Sukta 96
Sukta 9.96
Soma Pavamāna (purified Soma)
এই পৱমান সোম সূক্তত পেষিত সোমক প্ৰশংসা কৰা হৈছে—সেওঁ ছাঁকনিবোৰৰ মাজেৰে বেগেৰে আগবাঢ়ে, দীপ্তিমান হয়, পানীত গর্জন কৰে, আৰু ইন্দ্ৰসহ আন দেৱতাসকলৰ বাবে উপযুক্ত হয়। সোমক বিজয়ী নেতা হিচাপে গৌৰৱ কৰা হৈছে—যিয়ে বৈৰিতা আৰু দাৰিদ্ৰ্য দূৰ কৰে, যজমানৰ পথ প্ৰশস্ত কৰে, আৰু সঙ্গীসকলক আলোকৰ নতুন ‘বস্ত্ৰ’—বল, স্পষ্টতা আৰু প্ৰেৰিত শক্তি—ৰে আৱৃত কৰে।
Mantras
Mantra 1
प्र सेनानीः शूरो अग्रे रथानां गव्यन्नेति हर्षते अस्य सेना । भद्रान्कृण्वन्निन्द्रहवान्त्सखिभ्य आ सोमो वस्त्रा रभसानि दत्ते ॥
আগবাঢ়ে সোম—বীৰ সেনানী—ৰথসমূহৰ আগত; গব্য (গো-সমৃদ্ধি/উজ্জ্বল ৰশ্মি) বিচাৰি যায়, তাৰ সেনা আনন্দিত হয়। ইন্দ্ৰ-আহ্বান কৰি মিত্ৰসকলৰ বাবে মঙ্গল সাধি, সোমে সখাসকলক ৰভস—উৎসাহী—বস্ত্ৰসমূহ দান কৰে।
Mantra 3
स नो देव देवताते पवस्व महे सोम प्सरस इन्द्रपानः । कृण्वन्नपो वर्षयन्द्यामुतेमामुरोरा नो वरिवस्या पुनानः ॥
হে দেব সোম, আমাৰ বাবে দেবতাত্বলৈ পবিত্ৰ হৈ প্ৰবাহিত হওঁ—মহৎ বিস্তাৰৰ বাবে, ইন্দ্ৰৰ পানীয় ৰূপে। আপঃ সৃষ্টি কৰি, দ্যৌক বৰ্ষাই, আৰু এই উৰু পৃথিবীকো—পবিত্ৰ হোৱা তুমি—আমাৰ বাবে বিস্তৃত পথসমূহ মুকলি কৰা, আশ্ৰয়-প্ৰশস্ততা দিয়া।
Mantra 4
अजीतयेऽहतये पवस्व स्वस्तये सर्वतातये बृहते । तदुशन्ति विश्व इमे सखायस्तदहं वश्मि पवमान सोम ॥
অজেয়তা আৰু অঘাত্যতাৰ বাবে পৱস্ব; স্বস্তিৰ বাবে, সৰ্বতোভাৱে সিদ্ধি-সম্পূৰ্ণতাৰ বাবে, আৰু মহানতাৰ বাবে। এই সকলো সখাই সেইয়াই কামনা কৰে; হে পৱমান সোম, পৱিত্ৰ হৈ বৈ যেতিয়া, সেইয়াই মইও কামনা কৰোঁ।
Mantra 5
सोमः पवते जनिता मतीनां जनिता दिवो जनिता पृथिव्याः । जनिताग्नेर्जनिता सूर्यस्य जनितेन्द्रस्य जनितोत विष्णोः ॥
সোম পৱিত্ৰ হৈ বৈ যায়—মতিসমূহৰ জনক; দ্যৌৰ জনক, পৃথিৱীৰ জনক; অগ্নিৰ জনক, সূৰ্যৰ জনক; ইন্দ্ৰৰ জনক, আৰু বিষ্ণুৰো জনক।
Mantra 9
परि प्रियः कलशे देववात इन्द्राय सोमो रण्यो मदाय । सहस्रधारः शतवाज इन्दुर्वाजी न सप्तिः समना जिगाति ॥
দেৱ-বাতত চালিত প্ৰিয় সোম ইন্দ্ৰৰ আনন্দ-মদৰ বাবে কলশৰ চাৰিওফালে ধাৰা ধাৰে। সহস্ৰধাৰ, শতবাজ, উজ্জ্বল ইন্দু—বাজী ঘোঁৰাৰ দৰে দ্ৰুত গতিৰে একে লক্ষ্যলৈ গৈ পায়।
Mantra 10
स पूर्व्यो वसुविज्जायमानो मृजानो अप्सु दुदुहानो अद्रौ । अभिशस्तिपा भुवनस्य राजा विदद्गातुं ब्रह्मणे पूयमानः ॥
সেই প্ৰাচীন সোম—ধনৰ বিদ্-অন্বেষক—পুনৰ জন্ম লয়; আপসু (জলত) মাৰ্জিত হৈ, আদ্ৰৌ (পাথৰত) দুহি উলিয়াই দিয়া হয়। অভিশস্তি-পা (নিন্দা-আঘাতৰ পৰা ৰক্ষক), ভুৱনৰ ৰাজা—পূয়মান (পবিত্ৰ হৈ) ব্ৰহ্মণৰ বাবে গাতু (পথ) বিচাৰি পায়।
Mantra 11
त्वया हि नः पितरः सोम पूर्वे कर्माणि चक्रुः पवमान धीराः । वन्वन्नवातः परिधीँरपोर्णु वीरेभिरश्वैर्मघवा भवा नः ॥
তোমাৰ দ্বাৰাই হে সোম, আমাৰ পূৰ্ব পিতৃসকল—ধীৰ (জ্ঞানী)—কৰ্মসমূহ সম্পন্ন কৰিছিল, হে পৱমান। জয়ী হৈ, আমাৰ চাৰিওফালৰ পৰিধি-বাধা আঁতৰাই দিয়া, হে অজেয়; বীৰসকল আৰু অশ্বসকলসহ, আমাৰ বাবে মঘৱা (দানবীৰ/ঐশ্বৰ্যদাতা) হোৱা।
Mantra 12
यथापवथा मनवे वयोधा अमित्रहा वरिवोविद्धविष्मान् । एवा पवस्व द्रविणं दधान इन्द्रे सं तिष्ठ जनयायुधानि ॥
যেনেকৈ তুমি মনুৰ বাবে পৱিত্ৰ হৈছিলা—বয়োধা (পুষ্টি-প্ৰদানকাৰী), অমিত্ৰ-হা (শত্ৰুনাশক), বৰিৱো-বিদ্ (বিশাল আশ্ৰয়/বিস্তৃত স্থানৰ জ্ঞাতা), হৱিষ্মান (হৱিষে সমৃদ্ধ)—তেনেকৈ এতিয়াও পৱিত্ৰ হোৱা, ধন (দ্ৰৱিণ) ধৰি। ইন্দ্ৰত সংস্থিত হওঁক, আৰু আয়ুধানি (অস্ত্ৰ-শক্তিসমূহ) জনাওক।
Mantra 13
पवस्व सोम मधुमाँ ऋतावापो वसानो अधि सानो अव्ये । अव द्रोणानि घृतवान्ति सीद मदिन्तमो मत्सर इन्द्रपानः ॥
হে সোম, তুমি পৱিত্ৰ হওঁক—মধুময়, ঋত-ধাৰী; উলৰ শিৰোভাগত (অব্যে) জলসমূহ পৰিধান কৰি। ঘৃতভৰা দ্ৰোণসমূহত অৱতৰি বহা—সৰ্বাধিক মাদক, সৰ্বাধিক উল্লাসদায়ক, ইন্দ্ৰৰ পানীয়—যাতে আনন্দে নিবেদিত ৰূপসমূহত দৃঢ়ভাৱে অধিষ্ঠান কৰে।
Mantra 14
वृष्टिं दिवः शतधारः पवस्व सहस्रसा वाजयुर्देववीतौ । सं सिन्धुभिः कलशे वावशानः समुस्रियाभिः प्रतिरन्न आयुः ॥
দিব্য বৰষুণৰ দৰে—শতধাৰা—তুমি পৱিত্ৰ হওঁক; দেৱসকলৰ অন্বেষণত সহস্ৰগুণ বল-সমৃদ্ধি জয় কৰা। কলশত সিন্ধুসমূহৰ সৈতে একত্ৰ হৈ, ধ্বনিত-প্ৰতিধ্বনিত হৈ; উজ্জ্বল কিৰণসমূহৰ সৈতে আমাৰ আয়ুস প্ৰসাৰিত আৰু সুৰক্ষিত কৰা—ঋতৰ কৰ্মৰ বাবে প্ৰাণৰ কাল দীঘল কৰা।
Mantra 15
एष स्य सोमो मतिभिः पुनानोऽत्यो न वाजी तरतीदरातीः । पयो न दुग्धमदितेरिषिरमुर्विव गातुः सुयमो न वोळ्हा ॥
এই সোম—আমাৰ জাগ্ৰত চিন্তাসমূহে পৱিত্ৰ কৰা—বলবান দ্ৰুত অশ্বৰ দৰে দাৰিদ্ৰ্য আৰু বৈৰিতাৰ শক্তিসমূহ অতিক্ৰম কৰে। দোহা গাখীৰৰ দৰে, তেওঁ অদিতিৰ পোষক, তীব্ৰ প্ৰবাহ উজাৰি দিয়ে—মুক্ত পথৰ দৰে বিস্তৃত; সু-নিয়ন্ত্ৰিত, নিশ্চিত বাহক, যিয়ে আমাক আগলৈ বহন কৰে।
Mantra 16
स्वायुधः सोतृभिः पूयमानोऽभ्यर्ष गुह्यं चारु नाम । अभि वाजं सप्तिरिव श्रवस्याभि वायुमभि गा देव सोम ॥
নিজ শক্তিৰে সজ্জিত, সোটৃসকলৰ দ্বাৰা পবিত্ৰ হৈ, হে সোম, গোপন আৰু মনোহৰ নামৰ দিশে বৈ আগবাঢ়া। যশৰ দিশে দ্ৰুত অশ্বৰ দৰে বল-সমৃদ্ধিৰ (বাজ) দিশে ধাৱা; বায়ুৰ দিশে ধাৱা, ৰশ্মি-গাভীসমূহৰ (গা) দিশে ধাৱা, হে দেৱ সোম।
Mantra 17
शिशुं जज्ञानं हर्यतं मृजन्ति शुम्भन्ति वह्निं मरुतो गणेन । कविर्गीर्भिः काव्येना कविः सन्त्सोमः पवित्रमत्येति रेभन् ॥
নৱজাত শিশুটিক—আকাঙ্ক্ষিত জনক—তেওঁলোকে পৰিষ্কাৰ কৰে; মৰুতসকলে নিজৰ গণসহ অগ্নিবাহী জ্বলন্ত বাহকক অলংকৃত কৰে। প্ৰেৰিত বাণীৰে ঋষি, কাব্যদৰ্শনে ঋষি—সেই সোম, স্তোত্ৰ গাই, পবিত্ৰৰ (পৱিত্ৰ) সীমা অতিক্ৰম কৰে।
Mantra 18
ऋषिमना य ऋषिकृत्स्वर्षाः सहस्रणीथः पदवीः कवीनाम् । तृतीयं धाम महिषः सिषासन्त्सोमो विराजमनु राजति ष्टुप् ॥
যাৰ মন ঋষিৰ মন, যি ঋষিত্ব গঢ়ে, স্ব-প্ৰবাহী দীপ্ত জগতত—সহস্ৰ পথৰ নেতা, কবিসকলৰ পথ-অন্বেষক: তৃতীয় ধাম কামনা কৰি, মহিষ-সদৃশ মহান সোম, বিৰাজৰ অনুগামী হৈ স্তোত্ৰ গাই ৰাজত্ব কৰে।
Mantra 19
चमूषच्छ्येनः शकुनो विभृत्वा गोविन्दुर्द्रप्स आयुधानि बिभ्रत् । अपामूर्मिं सचमानः समुद्रं तुरीयं धाम महिषो विवक्ति ॥
চামূষত (যজ্ঞৰ চামচ/লাডল) ওপৰত বহি থকা শ্যেন-পক্ষী, নিজৰ আয়ুধসমূহ বহন কৰি—গো-বিন্দু (গো-বিন্দুৰূপ ৰশ্মি-অন্বেষী) এই দ্ৰপ্স—আপোনীৰ উৰ্মিৰ সৈতে সমুদ্ৰলৈ গতি কৰে; মহিষ-বৃষভে চতুৰ্থ ধাম প্ৰকাশ কৰে।
Mantra 20
मर्यो न शुभ्रस्तन्वं मृजानोऽत्यो न सृत्वा सनये धनानाम् । वृषेव यूथा परि कोशमर्षन्कनिक्रदच्चम्वोरा विवेश ॥
উজ্জ্বল মাৰ্য্য (যুৱক) যেন নিজৰ দেহ শুচি কৰি মৃজে, ধন জিকিবলৈ দৌৰা অশ্ব যেন স্ৰুত্বা কৰে; বৃষভে যেন ইউথসমূহৰ চাৰিওফালে, তেনেকৈ সি কোষ (পাত্ৰ) চাৰিওফালে তীব্ৰে ধাৱিত হয়; আনন্দে কনিক্ৰদ কৰি, সি দুটা চামূ (দুই বাটি) ভিতৰলৈ প্ৰৱেশ কৰে।
Mantra 21
पवस्वेन्दो पवमानो महोभिः कनिक्रदत्परि वाराण्यर्ष । क्रीळञ्चम्वोरा विश पूयमान इन्द्रं ते रसो मदिरो ममत्तु ॥
পৱস্ব, হে ইন্দু—পৱমান, তোমাৰ মহৎ শক্তিসমূহেৰে; আনন্দে কনিক্ৰদ কৰি, উলৰ ছাঁকনি-ফ্লীচ (ৱাৰা) চাৰিওফালে ধাৱ। শোধিত হৈ ক্ৰীড়া কৰি, দুটা চামূ (দুই বাটি) ভিতৰলৈ প্ৰৱেশ কৰা; তোমাৰ মদিৰ ৰস ইন্দ্ৰক আনন্দিত কৰক।
Mantra 22
प्रास्य धारा बृहतीरसृग्रन्नक्तो गोभिः कलशाँ आ विवेश । साम कृण्वन्त्सामन्यो विपश्चित्क्रन्दन्नेत्यभि सख्युर्न जामिम् ॥
তাঁৰ পৰা মহৎ ধাৰাসমূহ উজলি ওলাই গ’ল; ৰশ্মিসমূহে অভিষিক্ত হৈ সি কলশসমূহত প্ৰৱেশ কৰিলে। সাম গঢ়ি তোলে—সামৰ অধিপতি, বিবেচনাশীল ঋষি—উচ্চস্বৰে ক্ৰন্দন কৰি সি নিজৰ স্বজনৰ ফালে, যেন বন্ধুৰ ফালে, আগবাঢ়ে।
Mantra 23
अपघ्नन्नेषि पवमान शत्रून्प्रियां न जारो अभिगीत इन्दुः । सीदन्वनेषु शकुनो न पत्वा सोमः पुनानः कलशेषु सत्ता ॥
শত্ৰুসকলক আঘাত কৰি, হে পৱমান, তুমি আগবাঢ়া; প্ৰিয়াৰ গীতে অভিগীত প্ৰেমিকৰ দৰে উজ্জ্বল ইন্দু প্ৰশংসিত হয়। উৰি অহা পখীৰ দৰে কাঠৰ পাত্ৰসমূহত সি বহে; শুদ্ধ সোম কলশসমূহত আসন গ্ৰহণ কৰে।
Mantra 24
आ ते रुचः पवमानस्य सोम योषेव यन्ति सुदुघाः सुधाराः । हरिरानीतः पुरुवारो अप्स्वचिक्रदत्कलशे देवयूनाम् ॥
হে শুদ্ধি-গামী সোম, তোমাৰ দীপ্তিসমূহ তোমাৰ ফালে আহে—সুধাৰা-সমৃদ্ধ, সুদুগ্ধা গাভিনীৰ দৰে। হৰিত-বৰ্ণ জনা, আগবঢ়াই অনা, বহুল আকাঙ্ক্ষিত, জলত গুঞ্জৰি উঠিল—দেৱ-অন্বেষীসকলৰ কলশত।
Frequently Asked Questions
The hymn praises Soma Pavamāna—Soma in the act of being purified as it flows through the filters and becomes fit to offer to the gods, especially Indra.
It refers to the ritual process where pressed Soma juice is strained through a woolen filter and collected in jars; the hymn also treats this as a symbol of inner cleansing and clarified inspiration.
It asks for victory over hostility and want, auspiciousness and strength (often linked with Indra), and a “wide path” of progress—prosperity, protection, and right movement in life.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.