Prakarana 3
यह सोपान ‘अहंकार-लङ्का’ के द्वार पर खड़ा है: जहाँ जीव (रावण-रूप अहं) के सामने भक्ति (अंगद-हनुमत्-पक्ष) नीति, विनय, और निर्भय सत्य बोलकर अंतिम निर्णय कराती है। लंका-काण्ड का आध्यात्मिक प्रवेश-द्वार ‘वैराग्य-युक्त धर्मनीति’ है—दूत-वाक्य के रूप में उपदेश, और प्रत्युत्तर में अहं की ज्वाला।
Die Rasa‑Fügung des Laṅkā Kāṇḍa liegt vor allem an der Nahtstelle von Vīra‑rasa und Raudra‑rasa; doch Tulasīdās lässt es nicht zur bloßen Kriegschronik werden – es ist auch eine Poetik von Dharma‑Nīti und Bhakti‑Furchtlosigkeit. In diesem Abschnitt versucht Aṅgads Botenwort, Rāvaṇas Ahaṅkāra durch Vinaya‑Nīti zu brechen: von der Sprache der Śaraṇāgati wie „dasan gahahu tṛn“ bis zur Erinnerung an den „praṇat‑pāl“ (Beschützer der sich Ergebenden). Rāvaṇa antwortet mit prahlerischem Stolz auf Kraft, Geschlecht, Askese, Śiva‑Verehrung und Welteroberung – das ist die Psychologie des Raudra. Aṅgads Erwiderung erklärt erneut Rāma‑Bhakti zum höchsten Gewinn und entlarvt den falschen Glanz des Ego‑Pratāpa. So ist dieses Kāṇḍa in der Manas‑sopāna die Stufe, auf der die letzte Rechtfertigung der „Ahaṃ‑Laṅkā“ zerfällt und die Unausweichlichkeit der Gottes‑Zuflucht erwiesen wird.
Verses
Chaupai 20.1-4
कह दसकंठ कवन तैं बंदर।मैं रघुबीर दूत दसकंधर।।
मम जनकहि तोहि रही मिताई।तव हित कारन आयउँ भाई।।
उत्तम कुल पुलस्ति कर नाती।सिव बिरंचि पूजेहु बहु भाँती।।
बर पायहु कीन्हेहु सब काजा।जीतेहु लोकपाल सब राजा।।
नृप अभिमान मोह बस किंबा।हरि आनिहु सीता जगदंबा।।
अब सुभ कहा सुनहु तुम्ह मोरा।सब अपराध छमिहि प्रभु तोरा।।
दसन गहहु तृन कंठ कुठारी।परिजन सहित संग निज नारी।।
सादर जनकसुता करि आगें।एहि बिधि चलहु सकल भय त्यागें।।
kaha dasakaṁṭha kavana taiṁ baṁdara |maiṁ raghubīra dūta dasakaṁdhara ||
mama janakahi tohi rahī mitāī |tava hita kārana āyaũ bhāī ||
uttama kula pulasti kara nātī |siva biraṁci pūjehu bahu bhā̃tī ||
bara pāyahu kīnhehu saba kājā |jītehu lokapāla saba rājā ||
nṛpa abhimāna moha basa kiṁbā |hari ānihu sītā jagadaṁbā ||
aba subha kahā sunahu tumha morā |saba aparādha chamihi prabhu torā ||
dasana gahahu tṛna kaṁṭha kuṭhārī |parijana sahita saṁga nija nārī ||
sādara janakasutā kari āgeṁ |ehi bidhi calahu sakala bhaya tyāgeṁ ||
Der zehnhalsige Ravana sprach: «Wer bist du, Affe?» «Ich bin der Gesandte Ramas, des Helden der Raghus, o Zehnköpfiger.» «Zwischen meinem Vater und dir bestand Freundschaft, und zu deinem Wohl bin ich gekommen, Bruder.» «Du bist von edler Abstammung, der Enkel Pulastyas, und du verehrtest Shiva und Brahma auf vielerlei Weise.» «Du erlangtest Gnaden und vollbrachtest all deine Unternehmungen; du besiegtest die Wächter der Welten und alle Könige.» «Ob durch den Stolz der Königsherrschaft oder durch Verblendung, du brachtest Sita, die Mutter der Welt, her.» «Nun höre meinen heilsamen Rat: der Herr wird all deine Vergehen vergeben.» «Nimm Gras zwischen die Zähne und eine Axt am Hals, und geh mit deinem Hausstand und deinen eigenen Frauen.» «Indem du Janakas Tochter ehrerbietig voranstellst, geh auf diese Weise und wirf alle Furcht ab.»
Doha 20
प्रनतपाल रघुबंसमनि त्राहि त्राहि अब मोहि।आरत गिरा सुनत प्रभु अभय करैगो तोहि।।20।।
pranatapāla raghubaṁsamani trāhi trāhi aba mohi |ārata girā sunata prabhu abhaya karaigo tohi ||20||
O Beschützer der Demütigen, o Juwel der Raghu-Dynastie, rette mich, rette mich jetzt! Den Ruf der Bedrängten hörend, wird der Herr dir Furchtlosigkeit gewähren.
Chaupai 21.1-5
रे कपिपोत बोलु संभारी।मूढ़ न जानेहि मोहि सुरारी।।
कहु निज नाम जनक कर भाई।केहि नातें मानिऐ मिताई।।
अंगद नाम बालि कर बेटा।तासों कबहुँ भई ही भेटा।।
अंगद बचन सुनत सकुचाना।रहा बालि बानर मैं जाना।।
अंगद तहीं बालि कर बालक।उपजेहु बंस अनल कुल घालक।।
गर्भ न गयहु ब्यर्थ तुम्ह जायहु।निज मुख तापस दूत कहायहु।।
अब कहु कुसल बालि कहँ अहई।बिहँसि बचन तब अंगद कहई।।
दिन दस गएँ बालि पहिं जाई।बूझेहु कुसल सखा उर लाई।।
राम बिरोध कुसल जसि होई।सो सब तोहि सुनाइहि सोई।।
सुनु सठ भेद होइ मन ताकें।श्रीरघुबीर हृदय नहिं जाकें।।
re kapipota bolu saṁbhārī |mūṛha na jānehi mohi surārī ||
kahu nija nāma janaka kara bhāī |kehi nāteṁ māniai mitāī ||
aṁgada nāma bāli kara beṭā |tāsoṁ kabahũ bhaī hī bheṭā ||
aṁgada bacana sunata sakucānā |rahā bāli bānara maiṁ jānā ||
aṁgada tahīṁ bāli kara bālaka |upajehu baṁsa anala kula ghālaka ||
garbha na gayahu byartha tumha jāyahu |nija mukha tāpasa dūta kahāyahu ||
aba kahu kusala bāli kahã ahaī |bihãsi bacana taba aṁgada kahaī ||
dina dasa gaẽ bāli pahiṁ jāī |būjhehu kusala sakhā ura lāī ||
rāma birodha kusala jasi hoī |so saba tohi sunāihi soī ||
sunu saṭha bheda hoi mana tākeṁ |śrīraghubīra hṛdaya nahiṁ jākeṁ ||
«Du, junger Affe, passe auf, was du sagst! Narr, kennst du mich nicht, den Feind der Götter?» «Sage mir deinen Namen und den deines Vaters, Freund. Durch welche Beziehung kann diese Freundschaft anerkannt werden?» «Mein Name ist Angada, Sohn Balis. Hast du ihn jemals getroffen?» Als Ravana Angadas Worte hörte, war er beschämt. «Es gab einen Bali, ich weiß, unter den Affen.» «Bist du jener Angada, Balis Kind? Du wurdest als Feuer für deine Sippe geboren, ein Zerstörer deiner Familie.» «Du bist nicht umsonst durch den Mutterleib gegangen, doch deine Geburt ist verschwendet, denn mit deinem eigenen Mund hast du dich den Boten eines Asketen genannt.» «Nun sage mir, geht es Bali gut?» Da antwortete Angada mit einem Lachen. «Wenn zehn Tage vergangen sind, gehe zu Bali, umarme deinen Freund und frage nach seinem Wohlergehen.» «Er selbst wird dir alles über die Art von Wohlergehen erzählen, die aus dem Widerstand gegen Rama entsteht.» «Höre, Narr: Zwietracht entsteht im Geist dessen, in dessen Herzen Sri Raghuvira nicht wohnt.»
Doha 21
हम कुल घालक सत्य तुम्ह कुल पालक दससीस।अंधउ बधिर न अस कहहिं नयन कान तव बीस।।21।।
hama kula ghālaka satya tumha kula pālaka dasasīsa |aṁdhau badhira na asa kahahiṁ nayana kāna tava bīsa ||21||
Wir sind Vernichter unseres Geschlechts, du sprichst wahr; du bist der Beschützer deines Geschlechts, o Dashashisha. Die Blinden und die Tauben sprechen nicht so; deine zwanzig Augen und Ohren sind Zeugen.
Chaupai 22.1-4
सिव बिरंचि सुर मुनि समुदाई।चाहत जासु चरन सेवकाई।।
तासु दूत होइ हम कुल बोरा।अइसिहुँ मति उर बिहर न तोरा।।
सुनि कठोर बानी कपि केरी।कहत दसानन नयन तरेरी।।
खल तव कठिन बचन सब सहऊँ।नीति धर्म मैं जानत अहऊँ।।
कह कपि धर्मसीलता तोरी।हमहुँ सुनी कृत पर त्रिय चोरी।।
देखी नयन दूत रखवारी।बूड़ि न मरहु धर्म ब्रतधारी।।
कान नाक बिनु भगिनि निहारी।छमा कीन्हि तुम्ह धर्म बिचारी।।
धर्मसीलता तव जग जागी।पावा दरसु हमहुँ बड़भागी।।
siva biraṁci sura muni samudāī |cāhata jāsu carana sevakāī ||
tāsu dūta hoi hama kula borā |aisihũ mati ura bihara na torā ||
suni kaṭhora bānī kapi kerī |kahata dasānana nayana tarerī ||
khala tava kaṭhina bacana saba sahaū̃ |nīti dharma maiṁ jānata ahaū̃ ||
kaha kapi dharmasīlatā torī |hamahũ sunī kṛta para triya corī ||
dekhī nayana dūta rakhavārī |būṛi na marahu dharma bratadhārī ||
kāna nāka binu bhagini nihārī |chamā kīnhi tumha dharma bicārī ||
dharmasīlatā tava jaga jāgī |pāvā darasu hamahũ baṛabhāgī ||
Shiva, Brahma, die Götter und die Scharen der Weisen alle sehnen sich nach dem Dienst an seinen Füßen. Indem ich sein Gesandter wurde, habe ich die Ehre meiner Familie untergehen lassen. Bei einem solchen Gedanken in deinem Sinn zerspringt dein Herz nicht. Die harten Worte des Affen hörend, sprach Ravana, mit rollenden Augen blickend. Schurke, ich ertrage all deine harten Worte, denn ich kenne die Wege der Klugheit und der Gerechtigkeit. Der Affe sagte: Deine Gerechtigkeit ist wohlbekannt; auch ich habe davon gehört, wie du die Frau eines anderen stahlst. Mit eigenen Augen den Gesandten und seine Bewachung gesehen habend, bist du nicht ertrunken und gestorben, o Hüter der Gelübde der Gerechtigkeit. Deine Schwester ohne Ohren und Nase sehend, hast du es vergeben, nachdem du die Sache im Lichte der Gerechtigkeit erwogen hast. Deine gerechte Natur ist in der ganzen Welt berühmt. Auch ich bin hochbegünstigt, einen Anblick von dir erlangt zu haben.
Doha 22(क)-(ख)
जनि जल्पसि जड़ जंतु कपि सठ बिलोकु मम बाहु।लोकपाल बल बिपुल ससि ग्रसन हेतु सब राहु।।22(क)।।
पुनि नभ सर मम कर निकर कमलन्हि पर करि बास।सोभत भयउ मराल इव संभु सहित कैलास।।22(ख)।।
jani jalpasi jaṛa jaṁtu kapi saṭha biloku mama bāhu |lokapāla bala bipula sasi grasana hetu saba rāhu ||22(ka)||
puni nabha sara mama kara nikara kamalanhi para kari bāsa |sobhata bhayau marāla iva saṁbhu sahita kailāsa ||22(kha)||
Schwafele nicht, stumpfes Tier, Affe, Narr; sieh meine Arme. Sie alle sind wie Rahu, darauf aus, den Mond der gewaltigen Kraft der Wächter der Welten zu verschlingen. Dann, im Himmelssee meiner Hände, auf den Lotusblüten meiner Finger weilend, erstrahlte Shambhu mit seinem Kailasa wie ein Schwan.
Chaupai 23.1-5
तुम्हरे कटक माझ सुनु अंगद।मो सन भिरिहि कवन जोधा बद।।
तव प्रभु नारि बिरहँ बलहीना।अनुज तासु दुख दुखी मलीना।।
तुम्ह सुग्रीव कूलद्रुम दोऊ।अनुज हमार भीरु अति सोऊ।।
जामवंत मंत्री अति बूढ़ा।सो कि होइ अब समरारूढ़ा।।
सिल्पि कर्म जानहिं नल नीला।है कपि एक महा बलसीला।।
आवा प्रथम नगरु जेंहिं जारा।सुनत बचन कह बालिकुमारा।।
सत्य बचन कहु निसिचर नाहा।साँचेहुँ कीस कीन्ह पुर दाहा।।
रावन नगर अल्प कपि दहई।सुनि अस बचन सत्य को कहई।।
जो अति सुभट सराहेहु रावन।सो सुग्रीव केर लघु धावन।।
चलइ बहुत सो बीर न होई।पठवा खबरि लेन हम सोई।।
tumhare kaṭaka mājha sunu aṁgada |mo sana bhirihi kavana jodhā bada ||
tava prabhu nāri birahã balahīnā |anuja tāsu dukha dukhī malīnā ||
tumha sugrīva kūladruma doū |anuja hamāra bhīru ati soū ||
jāmavaṁta maṁtrī ati būṛhā |so ki hoi aba samarārūṛhā ||
silpi karma jānahiṁ nala nīlā |hai kapi eka mahā balasīlā ||
āvā prathama nagaru jeṁhiṁ jārā |sunata bacana kaha bālikumārā ||
satya bacana kahu nisicara nāhā |sā̃cehũ kīsa kīnha pura dāhā ||
rāvana nagara alpa kapi dahaī |suni asa bacana satya ko kahaī ||
jo ati subhaṭa sarāhehu rāvana |so sugrīva kera laghu dhāvana ||
calai bahuta so bīra na hoī |paṭhavā khabari lena hama soī ||
Höre, Angada: in deinem Heer, sage mir, welcher Krieger wird es wagen, mit mir zu kämpfen? Dein Herr ist geschwächt durch die Trennung von seiner Frau, und sein jüngerer Bruder, betrübt durch seinen Schmerz, ist niedergeschlagen und verzagt. Du und Sugriva seid beide Bäume, die das Ufer zum Einsturz bringen, der Ruin eures eigenen Hauses; und auch mein Bruder ist überaus furchtsam. Jambavan, euer Ratgeber, ist äußerst alt; wie kann er sich jetzt zur Schlacht rüsten? Nala und Nila kennen nur das Handwerk der Baumeister. Es gibt einen Affen, gewiss, von großer Stärke. Er ist es, der zuerst kam und die Stadt verbrannte. Diese Worte hörend, antwortete der Sohn Balis: "Sprich die Wahrheit, Herr der Dämonen: hat ein Affe wirklich deine Stadt in Brand gesetzt? Ein bloßer kleiner Affe verbrennt die Stadt Ravanas! Eine solche Aussage hörend, wer würde sie wahr nennen? Wen du, Ravana, als so großen Krieger preist, der ist nur ein geringer Bote Sugrivas. Er läuft weit, aber er ist kein Held. Wir haben ihn nur geschickt, um Nachrichten zu holen."
Doha 23(क)-(छ)
सत्य नगरु कपि जारेउ बिनु प्रभु आयसु पाइ।फिरि न गयउ सुग्रीव पहिं तेहिं भय रहा लुकाइ।।23(क)।।
सत्य कहहि दसकंठ सब मोहि न सुनि कछु कोह।कोउ न हमारें कटक अस तो सन लरत जो सोह।।23(ख)।।
प्रीति बिरोध समान सन करिअ नीति असि आहि।जौं मृगपति बध मेड़ुकन्हि भल कि कहइ कोउ ताहि।।23(ग)।।
जद्यपि लघुता राम कहुँ तोहि बधें बड़ दोष।तदपि कठिन दसकंठ सुनु छत्र जाति कर रोष।।23(घ)।।
बक्र उक्ति धनु बचन सर हृदय दहेउ रिपु कीस।प्रतिउत्तर सड़सिन्ह मनहुँ काढ़त भट दससीस।।23(ङ)।।
हँसि बोलेउ दसमौलि तब कपि कर बड़ गुन एक।जो प्रतिपालइ तासु हित करइ उपाय अनेक।।23(छ)।।
satya nagaru kapi jāreu binu prabhu āyasu pāi |phiri na gayau sugrīva pahiṁ tehiṁ bhaya rahā lukāi ||23(ka)||
satya kahahi dasakaṁṭha saba mohi na suni kachu koha |kou na hamāreṁ kaṭaka asa to sana larata jo soha ||23(kha)||
prīti birodha samāna sana karia nīti asi āhi |jauṁ mṛgapati badha meṛukanhi bhala ki kahai kou tāhi ||23(ga)||
jadyapi laghutā rāma kahũ tohi badheṁ baṛa doṣa |tadapi kaṭhina dasakaṁṭha sunu chatra jāti kara roṣa ||23(gha)||
bakra ukti dhanu bacana sara hṛdaya daheu ripu kīsa |pratiuttara saṛasinha manahũ kāṛhata bhaṭa dasasīsa ||23(ṅa)||
hãsi boleu dasamauli taba kapi kara baṛa guna eka |jo pratipālai tāsu hita karai upāya aneka ||23(cha)||
Es ist wahr, dass der Affe die Stadt verbrannte, ohne einen Befehl von seinem Herrn erhalten zu haben. Deshalb kehrte er nicht zu Sugriva zurück, sondern blieb aus Furcht verborgen. "Zehnköpfiger, alles, was du sagst, ist wahr, und ich empfinde beim Hören keinen Zorn. Es gibt niemanden in unserem Heer, der gegen dich kämpfen und dabei gut dastehen könnte." "Dies ist die Verhaltensregel: Freundschaft und Feindschaft soll man mit seinesgleichen pflegen. Wenn ein Löwe Frösche tötet, würde jemand das eine gute Tat nennen?" "Obwohl es eine Erniedrigung für Rama wäre und eine große Schuld, dich zu erschlagen, so höre doch, Zehnhalsiger: der Zorn der Kriegerkaste ist schwer zu ertragen." Der Affe, sein Feind, versengte sein Herz mit Pfeilen von Worten, geschossen vom Bogen der krummen Rede; und Ravana, der zehnköpfige Krieger, zog seine Antwort hervor wie mit einer Zange. Da lachte der zehnköpfige Ravana und sprach: "Ein Affe hat eine große Tugend: er wird viele Mittel ersinnen zum Wohl dessen, der ihn nährt und hält."
Chaupai 24.1-8
धन्य कीस जो निज प्रभु काजा।जहँ तहँ नाचइ परिहरि लाजा।।
नाचि कूदि करि लोग रिझाई।पति हित करइ धर्म निपुनाई।।
अंगद स्वामिभक्त तव जाती।प्रभु गुन कस न कहसि एहि भाँती।।
मैं गुन गाहक परम सुजाना।तव कटु रटनि करउँ नहिं काना।।
कह कपि तव गुन गाहकताई।सत्य पवनसुत मोहि सुनाई।।
बन बिधंसि सुत बधि पुर जारा।तदपि न तेहिं कछु कृत अपकारा।।
सोइ बिचारि तव प्रकृति सुहाई।दसकंधर मैं कीन्हि ढिठाई।।
देखेउँ आइ जो कछु कपि भाषा।तुम्हरें लाज न रोष न माखा।।
जौं असि मति पितु खाए कीसा।कहि अस बचन हँसा दससीसा।।
पितहि खाइ खातेउँ पुनि तोही।अबहीं समुझि परा कछु मोही।।
बालि बिमल जस भाजन जानी।हतउँ न तोहि अधम अभिमानी।।
कहु रावन रावन जग केते।मैं निज श्रवन सुने सुनु जेते।।
बलिहि जितन एक गयउ पताला।राखेउ बाँधि सिसुन्ह हयसाला।।
खेलहिं बालक मारहिं जाई।दया लागि बलि दीन्ह छोड़ाई।।
एक बहोरि सहसभुज देखा।धाइ धरा जिमि जंतु बिसेषा।।
कौतुक लागि भवन लै आवा।सो पुलस्ति मुनि जाइ छोड़ावा।।
dhanya kīsa jo nija prabhu kājā |jahã tahã nācai parihari lājā ||
nāci kūdi kari loga rijhāī |pati hita karai dharma nipunāī ||
aṁgada svāmibhakta tava jātī |prabhu guna kasa na kahasi ehi bhā̃tī ||
maiṁ guna gāhaka parama sujānā |tava kaṭu raṭani karaũ nahiṁ kānā ||
kaha kapi tava guna gāhakatāī |satya pavanasuta mohi sunāī ||
bana bidhaṁsi suta badhi pura jārā |tadapi na tehiṁ kachu kṛta apakārā ||
soi bicāri tava prakṛti suhāī |dasakaṁdhara maiṁ kīnhi ḍhiṭhāī ||
dekheũ āi jo kachu kapi bhāṣā |tumhareṁ lāja na roṣa na mākhā ||
jauṁ asi mati pitu khāe kīsā |kahi asa bacana hãsā dasasīsā ||
pitahi khāi khāteũ puni tohī |abahīṁ samujhi parā kachu mohī ||
bāli bimala jasa bhājana jānī |hataũ na tohi adhama abhimānī ||
kahu rāvana rāvana jaga kete |maiṁ nija śravana sune sunu jete ||
balihi jitana eka gayau patālā |rākheu bā̃dhi sisunha hayasālā ||
khelahiṁ bālaka mārahiṁ jāī |dayā lāgi bali dīnha choṛāī ||
eka bahori sahasabhuja dekhā |dhāi dharā jimi jaṁtu biseṣā ||
kautuka lāgi bhavana lai āvā |so pulasti muni jāi choṛāvā ||
Gesegnet ist der Affe, der für die Sache seines eigenen Herrn alle Scham ablegt und hier und dort tanzt. Tanzend und springend erheitert er die Leute, und mit großer Geschicklichkeit in der Pflicht dient er dem Wohl seines Herrn. Angada, dein ganzes Geschlecht ist seinem Herrn ergeben; wie solltest du nicht auf diese Weise von den Tugenden deines Herrn sprechen? Ich bin ein überaus scharfsinniger Beurteiler von Verdienst und achte nicht auf dein bitteres Geschrei. Der Affe sprach: Der Sohn des Windes hat mir wahrlich davon erzählt, wie sehr du Verdienst zu schätzen weißt. Er verwüstete deine Haine, erschlug deinen Sohn und verbrannte deine Stadt, und doch fügte er dir keinerlei Schaden zu. Diese deine gnädige Natur bedenkend, o Zehnhalsiger, habe ich so kühn gesprochen. Nun, da ich gekommen bin, sehe ich, dass was auch immer ein Affe sagen mag, du weder Scham noch Zorn noch Groll empfindest. Da dein Verstand solcherart ist, Affe, wundert es nicht, dass du deinen Vater verschlungen hast! Mit diesen Worten lachte der Zehnköpfige. Angada erwiderte: Hätte ich meinen Vater verschlungen, so hätte ich auch dich verschlungen, wäre mir da nicht eben etwas in den Sinn gekommen. Da ich dich als Gefäß von Balis makellosem Ruhm kenne, erschlage ich dich nicht, du Nichtswürdiger und Hochmütiger. Sage mir, Ravana, wie viele Ravanas gibt es in der Welt? Oder höre zu, während ich dir von so vielen erzähle, wie ich mit meinen eigenen Ohren gehört habe. Einer stieg hinab in die Unterwelt, um König Bali zu besiegen, und die Kinder fesselten ihn und hielten ihn im Stall. Die Knaben spielten mit ihm und gingen hin und schlugen ihn, bis Bali Mitleid mit ihm hatte und ihn freiließ. Ein anderer wiederum wurde von Sahasrabahu gesehen, der heraneilte und ihn packte, als sei er eine seltene Kreatur. Er trug ihn aus Neugier nach Hause, und der Weise Pulastya ging hin und erwirkte seine Freilassung.
Doha 24
एक कहत मोहि सकुच अति रहा बालि की काँख।इन्ह महुँ रावन तैं कवन सत्य बदहि तजि माख।।24।।
eka kahata mohi sakuca ati rahā bāli kī kā̃kha |inha mahũ rāvana taiṁ kavana satya badahi taji mākha ||24||
Es gab noch einen, über den zu sprechen mir große Scham bereitet: er blieb unter Balis Achsel. Unter all diesen Ravana, welcher bist du? Lege deinen Zorn ab und sage mir die Wahrheit.
Chaupai 25.1-4
सुनु सठ सोइ रावन बलसीला।हरगिरि जान जासु भुज लीला।।
जान उमापति जासु सुराई।पूजेउँ जेहि सिर सुमन चढ़ाई।।
सिर सरोज निज करन्हि उतारी।पूजेउँ अमित बार त्रिपुरारी।।
भुज बिक्रम जानहिं दिगपाला।सठ अजहूँ जिन्ह कें उर साला।।
जानहिं दिग्गज उर कठिनाई।जब जब भिरउँ जाइ बरिआई।।
जिन्ह के दसन कराल न फूटे।उर लागत मूलक इव टूटे।।
जासु चलत डोलति इमि धरनी।चढ़त मत्त गज जिमि लघु तरनी।।
सोइ रावन जग बिदित प्रतापी।सुनेहि न श्रवन अलीक प्रलापी।।
sunu saṭha soi rāvana balasīlā |haragiri jāna jāsu bhuja līlā ||
jāna umāpati jāsu surāī |pūjeũ jehi sira sumana caṛhāī ||
sira saroja nija karanhi utārī |pūjeũ amita bāra tripurārī ||
bhuja bikrama jānahiṁ digapālā |saṭha ajahū̃ jinha keṁ ura sālā ||
jānahiṁ diggaja ura kaṭhināī |jaba jaba bhiraũ jāi bariāī ||
jinha ke dasana karāla na phūṭe |ura lāgata mūlaka iva ṭūṭe ||
jāsu calata ḍolati imi dharanī |caṛhata matta gaja jimi laghu taranī ||
soi rāvana jaga bidita pratāpī |sunehi na śravana alīka pralāpī ||
Höre, Narr: Ich bin derselbe Ravana, mächtig an Kraft, dessen Waffenspiel der Berg Shivas kennt. Der Herr von Uma kennt meine Tapferkeit, ihn, den ich anbetete, indem ich meine Häupter als Blumen darbot. Ich löste meine Häupter wie Lotusblumen mit eigenen Händen ab und betete den Feind von Tripura unzählige Male an. Die Hüter der Richtungen kennen die Macht meiner Arme, Narr, denen es bis heute im Herzen schmerzt. Die Elefanten der Richtungen kennen die Härte meiner Brust, sooft ich hinging und mich mit ihnen im Ringkampf maß. Ihre furchtbaren Stoßzähne durchbohrten sie nicht, sondern brachen wie Rettiche ab, als sie meine Brust trafen. Wenn ich gehe, erbebt die Erde so, wie ein kleines Boot schaukelt, wenn ein rasender Elefant darauf steigt. Derselbe Ravana, in der Welt berühmt für seine Majestät. Hast du ihn nicht mit deinen Ohren gehört, falscher Schwätzer?
Doha 25
तेहि रावन कहँ लघु कहसि नर कर करसि बखान।रे कपि बर्बर खर्ब खल अब जाना तव ग्यान।।25।।
tehi rāvana kahã laghu kahasi nara kara karasi bakhāna |re kapi barbara kharba khala aba jānā tava gyāna ||25||
Diesen Ravana nennst du gering, während du einen bloßen Mann preist. O Affe, Barbar, verkümmertes Geschöpf, Schurke, nun habe ich deine Weisheit ermessen.
Chaupai 26.1-4
सुनि अंगद सकोप कह बानी।बोलु सँभारि अधम अभिमानी।।
सहसबाहु भुज गहन अपारा।दहन अनल सम जासु कुठारा।।
जासु परसु सागर खर धारा।बूड़े नृप अगनित बहु बारा।।
तासु गर्ब जेहि देखत भागा।सो नर क्यों दससीस अभागा।।
राम मनुज कस रे सठ बंगा।धन्वी कामु नदी पुनि गंगा।।
पसु सुरधेनु कल्पतरु रूखा।अन्न दान अरु रस पीयूषा।।
बैनतेय खग अहि सहसानन।चिंतामनि पुनि उपल दसानन।।
सुनु मतिमंद लोक बैकुंठा।लाभ कि रघुपति भगति अकुंठा।।
suni aṁgada sakopa kaha bānī |bolu sãbhāri adhama abhimānī ||
sahasabāhu bhuja gahana apārā |dahana anala sama jāsu kuṭhārā ||
jāsu parasu sāgara khara dhārā |būṛe nṛpa aganita bahu bārā ||
tāsu garba jehi dekhata bhāgā |so nara kyoṁ dasasīsa abhāgā ||
rāma manuja kasa re saṭha baṁgā |dhanvī kāmu nadī puni gaṁgā ||
pasu suradhenu kalpataru rūkhā |anna dāna aru rasa pīyūṣā ||
bainateya khaga ahi sahasānana |ciṁtāmani puni upala dasānana ||
sunu matimaṁda loka baikuṁṭhā |lābha ki raghupati bhagati akuṁṭhā ||
Als er dies hörte, antwortete Angada zornig: «Wäge deine Worte, du niederträchtiger und hochmütiger Schurke. Die tausend Arme von Sahasrabahu waren ein riesiger und undurchdringlicher Wald, und die Axt dessen, von dem ich spreche, war wie ein Feuer, ihn niederzubrennen. Seine Axt war ein Ozean mit reißender, scharfer Strömung, in dem unzählige Könige immer wieder versanken. Der Stolz eben dieses Parashurama floh beim Anblick Ramas. Wie kann ein solcher ein bloßer Mensch sein, unglücklicher Ravana? Wie kann Rama ein Mensch sein, du Narr, du elender Rebell? Ist Kama nur ein Bogenschütze, und ist der Ganges nur ein Fluss? Ist die göttliche Kuh Surabhi nur ein Tier, und der Wunschbaum nur ein Baum? Ist das Geben nur eine Gabe von Korn, und ist der Nektar nur ein Saft? Ist Garuda nur ein Vogel, und ist Shesha, der Tausendköpfige, nur eine Schlange? Ist der wunscherfüllende Edelstein, Ravana, nur ein Stein? Höre, du träge Geist: Ist Vaikuntha nur eine Welt unter anderen, und ist die Hingabe an den Herrn der Raghus nur ein gewöhnlicher Gewinn?»
Doha 26
सेन सहित तब मान मथि बन उजारि पुर जारि।कस रे सठ हनुमान कपि गयउ जो तव सुत मारि।।26।।
sena sahita taba māna mathi bana ujāri pura jāri |kasa re saṭha hanumāna kapi gayau jo tava suta māri ||26||
Sag mir, du Narr: wie kam es, dass der Affe Hanuman, nachdem er deinen Stolz zusammen mit deinem Heer gebrochen, deinen Garten verwüstet und deine Stadt verbrannt hatte, unversehrt davonkam, nachdem er deinen Sohn erschlagen hatte?
Chaupai 27.1-4
सुनु रावन परिहरि चतुराई।भजसि न कृपासिंधु रघुराई।।
जौ खल भएसि राम कर द्रोही।ब्रह्म रुद्र सक राखि न तोही।।
मूढ़ बृथा जनि मारसि गाला।राम बयर अस होइहि हाला।।
तव सिर निकर कपिन्ह के आगें।परिहहिं धरनि राम सर लागें।।
ते तव सिर कंदुक सम नाना।खेलहहिं भालु कीस चौगाना।।
जबहिं समर कोपहि रघुनायक।छुटिहहिं अति कराल बहु सायक।।
तब कि चलिहि अस गाल तुम्हारा।अस बिचारि भजु राम उदारा।।
सुनत बचन रावन परजरा।जरत महानल जनु घृत परा।।
sunu rāvana parihari caturāī |bhajasi na kṛpāsiṁdhu raghurāī ||
jau khala bhaesi rāma kara drohī |brahma rudra saka rākhi na tohī ||
mūṛha bṛthā jani mārasi gālā |rāma bayara asa hoihi hālā ||
tava sira nikara kapinha ke āgeṁ |parihahiṁ dharani rāma sara lāgeṁ ||
te tava sira kaṁduka sama nānā |khelahahiṁ bhālu kīsa caugānā ||
jabahiṁ samara kopahi raghunāyaka |chuṭihahiṁ ati karāla bahu sāyaka ||
taba ki calihi asa gāla tumhārā |asa bicāri bhaju rāma udārā ||
sunata bacana rāvana parajarā |jarata mahānala janu ghṛta parā ||
Höre, Ravana: gib deine Klugheit auf. Warum verehrst du nicht Rama, den Herrn der Raghus, den Ozean des Erbarmens? Wenn du, Schurke, ein Feind Ramas geworden bist, dann können dich weder Brahma noch Rudra beschützen. Tor, rühme dich nicht vergebens. Feindschaft gegen Rama wird in genau solchem Elend enden. Dein Haufen von Köpfen, von Ramas Pfeilen getroffen, wird vor den Affen zu Boden fallen. Diese deine vielen Köpfe, wie Bälle, werden die Bären und Affen beim Spielen gebrauchen wie bei einem Polospiel. Wenn der Herr der Raghus in der Schlacht zürnt, werden sehr schreckliche Pfeile in großer Zahl losgeschossen. Wird dann solches Prahlen von dir standhalten? Bedenke dies und verehre den großmütigen Rama. Beim Hören dieser Worte geriet Ravana in Flammen, als wäre Ghee auf ein groß loderndes Feuer gefallen.
Doha 27
कुंभकरन अस बंधु मम सुत प्रसिद्ध सक्रारि।मोर पराक्रम नहिं सुनेहि जितेउँ चराचर झारि।।27।।
kuṁbhakarana asa baṁdhu mama suta prasiddha sakrāri |mora parākrama nahiṁ sunehi jiteũ carācara jhāri ||27||
Ein Bruder wie Kumbhakarna, und ein Sohn, berühmt als Feind Indras: habt ihr nicht von meiner Macht gehört, mit der ich die ganze Welt, das Bewegte und das Unbewegte, hinwegfegte und eroberte?
Chaupai 28.1-4
सठ साखामृग जोरि सहाई।बाँधा सिंधु इहइ प्रभुताई।।
नाघहिं खग अनेक बारीसा।सूर न होहिं ते सुनु सब कीसा।।
मम भुज सागर बल जल पूरा।जहँ बूड़े बहु सुर नर सूरा।।
बीस पयोधि अगाध अपारा।को अस बीर जो पाइहि पारा।।
दिगपालन्ह मैं नीर भरावा।भूप सुजस खल मोहि सुनावा।।
जौं पै समर सुभट तव नाथा।पुनि पुनि कहसि जासु गुन गाथा।।
तौ बसीठ पठवत केहि काजा।रिपु सन प्रीति करत नहिं लाजा।।
हरगिरि मथन निरखु मम बाहू।पुनि सठ कपि निज प्रभुहि सराहू।।
saṭha sākhāmṛga jori sahāī |bā̃dhā siṁdhu ihai prabhutāī ||
nāghahiṁ khaga aneka bārīsā |sūra na hohiṁ te sunu saba kīsā ||
mama bhuja sāgara bala jala pūrā |jahã būṛe bahu sura nara sūrā ||
bīsa payodhi agādha apārā |ko asa bīra jo pāihi pārā ||
digapālanha maiṁ nīra bharāvā |bhūpa sujasa khala mohi sunāvā ||
jauṁ pai samara subhaṭa tava nāthā |puni puni kahasi jāsu guna gāthā ||
tau basīṭha paṭhavata kehi kājā |ripu sana prīti karata nahiṁ lājā ||
haragiri mathana nirakhu mama bāhū |puni saṭha kapi nija prabhuhi sarāhū ||
Narr, indem er Affen als Helfer sammelte, hat er das Meer gebunden; das ist seine ganze Größe. Viele Vögel überqueren den Ozean, aber höre, du Affe, deshalb sind sie keine Helden. Meine Arme sind ein Ozean, gefüllt mit dem Wasser der Kraft, in dem viele Götter, Menschen und Helden ertrunken sind. Meine zwanzig Arme sind zwanzig unergründliche und grenzenlose Meere. Welcher Held gibt es, der ihr jenseitiges Ufer erreichen könnte? Ich ließ die Hüter der Richtungen Wasser für mich schöpfen. Doch, Schurke, kommst du zu mir und besingst die Tugenden eines bloßen Königs. Wenn dein Herr wahrhaft ein mächtiger Krieger in der Schlacht ist, dessen Tugendgeschichte du immer wieder erzählst, dann warum sendet er einen Gesandten? Schämt er sich nicht, die Freundschaft eines Feindes zu suchen? Sieh meine Arme an, die den Kailasa, den Berg Shivas, churnen könnten. Dann, törichter Affe, fahre fort, deinen Herrn zu preisen.
Doha 28
सूर कवन रावन सरिस स्वकर काटि जेहिं सीस।हुने अनल अति हरष बहु बार साखि गौरीस।।28।।
sūra kavana rāvana sarisa svakara kāṭi jehiṁ sīsa |hune anala ati haraṣa bahu bāra sākhi gaurīsa ||28||
Welcher Held ist Ravana gleich, der seine eigenen Köpfe mit seinen eigenen Händen abschnitt und in großer Freude sie immer wieder dem Feuer opferte? Shiva, der Herr von Gauri, ist Zeuge davon.
Chaupai 29.1-5
जरत बिलोकेउँ जबहिं कपाला।बिधि के लिखे अंक निज भाला।।
नर कें कर आपन बध बाँची।हसेउँ जानि बिधि गिरा असाँची।।
सोउ मन समुझि त्रास नहिं मोरें।लिखा बिरंचि जरठ मति भोरें।।
आन बीर बल सठ मम आगें।पुनि पुनि कहसि लाज पति त्यागे।।
कह अंगद सलज्ज जग माहीं।रावन तोहि समान कोउ नाहीं।।
लाजवंत तव सहज सुभाऊ।निज मुख निज गुन कहसि न काऊ।।
सिर अरु सैल कथा चित रही।ताते बार बीस तैं कही।।
सो भुजबल राखेउ उर घाली।जीतेहु सहसबाहु बलि बाली।।
सुनु मतिमंद देहि अब पूरा।काटें सीस कि होइअ सूरा।।
इंद्रजालि कहु कहिअ न बीरा।काटइ निज कर सकल सरीरा।।
jarata bilokeũ jabahiṁ kapālā |bidhi ke likhe aṁka nija bhālā ||
nara keṁ kara āpana badha bā̃cī |haseũ jāni bidhi girā asā̃cī ||
sou mana samujhi trāsa nahiṁ moreṁ |likhā biraṁci jaraṭha mati bhoreṁ ||
āna bīra bala saṭha mama āgeṁ |puni puni kahasi lāja pati tyāge ||
kaha aṁgada salajja jaga māhīṁ |rāvana tohi samāna kou nāhīṁ ||
lājavaṁta tava sahaja subhāū |nija mukha nija guna kahasi na kāū ||
sira aru saila kathā cita rahī |tāte bāra bīsa taiṁ kahī ||
so bhujabala rākheu ura ghālī |jītehu sahasabāhu bali bālī ||
sunu matimaṁda dehi aba pūrā |kāṭeṁ sīsa ki hoia sūrā ||
iṁdrajāli kahu kahia na bīrā |kāṭai nija kara sakala sarīrā ||
Als ich die Schädel brennen sah, sah ich die Zeichen, die der Schöpfer auf meine Stirn geschrieben hatte. Ich las, dass mein Tod durch die Hand eines Mannes bestimmt war, und da ich wusste, dass das Wort des Schöpfers unwahr sei, lachte ich. Wenn ich daran in meinem Geist denke, habe ich keine Furcht; Brahma muss es geschrieben haben, als sein Verstand im Alter getrübt war. Tor, vor mir preist du immer wieder die Stärke anderer Krieger, nachdem du alle Scham abgelegt hast. Angada sprach: «Es gibt niemanden in der Welt, der so voller Scham ist wie du, Ravana.» Deine Bescheidenheit ist deine eigene Natur; du sprichst niemals von deinen eigenen Vorzügen mit deinem eigenen Mund. Die Erzählung von deinen Köpfen und dem Berg bleibt in deinem Sinn, und deshalb hast du sie zwanzigmal erzählt. Bewahre jene Kraft des Arms tief in deinem Herzen begraben, mit der du Sahasrabahu, Bali und Bali besiegtest. Höre, du Geistesträger, beende nun die Sache: wird man ein Held, indem man sich den Kopf abschneidet? Sag mir, wird ein Gaukler nicht Held genannt, der seinen ganzen Körper mit eigenen Händen in Stücke schneidet?
Doha 29
जरहिं पतंग मोह बस भार बहहिं खर बृंद।ते नहिं सूर कहावहिं समुझि देखु मतिमंद।।29।।
jarahiṁ pataṁga moha basa bhāra bahahiṁ khara bṛṁda |te nahiṁ sūra kahāvahiṁ samujhi dekhu matimaṁda ||29||
Motten verbrennen sich, verblendet durch Verblendung, und Herden von Eseln tragen schwere Lasten, doch werden sie nicht Helden genannt. Bedenke dies und verstehe, du stumpfsinniger Tor.
Frequently Asked Questions
परंपरा में लंका-काण्ड के दूत-संवाद का पाठ ‘भय-निवारण’ और ‘विवेक-जागरण’ का साधन माना जाता है: अहंकार, क्रोध, और वाणी-दोष से बचाकर ‘राम-शरणागति’ की बुद्धि देता है—विशेषतः संकट-काल में निर्भयता और नीति-स्थिरता के लिए।
सामान्यतः ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ नाम-जप को समपुट की तरह जोड़ा जाता है; दूत-वाक्य/अभय-प्रसंग पर ‘प्रनतपाल रघुबंसमनि’ (दोहा 20) को भी कई परंपराएँ ‘अभय-समपुट’ की तरह दुहराती हैं।
Ask anything about Prakarana 3 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.
