆ. ಶ್ರೀವರಾಹನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ವಸುಂಧರೇ, ನಾನು ಮತ್ತೊಂದು ವಿಷಯವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ; ಕೇಳು—ಮಥುರೆಯ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಚಕ್ರತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಪುರಾತನಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು.
Verse 2
महागृहॊदयम् नाम जम्बूद्वीपस्य भूषणम् ॥ तस्मिन् पुरवरे दिव्ये ब्राह्मणो वसते शुभे
‘ಮಹಾಗೃಹೋದಯ’ ಎಂಬ ನಗರ ಜಂಬೂದ್ವೀಪದ ಭೂಷಣವೆಂದು ವರ್ಣಿತವಾಗಿದೆ. ಆ ದಿವ್ಯ, ಶುಭ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ನಗರದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 3
स कन्यां पुत्रम् आदाय ब्राह्मणो वेदपारगः ॥ शालिग्रामं महापुण्यम् अगच्छद् ब्राह्मणोत्तमः
ವೇದಪಾರಂಗತನಾದ ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಪುತ್ರಿಯನ್ನೂ ಪುತ್ರನನ್ನೂ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಮಹಾಪುಣ್ಯಕರವಾದ ಶಾಲಿಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಹೋದನು; ಅವನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋತ್ತಮನು.
Verse 4
तत्रासौ वासम् अकरोत् पुण्यसेवी जितेन्द्रियः ॥ तीर्थसेवी तथा स्नायी देवतादर्शने रतः
ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ವಾಸಮಾಡಿದನು—ಪುಣ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ನಿರತನಾಗಿ, ಇಂದ್ರಿಯಜಿತನಾಗಿ; ತೀರ್ಥಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿ, ನಿಯಮಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ದೇವತಾದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತನಾಗಿದ್ದನು.
Verse 5
तत्र सिद्धेन संवासो ब्राह्मणस्याभवत्तदा ॥ स सिद्धो वसते नित्यं कल्पग्रामे च सर्वदा
ಆಗ ಅಲ್ಲಿ ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಒಬ್ಬ ಸಿದ್ಧನೊಂದಿಗೆ ಸಹವಾಸ ಉಂಟಾಯಿತು. ಆ ಸಿದ್ಧನು ನಿತ್ಯವೂ—ಎಂದೆಂದಿಗೂ—ಕಲ್ಪಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
Verse 6
गच्छेत्स सर्वकालं तु शालिग्रामे वसुन्धरे ॥ स तेन सह सङ्गत्य कान्यकुब्जनिवासिना
ಓ ವಸುಂಧರೇ! ಅವನು ಸರ್ವಕಾಲವೂ ಶಾಲಿಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದನು. ಮತ್ತು ಕಾನ್ಯಕುಬ್ಜನಿವಾಸಿಯಾದ ಅವನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿ, ಅವನೊಂದಿಗೆ ಸಂಗತ್ಯ ಮಾಡಿಕೊಂಡನು.
Verse 7
कल्पग्रामविभूतिं च नित्यकालम् अवर्णयत् ॥ कल्पग्रामविभूतिं च श्रुत्वा स मुनिसत्तमः
ಅವನು ನಿತ್ಯಕಾಲವೂ ಕಲ್ಪಗ್ರಾಮದ ವೈಭವವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಕಲ್ಪಗ್ರಾಮದ ವೈಭವವನ್ನು ಕೇಳಿ ಆ ಮುನಿಸತ್ತಮನು (ಅತಿಯಾಗಿ ಪ್ರಭಾವಿತನಾದನು).
Verse 8
गमने बुद्धिरुत्पन्ना ततः सिद्धमयाचत ॥ मित्रत्वं वर्त्तते सिद्ध नयस्वात्मनिवेशने
ಅವನಲ್ಲಿ ಹೋಗಬೇಕೆಂಬ ನಿರ್ಧಾರಬುದ್ಧಿ ಉದಯವಾಯಿತು. ನಂತರ ಅವನು ಸಿದ್ಧನನ್ನು ಬೇಡಿಕೊಂಡನು— “ಹೇ ಸಿದ್ಧ, ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಸ್ನೇಹವಿದೆ; ನನ್ನನ್ನು ನಿನ್ನ ಸ್ವನಿವಾಸಕ್ಕೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗು।”
Verse 9
ब्राह्मणस्य वचः श्रुत्वा सिद्धो वचनमब्रवीत् ॥ तत्र सिद्धा हि गच्छन्ति तेन तत्र गतिर्भवेत्
ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಸಿದ್ಧನು ಹೇಳಿದನು— “ಅಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧರು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶವೂ ಗತಿಯೂ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ।”
Verse 10
दक्षिणे तु करे गृह्य ब्राह्मणं वेदपारगम् ॥ वामे चैव करे गृह्य तस्य पुत्रं महामतिम्
ಬಲಗೈಯಲ್ಲಿ ವೇದಪಾರಂಗತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಎಡಗೈಯಲ್ಲಿ ಅವನ ಮಹಾಮತಿಯಾದ ಪುತ್ರನನ್ನೂ ಹಿಡಿದು…
Verse 11
उत्पपात तदा सिद्धो गृहीत्वा ब्राह्मणोत्तमौ ॥ कल्पग्रामे तु तौ मुक्तौ पितापुत्रौ वसुन्धरे
ಆಗ ಸಿದ್ಧನು ಆ ಇಬ್ಬರು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಹಿಡಿದು ಹಾರಿಬಿಟ್ಟನು. ಹೇ ವಸುಂಧರೆ, ಕಲ್ಪಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ತಂದೆ-ಮಗ ಇಬ್ಬರನ್ನೂ ಅಲ್ಲಿ ಬಿಡಿಸಿದನು।
Verse 12
तत्र तौ वसतो नित्यं कल्पग्रामे द्विजोत्तमौ ॥ तत्र कालेन महता रुग्देहे चाभवत्तदा ॥
ಅಲ್ಲಿ ಕಲ್ಪಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಆ ಇಬ್ಬರು ದ್ವಿಜೋತ್ತಮರು ಸದಾ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಬಹುಕಾಲ ಕಳೆದ ನಂತರ ದೇಹದಲ್ಲಿ ರೋಗವು ಉಂಟಾಯಿತು।
Verse 13
रुजा तु पीड्यमानः स दशमीं च दशां गतः ॥ मर्तुकामो द्विजवरो निरीक्ष्य सुतमुत्तमम् ॥
ವೇದನೆಯಿಂದ ಬಹಳ ಪೀಡಿತನಾಗಿ ಅವನು ದಶಮ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಲುಪಿದನು. ಮರಣಕಾಮನದಿಂದ ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ತನ್ನ ಉತ್ತಮ ಪುತ್ರನನ್ನು ನೋಡಿದನು।
Verse 14
उवाच पुत्रं धर्मात्मा मरणे समुपस्थिते ॥ गङ्गातीरे च मां पुत्र नय त्वं मा विलम्बय ॥
ಮರಣ ಸಮೀಪಿಸಿದಾಗ ಧರ್ಮಾತ್ಮನು ಪುತ್ರನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು— “ಮಗನೇ, ನನ್ನನ್ನು ಗಂಗಾತೀರಕ್ಕೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗು; ವಿಳಂಬ ಮಾಡಬೇಡ।”
Verse 15
तेन पुत्रेण नीतोऽसौ गङ्गातीरे महामुनिः ॥ रुरोद पुत्रस्तु तदा पितृस्नेहसमन्वितः ॥
ಆ ಪುತ್ರನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋದಾಗ ಆ ಮಹಾಮುನಿ ಗಂಗಾತೀರಕ್ಕೆ ತಲುಪಿದನು. ಆಗ ತಂದೆಯ ಮೇಲಿನ ಸ्नेಹದಿಂದ ಪುತ್ರನು ಅತ್ತನು।
Verse 16
वेदाध्ययनशीलः स पितृभक्त्या नियन्त्रितः ॥ वसतस्तस्य वै तत्र कालो जातो महामतेः ॥
ಅವನು ವೇದಾಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ನಿರತನಾಗಿ, ಪಿತೃಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿತನಾಗಿದ್ದನು. ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ ಆ ಮಹಾಮತಿಯ ನಿಗದಿತ ಕಾಲವು ಬಂದಿತು।
Verse 17
कल्पग्रामे तदा सिद्धस्तस्य कन्या सुमध्यमा ॥ वरमन्वेषयन्ती सा न प्राप्तस्तु तया मतः ॥
ಆಗ ಕಲ್ಪಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಸಿದ್ಧನಿದ್ದನು; ಅವನ ಸುವಡಿವಯಸ್ಸಿನ (ಸುಮಧ್ಯಮಾ) ಪುತ್ರಿ ವರನನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಿದ್ದಳು, ಆದರೆ ಅವಳಿಗೆ ಇಷ್ಟವಾದ ವರನು ದೊರಕಲಿಲ್ಲ।
Verse 18
कदाचिद्देवयोगेन कान्यकुब्जनिवासिनः ॥ गृहे प्रविष्टो विप्रः स भोजनार्थं महामतिः ॥
ಒಮ್ಮೆ ದೈವಯೋಗದಿಂದ ಆ ಮಹಾಮತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಭೋಜನಾರ್ಥವಾಗಿ ಕಾನ್ಯಕುಬ್ಜ ನಿವಾಸಿಯ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು।
Verse 19
दिव्यज्ञानॆन तं ज्ञात्वा पूजयामास तं द्विजः ॥ पूजयित्वा यथान्यायं कन्यां तस्मै ददौ तदा ॥
ದಿವ್ಯಜ್ಞಾನದಿಂದ ಅವನನ್ನು ತಿಳಿದು ಆ ದ್ವಿಜನು ಅವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದನು. ಯಥಾವಿಧಿಯಾಗಿ ಪೂಜಿಸಿ ನಂತರ ತನ್ನ ಕನ್ಯೆಯನ್ನು ಅವನಿಗೆ ನೀಡಿದನು।
Verse 20
श्वशुरस्य गृहे नित्यं भोजनं कुरुते द्विजः ॥ वसते पितृसन्निध्ये प्रतिचारी स पुत्रकः ॥
ಮಾವನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಆ ದ್ವಿಜನು ನಿತ್ಯ ಭೋಜನ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಆ ಪುತ್ರನು ತಂದೆಯ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ।
Verse 21
काले भगवतस्तस्य अतिक्षीणः पिता तदा ॥ तं दृष्ट्वा क्षीणतां प्राप्तं श्वशुरं पर्यपृच्छत ॥
ಕಾಲಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಅವನ ಪೂಜ್ಯ ತಂದೆ ಅತ್ಯಂತ ಕ್ಷೀಣನಾದನು. ಕ್ಷೀಣತೆಯನ್ನು ಪಡೆದ ಮಾವನನ್ನು ನೋಡಿ ಅವನು ಗೌರವದಿಂದ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದನು।
Verse 22
स्वामिन् पितुर्मे मरणं भविष्यति वदस्व माम् ॥ जामातृवचनं श्रुत्वा प्रहस्य श्वशुरोऽब्रवीत् ॥
“ಸ್ವಾಮೀ, ನನ್ನ ತಂದೆಯ ಮರಣ ಸಂಭವಿಸುವುದೇ—ನನಗೆ ಹೇಳಿರಿ.” ಅಳಿಯನ ಮಾತು ಕೇಳಿ ಮಾವನು ನಗುತ್ತಾ ಉತ್ತರಿಸಿದನು।
Verse 23
शूद्रान्नं भक्षितं तेन नित्यकालं द्विजोत्तम ॥ तस्य चाहारदोषेण मृत्युर् दूरं गतः पितुः ॥
ಹೇ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮ! ಅವನು ನಿತ್ಯಕಾಲ ಶೂದ್ರಾನ್ನವನ್ನು ಭುಂಜಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ; ಆ ಆಹಾರದೋಷದಿಂದ ಪಿತೃಮರಣವು ದೂರಕ್ಕೆ (ವಿಲಂಬವಾಗಿ) ಸರಿದಿದೆ.
Verse 24
पादयोर्विद्यते तच्च शूद्रान्नं च पितुस्तव ॥ जान्वोरूर्ध्वे न विद्येत शूद्रान्नं च द्विजोत्तम ॥
ಆ ಶೂದ್ರಾನ್ನವು ನಿನ್ನ ತಂದೆಯ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಇದೆ; ಆದರೆ ಮೊಣಕಾಲಿನ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಹೇ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮ, ಶೂದ್ರಾನ್ನವಿಲ್ಲ.
Verse 25
शूद्रान्नेन विहीनस्य तस्य मृत्युर् भविष्यति ॥ श्वशुरस्य वचस्तस्य पितुरग्रे न्यवेदयत् ॥
ಅವನು ಶೂದ್ರಾನ್ನವಿಲ್ಲದೆ ವಂಚಿತನಾದರೆ ಅವನಿಗೆ ಮರಣ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಆ ಮಾವನ ಮಾತನ್ನು ಅವನು ತಂದೆಯ ಮುಂದೆ ನಿವೇದಿಸಿದನು.
Verse 26
तस्य पुत्रस्य वचनं श्रुत्वात्मानं विगर्हयत् ॥ ततः प्रभाते विमले उदिते च दिवाकरे ॥
ಮಗನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಅವನು ತನ್ನನ್ನೇ ಗರ್ಹಿಸಿದನು. ನಂತರ ನಿರ್ಮಲ ಪ್ರಭಾತದಲ್ಲಿ, ಸೂರ್ಯನು ಉದಯಿಸಿದಾಗ,
Verse 27
पितुः समीपात्स गतः श्वशुरस्य निवेशनम् ॥ गते पुत्रे पिता तस्य रुजा त्वत्यन्तपीडितः ॥
ಅವನು ತಂದೆಯ ಸಮೀಪದಿಂದ ಹೊರಟು ಮಾವನ ನಿವಾಸಕ್ಕೆ ಹೋದನು. ಮಗನು ಹೋದ ಬಳಿಕ ಅವನ ತಂದೆ ತೀವ್ರ ನೋವಿನಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಪೀಡಿತನಾದನು.
Verse 28
सन्निधावुपलं दृष्ट्वा गृहीतं तेन तत्पदा ॥ चूर्णयामास तौ पादौ पीडया मोहितो द्विजः ॥
ಹತ್ತಿರ ಕಲ್ಲನ್ನು ನೋಡಿ ಅವನು ಅದನ್ನು ಪಾದದಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಂಡನು. ನೋವಿನಿಂದ ಮೋಹಿತನಾದ ಆ ದ್ವಿಜನು ತನ್ನ ಎರಡೂ ಪಾದಗಳನ್ನು ನುಚ್ಚುನೂರಾಗಿಸಿದನು.
Verse 29
ततः प्राणान्परित्यज्य गतोऽसौ कालवर्त्तनम् ॥ स्नात्वा भुक्त्वा ततो गत्वा प्रेक्ष्य तं पितरं मृतम् ॥
ನಂತರ ಪ್ರಾಣಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಅವನು ಕಾಲದ ಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋದನು (ಅಂದರೆ ಮರಣವಾಯಿತು). ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಊಟ ಮಾಡಿ, ಬಳಿಕ ಹೋಗಿ ತನ್ನ ತಂದೆಯನ್ನು ಮೃತನಾಗಿ ಕಂಡನು.
Verse 30
गतसंज्ञं च पितरं दृष्ट्वा स रुरुदे भृशम् ॥ रुदित्वा सुचिरं कालं शास्त्रं दृष्ट्वा व्यचिन्तयत् ॥
ಸಂಜ್ಞೆ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ತಂದೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ಅವನು ಬಹಳವಾಗಿ ಅತ್ತನು. ದೀರ್ಘಕಾಲ ಅತ್ತು, ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ನೋಡಿ ಚಿಂತನೆ ಮಾಡಿದನು.
Verse 31
संस्कारयोग्यता नास्ति इत्येवं पुनरब्रवीत् ॥ सर्पशृङ्गिहतानां च दंष्ट्राविग्रहितस्य च ॥
ಅವನು ಮತ್ತೆ ಹೇಳಿದನು—“ಸಂಸ್ಕಾರಕ್ಕೆ (ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಗೆ) ಯೋಗ್ಯತೆ ಇಲ್ಲ.” ಹಾಗೆಯೇ ಸರ್ಪಗಳು ಹಾಗೂ ಶೃಂಗಿ ಜೀವಿಗಳು ಕೊಂದವರ, ಮತ್ತು ದಂಷ್ಟ್ರಗಳಿಂದ ದೇಹ ಹಾನಿಗೊಂಡವರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿಯೂ ಹೇಳಿದನು.
Verse 32
आत्मनस्त्यागिनश्चैव आपस्तम्बोऽब्रवीदिदम् ॥ आत्मघाती नरः पापो नरके पच्यते चिरम् ॥
ಆತ್ಮತ್ಯಾಗಿಯ ಕುರಿತು ಆಪಸ್ತಂಬನು ಹೀಗೆಂದನು: ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡುವ ಮನುಷ್ಯ ಪಾಪಿ; ಅವನು ನರಕದಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಯಾತನೆ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 33
प्रायश्चितं विधीयीत न दद्याच्छोदकक्रियाम् ॥ अहो दैवं सुबलवत्पौरुषं तु निरर्थकम् ॥
ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತವನ್ನು ವಿಧಿಸಬೇಕು; ಆದರೆ ಉದಕಕ್ರಿಯೆ (ಜಲಕರ್ಮ) ನೀಡಬಾರದು. ಅಯ್ಯೋ! ದೈವ ಅತ್ಯಂತ ಬಲವಂತ, ಪುರುಷಪ್ರಯತ್ನವು ನಿರರ್ಥಕವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ.
Verse 34
तस्य पुत्रो महाभागे गतः श्वशुरमन्दिरम् ॥ तं दृष्ट्वा श्वशुरो दीनमिदं वचनमब्रवीत् ॥
ಓ ಮಹಾಭಾಗೆ! ಅವನ ಪುತ್ರನು ಮಾವನ ಮನೆಗೆ ಹೋದನು. ಅವನನ್ನು ದೀನನಾಗಿ ಕಂಡು ಮಾವನು ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು.
Verse 35
ब्रह्महत्या तु ते जाता गच्छ त्वं च यथेप्सितम् ॥ श्वशुरस्य वचः श्रुत्वा जामाता वाक्यमब्रवीत् ॥
‘ನಿನಗೆ ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯಾ ದೋಷ ಉಂಟಾಗಿದೆ; ನೀನು ಇಚ್ಛಿಸಿದಂತೆ ಹೋಗು.’ ಮಾವನ ಮಾತು ಕೇಳಿ ಅಳಿಯನು ಉತ್ತರಿಸಿದನು.
Verse 36
न मया ब्राह्मणवधः कदाचिदपि कारितः ॥ केन दोषेण मे सिद्धं ब्रह्महत्याफलं महत् ॥
‘ನಾನು ಎಂದಿಗೂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣವಧವನ್ನು ಮಾಡಿಸಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾದರೆ ಯಾವ ದೋಷದಿಂದ ನನಗೆ ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯೆಯ ಮಹಾಫಲ ಸ್ಥಿರವಾಯಿತು?’
Verse 37
तेन दोषेण विप्रर्षे ब्रह्महत्याफलं तव ॥ आसन्नशयनाच्चैनं भोजनात्कथनादिषु ॥
‘ಓ ವಿಪ್ರರ್ಷೇ! ಆ ದೋಷದಿಂದಲೇ ನಿನಗೆ ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯಾಫಲ—ಅವನ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಶಯನ ಮಾಡಿದುದರಿಂದ, ಅವನೊಂದಿಗೆ ಭೋಜನ ಮಾಡಿದುದರಿಂದ, ಅವನೊಂದಿಗೆ ಸಂಭಾಷಣೆ ಮೊದಲಾದವುಗಳಿಂದ.’
Verse 38
संवत्सरेण पतति पतितेन सहाचरन् ॥ तस्मान्मम गृहे नास्ति वासस्ते हि द्विजोत्तम ॥
ಪತಿತನ ಸಂಗಡ ವಾಸಿಸಿದರೆ ಒಂದು ವರ್ಷದಲ್ಲೇ ಮನುಷ್ಯನು ಪತಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಹೇ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮ, ನನ್ನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ನಿನಗೆ ವಾಸವಿಲ್ಲ.
Verse 39
श्वशुरस्य वचः श्रुत्वा जामाता वाक्यमब्रवीत् ॥ किं मया वद कर्तव्यं त्वया त्यक्तेन सुव्रत ॥
ಮಾವನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಅಳಿಯನು ಹೇಳಿದನು— ಹೇ ಸುವ್ರತ, ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದ್ದೀಯ; ಹೇಳು, ನಾನು ಏನು ಮಾಡಬೇಕು?
Verse 40
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा ब्राह्मणः संहितव्रतः ॥ कल्पग्रामं परित्यज्य मथुरां याहि सुव्रत ॥
ಅವನ ಮಾತು ಕೇಳಿ ವ್ರತನಿಷ್ಠ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಹೇಳಿದನು— ಹೇ ಸುವ್ರತ, ಕಲ್ಪಗ್ರಾಮವನ್ನು ತೊರೆದು ಮಥುರೆಗೆ ಹೋಗು.
Verse 41
ततः कालेन महता सम्प्राप्तो मथुरां पुरीम् ॥ ब्राह्मणेभ्यो बहिःस्थाने नित्यं तु वसते द्विजः ॥
ನಂತರ ಬಹುಕಾಲದ ಬಳಿಕ ಅವನು ಮಥುರಾ ನಗರವನ್ನು ತಲುಪಿದನು. ಆ ದ್ವಿಜನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಂದ ದೂರವಾಗಿ, ಹೊರಗಿನ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದನು.
Verse 42
कन्यापुरनिवासी तु कुशिकोऽयं नराधिपः ॥ तस्य सत्रं नित्यकालं मथुरायां प्रवर्तते ॥
ಈ ಕುಶಿಕನೆಂಬ ನರಾಧಿಪನು ಕನ್ಯಾಪುರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ನಿತ್ಯ ಸತ್ರ (ಯಜ್ಞ-ದಾನ-ಭೋಜನ) ಮಥುರೆಯಲ್ಲಿ ನಿರಂತರ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.
Verse 43
द्वेसहस्रे तु विप्राणां तस्य सत्रे च भुञ्जते ॥ ब्राह्मणानां सदोच्छिष्टं ततश्चोद्धरते तु सः ॥
ಅವನ ಸತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಸಾವಿರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಭೋಜನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ; ನಂತರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಬಿಟ್ಟ ಉಚ್ಛಿಷ್ಟವನ್ನು ಅವನು ಸ್ವತಃ ತೆಗೆದುಹಾಕುತ್ತಾನೆ।
Verse 44
नान्यत्र तव संशुद्धिः कदाचित्पितृघातिनः ॥ कल्पग्रामं परित्यज्य तत्क्षणादेव निःसृतः ॥
‘ಪಿತೃಹಂತನಾದ ನಿನಗೆ ಬೇರೆಡೆ ಎಂದಿಗೂ ಶುದ್ಧಿ ಇಲ್ಲ.’ ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಅವನು ಕಲ್ಪಗ್ರಾಮವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಹೊರಟನು।
Verse 45
चक्रतीर्थं समासाद्य स्नानं स कुरुते सदा ॥ न भिक्षां कुरुते तत्र भोजनार्थं न गच्छति ॥
ಚಕ್ರತೀರ್ಥವನ್ನು ಸೇರಿ ಅವನು ಸದಾ ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ; ಅಲ್ಲಿ ಭಿಕ್ಷೆ ಬೇಡಲಿಲ್ಲ, ಭೋಜನಾರ್ಥವೂ ಹೊರಗೆ ಹೋಗಲಿಲ್ಲ।
Verse 46
स्वां सुतां चोदयामास गच्छ तां मथुरां पुरीम् ॥ भोजनं गृहीत्वा तत्रैव गच्छ त्वं भर्तृसन्निधौ ॥
ಅವನು ತನ್ನ ಮಗಳನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿ ಹೇಳಿದನು—‘ಮಥುರಾ ನಗರಿಗೆ ಹೋಗು; ಅಲ್ಲಿ ಭೋಜನವನ್ನು ಪಡೆದು ತಕ್ಷಣವೇ ನಿನ್ನ ಪತಿಯ ಸನ್ನಿಧಿಗೆ ಹೋಗು।’
Verse 47
दिव्यज्ञानें च तदा नित्यं सा भर्तृसन्निधौ ॥ दिने दिने गच्छति सा भर्तृभोजनकारणात् ॥
ಆಗ ದಿವ್ಯಜ್ಞಾನದಿಂದ ಅವಳು ನಿತ್ಯವೂ ಪತಿಯ ಸನ್ನಿಧಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಳು—ದಿನದಿಂದ ದಿನಕ್ಕೆ—ಪತಿಯ ಭೋಜನಕ್ಕಾಗಿ.
Verse 48
दिवस्यावसाने तु भोजनं गृहीत्वा गच्छति ॥ भोजनं कुरुते नित्यं प्रियादत्तं वसुन्धरे ॥
ದಿನಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವಳು ಭೋಜನವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಳು. ಓ ವಸುಂಧರೇ, ಪ್ರಿಯನು ನೀಡಿದ ಆಹಾರವನ್ನು ಅವಳು ನಿತ್ಯವೂ ಭುಂಜಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು.
Verse 49
पात्रं निःक्षिप्य कुण्डे तु सत्रे वसति सर्वदा ॥ एवं निवसतस्तस्य वर्षार्धं तु गतं तदा ॥
ಪಾತ್ರವನ್ನು ಕುಂಡದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟು ಅವನು ಸತ್ರದಲ್ಲಿ ಸದಾ ವಾಸಿಸಿದನು. ಹೀಗೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ ಆ ವೇಳೆಗೆ ಅರ್ಧ ವರ್ಷ ಕಳೆದಿತು.
Verse 50
ततः कालेन महता तैः पृष्टः स द्विजोत्तमः ॥ कुत्र सन्तिष्ठते नित्यं भोजनं कुरुषे कुतः ॥
ನಂತರ ಬಹುಕಾಲವಾದ ಮೇಲೆ ಅವರು ಆ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮನನ್ನು ಕೇಳಿದರು—‘ನೀನು ನಿತ್ಯ ಎಲ್ಲಿ ತಂಗುತ್ತೀ? ಭೋಜನವನ್ನು ಎಲ್ಲಿಂದ ಪಡೆಯುತ್ತೀ?’
Verse 51
कथयामास वृत्तान्तं तं सर्वं चात्मनो हि सः ॥ ते श्रुत्वा ब्राह्मणाः सर्वे एकीभूता वसुन्धरे ॥
ಅವನು ತನ್ನ ಸ್ಥಿತಿಯ ಸಂಪೂರ್ಣ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದನು. ಓ ವಸುಂಧರೇ, ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ ಎಲ್ಲಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಏಕಮನಸ್ಕರಾದರು.
Verse 52
इदमूचुस्ततो विप्राः शूद्रोऽसीति द्विजं प्रति ॥ चक्रतीर्थप्रभावेन पापान्मुक्तः सनातनः ॥
ನಂತರ ವಿಪ್ರರು ಆ ದ್ವಿಜನಿಗೆ ಹೇಳಿದರು—‘ನೀನು ಶೂದ್ರನು.’ ಆದರೂ ಚಕ್ರತೀರ್ಥದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಆ ಶಾಶ್ವತನು ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾದನು.
Verse 53
अस्माकं वदनाच्चैव पुनः सिद्धोऽसि वै द्विज ॥ ब्राह्मणानां वचः श्रुत्वा स द्विजो हृष्टमानसः ॥
ನಮ್ಮ ವಚನದಿಂದ ನೀನು ಪುನಃ ಸಿದ್ಧನಾದೆ, ಹೇ ದ್ವಿಜ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ಆ ದ್ವಿಜನು ಹೃದಯದಿಂದ ಹರ್ಷಿತನಾದನು.
Verse 54
स्नानार्थं तु ततः स्थानाच्चक्रतीर्थं समागतः ॥ गते तस्मिंस्तस्य भार्या भिक्षामादाय चागता ॥
ಸ್ನಾನಾರ್ಥವಾಗಿ ಅವನು ಆ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಚಕ್ರತೀರ್ಥಕ್ಕೆ ಬಂದನು. ಅವನು ಅಲ್ಲಿ ಹೋದ ಬಳಿಕ ಅವನ ಪತ್ನಿ ಭಿಕ್ಷಾನ್ನವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಬಂದಳು.
Verse 55
प्रियावचनमाकर्ण्य भर्ता वचनमब्रवीत् ॥ पुनराभाषितं ब्रूहि यदिदं भाषितं त्वया ॥
ಪ್ರಿಯೆಯ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಗಂಡನು ಹೇಳಿದನು: “ನೀನು ಈಗ ಹೇಳಿದುದನ್ನೇ ಮತ್ತೆ ಹೇಳು.”
Verse 56
भर्त्तुर्वचनमाकर्ण्य पत्नी वचनमब्रवीत् ॥ न त्वं सम्भाषितः पूर्वं ब्रह्महत्यासमन्वितः ॥
ಗಂಡನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಹೆಂಡತಿ ಹೇಳಿದಳು: “ಹಿಂದೆ ನಾನು ನಿನ್ನೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡಲಿಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ ನೀನು ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯಾ ಪಾಪಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದೆ.”
Verse 57
चक्रतीर्थप्रभावेन मुक्तोऽसि द्विजसत्तम ॥ उत्तिष्ठ कान्त गच्छाव कल्पग्रामं सुशोभितम् ॥
ಚಕ್ರತೀರ್ಥದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ನೀನು ಮುಕ್ತನಾದೆ, ಹೇ ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠ. ಏಳು ಪ್ರಿಯನೇ; ಸುಶೋಭಿತ ಕಲ್ಪಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಹೋಗೋಣ.
Verse 58
तया सार्द्धं जगामाथ कल्पग्रामं द्विजोत्तमः ॥ भद्रेश्वरनिमित्तं हि द्रव्यं च कथितं शुभम् ॥
ಅವಳೊಂದಿಗೆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ದ್ವಿಜನು ಕಲ್ಪಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಹೋದನು. ಭದ್ರೇಶ್ವರನ ಸಂಬಂಧವಾಗಿ ಶುಭ ದ್ರವ್ಯ/ಧನದ ವಿಷಯವೂ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿತು.
Verse 59
कल्पग्रामाच्छतगुणं चक्रतीर्थं वसुन्धरे ॥ अहोरात्रोपवासेन मुच्यते ब्रह्महत्यया ॥
ಓ ವಸುಂಧರೇ! ಚಕ್ರತೀರ್ಥವು ಕಲ್ಪಗ್ರಾಮಕ್ಕಿಂತ ಶತಗುಣ ಫಲಪ್ರದ. ಅಹೋರಾತ್ರ ಉಪವಾಸದಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯಾ ದೋಷದಿಂದ ಮುಕ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 60
कल्पग्रामेण किं तस्य वाराणस्यां च वा शुभे ॥ मथुरां तु समासाद्य यः कश्चिन्म्रियते भुवि ॥
ಓ ಶುಭೆಯೇ! ಅವನಿಗೆ ಕಲ್ಪಗ್ರಾಮದೋ ವಾರಾಣಸಿಯದೋ ಏನು ಅಗತ್ಯ? ಯಾರು ಮಥುರೆಯನ್ನು ಸೇರಿ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಮರಣ ಹೊಂದುವನೋ…
Verse 61
अपि कीटः पतङ्गो वा जायते स चतुर्भुजः ॥
…ಅವನು ಕೀಟವಾಗಲಿ ಪತಂಗವಾಗಲಿ ಇದ್ದರೂ, ಅವನು ಚತುರ್ಭುಜನಾಗಿ ಜನ್ಮ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 62
नित्यं च भुञ्जते यत्र पात्रं द्रव्यसमर्पितम् ॥ दृष्ट्वा भद्रेश्वरं देवं चक्रतीर्थे फलं लभेत् ॥
ಯಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯವೂ ಅರ್ಪಿತ ದ್ರವ್ಯಸಹಿತ ಯೋಗ್ಯ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಭೋಜನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ—ಚಕ್ರತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಭದ್ರೇಶ್ವರ ದೇವರನ್ನು ದರ್ಶಿಸಿದರೆ ಫಲ (ಪುಣ್ಯ) ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.
Verse 63
प्रार्थना दुःखलाभं तु शृणु वै ब्राह्मणोत्तम ॥ आत्मयोगबलेनैव चलिष्यामि सपुत्रकः ॥
ಹೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋತ್ತಮ, ದುಃಖದಿಂದ ಜನಿಸಿದ ನನ್ನ ಈ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯನ್ನು ಕೇಳು. ಆತ್ಮಯೋಗಬಲದಿಂದಲೇ ನಾನು ಪುತ್ರನೊಡನೆ ಹೊರಡುತ್ತೇನೆ.
Verse 64
पृष्टोऽसौ ब्राह्मणो भद्रे क्व भवान् त्वमिहागतः ॥ स सर्वं कथयामास यथावृत्तं दृढव्रतः ॥
ಹೇ ಭದ್ರೇ, ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನನ್ನು ಕೇಳಲಾಯಿತು—“ನೀನು ಇಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿಂದ ಬಂದೆ?” ಆಗ ದೃಢವ್ರತನಾದ ಅವನು ನಡೆದದ್ದನ್ನೆಲ್ಲ ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದನು.
Verse 65
दुःखेन पीडितः क्षीणो मर्त्तुकामो द्विजोत्तमः ॥ गङ्गातीरात्समुत्तिष्ठन्दिशः सर्वा विलोकयन् ॥
ದುಃಖದಿಂದ ಪೀಡಿತನಾಗಿ, ಕ್ಷೀಣನಾಗಿ, ಮರಣಕಾಮಿಯಾದ ಆ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮನು ಗಂಗಾತೀರದಿಂದ ಎದ್ದು ನಿಂತು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನೂ ನೋಡಿದನು.
Verse 66
जामातुर्वचनं श्रुत्वा श्वशुरो वाक्यमब्रवीत् ॥ पितुस्त्वया वधोपायो विनिर्दिष्टश्च पुत्रक ॥
ಅಳಿಯನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಮಾವನು ಹೇಳಿದನು—“ಪುತ್ರಕ, ನೀನು ನಿನ್ನ ತಂದೆಯನ್ನು ವಧಿಸುವ ಉಪಾಯವನ್ನೂ ಸೂಚಿಸಿದ್ದೀಯೆ.”
Verse 67
ततः कालेन महता चिन्ताभूच्छ्वशुरस्य च ॥ दिव्यज्ञानॆन तत्सर्वं ज्ञात्वा जामातृचेष्टितम् ॥
ನಂತರ ಬಹುಕಾಲವಾದ ಮೇಲೆ ಮಾವನಿಗೂ ಚಿಂತೆ ಉಂಟಾಯಿತು; ದಿವ್ಯಜ್ಞಾನದಿಂದ ಅಳಿಯನ ಎಲ್ಲಾ ಚೇಷ್ಟೆಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡನು.
Verse 68
सा तु हृष्टेन मनसा भर्तारं वाक्यमब्रवीत् ॥ भोजनं कुरु मे दत्तं हत्यां लक्ष्यामि ते गताम् ॥
ಅವಳು ಹರ್ಷಿತಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ತನ್ನ ಪತಿಗೆ ಹೀಗೆಂದಳು— “ನಾನು ನೀಡಿದ ಭೋಜನವನ್ನು ಭುಂಜು; ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ಹತ್ಯಾಪಾಪವು ಬಂದಿರುವುದನ್ನು ನಾನು ಕಾಣುತ್ತೇನೆ.”
The chapter uses a tīrtha narrative to model how dharma is negotiated through conduct, association (saṃsarga), and ritual discipline: the text frames moral risk as socially transmissible through proximity to grave transgression, and presents sustained snāna/upavāsa at Cakratīrtha as a structured pathway to re-establish purity and social legibility.
A specific lunar marker appears when the father reaches a terminal state described around the daśamī (tenth tithi). The chapter also mentions durations such as a saṃvatsara (one year) for the effects of association and a varṣārdha (half-year) interval in the husband’s sustained residence and practice near Mathurā/Cakratīrtha.
Through Varāha’s dialogue with Pṛthivī, sacred geography is treated as a moral-ecological infrastructure: rivers and tīrthas (Gaṅgā, Cakratīrtha) function as regulated spaces for bodily discipline and social reintegration. The narrative implicitly promotes stewardship by directing conduct toward designated water-sites (snāna without exploitation or acquisitive wandering), aligning terrestrial places with ethical containment and restoration.
The narrative references a siddha resident in/connected to Kalpagrāma; a brāhmaṇa described as vedapāraga; a ruler named Kuśika associated with Kanyāpur(a) who sponsors a satra (mass-feeding); and a dharmaśāstric authority invoked as Āpastamba in relation to norms on ātmaghāta and ritual response.