Prakarana 1
यह सोपान ‘राजधर्म बनाम प्रेमधर्म’ के द्वंद्व को साधना-पथ में रूपान्तरित करता है: बाह्य अभिषेक (सामाजिक-राजकीय प्रतिष्ठा) से भीतर के अभिषेक (त्याग, समत्व, आज्ञापालन) की ओर चढ़ाई। अयोध्या—‘अयोध्या’ (अ-युद्ध) प्रतीक है उस अंतःपुर की जहाँ इच्छा/लोभ के साथ युद्ध नहीं, बल्कि विवेक से शमन होता है। इस काण्ड में राम का युवराज-टीका प्रस्ताव भक्ति के लिए ‘मंगल’ है, पर वही मंगल आगे चलकर वैराग्य की कसौटी बनता है। अतः यह चरण साधक को सिखाता है कि ईश्वर-सान्निध्य का शिखर राजसुख नहीं, गुरु-वचन, पितृ-वचन और लोक-कल्याण के लिए स्वेच्छा से कष्ट स्वीकार करना है—यही मुक्ति की सीढ़ी का निर्णायक पायदान है।
ଅଯୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ପ୍ରଧାନ ରସ କରୁଣ, କିନ୍ତୁ ତାହାର ଉତ୍ସ କେବଳ ଶୋକ ନୁହେଁ—ଧର୍ମର କଠୋରତା ଓ ପ୍ରେମର କୋମଳତାର ଘର୍ଷଣରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ‘ଧର୍ମ-କରୁଣା’ ଅଟେ। ପ୍ରସ୍ତୁତ ଖଣ୍ଡରେ ମଙ୍ଗଳାଚରଣ (ଶଙ୍କର-ବନ୍ଦନା, ରଘୁନନ୍ଦନ-ମୁଖଶ୍ରୀ, ରାମଙ୍କ ଧନୁର୍ଧର ରୂପ) ପରେ ନଗର-ବୈଭବ ଓ ଲୋକ-ହର୍ଷର ବିସ୍ତାର ଆସେ: ‘ନିତ ନବ ମଙ୍ଗଳ’ ଓ ‘ସୁକୃତ ମେଘ’ ପରି ଉପମା ଅଯୋଧ୍ୟାକୁ ପୁଣ୍ୟ-ସମୃଦ୍ଧ ମାନସ-ପ୍ରଦେଶ କରି ତୋଳେ। ପଛେ କଥା-ଧୁରୀ ତୁରନ୍ତ ‘ଯୁବରାଜ’ ନିଷ୍ପତ୍ତିରେ ଟିକିଯାଏ—ଦଶରଥଙ୍କ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା-ବୋଧ (ଶ୍ୱେତ କେଶ) ଓ ଗୁରୁ-ଆଜ୍ଞା-ପ୍ରାପ୍ତି। ଏହି ଗଠନ ଜାଣିଶୁଣି ‘ଉତ୍ସବ’କୁ ‘ବୈରାଗ୍ୟ-ବୀଜ’ ସହିତ ରଖେ: ଅଭିଷେକ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଯେତେ ଭବ୍ୟ, ସେତେଇ ଆଗାମୀ ତ୍ୟାଗର ପୃଷ୍ଠଭୂମି ଗଭୀର। ତୁଳସୀ ଏଠାରେ ସଗୁଣ-ଲୀଳା (ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ)କୁ ନିର୍ଗୁଣ-ସତ୍ୟ (ଅନାସକ୍ତି, ଆଜ୍ଞାପାଳନ, ସମତ୍ୱ) ଦିଗକୁ ମୋଡ଼ନ୍ତି—ଏହିଏ କାଣ୍ଡ-ସ୍ଥିତିଯୋଗର ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ସ୍ଥାନ।
Verses
ଶ୍ଳୋକ 1-3
यस्याङ्के च विभाति भूधरसुता देवापगा मस्तकेभाले बालविधुर्गले च गरलं यस्योरसि व्यालराट्।सोऽयं भूतिविभूषणः सुरवरः सर्वाधिपः सर्वदाशर्वः सर्वगतः शिवः शशिनिभः श्रीशङ्करः पातु माम्।।1।।
प्रसन्नतां या न गताभिषेकतस्तथा न मम्ले वनवासदुःखतः।मुखाम्बुजश्री रघुनन्दनस्य मे सदास्तु सा मञ्जुलमंगलप्रदा।।2।।
नीलाम्बुजश्यामलकोमलाङ्गं सीतासमारोपितवामभागम्।पाणौ महासायकचारुचापं नमामि रामं रघुवंशनाथम्।।3।।
yasyāṅke ca vibhāti bhūdharasutā devāpagā mastakebhāle bālavidhurgale ca garalaṁ yasyorasi vyālarāṭ |so'yaṁ bhūtivibhūṣaṇaḥ suravaraḥ sarvādhipaḥ sarvadāśarvaḥ sarvagataḥ śivaḥ śaśinibhaḥ śrīśaṅkaraḥ pātu mām ||1||
prasannatāṁ yā na gatābhiṣekatastathā na mamle vanavāsaduḥkhataḥ |mukhāmbujaśrī raghunandanasya me sadāstu sā mañjulamaṁgalapradā ||2||
nīlāmbujaśyāmalakomalāṅgaṁ sītāsamāropitavāmabhāgam |pāṇau mahāsāyakacārucāpaṁ namāmi rāmaṁ raghuvaṁśanātham ||3||
ଯାହାଙ୍କ ଅଙ୍କରେ ଭୂଧରସୁତା ଶୋଭା ପାଆନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କ ମସ୍ତକରେ ଦେବପଗା, ଭାଳରେ ବାଳବିଧୁ, କଣ୍ଠରେ ଗରଳ ଏବଂ ବକ୍ଷରେ ବ୍ୟାଳରାଟ୍ ବିରାଜିତ: ସେ ଭସ୍ମରେ ବିଭୂଷିତ, ସୁରବର, ସର୍ବାଧିପ, ଶର୍ବ, ସର୍ବଗତ, ଶିବ, ଶଶିନିଭ, ଶ୍ରୀଶଙ୍କର ସଦା ମୋତେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ରଘୁନନ୍ଦନଙ୍କ କମଳମୁଖର ଶୋଭା ଅଭିଷେକର ବାର୍ତ୍ତାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇନଥିଲା, ବନବାସର ଦୁଃଖରେ ମ୍ଲାନ ହୋଇନଥିଲା। ସେହି ଶୋଭା ସଦା ମୋତେ ମଞ୍ଜୁଳ ମଙ୍ଗଳ ପ୍ରଦାନ କରୁ। ନୀଳାମ୍ବୁଜ ପରି ଶ୍ୟାମଳ କୋମଳାଙ୍ଗ, ଯାହାଙ୍କ ବାମଭାଗରେ ସୀତା ସମାରୋପିତା, ଏବଂ ଯାହାଙ୍କ ପାଣିରେ ମହାସାୟକ ଓ ଚାରୁଚାପ, ସେ ରଘୁବଂଶନାଥ ରାମଙ୍କୁ ମୁଁ ପ୍ରଣାମ କରେ।
ଦୋହା
श्रीगुरु चरन सरोज रज निज मनु मुकुरु सुधारि।बरनउँ रघुबर बिमल जसु जो दायकु फल चारि।।
śrīguru carana saroja raja nija manu mukuru sudhāri |baranaũ raghubara bimala jasu jo dāyaku phala cāri ||
ଶ୍ରୀଗୁରୁଙ୍କ ଚରଣକମଳର ରଜରେ ନିଜ ମନର ଦର୍ପଣ ପରିଷ୍କାର କରି, ରଘୁବରଙ୍କ ନିର୍ମଳ ଯଶ ବର୍ଣ୍ଣନା କରେ, ଯାହା ଚାରି ଫଳ ପ୍ରଦାନ କରେ।
ଚୌପାଈ 1.1-4
जब तें रामु ब्याहि घर आए।नित नव मंगल मोद बधाए।।
भुवन चारिदस भूधर भारी।सुकृत मेघ बरषहि सुख बारी।।
रिधि सिधि संपति नदीं सुहाई।उमगि अवध अंबुधि कहुँ आई।।
मनिगन पुर नर नारि सुजाती।सुचि अमोल सुंदर सब भाँती।।
कहि न जाइ कछु नगर बिभूती।जनु एतनिअ बिरंचि करतूती।।
सब बिधि सब पुर लोग सुखारी।रामचंद मुख चंदु निहारी।।
मुदित मातु सब सखीं सहेली।फलित बिलोकि मनोरथ बेली।।
राम रूपु गुनसीलु सुभाऊ।प्रमुदित होइ देखि सुनि राऊ।।
jaba teṁ rāmu byāhi ghara āe |nita nava maṁgala moda badhāe ||
bhuvana cāridasa bhūdhara bhārī |sukṛta megha baraṣahi sukha bārī ||
ridhi sidhi saṁpati nadīṁ suhāī |umagi avadha aṁbudhi kahũ āī ||
manigana pura nara nāri sujātī |suci amola suṁdara saba bhā̃tī ||
kahi na jāi kachu nagara bibhūtī |janu etania biraṁci karatūtī ||
saba bidhi saba pura loga sukhārī |rāmacaṁda mukha caṁdu nihārī ||
mudita mātu saba sakhīṁ sahelī |phalita biloki manoratha belī ||
rāma rūpu gunasīlu subhāū |pramudita hoi dekhi suni rāū ||
ଯେବେଠୁରୁ ରାମ ବିବାହ କରି ଘରକୁ ଫେରିଲେ, ସେବେଠୁରୁ ଅୟୋଧ୍ୟାରେ ପ୍ରତିଦିନ ନୂଆ ଉତ୍ସବ, ଆନନ୍ଦ ଓ ବନ୍ଦନା ହେବାକୁ ଲାଗିଲା। ଚଉଦ ଭୁବନ ଭାରୀ ପର୍ବତ ପରି ହେଲେ, ଆଉ ପୁଣ୍ୟର ମେଘ ସେଥିରେ ସୁଖର ଜଳ ବର୍ଷଣ କଲେ। ଋଦ୍ଧି, ସିଦ୍ଧି ଓ ସମ୍ପଦ ସୁନ୍ଦର ନଦୀ ପରି ଉଛଳି ଅୟୋଧ୍ୟା ସମୁଦ୍ରକୁ ଆସିଲେ। ନଗରର ନର-ନାରୀ, ସୁଜାତ, ସମସ୍ତେ ରତ୍ନ ପରି: ପବିତ୍ର, ଅମୂଲ୍ୟ ଓ ସର୍ବପ୍ରକାରେ ସୁନ୍ଦର। ନଗରର ବିଭୂତି କିଛି କହି ବୁଝାଯାଇ ପାରେ ନାହିଁ, ଯେନ ଏତିକି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି। ସର୍ବପ୍ରକାରେ ନଗରର ସମସ୍ତ ଲୋକ ସୁଖୀ, ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ମୁଖ ଦର୍ଶନ କରି। ସମସ୍ତ ମାତା, ସଖୀ ଓ ସଙ୍ଗିନୀମାନଙ୍କ ସହିତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ମନୋରଥର ଲତା ଫଳିତ ଦେଖି। ରାଜା ରାମଙ୍କ ରୂପ, ଗୁଣ, ଶୀଳ ଓ ସ୍ୱଭାବ ଦେଖି ଓ ଶୁଣି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।
ଦୋହା 1
सब कें उर अभिलाषु अस कहहिं मनाइ महेसु।आप अछत जुबराज पद रामहि देउ नरेसु।।1।।
saba keṁ ura abhilāṣu asa kahahiṁ manāi mahesu |āpa achata jubarāja pada rāmahi deu naresu ||1||
ସମସ୍ତଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଏହି ଏକ ଅଭିଳାଷ ଥିଲା, ଏବଂ ସେମାନେ ମହେଶଙ୍କୁ ମନାଇ କହିଲେ: ରାଜା ନିଜେ ଜୀବିତ ଥାଇ ରାମଙ୍କୁ ଯୁବରାଜ ପଦ ଦିଅନ୍ତୁ।
ଚୌପାଈ 2.1-4
एक समय सब सहित समाजा।राजसभाँ रघुराजु बिराजा।।
सकल सुकृत मूरति नरनाहू।राम सुजसु सुनि अतिहि उछाहू।।
नृप सब रहहिं कृपा अभिलाषें।लोकप करहिं प्रीति रुख राखें।।
तिभुवन तीनि काल जग माहीं।भूरि भाग दसरथ सम नाहीं।।
मंगलमूल रामु सुत जासू।जो कछु कहिज थोर सबु तासू।।
रायँ सुभायँ मुकुरु कर लीन्हा।बदनु बिलोकि मुकुट सम कीन्हा।।
श्रवन समीप भए सित केसा।मनहुँ जरठपनु अस उपदेसा।।
नृप जुबराज राम कहुँ देहू।जीवन जनम लाहु किन लेहू।।
eka samaya saba sahita samājā |rājasabhā̃ raghurāju birājā ||
sakala sukṛta mūrati naranāhū |rāma sujasu suni atihi uchāhū ||
nṛpa saba rahahiṁ kṛpā abhilāṣeṁ |lokapa karahiṁ prīti rukha rākheṁ ||
tibhuvana tīni kāla jaga māhīṁ |bhūri bhāga dasaratha sama nāhīṁ ||
maṁgalamūla rāmu suta jāsū |jo kachu kahija thora sabu tāsū ||
rāyã subhāyã mukuru kara līnhā |badanu biloki mukuṭa sama kīnhā ||
śravana samīpa bhae sita kesā |manahũ jaraṭhapanu asa upadesā ||
nṛpa jubarāja rāma kahũ dehū |jīvana janama lāhu kina lehū ||
ଏକଦିନ ରଘୁରାଜ ସଭାସମେତ ରାଜସଭାରେ ବିରାଜମାନ ହେଲେ। ନରେଶ ସକଳ ସୁକୃତର ମୂର୍ତ୍ତି, ରାମଙ୍କ ଶୁଭ ଯଶ ଶୁଣି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଲ୍ଲାସରେ ପରିପୂର୍ଣ ହେଲେ। ସମସ୍ତ ରାଜା ତାଙ୍କ କୃପାଲାଭର ଆଶାରେ ନିକଟରେ ରହନ୍ତି, ଲୋକପାଳମାନେ ପ୍ରୀତି ପ୍ରଦର୍ଶନ କରି ଅନୁକୂଳ ମୁଖ ରଖନ୍ତି। ତ୍ରିଭୁବନରେ ଓ ତ୍ରିକାଳରେ ଜଗତରେ ଦଶରଥ ସମାନ ଭାଗ୍ୟବାନ ଆଉ କେହି ନାହାଁନ୍ତି। ଯାହାଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାମ, ଯିଏ ସର୍ବମଙ୍ଗଳର ମୂଳ, ତାଙ୍କ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଯାହା କିଛି କୁହାଯାଏ ତାହା ସବୁ ଅଳ୍ପ। ରାଜା ସ୍ୱାଭାବିକଭାବେ ହାତରେ ଆଇନା ନେଲେ, ମୁଖମଣ୍ଡଳ ଦର୍ଶନ କରି ମୁକୁଟ ସଂଶୋଧନ କଲେ। କର୍ଣ୍ଣ ନିକଟରେ ଶ୍ୱେତକେଶ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା, ଯେମିତି ବାର୍ଧକ୍ୟ ଏହି ଉପଦେଶ ଦେଉଛି: "ହେ ରାଜନ୍, ରାମଙ୍କୁ ଯୁବରାଜ ପଦ ଦିଅ, ଜୀବନ ଓ ଜନ୍ମର ଲାଭ କାହିଁକି ଗ୍ରହଣ କର ନାହିଁ?"
ଦୋହା 2
यह बिचारु उर आनि नृप सुदिनु सुअवसरु पाइ।प्रेम पुलकि तन मुदित मन गुरहि सुनायउ जाइ।।2।।
yaha bicāru ura āni nṛpa sudinu suavasaru pāi |prema pulaki tana mudita mana gurahi sunāyau jāi ||2||
ଏହି ବିଚାର ହୃଦୟକୁ ଆଣି ରାଜା ଶୁଭ ଦିନ ଓ ଶୁଭ ଅବସର ପାଇ, ପ୍ରେମରେ ଶରୀର ପୁଳକିତ ଓ ଆନନ୍ଦିତ ମନରେ ଗୁରୁଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ତାଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ।
ଚୌପାଈ 3.1-4
कहइ भुआलु सुनिअ मुनिनायक।भए राम सब बिधि सब लायक।।
सेवक सचिव सकल पुरबासी।जे हमारे अरि मित्र उदासी।।
सबहि रामु प्रिय जेहि बिधि मोही।प्रभु असीस जनु तनु धरि सोही।।
बिप्र सहित परिवार गोसाईं।करहिं छोहु सब रौरिहि नाई।।
जे गुर चरन रेनु सिर धरहीं।ते जनु सकल बिभव बस करहीं।।
मोहि सम यहु अनुभयउ न दूजें।सबु पायउँ रज पावनि पूजें।।
अब अभिलाषु एकु मन मोरें।पूजहि नाथ अनुग्रह तोरें।।
मुनि प्रसन्न लखि सहज सनेहू।कहेउ नरेस रजायसु देहू।।
kahai bhuālu sunia munināyaka |bhae rāma saba bidhi saba lāyaka ||
sevaka saciva sakala purabāsī |je hamāre ari mitra udāsī ||
sabahi rāmu priya jehi bidhi mohī |prabhu asīsa janu tanu dhari sohī ||
bipra sahita parivāra gosāīṁ |karahiṁ chohu saba raurihi nāī ||
je gura carana renu sira dharahīṁ |te janu sakala bibhava basa karahīṁ ||
mohi sama yahu anubhayau na dūjeṁ |sabu pāyaũ raja pāvani pūjeṁ ||
aba abhilāṣu eku mana moreṁ |pūjahi nātha anugraha toreṁ ||
muni prasanna lakhi sahaja sanehū |kaheu naresa rajāyasu dehū ||
ରାଜା କହିଲେ: ଶୁଣନ୍ତୁ, ମୁନିମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ରାମ ସବୁ ବିଧିରେ ସବୁ କିଛିର ଯୋଗ୍ୟ ହୋଇଛନ୍ତି। ସେବକ, ସଚିବ ଏବଂ ନଗରର ସମସ୍ତ ବାସିନ୍ଦା, ଯାହାକେ ମୋର ଶତ୍ରୁ, ମିତ୍ର କିମ୍ବା ଉଦାସୀନ। ସମସ୍ତେ ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ ମଣନ୍ତି, ଯେପରି ସେ ମୋର ପ୍ରିୟ; ସେ ଯେନ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ସ୍ୱୟଂ ଦେହ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସେମାନଙ୍କ ପରିବାର ସହିତ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ନେହ ଦେଖାନ୍ତି, ଯେପରି ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖାନ୍ତି। ଯାହାମାନେ ଗୁରୁଙ୍କ ଚରଣର ଧୂଳି ମସ୍ତକରେ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଯେନ ସମସ୍ତ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟକୁ ବଶୀଭୂତ କରନ୍ତି। ଅନ୍ୟ କେହି ଏହି ଅନୁଭବ କରିନାହିଁ ଯେପରି ମୁଁ କରିଛି; ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ପବିତ୍ର ଚରଣର ଧୂଳି ପୂଜା କରି ସବୁ ପାଇଛି। ଏବେ ମୋ ମନରେ ଗୋଟିଏ ପ୍ରତ୍ୟାଶା, ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରୁ ତାହା ପୂର୍ଣ ହେବ। ରାଜାଙ୍କ ସ୍ୱାଭାବିକ ସ୍ନେହ ଦେଖି ମୁନି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ଏବଂ କହିଲେ: ହେ ରାଜା, ଆଜ୍ଞା ଦିଅନ୍ତୁ।
ଦୋହା 3
राजन राउर नामु जसु सब अभिमत दातार।फल अनुगामी महिप मनि मन अभिलाषु तुम्हार।।3।।
rājana rāura nāmu jasu saba abhimata dātāra |phala anugāmī mahipa mani mana abhilāṣu tumhāra ||3||
ହେ ରାଜନ, ଆପଣଙ୍କ ନାମ ଓ ଯଶ ସମସ୍ତ ବାଞ୍ଛିତ ବସ୍ତୁର ଦାତା। ହେ ରାଜରତ୍ନ, ଆପଣଙ୍କ ମନର ଅଭିଲାଷ ଅନୁସରଣ କରି ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
ଚୌପାଈ 4.1-4
सब बिधि गुरु प्रसन्न जियँ जानी।बोलेउ राउ रहँसि मृदु बानी।।
नाथ रामु करिअहिं जुबराजू।कहिअ कृपा करि करिअ समाजू।।
मोहि अछत यहु होइ उछाहू।लहहिं लोग सब लोचन लाहू।।
प्रभु प्रसाद सिव सबइ निबाहीं।यह लालसा एक मन माहीं।।
पुनि न सोच तनु रहउ कि जाऊ।जेहिं न होइ पाछें पछिताऊ।।
सुनि मुनि दसरथ बचन सुहाए।मंगल मोद मूल मन भाए।।
सुनु नृप जासु बिमुख पछिताहीं।जासु भजन बिनु जरनि न जाहीं।।
भयउ तुम्हार तनय सोइ स्वामी।रामु पुनीत प्रेम अनुगामी।।
saba bidhi guru prasanna jiyã jānī |boleu rāu rahãsi mṛdu bānī ||
nātha rāmu kariahiṁ jubarājū |kahia kṛpā kari karia samājū ||
mohi achata yahu hoi uchāhū |lahahiṁ loga saba locana lāhū ||
prabhu prasāda siva sabai nibāhīṁ |yaha lālasā eka mana māhīṁ ||
puni na soca tanu rahau ki jāū |jehiṁ na hoi pācheṁ pachitāū ||
suni muni dasaratha bacana suhāe |maṁgala moda mūla mana bhāe ||
sunu nṛpa jāsu bimukha pachitāhīṁ |jāsu bhajana binu jarani na jāhīṁ ||
bhayau tumhāra tanaya soi svāmī |rāmu punīta prema anugāmī ||
ସବୁ ପ୍ରକାରେ ଗୁରୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ବୋଲି ମନରେ ଜାଣି ରାଜା ହସି କୋମଳ ବାଣୀରେ କଥା କହିଲେ। "ନାଥ, ରାମଙ୍କୁ ଯୁବରାଜ କରନ୍ତୁ। କୃପା କରି ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ, ଯେମିତି ମୁଁ ଆୟୋଜନ କରିପାରିବି।" "ମୁଁ ଯେତେବେଳେ ଜୀବିତ ଅଛି, ଏହି ଉତ୍ସବ ହେଉ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଆଖିର ଲାଭ ପାଆନ୍ତୁ।" "ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ଓ ଶିବଙ୍କ କୃପାରେ ସବୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି, କେବଳ ଏହି ଏକ ଲାଳସା ମୋର ମନରେ ଅଛି।" "ତାପରେ ମୋର ଚିନ୍ତା ରହିବ ନାହିଁ ଶରୀର ରହେ କି ଯାଏ, ଯେମିତି ପରେ କୌଣସି ଅନୁଶୋଚନା ନହୁଏ।" ଦଶରଥଙ୍କ ମଧୁର ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ମୁନିଙ୍କ ମନ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଗଲା, ସେଗୁଡ଼ିକ ମଙ୍ଗଳ ଓ ଆନନ୍ଦର ମୂଳ। "ଶୁଣ ରାଜନ, ଯାହାଙ୍କଠାରୁ ବିମୁଖମାନେ ଫେରିଯାଆନ୍ତି ଓ ଅନୁଶୋଚନା କରନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କ ଭଜନ ବିନା ହୃଦୟର ଜଳନ ଦୂର ହୁଏ ନାହିଁ, "ସେହି ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ହିଁ ତୋର ପୁତ୍ର ହୋଇଛନ୍ତି: ରାମ, ପବିତ୍ର, ପ୍ରେମର ଅନୁଗାମୀ।"
ଦୋହା 4
बेगि बिलंबु न करिअ नृप साजिअ सबुइ समाजु।सुदिन सुमंगलु तबहिं जब रामु होहिं जुबराजु।।4।।
begi bilaṁbu na karia nṛpa sājia sabui samāju |sudina sumaṁgalu tabahiṁ jaba rāmu hohiṁ jubarāju ||4||
ହେ ରାଜା, ଶୀଘ୍ର କରନ୍ତୁ, ବିଳମ୍ବ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ; ସମସ୍ତ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଏକାଥରେ ସାଜି ଦିଅନ୍ତୁ। ସେହି ଦିନ ହେବ ଶୁଭ ଦିନ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମଙ୍ଗଳମୟ, ଯେବେ ରାମ ଯୁବରାଜ ହେବେ।
ଚୌପାଈ 5.1-4
मुदित महिपति मंदिर आए।सेवक सचिव सुमंत्रु बोलाए।।
कहि जयजीव सीस तिन्ह नाए।भूप सुमंगल बचन सुनाए।।
जौं पाँचहि मत लागै नीका।करहु हरषि हियँ रामहि टीका।।
मंत्री मुदित सुनत प्रिय बानी।अभिमत बिरवँ परेउ जनु पानी।।
बिनती सचिव करहि कर जोरी।जिअहु जगतपति बरिस करोरी।।
जग मंगल भल काजु बिचारा।बेगिअ नाथ न लाइअ बारा।।
नृपहि मोदु सुनि सचिव सुभाषा।बढ़त बौंड़ जनु लही सुसाखा।।
mudita mahipati maṁdira āe |sevaka saciva sumaṁtru bolāe ||
kahi jayajīva sīsa tinha nāe |bhūpa sumaṁgala bacana sunāe ||
jauṁ pā̃cahi mata lāgai nīkā |karahu haraṣi hiyã rāmahi ṭīkā ||
maṁtrī mudita sunata priya bānī |abhimata biravã pareu janu pānī ||
binatī saciva karahi kara jorī |jiahu jagatapati barisa karorī ||
jaga maṁgala bhala kāju bicārā |begia nātha na lāia bārā ||
nṛpahi modu suni saciva subhāṣā |baṛhata bauṁṛa janu lahī susākhā ||
ଆନନ୍ଦରେ ରାଜା ପ୍ରାସାଦକୁ ଆସିଲେ, ସେବକ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ ଡାକିଲେ। "ଜୟ ହୁଅ, ଦୀର୍ଘଜୀବୀ ହୁଅ" ବୋଲି ସେମାନେ ମସ୍ତକ ନତ କଲେ, ରାଜା ଅତି ଶୁଭ ସମ୍ବାଦ ଶୁଣାଇଲେ। "ଯଦି ପାଞ୍ଚଙ୍କ ମତ ଉତ୍ତମ ଲାଗେ, ତେବେ ଆନନ୍ଦରେ ହୃଦୟରୁ ରାମଙ୍କ କପାଳରେ ଟିକା ଲଗାଅ।" ମନ୍ତ୍ରୀ ଏହି ପ୍ରିୟ ବାଣୀ ଶୁଣି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ଯେନ ତାଙ୍କ ଅଭିଳାଷର ଚାରାଗଛରେ ଜଳ ପଡିଲ। ମନ୍ତ୍ରୀ ହାତ ଜୋଡି ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ: "ଜଗତର ସ୍ୱାମୀ, ଆପଣ କୋଟି କୋଟି ବର୍ଷ ବଞ୍ଚନ୍ତୁ।" "ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ ନିମନ୍ତେ ଉତ୍ତମ କାର୍ଯ୍ୟ ଆପଣ ବିଚାର କରିଛନ୍ତି। ଶୀଘ୍ର କରନ୍ତୁ, ନାଥ, ବିଳମ୍ବ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।" ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ସୁନ୍ଦର କଥା ଶୁଣି ରାଜା ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ଯେନ ବର୍ଧିତ ଲତା ଶାଖା ପାଇଲ।
ଦୋହା 5
कहेउ भूप मुनिराज कर जोइ जोइ आयसु होइ।राम राज अभिषेक हित बेगि करहु सोइ सोइ।।5।।
kaheu bhūpa munirāja kara joi joi āyasu hoi |rāma rāja abhiṣeka hita begi karahu soi soi ||5||
ରାଜା କହିଲେ: ମୁନିରାଜ ଯାହା ଯାହା ଆଜ୍ଞା ଦିଅନ୍ତି, ରାମଙ୍କ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ନିମିତ୍ତ ଶୀଘ୍ର ତାହା ତାହା କର।
ଚୌପାଈ 6.1-4
हरषि मुनीस कहेउ मृदु बानी।आनहु सकल सुतीरथ पानी।।
औषध मूल फूल फल पाना।कहे नाम गनि मंगल नाना।।
चामर चरम बसन बहु भाँती।रोम पाट पट अगनित जाती।।
मनिगन मंगल बस्तु अनेका।जो जग जोगु भूप अभिषेका।।
बेद बिदित कहि सकल बिधाना।कहेउ रचहु पुर बिबिध बिताना।।
सफल रसाल पूगफल केरा।रोपहु बीथिन्ह पुर चहुँ फेरा।।
रचहु मंजु मनि चौकें चारू।कहहु बनावन बेगि बजारू।।
पूजहु गनपति गुर कुलदेवा।सब बिधि करहु भूमिसुर सेवा।।
haraṣi munīsa kaheu mṛdu bānī |ānahu sakala sutīratha pānī ||
auṣadha mūla phūla phala pānā |kahe nāma gani maṁgala nānā ||
cāmara carama basana bahu bhā̃tī |roma pāṭa paṭa aganita jātī ||
manigana maṁgala bastu anekā |jo jaga jogu bhūpa abhiṣekā ||
beda bidita kahi sakala bidhānā |kaheu racahu pura bibidha bitānā ||
saphala rasāla pūgaphala kerā |ropahu bīthinha pura cahũ pherā ||
racahu maṁju mani caukeṁ cārū |kahahu banāvana begi bajārū ||
pūjahu ganapati gura kuladevā |saba bidhi karahu bhūmisura sevā ||
ମୁନିବର ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ କୋମଳ ବାଣୀରେ କହିଲେ: "ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥସ୍ଥଳରୁ ଜଳ ଆଣ।" ଔଷଧ, ମୂଳ, ଫୁଲ, ଫଳ ଓ ପାନ ପତ୍ର। ସେ ନାମ ଗଣି ଗଣି ଅନେକ ମଙ୍ଗଳ ଦ୍ରବ୍ୟର କଥା କହିଲେ। ଚାମର, ଚର୍ମ, ବହୁ ପ୍ରକାରର ବସ୍ତ୍ର, ଏବଂ ଅଗଣିତ ଜାତିର ରୋମ, ପାଟ ଓ ପଟ। ରତ୍ନସମୂହ ଓ ଅନେକ ମଙ୍ଗଳ ଦ୍ରବ୍ୟ, ଯାହା ଜଗତରେ ରାଜାଙ୍କ ଅଭିଷେକର ଯୋଗ୍ୟ। ବେଦରେ ବିଦିତ ସମସ୍ତ ବିଧାନ କହି ସେ କହିଲେ: "ନଗରରେ ବିବିଧ ବିତାନ ରଚନା କର।" ଫଳଯୁକ୍ତ ଆମ୍ବ, ସୁପାରି ଓ କଦଳୀ ନଗରର ଚାରିଆଡ଼ର ବୀଥିରେ ରୋପଣ କର। ସୁନ୍ଦର ରତ୍ନଖଚିତ ଚୌକ ରଚନା କର, ଏବଂ ବଜାର ଶୀଘ୍ର ସଜାଇବାକୁ କୁହ। ଗଣପତି, ଗୁରୁ ଓ କୁଳଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କର, ଏବଂ ସର୍ବବିଧରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ସେବା କର।
ଦୋହା 6
ध्वज पताक तोरन कलस सजहु तुरग रथ नाग।सिर धरि मुनिबर बचन सबु निज निज काजहिं लाग।।6।।
dhvaja patāka torana kalasa sajahu turaga ratha nāga |sira dhari munibara bacana sabu nija nija kājahiṁ lāga ||6||
"ଧ୍ୱଜ, ପତାକ, ତୋରଣ, କଳସ ସଜାଅ, ଅଶ୍ୱ, ରଥ, ଗଜ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର।" ମୁନିବରଙ୍କ ବଚନ ମସ୍ତକରେ ଧାରଣ କରି ସମସ୍ତେ ନିଜ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗିପଡ଼ିଲେ।
ଚୌପାଈ 7.1-4
जो मुनीस जेहि आयसु दीन्हा।सो तेहिं काजु प्रथम जनु कीन्हा।।
बिप्र साधु सुर पूजत राजा।करत राम हित मंगल काजा।।
सुनत राम अभिषेक सुहावा।बाज गहागह अवध बधावा।।
राम सीय तन सगुन जनाए।फरकहिं मंगल अंग सुहाए।।
पुलकि सप्रेम परसपर कहहीं।भरत आगमनु सूचक अहहीं।।
भए बहुत दिन अति अवसेरी।सगुन प्रतीति भेंट प्रिय केरी।।
भरत सरिस प्रिय को जग माहीं।इहइ सगुन फलु दूसर नाहीं।।
रामहि बंधु सोच दिन राती।अंडन्हि कमठ हृदउ जेहि भाँती।।
jo munīsa jehi āyasu dīnhā |so tehiṁ kāju prathama janu kīnhā ||
bipra sādhu sura pūjata rājā |karata rāma hita maṁgala kājā ||
sunata rāma abhiṣeka suhāvā |bāja gahāgaha avadha badhāvā ||
rāma sīya tana saguna janāe |pharakahiṁ maṁgala aṁga suhāe ||
pulaki saprema parasapara kahahīṁ |bharata āgamanu sūcaka ahahīṁ ||
bhae bahuta dina ati avaserī |saguna pratīti bheṁṭa priya kerī ||
bharata sarisa priya ko jaga māhīṁ |ihai saguna phalu dūsara nāhīṁ ||
rāmahi baṁdhu soca dina rātī |aṁḍanhi kamaṭha hṛdau jehi bhā̃tī ||
ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯାହାକୁ ଯାହା ଆଜ୍ଞା ଦେଇଥିଲେ, ସେ ବ୍ୟକ୍ତି ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଥମେ ସମ୍ପନ୍ନ କଲା, ଯେନ ତାହା ତାହାର ନିଜର କାର୍ଯ୍ୟ। ରାଜା ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସାଧୁ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ ଏବଂ ରାମଙ୍କ କଲ୍ୟାଣ ନିମନ୍ତେ ମଙ୍ଗଳଜନକ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ କଲେ। ରାମଙ୍କ ସୁନ୍ଦର ଅଭିଷେକର କଥା ଶୁଣି ଅଯୋଧ୍ୟାରେ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରେ ବାଦ୍ୟ ବାଜି ଉଠିଲା। ରାମ ଓ ସୀତାଙ୍କ ଶରୀରରେ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ପ୍ରକାଶ ପାଇଲା; ସେମାନଙ୍କର ମଙ୍ଗଳମୟ ସୁନ୍ଦର ଅଙ୍ଗସମୂହ କମ୍ପିତ ହେବାକୁ ଲାଗିଲା। ପ୍ରେମରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ କହିଲେ, ଏଗୁଡ଼ିକ ଭରତଙ୍କ ଆଗମନର ସୂଚକ ଲକ୍ଷଣ। ଅନେକ ଦିନ ବିତିଗଲା, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍କଣ୍ଠା; ଏହି ଲକ୍ଷଣ ପ୍ରିୟଜନଙ୍କ ସହ ସାକ୍ଷାତର ଆଶ୍ୱାସନ ଦିଏ। ଜଗତରେ ଭରତ ସମାନ ପ୍ରିୟ ଆଉ କିଏ? ଏହି ଲକ୍ଷଣର ଫଳ ଏହି, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଫଳ ନାହିଁ। ରାମ ଦିନରାତି ଭ୍ରାତାଙ୍କ ଚିନ୍ତାରେ ଥିଲେ, ଯେମିତି କଇଁଛର ହୃଦୟ ତା'ର ଅଣ୍ଡା ପ୍ରତି ରହେ।
ଦୋହା 7
एहि अवसर मंगलु परम सुनि रहँसेउ रनिवासु।सोभत लखि बिधु बढ़त जनु बारिधि बीचि बिलासु।।7।।
ehi avasara maṁgalu parama suni rahãseu ranivāsu |sobhata lakhi bidhu baṛhata janu bāridhi bīci bilāsu ||7||
ଏହି ସମୟରେ ପରମ ମଙ୍ଗଳ ବାର୍ତ୍ତା ଶୁଣି ରାଜଭବନ ଆନନ୍ଦରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲ। ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଉଦିତ ହେଲେ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଯେମିତି ଢେଉର ଆନନ୍ଦମୟ ଉତ୍ଥାନ ସୁଶୋଭିତ ଦେଖାଯାଏ, ସେମିତି ତାହା ସୁଶୋଭିତ ଦେଖାଗଲା।
ଚୌପାଈ 8.1-4
प्रथम जाइ जिन्ह बचन सुनाए।भूषन बसन भूरि तिन्ह पाए।।
प्रेम पुलकि तन मन अनुरागीं।मंगल कलस सजन सब लागीं।।
चौकें चारु सुमित्राँ पुरी।मनिमय बिबिध भाँति अति रुरी।।
आनँद मगन राम महतारी।दिए दान बहु बिप्र हँकारी।।
पूजीं ग्रामदेबि सुर नागा।कहेउ बहोरि देन बलिभागा।।
जेहि बिधि होइ राम कल्यानू।देहु दया करि सो बरदानू।।
गावहिं मंगल कोकिलबयनीं।बिधुबदनीं मृगसावकनयनीं।।
prathama jāi jinha bacana sunāe |bhūṣana basana bhūri tinha pāe ||
prema pulaki tana mana anurāgīṁ |maṁgala kalasa sajana saba lāgīṁ ||
caukeṁ cāru sumitrā̃ purī |manimaya bibidha bhā̃ti ati rurī ||
ānãda magana rāma mahatārī |die dāna bahu bipra hãkārī ||
pūjīṁ grāmadebi sura nāgā |kaheu bahori dena balibhāgā ||
jehi bidhi hoi rāma kalyānū |dehu dayā kari so baradānū ||
gāvahiṁ maṁgala kokilabayanīṁ |bidhubadanīṁ mṛgasāvakanayanīṁ ||
ଯିଏ ପ୍ରଥମେ ଗଲେ ଓ ସମ୍ବାଦ ଶୁଣାଇଲେ, ସେମାନେ ପ୍ରଚୁର ଅଳଙ୍କାର ଓ ବସ୍ତ୍ର ପାଇଲେ। ପ୍ରେମରେ ଶିହରିତ ଦେହ ଓ ମନରେ ଅନୁରାଗ ନେଇ ନାରୀମାନେ ସମସ୍ତେ ମଙ୍ଗଳ କଳସ ସଜାଇବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସୁମିତ୍ରା ସୁନ୍ଦର ଚଉକ ପୁରାଇଲେ, ବିବିଧ ପ୍ରକାରର ରତ୍ନରେ ନିର୍ମିତ, ଅତି ମନୋରମ। ଆନନ୍ଦରେ ମଗ୍ନ ରାମଙ୍କ ଜନନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଡାକି ଅନେକ ଦାନ ଦେଲେ। ସେ ଗ୍ରାମଦେବୀ, ଦେବତା ଓ ନାଗମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ ଓ ପରେ ବଳିଦାନ ଦେବାର ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଲେ। ସେ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ: ଯେଉଁ ଉପାୟରେ ରାମଙ୍କ କଲ୍ୟାଣ ହୁଏ, ଦୟା କରି ସେହି ବରଦାନ ଦିଅ। କୋକିଳ ଭଳି କଣ୍ଠ, ଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି ମୁଖ ଓ ହରିଣ ଭଳି ଆଖିଥିବା ନାରୀମାନେ ମଙ୍ଗଳ ଗୀତ ଗାଇଲେ।
ଦୋହା 8
राम राज अभिषेकु सुनि हियँ हरषे नर नारि।लगे सुमंगल सजन सब बिधि अनुकूल बिचारि।।8।।
rāma rāja abhiṣeku suni hiyã haraṣe nara nāri |lage sumaṁgala sajana saba bidhi anukūla bicāri ||8||
ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କଥା ଶୁଣି ନର-ନାରୀମାନେ ହୃଦୟରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ସବୁ ବିଧିରେ ଅନୁକୂଳ ବିଚାରି ସମସ୍ତେ ଶୁଭ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଚୌପାଈ 9.1-4
तब नरनाहँ बसिष्ठु बोलाए।रामधाम सिख देन पठाए।।
गुर आगमनु सुनत रघुनाथा।द्वार आइ पद नायउ माथा।।
सादर अरघ देइ घर आने।सोरह भाँति पूजि सनमाने।।
गहे चरन सिय सहित बहोरी।बोले रामु कमल कर जोरी।।
सेवक सदन स्वामि आगमनू।मंगल मूल अमंगल दमनू।।
तदपि उचित जनु बोलि सप्रीती।पठइअ काज नाथ असि नीती।।
प्रभुता तजि प्रभु कीन्ह सनेहू।भयउ पुनीत आजु यहु गेहू।।
आयसु होइ सो करौं गोसाई।सेवक लहइ स्वामि सेवकाई।।
taba naranāhã basiṣṭhu bolāe |rāmadhāma sikha dena paṭhāe ||
gura āgamanu sunata raghunāthā |dvāra āi pada nāyau māthā ||
sādara aragha dei ghara āne |soraha bhā̃ti pūji sanamāne ||
gahe carana siya sahita bahorī |bole rāmu kamala kara jorī ||
sevaka sadana svāmi āgamanū |maṁgala mūla amaṁgala damanū ||
tadapi ucita janu boli saprītī |paṭhaia kāja nātha asi nītī ||
prabhutā taji prabhu kīnha sanehū |bhayau punīta āju yahu gehū ||
āyasu hoi so karauṁ gosāī |sevaka lahai svāmi sevakāī ||
ତା'ପରେ ରାଜା ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଡାକିଲେ ଏବଂ ରାମଙ୍କ ଗୃହକୁ ଉପଦେଶ ଦେବାକୁ ପଠାଇଲେ। ଗୁରୁଙ୍କ ଆଗମନ ଶୁଣି ରଘୁନାଥ ଦ୍ୱାରକୁ ଆସି ତାଙ୍କ ଚରଣରେ ମସ୍ତକ ନତ କଲେ। ଶ୍ରଦ୍ଧାର ସହ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ଗୃହକୁ ଆଣିଲେ, ଏବଂ ଷୋହଳ ପ୍ରକାରରେ ପୂଜା କରି ସମ୍ମାନ କଲେ। ତା'ପରେ ସୀତାଙ୍କ ସହିତ ତାଙ୍କ ଚରଣ ଧରିଲେ, ଏବଂ ରାମ କମଳ-ହସ୍ତ ଯୋଡ଼ କରି କହିଲେ। ସେବକର ଗୃହରେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଆଗମନ ମଙ୍ଗଳର ମୂଳ ଏବଂ ଅମଙ୍ଗଳର ଦମନକାରୀ। ତଥାପି ଉଚିତ ଥିଲା, ପ୍ରଭୁ, ପ୍ରେମର ସହ ସେବକକୁ ଡାକି କାମକୁ ପଠାଇବା, ଏହି ନୀତି। ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ତ୍ୟାଗ କରି ପ୍ରଭୁ ସ୍ନେହ ଦେଖାଇଲେ, ଆଜି ଏହି ଗୃହ ପବିତ୍ର ହେଲା। ଯାହା ଆଜ୍ଞା ହୁଏ ଗୋସାଇ, ତାହା କରିବି, ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସେବା କଲେ ସେବକ ସେବାର ଫଳ ଲାଭ କରେ।
ଦୋହା 9
सुनि सनेह साने बचन मुनि रघुबरहि प्रसंस।राम कस न तुम्ह कहहु अस हंस बंस अवतंस।।9।।
suni saneha sāne bacana muni raghubarahi prasaṁsa |rāma kasa na tumha kahahu asa haṁsa baṁsa avataṁsa ||9||
ସ୍ନେହଭରା ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ମୁନି ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମଙ୍କର ପ୍ରଶଂସା କଲେ: ହେ ରାମ, ଆପଣ ଏହିପରି କାହିଁକି କହିବେ ନାହିଁ? ଆପଣ ସେହି ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶର ଅଳଙ୍କାର, ଯାହା ବଂଶ ହଂସ ପରି ପବିତ୍ର।
Frequently Asked Questions
परंपरा में अयोध्या काण्ड के ‘अभिषेक-मंगल’ प्रसंग का पाठ गृह-शांति, राज्य/कार्य-सिद्धि, तथा गुरु-आज्ञा के प्रति दृढ़ता देने वाला माना जाता है; विशेषतः ‘मंगल’ और ‘धर्म-निश्चय’ की बुद्धि जाग्रत होती है—जो आगे के वनवास-त्याग को समझने की पात्रता बनती है।
अभिषेक/मंगल-प्रसंग में कई रामानंदी परंपराओं में ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ या ‘राम राम’ नाम-जप को समपुट रूप में जोड़ा जाता है; शिव-वंदना के संदर्भ में कुछ पाठ-परंपराएँ ‘ॐ नमः शिवाय’ का संक्षिप्त समपुट भी रखती हैं (स्थानीय/सम्प्रदायानुसार भेद)।
Ask anything about Prakarana 1 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
