यह सोपान ‘अहंकार-लङ्का’ के द्वार पर खड़ा है: जहाँ जीव (रावण-रूप अहं) के सामने भक्ति (अंगद-हनुमत्-पक्ष) नीति, विनय, और निर्भय सत्य बोलकर अंतिम निर्णय कराती है। लंका-काण्ड का आध्यात्मिक प्रवेश-द्वार ‘वैराग्य-युक्त धर्मनीति’ है—दूत-वाक्य के रूप में उपदेश, और प्रत्युत्तर में अहं की ज्वाला।
ലങ്കാകാണ്ഡത്തിന്റെ രസവിന്യാസം പ്രധാനമായും വീരരസവും രൗദ്രരസവും സംഗമിക്കുന്ന അതിരിലാണ്; എങ്കിലും തുളസീദാസ് ഇതിനെ വെറും രണഗാഥയാക്കി വിടുന്നില്ല—ഇത് ‘ധർമ്മനീതി’യുടെയും ‘ഭക്തിനിർഭയത’യുടെയും കാവ്യശാസ്ത്രവുമാണ്. ഈ ഖണ്ഡത്തിൽ അങ്ങദന്റെ ദൂതവാക്യം രാവണന്റെ അഹത്തെ ‘വിനയനീതി’ കൊണ്ട് തകർക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നു: ‘ദസന ഗഹഹു തൃന’ പോലുള്ള ശരണാഗതിഭാഷ മുതൽ ‘പ്രണതപാല’ന്റെ സ്മരണ വരെ. മറുപടിയായി രാവണൻ തന്റെ ബലം, കുലം, തപസ്, ശിവപൂജ, വിശ്വവിജയം എന്നിവയുടെ ഗർവ്വപ്രലാപം നടത്തുന്നു—ഇത് രൗദ്രത്തിന്റെ മനോവിജ്ഞാനമാണ്. അങ്ങദന്റെ മറുപടി വീണ്ടും ‘രാമഭക്തി’യെ പരമലാഭമെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ച് അഹത്തിന്റെ മിഥ്യാപ്രതാപം വെളിപ്പെടുത്തുന്നു. ഇങ്ങനെ ലങ്കാകാണ്ഡം മാനസസോപാനത്തിൽ ‘അഹം-ലങ്ക’യുടെ അവസാന ഔചിത്യക്ഷയം സംഭവിക്കുകയും, ഈശ്വരശരണാഗതി അനിവാര്യമാണെന്ന് സിദ്ധിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഘട്ടമാണ്.
No verses available for this prakarana yet.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.