Opening the text
यह सोपान ‘अहंकार-लङ्का’ के द्वार पर खड़ा है: जहाँ जीव (रावण-रूप अहं) के सामने भक्ति (अंगद-हनुमत्-पक्ष) नीति, विनय, और निर्भय सत्य बोलकर अंतिम निर्णय कराती है। लंका-काण्ड का आध्यात्मिक प्रवेश-द्वार ‘वैराग्य-युक्त धर्मनीति’ है—दूत-वाक्य के रूप में उपदेश, और प्रत्युत्तर में अहं की ज्वाला।
லங்காகாண்டத்தின் ரச-வின்யாசம் பெரும்பாலும் வீர-ரசமும் ரௌத்ர-ரசமும் சந்திக்கும் இடத்தில் நிற்கிறது; ஆனால் துளசிதாசர் அதை வெறும் ரண-காதையாக விடுவதில்லை—இது ‘தர்மநீதி’ மற்றும் ‘பக்தி-நிர்பயத்தா’வின் காவ்ய-சாஸ்திரமும். இப்பகுதியில் அங்கதன் தூத-வாக்கு ராவணனின் அஹங்காரத்தை ‘வினய-நீதி’யால் உடைக்க முயல்கிறது: ‘தசன கஹஹு த்ருண’ போன்ற சரணாகதி-மொழியிலிருந்து ‘ப்ரணதபால’ நினைவூட்டல் வரை. ராவணன் பதிலில் தன் பலம், குலம், தபஸ், சிவ-பூஜை, உலக-விஜயம் ஆகியவற்றின் கர்வ-புலம்பலைச் சொல்கிறான்—இது ரௌத்ரத்தின் மனோவியல். அங்கதன் மறுமொழி ‘ராம-பக்தி’யை பரம லாபம் எனக் கூறி, அஹங்காரத்தின் மித்யா-ப்ரதாபத்தை வெளிப்படுத்துகிறது. இவ்வாறு லங்காகாண்டம் மனஸ்-சோபானத்தில் ‘அஹம்-லங்கா’வின் இறுதி நியாய-சிதைவு நிகழும் படி; ஈசுவர-சரணாகதியின் தவிர்க்கமுடியாத தன்மை நிரூபிக்கப்படுகிறது.
No verses available for this prakarana yet.
परंपरा में लंका-काण्ड के दूत-संवाद का पाठ ‘भय-निवारण’ और ‘विवेक-जागरण’ का साधन माना जाता है: अहंकार, क्रोध, और वाणी-दोष से बचाकर ‘राम-शरणागति’ की बुद्धि देता है—विशेषतः संकट-काल में निर्भयता और नीति-स्थिरता के लिए।
सामान्यतः ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ नाम-जप को समपुट की तरह जोड़ा जाता है; दूत-वाक्य/अभय-प्रसंग पर ‘प्रनतपाल रघुबंसमनि’ (दोहा 20) को भी कई परंपराएँ ‘अभय-समपुट’ की तरह दुहराती हैं।
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.