Sarga 13

Verse 1

अतदर्हं महाराजं शयानमतथोचितम्।ययातिमिव पुण्यान्ते देवलोकात्परिच्युतम्।।।।अनर्थरूपा सिद्धार्था ह्यभीता भयदर्शिनी।पुनराकारयामास तमेव वरमङ्गना।।।।

El gran rey yacía postrado, indigno de tal trato y no acostumbrado a él, como Yayāti caído del cielo cuando se agotó su mérito. Aquella mujer, encarnación de la desgracia, con su propósito cumplido, sin temor pero fingiendo miedo, volvió a apremiarlo por esos mismos dones.

Verse 2

अतदर्हं महाराजं शयानमतथोचितम्।ययातिमिव पुण्यान्ते देवलोकात्परिच्युतम्।।2.13.1।।अनर्थरूपा सिद्धार्था ह्यभीता भयदर्शिनी।पुनराकारयामास तमेव वरमङ्गना।।2.13.2।।

El gran rey, tendido allí, indigno de tal trato y no habituado a él, parecía Yayāti caído del cielo cuando se agotó su mérito. Aquella mujer, encarnación del infortunio, con su propósito ya cumplido, sin temor y sin embargo fingiendo miedo, volvió a apremiarlo por aquellos mismos dones.

Verse 3

त्वं कत्थसे महाराज सत्यवादी दृढव्रतः।मम चेमं वरं कस्माद्विधारयितुमिच्छसि।।।।

Tú te jactas, oh gran rey, de ser veraz y firme en tu voto; ¿por qué, entonces, deseas ahora eludir concederme este don?

Verse 4

एवमुक्तस्तु कैकेय्या राजा दशरथस्तदा।प्रत्युवाच ततः क्रुद्धो मुहूर्तं विह्वलन्निव।।।।

Así interpelado por Kaikeyī, el rey Daśaratha respondió entonces, airado, y por un instante como si estuviera turbado e inseguro.

Verse 5

मृते मयि गते रामे वनं मनुजपुङ्गवे।हन्तानार्ये ममामित्रे सकामा सुखिनी भव।।।।

Cuando yo haya muerto y Rāma, el mejor de los hombres, haya partido al bosque, ¡ay!, oh indigna, enemiga mía: con tu deseo cumplido, sé entonces feliz.

Verse 6

स्वर्गेऽपि खलु रामस्य कुशलं दैवतैरहम्।प्रत्यादेशादभिहितं धारयिष्ये कथं बत।।।।

Aun en el cielo, cuando los dioses me pregunten por el bienestar de Rāma, ¿cómo podré sostener lo que he dicho en negación y repudio? ¡Ay, qué calamidad!

Verse 7

कैकेय्याः प्रियकामेन रामः प्रव्राजितो मया।यदि सत्यं ब्रवीम्येतत्तदसत्यं भविष्यति।।।।

Si digo la pura verdad: «Para satisfacer el deseo de Kaikeyī, he enviado a Rāma al destierro», esa misma verdad será tenida por mentira.

Verse 8

अपुत्रेण मया पुत्रश्श्रमेण महता महान्।रामो लब्धो महाबाहु स्सकथं त्यज्यते मया।।।।

Cuando yo no tenía hijo, con gran esfuerzo obtuve por hijo a Rāma, el grande, de poderosos brazos. ¿Cómo podría yo abandonarlo?

Verse 9

शूरश्च कृतविद्यश्च जितक्रोधो क्षमापरः।कथं कमलपत्राक्षो मया रामो विवास्यते।।।।

¿Cómo podría yo desterrar a Rāma—valiente y versado en el saber, vencedor de la ira, entregado al perdón, de ojos como pétalos de loto?

Verse 10

कथमिन्दीवरश्यामं दीर्घबाहुं महाबलम्।अभिराममहं रामं प्रेषयिष्यामि दण्डकान्।।।।

¿Cómo podré enviar a Rāma al bosque de Daṇḍaka—ese Rāma de tez como loto azul, de largos brazos, de gran fuerza, y cuya sola presencia es encantadora?

Verse 11

सुखानामुचितस्यैव दुःखैरनुचितस्य च।दुखं नामानुपश्येयं कथं रामस्य धीमतः।।।।

Rāma es digno de dicha y no de sufrimiento; ¿cómo podría yo soportar ver a ese sabio Rāma en aflicción?

Verse 12

यदि दुःखमकृत्वाऽद्य मम संक्रमणं भवेत्।अदुःखार्हस्य रामस्य तत स्सुखमवाप्नुयाम्।।।।

Si hoy me llegara la muerte sin haber causado dolor a Rāma—que no merece dolor—entonces, por ello, alcanzaría la paz.

Verse 13

नृशंसे पापसङ्कल्पे रामं सत्यपराक्रमम्।किं विप्रियेण कैकेयि प्रियं योजयसे मम।।।।अकीर्तिरतुला लोके ध्रुवं परिभवश्च मे।

¡Oh cruel Kaikeyī, de intención pecaminosa! ¿Por qué buscas imponerme lo que es odioso para Rāma, cuyo valor se funda en la verdad y que me es tan querido? En este mundo, para mí surgirán sin duda una infamia incomparable y la humillación.

Verse 14

तथा विलपतस्तस्य परिभ्रमितचेतसः।।।।अस्तमभ्यगमत्सूर्यो रजनी चाभ्यवर्तत।

Mientras así se lamentaba, con la mente trastornada, el sol se puso y la noche sobrevino.

Verse 15

सा त्रियामा तथार्त्तस्य चन्द्रमण्डलमण्डिता।।।।राज्ञो विलपमानस्य न व्यभासत शर्वरी।

Aunque la noche de tres yāmas estaba adornada por el disco de la luna, no parecía luminosa al rey que lloraba en tan honda angustia.

Verse 16

तथैवोष्णं विनिश्वस्य वृद्धो दशरथो नृपः।।।।विललापार्तवद्युखं गगनासक्तलोचनः।

Del mismo modo, el anciano rey Daśaratha, exhalando suspiros ardientes, se lamentó de su dolor como un enfermo, con los ojos fijos en el cielo.

Verse 17

न प्रभातं त्वयेच्छामि निशे नक्षत्रभूषणे।।।।क्रियतां मे दया भद्रे मयाऽयं रचितोऽञ्जलिः।

Oh Noche, adornada de estrellas, no deseo que por ti llegue el alba. Oh benigna, ten compasión de mí: mira, te ofrezco esta súplica con las manos juntas.

Verse 18

अथवा गम्यतां शीघ्रं नाहमिच्छामि निर्घृणाम्।।।।नृशंसां कैकयीं द्रष्टुं यत्कृते व्यसनं महत्।

Entonces, que todo pase pronto; no deseo contemplar a la despiadada y cruel Kaikeyī, por cuya causa ha sobrevenido esta gran calamidad.

Verse 19

एवमुक्त्वा ततो राजा कैकेयीं संयताञ्जलिः।।।।प्रसादयामास पुनः कैकेयीं चेदमब्रवीत्।

Dicho esto, el rey, con las manos juntas en comedida súplica, volvió a intentar aplacar a Kaikeyī y le dijo estas palabras.

Verse 20

साधु वृत्तस्य दीनस्य त्वद्गतस्य गतायुषः।।2.1.20।।प्रसादः क्रियतां देवि भद्रे राज्ञो विशेषतः।

Oh reina, noble señora: concédeme tu favor a mí, a este desdichado de recta conducta, entregado a ti, cuya vida casi se extingue, y más aún siendo yo tu rey.

Verse 21

शून्ये न खलु सुश्रोणि मयेदं समुदाहृतम्।।।।कुरु साधु प्रसादं मे बाले सहृदया ह्यसि।

Oh de hermosas caderas, no he pronunciado estas palabras en el vacío. Oh joven, concédeme este favor, pues en verdad tienes un corazón compasivo.

Verse 22

प्रसीद देवि रामोमेत्वद्दत्तं राज्यमव्यम्।।।।लभतामसितापाङ्गे यशः परमवाप्नु हि।

Sé propicia, oh reina. Concede a Rāma este reino imperecedero que es mío; y tú, de negras pestañas, alcanzarás sin duda la fama suprema.

Verse 23

मम रामस्य लोकस्य गुरूणां भरतस्य च।।।।प्रियमेतद्गुरुश्रोणि कुरु चारुमुखेक्षणे

Oh reina de caderas nobles, de rostro hermoso y ojos radiantes: realiza este acto grato, por mí, por Rāma, por el pueblo, por los mayores y maestros, y también por Bharata.

Verse 24

विशुद्धभावस्य सुदुष्टभावाताम्रेक्षणस्याश्रुकलस्य राज्ञः।श्रुत्वा विचित्रं करुणं विलापंभर्तुर्नृशंसा न चकार वाक्यम्।।।।

Al oír el extraño y compasivo lamento de su esposo, el rey de corazón puro, con los ojos enrojecidos y llenos de lágrimas, aquella mujer cruel, de intención perversa, no obedeció sus palabras.

Verse 25

ततस्स राजा पुनरेव मूर्छितःप्रियामतुष्टां प्रतिकूलभाषिणीम्।समीक्ष्य पुत्रस्य विवासनं प्रतिक्षितौ विसंज्ञो निपपात दुखितः।।।।

Entonces el rey volvió a desvanecerse; al ver a su amada reina insatisfecha y hablándole en contra, empeñada en el destierro de su hijo, cayó al suelo, sin sentido por el dolor.

Verse 26

इतीव राज्ञो व्यथितस्य सा निशाजगाम घोरं श्वसतो मनस्विनःविबोध्यमानः प्रतिबोधनं तदानिवारयामास स राजसत्तमः।।।।

Así transcurrió aquella noche para el afligido rey de noble ánimo, terrible por sus hondos suspiros. Y cuando los bardos intentaron despertarlo, el mejor de los reyes detuvo su despertar.