Prakarana 1
यह सोपान ‘राजधर्म बनाम प्रेमधर्म’ के द्वंद्व को साधना-पथ में रूपान्तरित करता है: बाह्य अभिषेक (सामाजिक-राजकीय प्रतिष्ठा) से भीतर के अभिषेक (त्याग, समत्व, आज्ञापालन) की ओर चढ़ाई। अयोध्या—‘अयोध्या’ (अ-युद्ध) प्रतीक है उस अंतःपुर की जहाँ इच्छा/लोभ के साथ युद्ध नहीं, बल्कि विवेक से शमन होता है। इस काण्ड में राम का युवराज-टीका प्रस्ताव भक्ति के लिए ‘मंगल’ है, पर वही मंगल आगे चलकर वैराग्य की कसौटी बनता है। अतः यह चरण साधक को सिखाता है कि ईश्वर-सान्निध्य का शिखर राजसुख नहीं, गुरु-वचन, पितृ-वचन और लोक-कल्याण के लिए स्वेच्छा से कष्ट स्वीकार करना है—यही मुक्ति की सीढ़ी का निर्णायक पायदान है।
El rasa principal del Ayodhyā Kāṇḍa es karuṇā, pero su fuente no es sólo el duelo: es una “karuṇā del dharma”, nacida del roce entre la dureza del deber y la suavidad del amor. En este pasaje, tras el maṅgalācaraṇa (veneración a Śaṅkara, la gloria del rostro de Raghunandana, la forma de Rāma como portador del arco), se despliega el esplendor de la ciudad y la alegría popular: símiles como “nitya nava maṅgala” y “nube de sukṛta” hacen de Ayodhyā una región mental colmada de mérito. Enseguida el eje narrativo se fija en la decisión del “yuvrāja”: la conciencia de vejez de Daśaratha (cabellos blancos) y la obtención de la orden del guru. La estructura coloca deliberadamente el “festejo” junto a la “semilla de vairāgya”: cuanto más grandiosa la preparación del abhiṣeka, más honda la antesala del tyāga venidero. Aquí Tulasī hace girar la līlā saguṇa (coronación) hacia la verdad nirguṇa (desapego, obediencia, ecuanimidad): ése es el lugar dharma-śāstrico de la “sthiti-yoga” del Kāṇḍa.
In this prakarana
People
Places
Verses
Shloka 1-3
यस्याङ्के च विभाति भूधरसुता देवापगा मस्तकेभाले बालविधुर्गले च गरलं यस्योरसि व्यालराट्।सोऽयं भूतिविभूषणः सुरवरः सर्वाधिपः सर्वदाशर्वः सर्वगतः शिवः शशिनिभः श्रीशङ्करः पातु माम्।।1।।
प्रसन्नतां या न गताभिषेकतस्तथा न मम्ले वनवासदुःखतः।मुखाम्बुजश्री रघुनन्दनस्य मे सदास्तु सा मञ्जुलमंगलप्रदा।।2।।
नीलाम्बुजश्यामलकोमलाङ्गं सीतासमारोपितवामभागम्।पाणौ महासायकचारुचापं नमामि रामं रघुवंशनाथम्।।3।।
yasyāṅke ca vibhāti bhūdharasutā devāpagā mastakebhāle bālavidhurgale ca garalaṁ yasyorasi vyālarāṭ |so'yaṁ bhūtivibhūṣaṇaḥ suravaraḥ sarvādhipaḥ sarvadāśarvaḥ sarvagataḥ śivaḥ śaśinibhaḥ śrīśaṅkaraḥ pātu mām ||1||
prasannatāṁ yā na gatābhiṣekatastathā na mamle vanavāsaduḥkhataḥ |mukhāmbujaśrī raghunandanasya me sadāstu sā mañjulamaṁgalapradā ||2||
nīlāmbujaśyāmalakomalāṅgaṁ sītāsamāropitavāmabhāgam |pāṇau mahāsāyakacārucāpaṁ namāmi rāmaṁ raghuvaṁśanātham ||3||
Aquel en cuyo regazo resplandece la hija del rey de la montaña, en cuya cabeza está el río de los dioses, en cuya frente el joven luna, en cuya garganta el veneno, y en cuyo pecho el rey de las serpientes: que él, adornado de cenizas, el mejor de los dioses, el señor de todo, Sharva, el omnipresente, el auspicioso Shiva, brillante como la luna, el bendito Shankara, me proteja siempre. La belleza del rostro de loto del deleite de los Raghus no se irradió con la noticia de su coronación, ni se marchitó por la pena del exilio en el bosque. Que esa belleza me conceda siempre hermosas bendiciones. Me inclino ante Rama, el señor de la raza de Raghu, cuyos tiernos miembros son oscuros como el loto azul, en cuyo lado izquierdo está sentada Sita, y que sostiene en sus manos grandes flechas y un arco gracioso.
Doha
श्रीगुरु चरन सरोज रज निज मनु मुकुरु सुधारि।बरनउँ रघुबर बिमल जसु जो दायकु फल चारि।।
śrīguru carana saroja raja nija manu mukuru sudhāri |baranaũ raghubara bimala jasu jo dāyaku phala cāri ||
Con el polvo de los pies de loto del reverenciado Guru, he pulido el espejo de mi corazón; ahora relataré la gloria inmaculada del Mejor de los Raghus, que otorga los cuatro frutos de la vida humana.
Chaupai 1.1-4
जब तें रामु ब्याहि घर आए।नित नव मंगल मोद बधाए।।
भुवन चारिदस भूधर भारी।सुकृत मेघ बरषहि सुख बारी।।
रिधि सिधि संपति नदीं सुहाई।उमगि अवध अंबुधि कहुँ आई।।
मनिगन पुर नर नारि सुजाती।सुचि अमोल सुंदर सब भाँती।।
कहि न जाइ कछु नगर बिभूती।जनु एतनिअ बिरंचि करतूती।।
सब बिधि सब पुर लोग सुखारी।रामचंद मुख चंदु निहारी।।
मुदित मातु सब सखीं सहेली।फलित बिलोकि मनोरथ बेली।।
राम रूपु गुनसीलु सुभाऊ।प्रमुदित होइ देखि सुनि राऊ।।
jaba teṁ rāmu byāhi ghara āe |nita nava maṁgala moda badhāe ||
bhuvana cāridasa bhūdhara bhārī |sukṛta megha baraṣahi sukha bārī ||
ridhi sidhi saṁpati nadīṁ suhāī |umagi avadha aṁbudhi kahũ āī ||
manigana pura nara nāri sujātī |suci amola suṁdara saba bhā̃tī ||
kahi na jāi kachu nagara bibhūtī |janu etania biraṁci karatūtī ||
saba bidhi saba pura loga sukhārī |rāmacaṁda mukha caṁdu nihārī ||
mudita mātu saba sakhīṁ sahelī |phalita biloki manoratha belī ||
rāma rūpu gunasīlu subhāū |pramudita hoi dekhi suni rāū ||
Desde que Rama llegó a casa tras su matrimonio, cada día surgían nuevas festividades, alegrías y celebraciones. Los catorce mundos eran como grandes montañas, y las nubes de mérito llovían sobre ellos el agua de la felicidad. La prosperidad, el poder espiritual y la riqueza eran hermosos ríos que se desbordaban y llegaban a Ayodhya, su océano. Los hombres y mujeres de la ciudad, de noble cuna, eran las joyas: puros, inestimables y hermosos en todos los aspectos. El esplendor de la ciudad no puede describirse; parecía que todo era obra del Creador. De todos modos, toda la gente de la ciudad era feliz, contemplando el rostro de Ramachandra, semejante a la luna. Todas las madres, con sus amigas y compañeras, se regocijaban al ver la enredadera de sus deseos dar fruto. El rey se llenaba de gozo al ver y oír de la belleza, la virtud, la buena conducta y la naturaleza de Rama.
Doha 1
सब कें उर अभिलाषु अस कहहिं मनाइ महेसु।आप अछत जुबराज पद रामहि देउ नरेसु।।1।।
saba keṁ ura abhilāṣu asa kahahiṁ manāi mahesu |āpa achata jubarāja pada rāmahi deu naresu ||1||
En el corazón de todos había este único deseo, y lo expresaron mientras oraban a Mahesha: que mientras el rey aún viviera, pudiera otorgar a Rama el cargo de príncipe heredero.
Chaupai 2.1-4
एक समय सब सहित समाजा।राजसभाँ रघुराजु बिराजा।।
सकल सुकृत मूरति नरनाहू।राम सुजसु सुनि अतिहि उछाहू।।
नृप सब रहहिं कृपा अभिलाषें।लोकप करहिं प्रीति रुख राखें।।
तिभुवन तीनि काल जग माहीं।भूरि भाग दसरथ सम नाहीं।।
मंगलमूल रामु सुत जासू।जो कछु कहिज थोर सबु तासू।।
रायँ सुभायँ मुकुरु कर लीन्हा।बदनु बिलोकि मुकुट सम कीन्हा।।
श्रवन समीप भए सित केसा।मनहुँ जरठपनु अस उपदेसा।।
नृप जुबराज राम कहुँ देहू।जीवन जनम लाहु किन लेहू।।
eka samaya saba sahita samājā |rājasabhā̃ raghurāju birājā ||
sakala sukṛta mūrati naranāhū |rāma sujasu suni atihi uchāhū ||
nṛpa saba rahahiṁ kṛpā abhilāṣeṁ |lokapa karahiṁ prīti rukha rākheṁ ||
tibhuvana tīni kāla jaga māhīṁ |bhūri bhāga dasaratha sama nāhīṁ ||
maṁgalamūla rāmu suta jāsū |jo kachu kahija thora sabu tāsū ||
rāyã subhāyã mukuru kara līnhā |badanu biloki mukuṭa sama kīnhā ||
śravana samīpa bhae sita kesā |manahũ jaraṭhapanu asa upadesā ||
nṛpa jubarāja rāma kahũ dehū |jīvana janama lāhu kina lehū ||
Un día, reunido con toda su asamblea, el rey de los Raghus se sentaba en su corte real. El rey era la encarnación de todas las virtudes, y al escuchar la noble fama de Rama se llenó de inmensa alegría. Todos los reyes permanecían cerca de él, anhelando su gracia, y los guardianes de las regiones del mundo actuaban con amor, siguiendo sus deseos. En los tres mundos y en los tres tiempos, en todo el universo, no hay nadie tan inmensamente afortunado como Dasharatha. Aquel cuyo hijo es Rama, la raíz de toda bendición: todo lo que se diga de su buena fortuna es demasiado poco. El rey, con toda naturalidad, tomó un espejo en la mano, y mirando su rostro en él, se ajustó la corona. Habían aparecido cabellos blancos cerca de sus oídos, como si la vejez le diera este consejo: "Oh rey, concede a Rama el puesto de príncipe heredero, y recoge la recompensa de tu vida y tu nacimiento."
Doha 2
यह बिचारु उर आनि नृप सुदिनु सुअवसरु पाइ।प्रेम पुलकि तन मुदित मन गुरहि सुनायउ जाइ।।2।।
yaha bicāru ura āni nṛpa sudinu suavasaru pāi |prema pulaki tana mudita mana gurahi sunāyau jāi ||2||
Habiendo traído este pensamiento a su corazón, y encontrando un día propicio y una hora favorable, el rey, con su cuerpo estremecido de amor y su corazón lleno de gozo, fue y lo dio a conocer a su guru.
Chaupai 3.1-4
कहइ भुआलु सुनिअ मुनिनायक।भए राम सब बिधि सब लायक।।
सेवक सचिव सकल पुरबासी।जे हमारे अरि मित्र उदासी।।
सबहि रामु प्रिय जेहि बिधि मोही।प्रभु असीस जनु तनु धरि सोही।।
बिप्र सहित परिवार गोसाईं।करहिं छोहु सब रौरिहि नाई।।
जे गुर चरन रेनु सिर धरहीं।ते जनु सकल बिभव बस करहीं।।
मोहि सम यहु अनुभयउ न दूजें।सबु पायउँ रज पावनि पूजें।।
अब अभिलाषु एकु मन मोरें।पूजहि नाथ अनुग्रह तोरें।।
मुनि प्रसन्न लखि सहज सनेहू।कहेउ नरेस रजायसु देहू।।
kahai bhuālu sunia munināyaka |bhae rāma saba bidhi saba lāyaka ||
sevaka saciva sakala purabāsī |je hamāre ari mitra udāsī ||
sabahi rāmu priya jehi bidhi mohī |prabhu asīsa janu tanu dhari sohī ||
bipra sahita parivāra gosāīṁ |karahiṁ chohu saba raurihi nāī ||
je gura carana renu sira dharahīṁ |te janu sakala bibhava basa karahīṁ ||
mohi sama yahu anubhayau na dūjeṁ |sabu pāyaũ raja pāvani pūjeṁ ||
aba abhilāṣu eku mana moreṁ |pūjahi nātha anugraha toreṁ ||
muni prasanna lakhi sahaja sanehū |kaheu naresa rajāyasu dehū ||
El rey dijo: "Escucha, jefe de los sabios. Rama se ha vuelto apto para todo, en todo sentido. Los sirvientes, los ministros y todos los habitantes de la ciudad, ya sean mis enemigos, mis amigos o indiferentes, todos tienen a Rama tan querido como yo; él parece la bendición del Señor misma, encarnada en un cuerpo. Los brahmanes junto con sus familias, oh señor, todos le muestran afecto, igual que a ti. Quienes llevan el polvo de los pies de su guru sobre la cabeza, como si sometieran a su dominio toda prosperidad. Nadie más ha experimentado esto como yo: he obtenido todo adorando el polvo de tus pies santos. Ahora hay un solo deseo en mi corazón: oh señor, que se cumpla por tu gracia. Viendo el afecto natural del rey, el sabio se complació y dijo: "Oh rey, da tu orden."
Doha 3
राजन राउर नामु जसु सब अभिमत दातार।फल अनुगामी महिप मनि मन अभिलाषु तुम्हार।।3।।
rājana rāura nāmu jasu saba abhimata dātāra |phala anugāmī mahipa mani mana abhilāṣu tumhāra ||3||
Oh rey, vuestro nombre y fama son los dadores de todo lo deseado. Oh joya entre los reyes, que se cumpla el deseo de vuestro corazón.
Chaupai 4.1-4
सब बिधि गुरु प्रसन्न जियँ जानी।बोलेउ राउ रहँसि मृदु बानी।।
नाथ रामु करिअहिं जुबराजू।कहिअ कृपा करि करिअ समाजू।।
मोहि अछत यहु होइ उछाहू।लहहिं लोग सब लोचन लाहू।।
प्रभु प्रसाद सिव सबइ निबाहीं।यह लालसा एक मन माहीं।।
पुनि न सोच तनु रहउ कि जाऊ।जेहिं न होइ पाछें पछिताऊ।।
सुनि मुनि दसरथ बचन सुहाए।मंगल मोद मूल मन भाए।।
सुनु नृप जासु बिमुख पछिताहीं।जासु भजन बिनु जरनि न जाहीं।।
भयउ तुम्हार तनय सोइ स्वामी।रामु पुनीत प्रेम अनुगामी।।
saba bidhi guru prasanna jiyã jānī |boleu rāu rahãsi mṛdu bānī ||
nātha rāmu kariahiṁ jubarājū |kahia kṛpā kari karia samājū ||
mohi achata yahu hoi uchāhū |lahahiṁ loga saba locana lāhū ||
prabhu prasāda siva sabai nibāhīṁ |yaha lālasā eka mana māhīṁ ||
puni na soca tanu rahau ki jāū |jehiṁ na hoi pācheṁ pachitāū ||
suni muni dasaratha bacana suhāe |maṁgala moda mūla mana bhāe ||
sunu nṛpa jāsu bimukha pachitāhīṁ |jāsu bhajana binu jarani na jāhīṁ ||
bhayau tumhāra tanaya soi svāmī |rāmu punīta prema anugāmī ||
Sabiendo en su corazón que el guru estaba complacido en todo sentido, el rey habló con palabras suaves, lleno de alegría. "Mi señor, que Rama sea coronado príncipe heredero. Sé bondadoso y dímelo, para que yo haga los preparativos." "Que esta celebración tenga lugar mientras yo aún viva, y que toda la gente obtenga la recompensa plena de sus ojos." "Por la gracia del señor y de Shiva, todo se ha cumplido; solo este deseo permanece en mi mente." "Después no tendré ansiedad sobre si el cuerpo permanece o se va, para que no haya arrepentimiento después." Al escuchar las agradables palabras de Dasharatha, el sabio se deleitó en su corazón; eran la raíz de la bendición y la alegría. "Escucha, oh rey: aquel de quien los infieles se apartan y se arrepienten, y sin adorar a quien el ardor del corazón nunca se va," "ese mismo Señor se ha convertido en tu hijo: Rama, el puro, que sigue el camino del amor."
Doha 4
बेगि बिलंबु न करिअ नृप साजिअ सबुइ समाजु।सुदिन सुमंगलु तबहिं जब रामु होहिं जुबराजु।।4।।
begi bilaṁbu na karia nṛpa sājia sabui samāju |sudina sumaṁgalu tabahiṁ jaba rāmu hohiṁ jubarāju ||4||
No demoréis, oh rey; organizad toda la asamblea. Solo ese es un día propicio y auspicioso cuando Rama se convierte en príncipe heredero.
Chaupai 5.1-4
मुदित महिपति मंदिर आए।सेवक सचिव सुमंत्रु बोलाए।।
कहि जयजीव सीस तिन्ह नाए।भूप सुमंगल बचन सुनाए।।
जौं पाँचहि मत लागै नीका।करहु हरषि हियँ रामहि टीका।।
मंत्री मुदित सुनत प्रिय बानी।अभिमत बिरवँ परेउ जनु पानी।।
बिनती सचिव करहि कर जोरी।जिअहु जगतपति बरिस करोरी।।
जग मंगल भल काजु बिचारा।बेगिअ नाथ न लाइअ बारा।।
नृपहि मोदु सुनि सचिव सुभाषा।बढ़त बौंड़ जनु लही सुसाखा।।
mudita mahipati maṁdira āe |sevaka saciva sumaṁtru bolāe ||
kahi jayajīva sīsa tinha nāe |bhūpa sumaṁgala bacana sunāe ||
jauṁ pā̃cahi mata lāgai nīkā |karahu haraṣi hiyã rāmahi ṭīkā ||
maṁtrī mudita sunata priya bānī |abhimata biravã pareu janu pānī ||
binatī saciva karahi kara jorī |jiahu jagatapati barisa karorī ||
jaga maṁgala bhala kāju bicārā |begia nātha na lāia bārā ||
nṛpahi modu suni saciva subhāṣā |baṛhata bauṁṛa janu lahī susākhā ||
El rey regresó a su palacio lleno de alegría y convocó a sus sirvientes y a su ministro Sumantra. Diciendo "¡Victoria y larga vida!", inclinaron sus cabezas, y el rey les comunicó las más auspiciosas noticias. "Si la propuesta parece buena a los cinco, aplicad con alegría y de todo corazón la marca sagrada en la frente de Rama." El ministro se alegró al oír estas palabras tan queridas, como si hubiera caído agua sobre la joven planta de sus deseos. El ministro presentó su petición con las manos juntas: "Que el señor del mundo viva por diez millones de años." "Has decidido una buena obra que trae bendición al mundo. Apresúrate, señor, y no demores." El rey se regocijó al oír las bellas palabras del ministro, como una enredadera creciente que ha encontrado una rama fuerte.
Doha 5
कहेउ भूप मुनिराज कर जोइ जोइ आयसु होइ।राम राज अभिषेक हित बेगि करहु सोइ सोइ।।5।।
kaheu bhūpa munirāja kara joi joi āyasu hoi |rāma rāja abhiṣeka hita begi karahu soi soi ||5||
El rey dijo: "Todo lo que el jefe de los sabios ordene, háganlo todo sin demora para la consagración de Rama como heredero del reino."
Chaupai 6.1-4
हरषि मुनीस कहेउ मृदु बानी।आनहु सकल सुतीरथ पानी।।
औषध मूल फूल फल पाना।कहे नाम गनि मंगल नाना।।
चामर चरम बसन बहु भाँती।रोम पाट पट अगनित जाती।।
मनिगन मंगल बस्तु अनेका।जो जग जोगु भूप अभिषेका।।
बेद बिदित कहि सकल बिधाना।कहेउ रचहु पुर बिबिध बिताना।।
सफल रसाल पूगफल केरा।रोपहु बीथिन्ह पुर चहुँ फेरा।।
रचहु मंजु मनि चौकें चारू।कहहु बनावन बेगि बजारू।।
पूजहु गनपति गुर कुलदेवा।सब बिधि करहु भूमिसुर सेवा।।
haraṣi munīsa kaheu mṛdu bānī |ānahu sakala sutīratha pānī ||
auṣadha mūla phūla phala pānā |kahe nāma gani maṁgala nānā ||
cāmara carama basana bahu bhā̃tī |roma pāṭa paṭa aganita jātī ||
manigana maṁgala bastu anekā |jo jaga jogu bhūpa abhiṣekā ||
beda bidita kahi sakala bidhānā |kaheu racahu pura bibidha bitānā ||
saphala rasāla pūgaphala kerā |ropahu bīthinha pura cahũ pherā ||
racahu maṁju mani caukeṁ cārū |kahahu banāvana begi bajārū ||
pūjahu ganapati gura kuladevā |saba bidhi karahu bhūmisura sevā ||
El jefe de los sabios, regocijándose, dijo con voz suave: "Traed agua de todos los lugares sagrados. Traed hierbas, raíces, flores, frutos y hojas de betel." Los nombró uno por uno, contando las muchas cosas auspiciosas. Nombró abanicos de cola de yak, pieles y vestidos de muchas clases, e innumerables tipos de tela de lana, pieles y seda. Nombró montones de joyas y muchos otros objetos auspiciosos, todo cuanto en el mundo es apto para la coronación de un rey. Habiendo declarado todos los ritos conocidos por los Vedas, dijo: "Levantad en la ciudad muchas clases de doseles y pabellones. Plantad árboles de mango fructíferos, palmeras de betel y plataneros a lo largo de las calles, en todo el contorno de la ciudad. Adornad hermosas plazas incrustadas de joyas, y mandad que los bazares se decoren rápidamente. Adorad a Ganapati, a vuestro preceptor y a las deidades familiares, y servid a los brahmanes de todas las maneras."
Doha 6
ध्वज पताक तोरन कलस सजहु तुरग रथ नाग।सिर धरि मुनिबर बचन सबु निज निज काजहिं लाग।।6।।
dhvaja patāka torana kalasa sajahu turaga ratha nāga |sira dhari munibara bacana sabu nija nija kājahiṁ lāga ||6||
Izad banderas, estandartes, arcos de triunfo y remates; adornad caballos, carros y elefantes. Llevando en mente las palabras del gran sabio, cada uno se dedicó a su propia tarea.
Chaupai 7.1-4
जो मुनीस जेहि आयसु दीन्हा।सो तेहिं काजु प्रथम जनु कीन्हा।।
बिप्र साधु सुर पूजत राजा।करत राम हित मंगल काजा।।
सुनत राम अभिषेक सुहावा।बाज गहागह अवध बधावा।।
राम सीय तन सगुन जनाए।फरकहिं मंगल अंग सुहाए।।
पुलकि सप्रेम परसपर कहहीं।भरत आगमनु सूचक अहहीं।।
भए बहुत दिन अति अवसेरी।सगुन प्रतीति भेंट प्रिय केरी।।
भरत सरिस प्रिय को जग माहीं।इहइ सगुन फलु दूसर नाहीं।।
रामहि बंधु सोच दिन राती।अंडन्हि कमठ हृदउ जेहि भाँती।।
jo munīsa jehi āyasu dīnhā |so tehiṁ kāju prathama janu kīnhā ||
bipra sādhu sura pūjata rājā |karata rāma hita maṁgala kājā ||
sunata rāma abhiṣeka suhāvā |bāja gahāgaha avadha badhāvā ||
rāma sīya tana saguna janāe |pharakahiṁ maṁgala aṁga suhāe ||
pulaki saprema parasapara kahahīṁ |bharata āgamanu sūcaka ahahīṁ ||
bhae bahuta dina ati avaserī |saguna pratīti bheṁṭa priya kerī ||
bharata sarisa priya ko jaga māhīṁ |ihai saguna phalu dūsara nāhīṁ ||
rāmahi baṁdhu soca dina rātī |aṁḍanhi kamaṭha hṛdau jehi bhā̃tī ||
Cualquier mandato que el señor de los sabios dio a alguien, esa misma tarea realizó primero que todo. El rey adora a brahmanes, santos y dioses, y realiza acciones que traen bienestar y beneficio a Rama. Al escuchar la auspiciosa consagración de Rama, Ayodhya se llenó de los sonidos de instrumentos y gran regocijo. Los cuerpos de Rama y Sita mostraron signos auspiciosos; sus hermosos miembros temblaron con buenos presagios. Estremecidos de amor, se hablaban entre sí; estos eran indicios de la llegada de Bharata. Habían pasado muchos días en gran expectativa; los signos daban seguridad de un encuentro con el amado. No hay nadie en el mundo tan querido como Bharata; este es el fruto de los signos, y no hay otro. Rama piensa en su hermano día y noche, así como una tortuga cuida sus huevos dentro de su corazón.
Doha 7
एहि अवसर मंगलु परम सुनि रहँसेउ रनिवासु।सोभत लखि बिधु बढ़त जनु बारिधि बीचि बिलासु।।7।।
ehi avasara maṁgalu parama suni rahãseu ranivāsu |sobhata lakhi bidhu baṛhata janu bāridhi bīci bilāsu ||7||
En este momento, al escuchar la noticia sumamente auspiciosa, la casa real se llenó de júbilo, luciendo tan hermosa como el juego de las olas del océano que crecen al ver salir la luna llena.
Chaupai 8.1-4
प्रथम जाइ जिन्ह बचन सुनाए।भूषन बसन भूरि तिन्ह पाए।।
प्रेम पुलकि तन मन अनुरागीं।मंगल कलस सजन सब लागीं।।
चौकें चारु सुमित्राँ पुरी।मनिमय बिबिध भाँति अति रुरी।।
आनँद मगन राम महतारी।दिए दान बहु बिप्र हँकारी।।
पूजीं ग्रामदेबि सुर नागा।कहेउ बहोरि देन बलिभागा।।
जेहि बिधि होइ राम कल्यानू।देहु दया करि सो बरदानू।।
गावहिं मंगल कोकिलबयनीं।बिधुबदनीं मृगसावकनयनीं।।
prathama jāi jinha bacana sunāe |bhūṣana basana bhūri tinha pāe ||
prema pulaki tana mana anurāgīṁ |maṁgala kalasa sajana saba lāgīṁ ||
caukeṁ cāru sumitrā̃ purī |manimaya bibidha bhā̃ti ati rurī ||
ānãda magana rāma mahatārī |die dāna bahu bipra hãkārī ||
pūjīṁ grāmadebi sura nāgā |kaheu bahori dena balibhāgā ||
jehi bidhi hoi rāma kalyānū |dehu dayā kari so baradānū ||
gāvahiṁ maṁgala kokilabayanīṁ |bidhubadanīṁ mṛgasāvakanayanīṁ ||
Aquellos que primero fueron y trajeron la noticia recibieron abundantes ornamentos y vestidos. Con los cuerpos estremecidos de amor y los corazones llenos de devoción, las mujeres todas se dedicaron a preparar los auspiciosos cántaros de agua. Sumitra llenó hermosos cuadrados rituales, hechos de gemas de muchas clases, sumamente encantadores. La madre de Rama, inmersa en alegría, convocó a los brahmanes y les dio muchos regalos. Adoró a la diosa del pueblo, a los dioses y a los nagas, y les prometió ofrendas a cambio. Ella oró: «Concédedme con misericordia aquella bendición por la cual Rama pueda prosperar.» Mujeres con voces como el cuco, rostros como la luna y ojos como los de los cervatos cantaron canciones auspiciosas.
Doha 8
राम राज अभिषेकु सुनि हियँ हरषे नर नारि।लगे सुमंगल सजन सब बिधि अनुकूल बिचारि।।8।।
rāma rāja abhiṣeku suni hiyã haraṣe nara nāri |lage sumaṁgala sajana saba bidhi anukūla bicāri ||8||
Al escuchar sobre la consagración real de Rama, hombres y mujeres se regocijaron en sus corazones; todas las personas virtuosas comenzaron celebraciones auspiciosas, considerando lo que era favorable en todos los aspectos.
Chaupai 9.1-4
तब नरनाहँ बसिष्ठु बोलाए।रामधाम सिख देन पठाए।।
गुर आगमनु सुनत रघुनाथा।द्वार आइ पद नायउ माथा।।
सादर अरघ देइ घर आने।सोरह भाँति पूजि सनमाने।।
गहे चरन सिय सहित बहोरी।बोले रामु कमल कर जोरी।।
सेवक सदन स्वामि आगमनू।मंगल मूल अमंगल दमनू।।
तदपि उचित जनु बोलि सप्रीती।पठइअ काज नाथ असि नीती।।
प्रभुता तजि प्रभु कीन्ह सनेहू।भयउ पुनीत आजु यहु गेहू।।
आयसु होइ सो करौं गोसाई।सेवक लहइ स्वामि सेवकाई।।
taba naranāhã basiṣṭhu bolāe |rāmadhāma sikha dena paṭhāe ||
gura āgamanu sunata raghunāthā |dvāra āi pada nāyau māthā ||
sādara aragha dei ghara āne |soraha bhā̃ti pūji sanamāne ||
gahe carana siya sahita bahorī |bole rāmu kamala kara jorī ||
sevaka sadana svāmi āgamanū |maṁgala mūla amaṁgala damanū ||
tadapi ucita janu boli saprītī |paṭhaia kāja nātha asi nītī ||
prabhutā taji prabhu kīnha sanehū |bhayau punīta āju yahu gehū ||
āyasu hoi so karauṁ gosāī |sevaka lahai svāmi sevakāī ||
Entonces el rey mandó llamar a Vasishtha y lo envió a la casa de Rama para darle instrucción. Al oír de la llegada del guru, Rama, el Señor de los Raghus, fue a la puerta y inclinó su cabeza a sus pies. Con reverencia le ofreció agua de bienvenida y lo condujo a la casa, y lo honró adorándolo con las dieciséis ofrendas. Luego él y Sita juntos le tomaron los pies, y Rama habló con sus manos de loto plegadas. Cuando un amo viene a la casa de su siervo, es la raíz de toda bendición y el que somete toda desgracia. Con todo, habría sido lo adecuado, mi señor, llamar a su siervo con afecto y enviarlo al recado; tal es la regla de conducta. Pero usted ha dejado de lado su señorío y me ha mostrado amor, y así esta casa se ha vuelto sagrada hoy. Cualquier orden que dé, mi amo, la cumpliré; pues un siervo obtiene la recompensa del servicio cuando sirve a su señor.
Doha 9
सुनि सनेह साने बचन मुनि रघुबरहि प्रसंस।राम कस न तुम्ह कहहु अस हंस बंस अवतंस।।9।।
suni saneha sāne bacana muni raghubarahi prasaṁsa |rāma kasa na tumha kahahu asa haṁsa baṁsa avataṁsa ||9||
Escuchando estas palabras impregnadas de afecto, el sabio alabó a Rama, el mejor de los Raghus: «Rama, ¿por qué no hablarías así? Tú eres el ornamento del linaje del Sol, que es como un cisne.»
Inside Prakarana 1
The dialogue
- Listenerमानस-पाठक/‘मन’ (श्रवणकर्ता-साधक)
Frequently Asked Questions
परंपरा में अयोध्या काण्ड के ‘अभिषेक-मंगल’ प्रसंग का पाठ गृह-शांति, राज्य/कार्य-सिद्धि, तथा गुरु-आज्ञा के प्रति दृढ़ता देने वाला माना जाता है; विशेषतः ‘मंगल’ और ‘धर्म-निश्चय’ की बुद्धि जाग्रत होती है—जो आगे के वनवास-त्याग को समझने की पात्रता बनती है।
अभिषेक/मंगल-प्रसंग में कई रामानंदी परंपराओं में ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ या ‘राम राम’ नाम-जप को समपुट रूप में जोड़ा जाता है; शिव-वंदना के संदर्भ में कुछ पाठ-परंपराएँ ‘ॐ नमः शिवाय’ का संक्षिप्त समपुट भी रखती हैं (स्थानीय/सम्प्रदायानुसार भेद)।
Ask anything about Prakarana 1 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.
