Prakarana 1
यह सोपान ‘राजधर्म बनाम प्रेमधर्म’ के द्वंद्व को साधना-पथ में रूपान्तरित करता है: बाह्य अभिषेक (सामाजिक-राजकीय प्रतिष्ठा) से भीतर के अभिषेक (त्याग, समत्व, आज्ञापालन) की ओर चढ़ाई। अयोध्या—‘अयोध्या’ (अ-युद्ध) प्रतीक है उस अंतःपुर की जहाँ इच्छा/लोभ के साथ युद्ध नहीं, बल्कि विवेक से शमन होता है। इस काण्ड में राम का युवराज-टीका प्रस्ताव भक्ति के लिए ‘मंगल’ है, पर वही मंगल आगे चलकर वैराग्य की कसौटी बनता है। अतः यह चरण साधक को सिखाता है कि ईश्वर-सान्निध्य का शिखर राजसुख नहीं, गुरु-वचन, पितृ-वचन और लोक-कल्याण के लिए स्वेच्छा से कष्ट स्वीकार करना है—यही मुक्ति की सीढ़ी का निर्णायक पायदान है।
অযোধ্যা কাণ্ডৰ প্ৰধান ৰস কৰুণ, কিন্তু তাৰ উৎস কেৱল শোক নহয়—ধৰ্মৰ কঠোৰতা আৰু প্ৰেমৰ কোমলতাৰ ঘর্ষণৰ পৰা জন্মা ‘ধৰ্ম-কৰুণা’। এই খণ্ডত মঙ্গলাচৰণ (শংকৰ-বন্দনা, ৰঘুনন্দনৰ মুখশ্ৰী, ৰাম-ধনুৰ্ধৰ ৰূপ)ৰ পাছত নগৰ-ঐশ্বৰ্য আৰু লোক-হর্ষৰ বিস্তাৰ আহে: ‘নিত নৱ মঙ্গল’ আৰু ‘সুকৃত মেঘ’ আদি উপমাই অযোধ্যাক পুণ্য-সমৃদ্ধ মানস-প্ৰদেশ কৰি তোলে। তাৰ পাছতে কাহিনীৰ ধুৰি তৎক্ষণাৎ ‘যুৱরাজ’ সিদ্ধান্তত স্থিৰ হয়—দশৰথৰ বৃদ্ধাৱস্থা-বোধ (শ্বেত কেশ) আৰু গুৰু-আজ্ঞা-প্ৰাপ্তি। এই গঠন ইচ্ছাকৃতভাৱে ‘উৎসৱ’ক ‘বৈৰাগ্য-বীজ’ৰ সৈতে ৰাখে: অভিষেকৰ প্ৰস্তুতি যিমান ভব্য, সিমানেই আগলৈ হ’বলগীয়া ত্যাগৰ পটভূমি গভীৰ। তুলসীয়ে ইয়াত সগুণ-লীলা (ৰাজ্যাভিষেক)ক নিৰ্গুণ-সত্য (অনাসক্তি, আজ্ঞাপালন, সমত্ব)ৰ দিশে ঘূৰাই দিয়ে—ইয়াই কাণ্ড-স্থিতিযোগৰ ধৰ্মশাস্ত্ৰীয় স্থান।
Verses
শ্লোক 1-3
यस्याङ्के च विभाति भूधरसुता देवापगा मस्तकेभाले बालविधुर्गले च गरलं यस्योरसि व्यालराट्।सोऽयं भूतिविभूषणः सुरवरः सर्वाधिपः सर्वदाशर्वः सर्वगतः शिवः शशिनिभः श्रीशङ्करः पातु माम्।।1।।
प्रसन्नतां या न गताभिषेकतस्तथा न मम्ले वनवासदुःखतः।मुखाम्बुजश्री रघुनन्दनस्य मे सदास्तु सा मञ्जुलमंगलप्रदा।।2।।
नीलाम्बुजश्यामलकोमलाङ्गं सीतासमारोपितवामभागम्।पाणौ महासायकचारुचापं नमामि रामं रघुवंशनाथम्।।3।।
yasyāṅke ca vibhāti bhūdharasutā devāpagā mastakebhāle bālavidhurgale ca garalaṁ yasyorasi vyālarāṭ |so'yaṁ bhūtivibhūṣaṇaḥ suravaraḥ sarvādhipaḥ sarvadāśarvaḥ sarvagataḥ śivaḥ śaśinibhaḥ śrīśaṅkaraḥ pātu mām ||1||
prasannatāṁ yā na gatābhiṣekatastathā na mamle vanavāsaduḥkhataḥ |mukhāmbujaśrī raghunandanasya me sadāstu sā mañjulamaṁgalapradā ||2||
nīlāmbujaśyāmalakomalāṅgaṁ sītāsamāropitavāmabhāgam |pāṇau mahāsāyakacārucāpaṁ namāmi rāmaṁ raghuvaṁśanātham ||3||
যাৰ ক্ৰোডত পৰ্বতৰাজ কন্যা শোভা পায়, যাৰ মস্তকত দেৱগংগা, ললাটত বালচন্দ্ৰ, কণ্ঠত বিষ আৰু বক্ষত সৰ্পৰাজ বিৰাজমান, তেওঁই ভস্মেৰে ভূষিত, দেৱশ্ৰেষ্ঠ, সৰ্বাধিপতি, সদা শৰ্ব, সৰ্বব্যাপী, শিৱ, চন্দ্ৰৰ দৰে উজ্জ্বল, শ্ৰীশংকৰ মোক ৰক্ষা কৰক। ৰঘুনন্দনৰ কমলমুখৰ যি শোভা অভিষেকৰ সংবাদত উজ্জ্বল হোৱা নাই আৰু বনবাসৰ দুঃখত ম্লান হোৱা নাই, সেই শোভাই সদা মোক মঞ্জুল মঙ্গল প্ৰদান কৰক। যাৰ কোমল অঙ্গ নীলকমলৰ দৰে শ্যাম, যাৰ বাম ভাগত সীতা আৰূঢ় আৰু যাৰ হস্তত মহাসায়ক আৰু সুন্দৰ ধনু বিৰাজমান, সেই ৰঘুবংশনাথ ৰামক প্ৰণাম কৰোঁ।
দোহা
श्रीगुरु चरन सरोज रज निज मनु मुकुरु सुधारि।बरनउँ रघुबर बिमल जसु जो दायकु फल चारि।।
śrīguru carana saroja raja nija manu mukuru sudhāri |baranaũ raghubara bimala jasu jo dāyaku phala cāri ||
শ্ৰীগুৰুৰ চৰণকমলৰ ৰজেৰে নিজ মনৰ দৰ্পণ পৰিষ্কাৰ কৰি, ৰঘুবৰৰ নিৰ্মল যশ বৰ্ণনা কৰোঁ, যি চাৰি ফল প্ৰদান কৰে।
চৌপাই 1.1-4
जब तें रामु ब्याहि घर आए।नित नव मंगल मोद बधाए।।
भुवन चारिदस भूधर भारी।सुकृत मेघ बरषहि सुख बारी।।
रिधि सिधि संपति नदीं सुहाई।उमगि अवध अंबुधि कहुँ आई।।
मनिगन पुर नर नारि सुजाती।सुचि अमोल सुंदर सब भाँती।।
कहि न जाइ कछु नगर बिभूती।जनु एतनिअ बिरंचि करतूती।।
सब बिधि सब पुर लोग सुखारी।रामचंद मुख चंदु निहारी।।
मुदित मातु सब सखीं सहेली।फलित बिलोकि मनोरथ बेली।।
राम रूपु गुनसीलु सुभाऊ।प्रमुदित होइ देखि सुनि राऊ।।
jaba teṁ rāmu byāhi ghara āe |nita nava maṁgala moda badhāe ||
bhuvana cāridasa bhūdhara bhārī |sukṛta megha baraṣahi sukha bārī ||
ridhi sidhi saṁpati nadīṁ suhāī |umagi avadha aṁbudhi kahũ āī ||
manigana pura nara nāri sujātī |suci amola suṁdara saba bhā̃tī ||
kahi na jāi kachu nagara bibhūtī |janu etania biraṁci karatūtī ||
saba bidhi saba pura loga sukhārī |rāmacaṁda mukha caṁdu nihārī ||
mudita mātu saba sakhīṁ sahelī |phalita biloki manoratha belī ||
rāma rūpu gunasīlu subhāū |pramudita hoi dekhi suni rāū ||
যি দিনৰ পৰা ৰাম বিবাহ কৰি ঘৰলৈ উভতি আহিল, সেই দিনৰ পৰা অযোধ্যাত প্ৰতিদিন নতুন উৎসৱ, আনন্দ আৰু বন্দনা হ'ব ধৰিল। চৌদ্দ ভুবন ভাৰী পৰ্বতৰ দৰে হ'ল, আৰু পুণ্যৰ মেঘে সুখৰ জল বৰ্ষণ কৰিব ধৰিল। ঋদ্ধি, সিদ্ধি আৰু সম্পদ সুন্দৰ নদীৰ দৰে উছলি অযোধ্যা সমুদ্ৰত আহি মিলিল। নগৰৰ নৰ-নাৰী, সুজাত সকলো, ৰত্নৰ দৰে: পৱিত্ৰ, অমূল্য আৰু সকলো প্ৰকাৰে সুন্দৰ। নগৰৰ বিভূতি কোনো প্ৰকাৰে বুজাব নোৱাৰি, যেন এই সকলো ব্ৰহ্মাৰ সৃষ্টি। সকলো প্ৰকাৰে নগৰৰ সকলো লোক সুখী, ৰামচন্দ্ৰৰ চন্দ্ৰৰ দৰে মুখ চাই। সকলো মাতা, সখী আৰু সঙ্গিনীসকলৰ সৈতে আনন্দিত হ'ল, তেওঁলোকৰ মনোৰথৰ লতা ফলিত দেখি। ৰজাই ৰামৰ ৰূপ, গুণ, শীল আৰু স্বভাৱ দেখি আৰু শুনি অত্যন্ত আনন্দিত হ'ল।
দোহা 1
सब कें उर अभिलाषु अस कहहिं मनाइ महेसु।आप अछत जुबराज पद रामहि देउ नरेसु।।1।।
saba keṁ ura abhilāṣu asa kahahiṁ manāi mahesu |āpa achata jubarāja pada rāmahi deu naresu ||1||
সবাৰ হৃদয়ত এই এক অভিলাষ আছিল, আৰু তেওঁলোকে মহেশক মনাই ক'লে: ৰজা নিজে জীয়াই থাকিলে ৰামক যুবৰাজ পদ দিয়ক।
চৌপাই 2.1-4
एक समय सब सहित समाजा।राजसभाँ रघुराजु बिराजा।।
सकल सुकृत मूरति नरनाहू।राम सुजसु सुनि अतिहि उछाहू।।
नृप सब रहहिं कृपा अभिलाषें।लोकप करहिं प्रीति रुख राखें।।
तिभुवन तीनि काल जग माहीं।भूरि भाग दसरथ सम नाहीं।।
मंगलमूल रामु सुत जासू।जो कछु कहिज थोर सबु तासू।।
रायँ सुभायँ मुकुरु कर लीन्हा।बदनु बिलोकि मुकुट सम कीन्हा।।
श्रवन समीप भए सित केसा।मनहुँ जरठपनु अस उपदेसा।।
नृप जुबराज राम कहुँ देहू।जीवन जनम लाहु किन लेहू।।
eka samaya saba sahita samājā |rājasabhā̃ raghurāju birājā ||
sakala sukṛta mūrati naranāhū |rāma sujasu suni atihi uchāhū ||
nṛpa saba rahahiṁ kṛpā abhilāṣeṁ |lokapa karahiṁ prīti rukha rākheṁ ||
tibhuvana tīni kāla jaga māhīṁ |bhūri bhāga dasaratha sama nāhīṁ ||
maṁgalamūla rāmu suta jāsū |jo kachu kahija thora sabu tāsū ||
rāyã subhāyã mukuru kara līnhā |badanu biloki mukuṭa sama kīnhā ||
śravana samīpa bhae sita kesā |manahũ jaraṭhapanu asa upadesā ||
nṛpa jubarāja rāma kahũ dehū |jīvana janama lāhu kina lehū ||
একদিন ৰঘুৰাজ সভাসমেত ৰাজসভাত বিৰাজমান হ'ল। ৰজা সকলো সুকৃতিৰ মূৰ্তি, ৰামৰ শুভ যশ শুনি অত্যন্ত উল্লাসেৰে পৰিপূৰ্ণ হ'ল। সকলো ৰজা তেওঁৰ কৃপাৰ আশাত ওচৰত থাকে, লোকপালসকলে প্ৰীতি দেখুৱাই অনুকূল মুখ ৰাখে। ত্ৰিভুৱনত আৰু ত্ৰিকালত জগতত দশৰথৰ সমান ভাগ্যৱান আন কোনো নাই। যাৰ পুত্ৰ ৰাম, যি সকলো মঙ্গলৰ মূল, তেওঁৰ সম্বন্ধে যি কিবা কোৱা হয় তাতো সকলো অল্প। ৰজাই স্বাভাৱিকভাৱে হাতত আইনা ল'লে, মুখমণ্ডল চাই মুকুট ঠিক কৰিলে। কাণৰ ওচৰত বগা চুলি আবিৰ্ভূত হ'ল, যেন বাৰ্ধক্যই এই উপদেশ দিছে: "হে ৰজা, ৰামক যুৱৰাজ পদ দিয়া, জীৱন আৰু জন্মৰ লাভ কিয় নলয়?"
দোহা 2
यह बिचारु उर आनि नृप सुदिनु सुअवसरु पाइ।प्रेम पुलकि तन मुदित मन गुरहि सुनायउ जाइ।।2।।
yaha bicāru ura āni nṛpa sudinu suavasaru pāi |prema pulaki tana mudita mana gurahi sunāyau jāi ||2||
এই বিচাৰ হৃদয়ত আনি ৰজাই শুভ দিন আৰু শুভ অৱসৰ পাই, প্ৰেমত দেহ পুলকিত আৰু আনন্দিত মনেৰে গুৰুৰ ওচৰত গৈ তেওঁক জনালে।
চৌপাই 3.1-4
कहइ भुआलु सुनिअ मुनिनायक।भए राम सब बिधि सब लायक।।
सेवक सचिव सकल पुरबासी।जे हमारे अरि मित्र उदासी।।
सबहि रामु प्रिय जेहि बिधि मोही।प्रभु असीस जनु तनु धरि सोही।।
बिप्र सहित परिवार गोसाईं।करहिं छोहु सब रौरिहि नाई।।
जे गुर चरन रेनु सिर धरहीं।ते जनु सकल बिभव बस करहीं।।
मोहि सम यहु अनुभयउ न दूजें।सबु पायउँ रज पावनि पूजें।।
अब अभिलाषु एकु मन मोरें।पूजहि नाथ अनुग्रह तोरें।।
मुनि प्रसन्न लखि सहज सनेहू।कहेउ नरेस रजायसु देहू।।
kahai bhuālu sunia munināyaka |bhae rāma saba bidhi saba lāyaka ||
sevaka saciva sakala purabāsī |je hamāre ari mitra udāsī ||
sabahi rāmu priya jehi bidhi mohī |prabhu asīsa janu tanu dhari sohī ||
bipra sahita parivāra gosāīṁ |karahiṁ chohu saba raurihi nāī ||
je gura carana renu sira dharahīṁ |te janu sakala bibhava basa karahīṁ ||
mohi sama yahu anubhayau na dūjeṁ |sabu pāyaũ raja pāvani pūjeṁ ||
aba abhilāṣu eku mana moreṁ |pūjahi nātha anugraha toreṁ ||
muni prasanna lakhi sahaja sanehū |kaheu naresa rajāyasu dehū ||
ৰজাই ক'লে: শুনা, মুনিসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ। ৰাম সকলো বিধিতে সকলো কাৰ্যৰ যোগ্য হ'ল। সেৱক, সচিব আৰু নগৰৰ সকলো বাসিন্দা, যিসকল মোৰ শত্ৰু, মিত্ৰ বা উদাসীন। সকলোৱে ৰামক প্ৰিয় মানে, যিদৰে তেওঁ মোৰ প্ৰিয়; তেওঁ যেন প্ৰভুৰ আশীৰ্বাদ স্বয়ং দেহ ধাৰণ কৰিছে। ব্ৰাহ্মণসকল তেওঁলোকৰ পৰিয়ালসহ, হে প্ৰভু, সকলোৱে তেওঁক স্নেহ দেখুৱায়, যিদৰে আপোনাক দেখুৱায়। যিসকলে গুৰুৰ চৰণৰ ধূলি মস্তকত ধাৰণ কৰে, তেওঁলোকে যেন সকলো ঐশ্বৰ্যক বশ কৰে। আন কোনেও এই অনুভৱ কৰা নাই যিদৰে মই কৰিছো; মই আপোনাৰ পৱিত্ৰ চৰণৰ ধূলি পূজা কৰি সকলো পাইছো। এতিয়া মোৰ মনত এটি প্ৰত্যাশা, হে প্ৰভু, আপোনাৰ অনুগ্ৰহেৰে তা পূৰ্ণ হ'ব। ৰজাৰ স্বাভাবিক স্নেহ দেখি মুনি সন্তুষ্ট হ'ল আৰু ক'লে: হে ৰজা, আজ্ঞা দিয়ক।
দোহা 3
राजन राउर नामु जसु सब अभिमत दातार।फल अनुगामी महिप मनि मन अभिलाषु तुम्हार।।3।।
rājana rāura nāmu jasu saba abhimata dātāra |phala anugāmī mahipa mani mana abhilāṣu tumhāra ||3||
হে ৰজা, আপোনাৰ নাম আৰু যশ সকলো বাঞ্ছিত বস্তুৰ দাতা। হে ৰাজৰত্ন, আপোনাৰ মনৰ অভিলাষ অনুসৰণ কৰিয়েই ফল প্ৰাপ্ত হয়।
চৌপাই 4.1-4
सब बिधि गुरु प्रसन्न जियँ जानी।बोलेउ राउ रहँसि मृदु बानी।।
नाथ रामु करिअहिं जुबराजू।कहिअ कृपा करि करिअ समाजू।।
मोहि अछत यहु होइ उछाहू।लहहिं लोग सब लोचन लाहू।।
प्रभु प्रसाद सिव सबइ निबाहीं।यह लालसा एक मन माहीं।।
पुनि न सोच तनु रहउ कि जाऊ।जेहिं न होइ पाछें पछिताऊ।।
सुनि मुनि दसरथ बचन सुहाए।मंगल मोद मूल मन भाए।।
सुनु नृप जासु बिमुख पछिताहीं।जासु भजन बिनु जरनि न जाहीं।।
भयउ तुम्हार तनय सोइ स्वामी।रामु पुनीत प्रेम अनुगामी।।
saba bidhi guru prasanna jiyã jānī |boleu rāu rahãsi mṛdu bānī ||
nātha rāmu kariahiṁ jubarājū |kahia kṛpā kari karia samājū ||
mohi achata yahu hoi uchāhū |lahahiṁ loga saba locana lāhū ||
prabhu prasāda siva sabai nibāhīṁ |yaha lālasā eka mana māhīṁ ||
puni na soca tanu rahau ki jāū |jehiṁ na hoi pācheṁ pachitāū ||
suni muni dasaratha bacana suhāe |maṁgala moda mūla mana bhāe ||
sunu nṛpa jāsu bimukha pachitāhīṁ |jāsu bhajana binu jarani na jāhīṁ ||
bhayau tumhāra tanaya soi svāmī |rāmu punīta prema anugāmī ||
সকলো প্ৰকাৰে গুৰু সন্তুষ্ট বুলি মনত জানি ৰজাই হাঁহি কোমল বাণীৰে কথা ক'লে। "নাথ, ৰামক যুৱৰাজ কৰক। কৃপা কৰি মোক কওক, যাতে মই আয়োজন কৰিব পাৰোঁ।" "মই যেতিয়া জীয়াই আছোঁ, এই উৎসৱ হওক, আৰু সকলো লোকে তেওঁলোকৰ চকুৰ লাভ পাওক।" "প্ৰভুৰ প্ৰসাদত আৰু শিৱৰ কৃপাত সব পূৰ্ণ হৈছে, কেৱল এই এটা লালসা মোৰ মনত আছে।" "তাৰ পিছত মোৰ চিন্তা নাথাকে শৰীৰ থাকে নে যায়, যাতে পিছত কোনো অনুশোচনা নহয়।" দশৰথৰ মধুৰ বাক্য শুনি মুনিৰ মন আনন্দেৰে ভৰি পৰিল, এইবোৰ মঙ্গল আৰু আনন্দৰ মূল। "শুনা ৰজা, যাৰ পৰা বিমুখসকল ঘূৰি যায় আৰু অনুশোচনা কৰে, যাৰ ভজন অবিহনে হৃদয়ৰ জ্বলন নাযায়, "সেই স্বামীয়েই তোমাৰ পুত্ৰ হৈছে: ৰাম, পৱিত্ৰ, প্ৰেমৰ অনুগামী।"
দোহা 4
बेगि बिलंबु न करिअ नृप साजिअ सबुइ समाजु।सुदिन सुमंगलु तबहिं जब रामु होहिं जुबराजु।।4।।
begi bilaṁbu na karia nṛpa sājia sabui samāju |sudina sumaṁgalu tabahiṁ jaba rāmu hohiṁ jubarāju ||4||
হে ৰজা, তৎক্ষণত কৰক, বিলম্ব নকৰিব; সকলো ব্যৱস্থা একেলগে সাজি লওক। সেই দিনটো হ'ব শুভ দিন আৰু সম্পূৰ্ণ মংগলময়, যেতিয়া ৰাম যুৱৰাজ হ'ব।
চৌপাই 5.1-4
मुदित महिपति मंदिर आए।सेवक सचिव सुमंत्रु बोलाए।।
कहि जयजीव सीस तिन्ह नाए।भूप सुमंगल बचन सुनाए।।
जौं पाँचहि मत लागै नीका।करहु हरषि हियँ रामहि टीका।।
मंत्री मुदित सुनत प्रिय बानी।अभिमत बिरवँ परेउ जनु पानी।।
बिनती सचिव करहि कर जोरी।जिअहु जगतपति बरिस करोरी।।
जग मंगल भल काजु बिचारा।बेगिअ नाथ न लाइअ बारा।।
नृपहि मोदु सुनि सचिव सुभाषा।बढ़त बौंड़ जनु लही सुसाखा।।
mudita mahipati maṁdira āe |sevaka saciva sumaṁtru bolāe ||
kahi jayajīva sīsa tinha nāe |bhūpa sumaṁgala bacana sunāe ||
jauṁ pā̃cahi mata lāgai nīkā |karahu haraṣi hiyã rāmahi ṭīkā ||
maṁtrī mudita sunata priya bānī |abhimata biravã pareu janu pānī ||
binatī saciva karahi kara jorī |jiahu jagatapati barisa karorī ||
jaga maṁgala bhala kāju bicārā |begia nātha na lāia bārā ||
nṛpahi modu suni saciva subhāṣā |baṛhata bauṁṛa janu lahī susākhā ||
আনন্দেৰে ৰজা প্ৰাসাদলৈ আহিলে, সেৱক আৰু মন্ত্ৰী সুমন্ত্ৰক মাতিলে। "জয় হওক, দীৰ্ঘজীৱী হওক" বুলি তেওঁলোকে মূৰ নুইলে, ৰজাই অতি শুভ বাৰ্তা জনালে। "যদি পাঁচোটা মত উত্তম যেন লাগে, তেন্তে আনন্দেৰে হৃদয়েৰে ৰামৰ কপালত টিকা লগাওক।" মন্ত্ৰী এই প্ৰিয় বাণী শুনি আনন্দিত হ'ল, যেন তেওঁৰ অভিলাষৰ গছৰ পুলিত পানী পৰিল। মন্ত্ৰীয়ে হাত জোৰি প্ৰাৰ্থনা কৰিলে: "জগতৰ স্বামী, আপুনি কোটি কোটি বছৰ জীয়াই থাকক।" "জগতৰ মঙ্গলৰ উত্তম কাম আপুনি বিবেচনা কৰিছে। তৎপৰ হওক নাথ, বিলম্ব নকৰিব।" মন্ত্ৰীৰ সুন্দৰ কথা শুনি ৰজা আনন্দিত হ'ল, যেন বঢ়ি থকা লতাই ডাল পালে।
দোহা 5
कहेउ भूप मुनिराज कर जोइ जोइ आयसु होइ।राम राज अभिषेक हित बेगि करहु सोइ सोइ।।5।।
kaheu bhūpa munirāja kara joi joi āyasu hoi |rāma rāja abhiṣeka hita begi karahu soi soi ||5||
ৰজাই ক'লে: মুনিৰাজে যি যি আজ্ঞা দিয়ে, ৰামৰ ৰাজ্যাৰভিষেকৰ নিমিত্তে শীঘ্ৰে সেই সেই কৰা।
চৌপাই 6.1-4
हरषि मुनीस कहेउ मृदु बानी।आनहु सकल सुतीरथ पानी।।
औषध मूल फूल फल पाना।कहे नाम गनि मंगल नाना।।
चामर चरम बसन बहु भाँती।रोम पाट पट अगनित जाती।।
मनिगन मंगल बस्तु अनेका।जो जग जोगु भूप अभिषेका।।
बेद बिदित कहि सकल बिधाना।कहेउ रचहु पुर बिबिध बिताना।।
सफल रसाल पूगफल केरा।रोपहु बीथिन्ह पुर चहुँ फेरा।।
रचहु मंजु मनि चौकें चारू।कहहु बनावन बेगि बजारू।।
पूजहु गनपति गुर कुलदेवा।सब बिधि करहु भूमिसुर सेवा।।
haraṣi munīsa kaheu mṛdu bānī |ānahu sakala sutīratha pānī ||
auṣadha mūla phūla phala pānā |kahe nāma gani maṁgala nānā ||
cāmara carama basana bahu bhā̃tī |roma pāṭa paṭa aganita jātī ||
manigana maṁgala bastu anekā |jo jaga jogu bhūpa abhiṣekā ||
beda bidita kahi sakala bidhānā |kaheu racahu pura bibidha bitānā ||
saphala rasāla pūgaphala kerā |ropahu bīthinha pura cahũ pherā ||
racahu maṁju mani caukeṁ cārū |kahahu banāvana begi bajārū ||
pūjahu ganapati gura kuladevā |saba bidhi karahu bhūmisura sevā ||
মুনিবৰ আনন্দিত হৈ কোমল বাণীত ক'লে: "সকলো তীৰ্থস্থানৰ পৰা জল আনা।" ঔষধ, মূল, ফুল, ফল আৰু পান পাত। তেওঁ নাম গণি গণি অনেক মঙ্গল দ্ৰব্যৰ কথা ক'লে। চামৰ, চৰ্ম, বহু প্ৰকাৰৰ বস্ত্ৰ, আৰু অগণিত জাতিৰ ৰোম, পাট আৰু পট। ৰত্নসমূহ আৰু অনেক মঙ্গল দ্ৰব্য, যি জগতত ৰজাৰ অভিষেকৰ যোগ্য। বেদত বিধিত সকলো বিধান কৈ তেওঁ ক'লে: "নগৰত বিবিধ বিতান ৰচনা কৰা।" ফলযুক্ত আম, সুপাৰি আৰু কদলী নগৰৰ চাৰিওফালেৰ বীথিত ৰোপণ কৰা। সুন্দৰ ৰত্নখচিত চৌক ৰচনা কৰা, আৰু বজাৰ দ্ৰুত সজাবলৈ কোৱা। গণপতি, গুৰু আৰু কুলদেৱতাক পূজা কৰা, আৰু সৰ্ববিধে ব্ৰাহ্মণসকলক সেৱা কৰা।
দোহা 6
ध्वज पताक तोरन कलस सजहु तुरग रथ नाग।सिर धरि मुनिबर बचन सबु निज निज काजहिं लाग।।6।।
dhvaja patāka torana kalasa sajahu turaga ratha nāga |sira dhari munibara bacana sabu nija nija kājahiṁ lāga ||6||
"ধ্বজা, পতাকা, তোৰণ, কলহ সজাওক, অশ্ব, ৰথ, গজ প্ৰস্তুত কৰক।" মুনিবৰৰ বচন মস্তকত ধাৰণ কৰি সকলোৱে নিজ নিজ কামত লাগি পৰিল।
চৌপাই 7.1-4
जो मुनीस जेहि आयसु दीन्हा।सो तेहिं काजु प्रथम जनु कीन्हा।।
बिप्र साधु सुर पूजत राजा।करत राम हित मंगल काजा।।
सुनत राम अभिषेक सुहावा।बाज गहागह अवध बधावा।।
राम सीय तन सगुन जनाए।फरकहिं मंगल अंग सुहाए।।
पुलकि सप्रेम परसपर कहहीं।भरत आगमनु सूचक अहहीं।।
भए बहुत दिन अति अवसेरी।सगुन प्रतीति भेंट प्रिय केरी।।
भरत सरिस प्रिय को जग माहीं।इहइ सगुन फलु दूसर नाहीं।।
रामहि बंधु सोच दिन राती।अंडन्हि कमठ हृदउ जेहि भाँती।।
jo munīsa jehi āyasu dīnhā |so tehiṁ kāju prathama janu kīnhā ||
bipra sādhu sura pūjata rājā |karata rāma hita maṁgala kājā ||
sunata rāma abhiṣeka suhāvā |bāja gahāgaha avadha badhāvā ||
rāma sīya tana saguna janāe |pharakahiṁ maṁgala aṁga suhāe ||
pulaki saprema parasapara kahahīṁ |bharata āgamanu sūcaka ahahīṁ ||
bhae bahuta dina ati avaserī |saguna pratīti bheṁṭa priya kerī ||
bharata sarisa priya ko jaga māhīṁ |ihai saguna phalu dūsara nāhīṁ ||
rāmahi baṁdhu soca dina rātī |aṁḍanhi kamaṭha hṛdau jehi bhā̃tī ||
মুনিশ্ৰেষ্ঠই যাক যি আজ্ঞা দিলে, সেই ব্যক্তিয়ে সেই কাম প্ৰথমে সম্পন্ন কৰিলে, যেন তা তেওঁৰ নিজৰেই কাম। ৰজাই ব্ৰাহ্মণ, সাধু আৰু দেৱতাসকলক পূজা কৰিলে আৰু ৰামৰ মঙ্গলৰ বাবে শুভ কাৰ্য সম্পন্ন কৰিলে। ৰামৰ সুন্দৰ অভিষেকৰ কথা শুনি অযোধ্যাত উচ্চৈঃস্বৰে বাদ্য বাজি উঠিল। ৰাম আৰু সীতাৰ শৰীৰত শুভ লক্ষণ প্ৰকাশ পালে; তেওঁলোকৰ মঙ্গলময় সুন্দৰ অঙ্গসমূহ কম্পিত হ'ব ধৰিলে। প্ৰেমত আনন্দিত হৈ তেওঁলোকে পৰস্পৰক ক'লে, এইবোৰ ভৰতৰ আগমনৰ সূচক লক্ষণ। বহু দিন পাৰ হ'ল, অতি অস্থিৰতা; এই লক্ষণে প্ৰিয়জনৰ সৈতে সাক্ষাৎৰ আশ্বাস দিয়ে। জগতত ভৰতৰ সমান প্ৰিয় আন কোন আছে? এই লক্ষণৰ ফল এইটেৱেই, আন কোনো ফল নাই। ৰাম দিন-ৰাতি ভ্ৰাতৃৰ চিন্তাত আছিল, যেনে কচ্ছপৰ হৃদয় তাৰ কণীৰ প্ৰতি থাকে।
দোহা 7
एहि अवसर मंगलु परम सुनि रहँसेउ रनिवासु।सोभत लखि बिधु बढ़त जनु बारिधि बीचि बिलासु।।7।।
ehi avasara maṁgalu parama suni rahãseu ranivāsu |sobhata lakhi bidhu baṛhata janu bāridhi bīci bilāsu ||7||
এই সময়ত পৰম মঙ্গল বাৰ্তা শুনি ৰাজভৱন আনন্দত আনন্দিত হ'ল। পূৰ্ণচন্দ্ৰ উদিত হ'লে সমুদ্ৰৰ মাজত যেনে ঢৌৰ আনন্দময় উত্থান সুশোভিত দেখা যায়, তেনেদৰে সেয় সুশোভিত দেখা গ'ল।
চৌপাই 8.1-4
प्रथम जाइ जिन्ह बचन सुनाए।भूषन बसन भूरि तिन्ह पाए।।
प्रेम पुलकि तन मन अनुरागीं।मंगल कलस सजन सब लागीं।।
चौकें चारु सुमित्राँ पुरी।मनिमय बिबिध भाँति अति रुरी।।
आनँद मगन राम महतारी।दिए दान बहु बिप्र हँकारी।।
पूजीं ग्रामदेबि सुर नागा।कहेउ बहोरि देन बलिभागा।।
जेहि बिधि होइ राम कल्यानू।देहु दया करि सो बरदानू।।
गावहिं मंगल कोकिलबयनीं।बिधुबदनीं मृगसावकनयनीं।।
prathama jāi jinha bacana sunāe |bhūṣana basana bhūri tinha pāe ||
prema pulaki tana mana anurāgīṁ |maṁgala kalasa sajana saba lāgīṁ ||
caukeṁ cāru sumitrā̃ purī |manimaya bibidha bhā̃ti ati rurī ||
ānãda magana rāma mahatārī |die dāna bahu bipra hãkārī ||
pūjīṁ grāmadebi sura nāgā |kaheu bahori dena balibhāgā ||
jehi bidhi hoi rāma kalyānū |dehu dayā kari so baradānū ||
gāvahiṁ maṁgala kokilabayanīṁ |bidhubadanīṁ mṛgasāvakanayanīṁ ||
যিসকলে প্ৰথমে গৈ সংবাদ শুনালে, তেওঁলোকে প্ৰচুৰ অলংকাৰ আৰু বস্ত্ৰ পালে। প্ৰেমত শিহৰিত দেহ আৰু মনত অনুৰাগ লৈ নাৰীসকল সকলোৱে মংগল কলহ সজাবলৈ লাগিল। সুমিত্ৰাই সুন্দৰ চৌক পূৰ কৰিলে, বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ ৰত্নেৰে নিৰ্মিত, অতি মনোৰম। আনন্দত মগ্ন ৰামৰ মাতৃয়ে ব্ৰাহ্মণসকলক মাতি বহু দান দিলে। তেওঁ গ্ৰামদেৱী, দেৱতা আৰু নাগসকলক পূজা কৰিলে আৰু পাছত বলিদান দিয়াৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিলে। তেওঁ প্ৰাৰ্থনা কৰিলে: যিদৰে ৰামৰ কল্যাণ হয়, দয়া কৰি সেই বৰদান দিয়ক। কোকিলৰ দৰে কণ্ঠ, চন্দ্ৰৰ দৰে মুখ আৰু হৰিণৰ দৰে চক্ষুৰ নাৰীসকলে মংগল গীত গালে।
দোহা 8
राम राज अभिषेकु सुनि हियँ हरषे नर नारि।लगे सुमंगल सजन सब बिधि अनुकूल बिचारि।।8।।
rāma rāja abhiṣeku suni hiyã haraṣe nara nāri |lage sumaṁgala sajana saba bidhi anukūla bicāri ||8||
শ্ৰীৰামৰ ৰাজ্যাভিষেকৰ কথা শুনি নৰ-নাৰীসকল হৃদয়ত আনন্দিত হ'ল। সকলো বিধিতে অনুকূল বিচাৰি সকলোৱে শুভ প্ৰস্তুতি আৰম্ভ কৰিলে।
চৌপাই 9.1-4
तब नरनाहँ बसिष्ठु बोलाए।रामधाम सिख देन पठाए।।
गुर आगमनु सुनत रघुनाथा।द्वार आइ पद नायउ माथा।।
सादर अरघ देइ घर आने।सोरह भाँति पूजि सनमाने।।
गहे चरन सिय सहित बहोरी।बोले रामु कमल कर जोरी।।
सेवक सदन स्वामि आगमनू।मंगल मूल अमंगल दमनू।।
तदपि उचित जनु बोलि सप्रीती।पठइअ काज नाथ असि नीती।।
प्रभुता तजि प्रभु कीन्ह सनेहू।भयउ पुनीत आजु यहु गेहू।।
आयसु होइ सो करौं गोसाई।सेवक लहइ स्वामि सेवकाई।।
taba naranāhã basiṣṭhu bolāe |rāmadhāma sikha dena paṭhāe ||
gura āgamanu sunata raghunāthā |dvāra āi pada nāyau māthā ||
sādara aragha dei ghara āne |soraha bhā̃ti pūji sanamāne ||
gahe carana siya sahita bahorī |bole rāmu kamala kara jorī ||
sevaka sadana svāmi āgamanū |maṁgala mūla amaṁgala damanū ||
tadapi ucita janu boli saprītī |paṭhaia kāja nātha asi nītī ||
prabhutā taji prabhu kīnha sanehū |bhayau punīta āju yahu gehū ||
āyasu hoi so karauṁ gosāī |sevaka lahai svāmi sevakāī ||
তেতিয়া ৰজাই বশিষ্ঠক মাতিলে আৰু ৰামৰ ঘৰলৈ উপদেশ দিবলৈ পঠিয়ালে। গুৰুৰ আগমন শুনি ৰঘুনাথ দুৱাৰে আহি তেওঁৰ চৰণত মস্তক নত কৰিলে। শ্ৰদ্ধাৰে অৰ্ঘ্য দি তেওঁক ঘৰলৈ আনিলে, আৰু ষোল্ল প্ৰকাৰেৰে পূজি সন্মান কৰিলে। তাৰ পিছত সীতাৰ সৈতে তেওঁৰ চৰণ ধৰিলে, আৰু ৰামে কমল-হস্ত জোৰ কৰি ক'লে। সেৱকৰ ঘৰত স্বামীৰ আগমন মঙ্গলৰ মূল আৰু অমঙ্গলৰ দমনকাৰী। তথাপি উচিত আছিল, প্ৰভু, প্ৰেমেৰে সেৱকক মাতি কামত পঠিওৱা, এই ৰীতি। প্ৰভুত্ব ত্যাগ কৰি প্ৰভুৱে স্নেহ দেখালে, আজি এই ঘৰ পৱিত্ৰ হ'ল। যি আজ্ঞা হয় গোসাই, সেই কৰিম, স্বামীৰ সেৱা কৰিলে সেৱকে সেৱাৰ ফল লাভ কৰে।
দোহা 9
सुनि सनेह साने बचन मुनि रघुबरहि प्रसंस।राम कस न तुम्ह कहहु अस हंस बंस अवतंस।।9।।
suni saneha sāne bacana muni raghubarahi prasaṁsa |rāma kasa na tumha kahahu asa haṁsa baṁsa avataṁsa ||9||
স্নেহভৰা বাক্য শুনি মুনিয়ে ৰঘুবংশৰ শ্ৰেষ্ঠ ৰামৰ প্ৰশংসা কৰিলে: হে ৰাম, আপুনি এনেদৰে কিয় নকব? আপুনি সেই সূৰ্যবংশৰ অলংকাৰ, যি বংশ হংসৰ দৰে পৱিত্ৰ।
Frequently Asked Questions
परंपरा में अयोध्या काण्ड के ‘अभिषेक-मंगल’ प्रसंग का पाठ गृह-शांति, राज्य/कार्य-सिद्धि, तथा गुरु-आज्ञा के प्रति दृढ़ता देने वाला माना जाता है; विशेषतः ‘मंगल’ और ‘धर्म-निश्चय’ की बुद्धि जाग्रत होती है—जो आगे के वनवास-त्याग को समझने की पात्रता बनती है।
अभिषेक/मंगल-प्रसंग में कई रामानंदी परंपराओं में ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ या ‘राम राम’ नाम-जप को समपुट रूप में जोड़ा जाता है; शिव-वंदना के संदर्भ में कुछ पाठ-परंपराएँ ‘ॐ नमः शिवाय’ का संक्षिप्त समपुट भी रखती हैं (स्थानीय/सम्प्रदायानुसार भेद)।
Ask anything about Prakarana 1 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.
