Sukta 46
Sukta 8.46
Indra
এই সূক্তত ইন্দ্ৰক সমাজৰ ৰক্ষক, পথপ্ৰদৰ্শক আৰু বৃদ্ধি-দাতা হিচাপে একেধাৰে প্ৰশংসা কৰা হৈছে; তেওঁৰ শক্তিশালী হৰী (অশ্বযুগল) সহ শীঘ্ৰে যজ্ঞলৈ আহিবলৈ আহ্বান জনাই, বল, সমৃদ্ধি আৰু বিজয় দান কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থনা কৰা হৈছে। ইয়াত মৰুতসকলৰ সৈতে ইন্দ্ৰৰ মৈত্ৰীক এক গতিশীল শক্তি ৰূপে বিকশিত কৰা হৈছে, যিয়ে মানৱ প্ৰচেষ্টা আৰু যজ্ঞীয় সফলতাক আগবঢ়ায়। শেষত উভতি অহা এক নাৰীশক্তিৰ উজ্জ্বল চিত্ৰ অংকিত হৈছে, যিয়ে অধিপত্য, দীপ্তিময় সার্বভৌমত্ব আৰু প্ৰভুত্ব আনে—ইন্দ্ৰৰ সহায়ৰ ফলক বাহ্য আৰু অন্তৰ্জগত—দুয়ো ধৰণৰ সিদ্ধি হিচাপে সূচায়।
Mantras
Mantra 1
त्वावतः पुरूवसो वयमिन्द्र प्रणेतः । स्मसि स्थातर्हरीणाम् ॥
হে ইন্দ্ৰ, বহুধন-সমৃদ্ধ, তোমাৰ ৰক্ষাত থকা আমি তোমাৰেই; হে প্ৰণেতা, তুমি আমাৰ নেতা—তোমাৰ হৰিৰ বেগবান শক্তিত আমি স্থিত।
Mantra 2
त्वां हि सत्यमद्रिवो विद्म दातारमिषाम् । विद्म दातारं रयीणाम् ॥
হে অদ্ৰিৱো, বজ্ৰশিলাধাৰী, তুমি নিশ্চয় সত্য; আমি তোমাক ইষাৰ দাতা বুলি জানো, আমি তোমাক ৰয়ীৰ দাতা বুলি জানো।
Mantra 3
आ यस्य ते महिमानं शतमूते शतक्रतो । गीर्भिर्गृणन्ति कारवः ॥
হে শত-মূতে, হে শত-ক্রতু! তোমাৰ মহিমালৈ কবিগণ গীৰ-উক্তিৰে উঠি আহে; প্ৰেৰিত বাণীৰে ঋষিসকলে তোমাক স্তৱ কৰে।
Mantra 4
सुनीथो घा स मर्त्यो यं मरुतो यमर्यमा । मित्रः पान्त्यद्रुहः ॥
সঁচাকৈ সুনীথ—সু-পথে চালিত—সেই মৰ্ত্য, যাক মৰুত, আৰ্য্যমা আৰু অদ্ৰুহ মিত্র ৰক্ষা কৰে; সি ঋতৰ সঠিক পথত আগবাঢ়ে।
Mantra 5
दधानो गोमदश्ववत्सुवीर्यमादित्यजूत एधते । सदा राया पुरुस्पृहा ॥
গোমৎ আৰু অশ্বৱৎ ধন বহন কৰি, সু-বীৰ্য—সৎ-বীৰবল—ধৰি, আদিত্যসকলৰ প্ৰেৰণা-জূতত সি বিকশিত হয়; সদায় বহুজন-আকাঙ্ক্ষিত ৰায়েৰে বৃদ্ধি পায়।
Mantra 6
तमिन्द्रं दानमीमहे शवसानमभीर्वम् । ईशानं राय ईमहे ॥
সেই ইন্দ্ৰকেই আমি প্ৰাৰ্থনা কৰোঁ—দানদাতা ইন্দ্ৰক, বল-শক্তিত দৃঢ়, নিৰ্ভয়; ঐশ্বৰ্যৰ অধিপতিক আমি বিচাৰোঁ, সত্তাৰ ধনৰ স্বামীক।
Mantra 7
तस्मिन्हि सन्त्यूतयो विश्वा अभीरवः सचा । तमा वहन्तु सप्तयः पुरूवसुं मदाय हरयः सुतम् ॥
তাঁৰ মাজতেই সঁচাকৈ সকলো নিৰ্ভয় সহায় আছে, সদায় সংগী হৈ। সাত-যুগলযুক্ত ৰথে তেওঁক ইয়ালৈ আনক—পুৰুবসু, সমৃদ্ধ ইন্দ্ৰক—উল্লাসৰ বাবে; হৰিত অশ্বসমূহে পেষিত সোম ৰস বহন কৰি আনে।
Mantra 8
यस्ते मदो वरेण्यो य इन्द्र वृत्रहन्तमः । य आददिः स्वर्नृभिर्यः पृतनासु दुष्टरः ॥
হে ইন্দ্ৰ, তোমাৰ যি মদ-আনন্দ সৰ্বাধিক বাঞ্ছনীয়, যি বৃত্ৰহন্তাৰূপে সৰ্বোত্তম; তুমি যি নৰশক্তিসমূহৰ সৈতে স্বৰ-জ্যোতি (স্বর্গ-আলোক) অধিগ্ৰহণ কৰিছা, তুমি যি যুদ্ধসমূহত অতিক্ৰম কৰাত দুৰ্লভ—সেই বিজয়ী শক্তিক আমাৰ ভিতৰত সক্ৰিয় কৰা।
Mantra 9
यो दुष्टरो विश्ववार श्रवाय्यो वाजेष्वस्ति तरुता । स नः शविष्ठ सवना वसो गहि गमेम गोमति व्रजे ॥
যি দুৰ্জয়, বিশ্ব-বৰ (সকলো কাম্য ধন-সম্পদৰ দাতা), শ্ৰৱণীয়—অনুসৰণযোগ্য, আৰু বাজিক (বিজয়ী শক্তি)সমূহত তৰুতা (অগ্ৰগামী বিজেতা) ৰূপে আছে—হে অতি-শৱিষ্ঠ (অতি শক্তিমান), হে বসু (ঐশ্বৰ্যদাতা), আমাৰ সোম-সৱনসমূহলৈ আহা; গোমতী ব্ৰজত—য’ত জ্ঞানৰ ৰশ্মিসমূহ প্ৰচুৰ—আমি যেন তাত উপনীত হওঁ।
Mantra 10
गव्यो षु णो यथा पुराश्वयोत रथया । वरिवस्य महामह ॥
পুৰণি কালৰ দৰে আমাৰ বাবে গৱ্য (গো-সম্পদ/আলোক)লৈ বিস্তৃত পথ মুকলি কৰা—অশ্ব-শক্তিৰে আৰু ৰথ-শক্তিৰে; হে মহামহ (মহানতম), আমাৰ বাবে বৰিৱস্য (মুক্ত অৱকাশ, সঠিক গতি) বিস্তাৰ কৰা।
Mantra 11
नहि ते शूर राधसोऽन्तं विन्दामि सत्रा । दशस्या नो मघवन्नू चिदद्रिवो धियो वाजेभिराविथ ॥
হে শূৰ, তোমাৰ ৰাধস (দান-ঐশ্বৰ্য)ৰ কোনো অন্ত মই কেতিয়াও নাপাওঁ। হে মঘৱন (উদাৰ দাতা), আমাৰ প্ৰতি অনুগ্ৰহী হোৱা; হে অদ্ৰিৱো (পাথৰ-ধাৰক), এতিয়াও তুমি বিজয়ী বাজিক শক্তিসমূহেৰে আমাৰ ধিয়ঃ (চিন্তা/প্ৰজ্ঞা) সংৰক্ষণ কৰি আহিছা।
Mantra 12
य ऋष्वः श्रावयत्सखा विश्वेत्स वेद जनिमा पुरुष्टुतः । तं विश्वे मानुषा युगेन्द्रं हवन्ते तविषं यतस्रुचः ॥
যি ঋষ্ব—উচ্চ, শ্ৰাৱয়ৎ-সখা—শ্ৰৱণ বৃদ্ধি কৰোৱা সখা, বহুল-প্ৰশংসিত—সেইয়ে সকলো জন্ম-উৎপত্তি জানে। তাকেই—ইন্দ্ৰক—সকলো মানৱ-যুগে আহ্বান কৰে; যজ্ঞত স্ৰুচি (লাডল) সঠিক নিয়ন্ত্ৰণে ধৰা যজমানসকলে তেওঁৰ তীব্ৰ শক্তিক আহ্বান কৰে।
Mantra 13
स नो वाजेष्वविता पुरूवसुः पुरस्थाता मघवा वृत्रहा भुवत् ॥
সেই বহুবসু—বহু ধনে সমৃদ্ধ—আমাৰ বীৰ্য-সমৃদ্ধিত সহায়ক হওক; আগত থিয় হৈ পথপ্ৰদৰ্শক হওক; দানশীল মঘৱান, বৃত্ৰ-হন্তা, আমাৰ বাবে হোৱক।
Mantra 14
अभि वो वीरमन्धसो मदेषु गाय गिरा महा विचेतसम् । इन्द्रं नाम श्रुत्यं शाकिनं वचो यथा ॥
সোমৰ মদ-উল্লাসত তোমালোকৰ বীৰক—মহৎ গিৰাৰে—গাওক, মহাবিচেতস ইন্দ্ৰক। যেন বাক্য শক্তিশালী হয়, সক্ষম কৰ্তাৰ দৰে ইন্দ্ৰৰ নাম শ্ৰুতিগোচৰ হয়।
Mantra 15
ददी रेक्णस्तन्वे ददिर्वसु ददिर्वाजेषु पुरुहूत वाजिनम् । नूनमथ ॥
হে বহুল-আহ্বানিত (পুরুহূত) দেব! তুমি দেহ-সত্তালৈ ধনৰ দাতা, বস্তু-সমৃদ্ধিৰ দাতা, প্ৰাচুৰ্য্যসমূহত দাতা; আমাৰ ভিতৰত বিজয়ী অশ্ব-শক্তি (ৱাজিন) এতিয়াই, তেতিয়াই দান কৰা।
Mantra 16
विश्वेषामिरज्यन्तं वसूनां सासह्वांसं चिदस्य वर्पसः । कृपयतो नूनमत्यथ ॥
সকলো ধনৰ মাজতো তেওঁৱেই আকাঙ্ক্ষিত; কেৱল উপস্থিতি আৰু ৰূপ-প্ৰভাৱেই তেওঁ অতিক্ৰম কৰি জয় কৰে। এতিয়া, তেতিয়া, আমাৰ চেতনাৰ দাৰিদ্ৰ্য অতিক্ৰম কৰোঁৱা—কৃপা কৰা আৰু তাক অতিক্ৰম কৰি দিয়া।
Mantra 17
महः सु वो अरमिषे स्तवामहे मीळ्हुषे अरंगमाय जग्मये । यज्ञेभिर्गीर्भिर्विश्वमनुषां मरुतामियक्षसि गाये त्वा नमसा गिरा ॥
মহত্ত্বৰ বাবে, তোমাৰ কল্যাণ আৰু বৃদ্ধি-হেতু, আমি তোমাক স্তোত্ৰেৰে প্ৰশংসা কৰোঁ; হে দানশীল, আহিবলৈ সদা প্ৰস্তুত, আগমন কৰা জন! যজ্ঞ আৰু প্ৰেৰিত গীত-গীৰ্ভিৰে তুমি মানৱৰ বিশ্বব্যাপী সাধনা পোষণ কৰাঁ; তুমি মৰুতসকলকো আগুৱাই দিয়া। নমস্কাৰে আৰু মন্ত্র-উচ্চাৰিত গীৰাৰে মই তোমাক গাইছোঁ।
Mantra 18
ये पातयन्ते अज्मभिर्गिरीणां स्नुभिरेषाम् । यज्ञं महिष्वणीनां सुम्नं तुविष्वणीनां प्राध्वरे ॥
যিসকলে পৰ্বতৰ মাজে উদ্দাম পদক্ষেপে দ্ৰুত গতি কৰে, আৰু যিসকলৰ শক্তি স্ৰোতৰ দৰে বৈ যায়—তেওঁলোকৰ যজ্ঞ যাত্ৰাপথত অগ্ৰসৰ হওক; মহাধ্বনিযুক্ত, তুৱিধ্বনিযুক্তসকলৰ সুম্ন (অনুগ্ৰহ-আনন্দ) এই অধ্বৰত বৃদ্ধি পাওক।
Mantra 19
प्रभङ्गं दुर्मतीनामिन्द्र शविष्ठा भर । रयिमस्मभ्यं युज्यं चोदयन्मते ज्येष्ठं चोदयन्मते ॥
হে ইন্দ্ৰ, অতি-শক্তিমান, দুষ্টমতি-শত্রুসকলৰ প্ৰভঙ্গ (ভাঙনি) আমাৰ বাবে আন। আৰু আমাৰ মতি (জাগ্ৰত সংকল্প)ত ৰয়ি—যজ্ঞকাৰ্যত যোজ্য ধন-সমৃদ্ধি—চালিত কৰ; জ্যেষ্ঠ, শ্ৰেষ্ঠ পূৰ্ণতাৰ শক্তিকো চালিত কৰ।
Mantra 20
सनितः सुसनितरुग्र चित्र चेतिष्ठ सूनृत । प्रासहा सम्राट् सहुरिं सहन्तं भुज्युं वाजेषु पूर्व्यम् ॥
হে উগ্ৰ, চিত্ৰজ্যোতি বিজয়ী, অতি-চেতিষ্ঠ, সুনৃত (সত্য-মধুৰ বাক্য)যুক্ত—হে প্ৰাসহা সম্ৰাট, সহুৰি সহন্ত! আক্রমণকাৰী শক্তিক জয় কৰ; আৰু বাজ (বীৰ্য-সমৃদ্ধি)ৰ ক্ষেত্ৰসমূহত আমাৰ বাবে পূৰ্ব্য ভুজ্যু—প্ৰাচীন ভোগী/পোষক—ক স্থাপন কৰ।
Mantra 21
आ स एतु य ईवदाँ अदेवः पूर्तमाददे । यथा चिद्वशो अश्व्यः पृथुश्रवसि कानीतेऽस्या व्युष्याददे ॥
আহক সি আহক—যি দেবসকলৰ সৈতে নচলে তথাপি পূৰ্ণ আহুতি গ্ৰহণ কৰে; যেন বিস্তৃত-খ্যাত কাণীতাত অশ্বাৰোহী বশে উষাৰ উদয়-মুহূর্তত তাক গ্ৰহণ কৰিছিল।
Mantra 22
षष्टिं सहस्राश्व्यस्यायुतासनमुष्ट्रानां विंशतिं शता । दश श्यावीनां शता दश त्र्यरुषीणां दश गवां सहस्रा ॥
অশ্ববলৰ ষাঠি হাজাৰ, আৰু লাভাসনৰূপে দহ হাজাৰ; উষ্ট্ৰৰ বিশ শত; শ্যাৱ (কৃষ্ণবৰ্ণ)ৰ দহ শত; ত্ৰ্যৰুষী (তিনিবাৰ ৰক্তাভ)ৰ দহ শত; গাভীৰ দহ হাজাৰ—এইদৰে পৰিমিত পূৰ্ণতা সংগৃহীত।
Mantra 23
दश श्यावा ऋधद्रयो वीतवारास आशवः । मथ्रा नेमिं नि वावृतुः ॥
দহ শ্যাৱ শক্তি—ঋদ্ধ-ধন, বাঞ্ছিত বৰ লাভ কৰা, দ্ৰুতগামী—মথনীসদৃশে নেমি (চক্ৰৰ কিনাৰা) তললৈ ঘূৰাই দিলে; গতি-চক্ৰক সঠিক পৰিভ্ৰমণত স্থাপন কৰিলে।
Mantra 24
दानासः पृथुश्रवसः कानीतस्य सुराधसः । रथं हिरण्ययं ददन्मंहिष्ठः सूरिरभूद्वर्षिष्ठमकृत श्रवः ॥
প্ৰথুশ্ৰৱসী কাণীতৰ এই দানসমূহ—সুৰাধস, অৰ্থাৎ সৎ-সমৃদ্ধিত ধনী। সোনালী ৰথ দান কৰি সি সৰ্বাধিক দাতা সূৰী হ’ল; সি শ্ৰৱসক বৰ্ষিষ্ঠ কৰিলে—দীৰ্ঘস্থায়ী দীপ্ত কীৰ্তিৰ বৰ্ষণ-সদৃশ প্ৰবাহ।
Mantra 25
आ नो वायो महे तने याहि मखाय पाजसे । वयं हि ते चकृमा भूरि दावने सद्यश्चिन्महि दावने ॥
হে বায়ু, মহা-বিস্তাৰৰ বাবে আমাৰ ওচৰলৈ আহা; যজ্ঞৰ বাবে, আৰু পাজস্—উজ্জ্বল শক্তিৰ পূৰ্ণতাৰ বাবে আহা। কিয়নো তোমাৰ দানৰ বাবে আমি বহু কিছু সাজি থৈছোঁ; সঁচাকৈ, তৎক্ষণাৎয়ো তোমাৰ দান অৱতৰণ কৰিবলৈ আমি বিস্তৃত ক্ষেত্ৰ গঢ়ি তুলিছোঁ।
Mantra 26
यो अश्वेभिर्वहते वस्त उस्रास्त्रिः सप्त सप्ततीनाम् । एभिः सोमेभिः सोमसुद्भिः सोमपा दानाय शुक्रपूतपाः ॥
যি অশ্বসমূহে বহি আহে, আৰু উস্ৰা—উজ্জ্বল উষাৰ গাভীসমূহৰ সৈতে বাস কৰে—সত্তৰীৰ সত্তৰীৰ তিনিবাৰ সাত। এই সোমসমূহে, সোমসুদ্ভিঃ—সোম-প্ৰসৱৰ দ্বাৰা, হে সোমপা, দানৰ বাবে আহা; তুমি শুক্ৰ-পূত-পা—শুদ্ধ, পৰিশোধিত দীপ্তি পান কৰোঁতা।
Mantra 27
यो म इमं चिदु त्मनामन्दच्चित्रं दावने । अरट्वे अक्षे नहुषे सुकृत्वनि सुकृत्तराय सुक्रतुः ॥
যিজনে মোলৈও এই আত্মাক আনন্দিত কৰিলে—চিত্ৰ, দীপ্ত দানৰ বাবে; ঘূৰ্ণমান অক্ষৰ কাষত, নহুষৰ নিমিত্তে—সুকৃতকাৰী, সুকৃততৰতৰ বাবে, সুক্ৰতু (উজ্জ্বল সংকল্প)-যুক্ত।
Mantra 28
उचथ्ये वपुषि यः स्वराळुत वायो घृतस्नाः । अश्वेषितं रजेषितं शुनेषितं प्राज्म तदिदं नु तत् ॥
উচ্চাৰিত স্তোত্ৰত, যি ৰূপত স্বৰাট (স্ব-শাসক); আৰু তুমিো, হে বায়ু, ঘৃত-স্নাত (ঘৃতসম দীপ্তিত স্নাত); অশ্ব-প্ৰেৰণাৰে প্ৰেৰিত, ৰজ (বিশাল প্ৰসাৰ)-প্ৰেৰণাৰে প্ৰেৰিত, শ্বন (শ্বান-প্ৰবৃত্তি)-প্ৰেৰণাৰে প্ৰেৰিত—অগ্ৰগামী গতি; এইয়ে নিশ্চয় সেই, এতিয়া, ইয়াত।
Mantra 29
अध प्रियमिषिराय षष्टिं सहस्रासनम् । अश्वानामिन्न वृष्णाम् ॥
তাৰ পাছত, প্ৰিয় ইষিৰা (প্ৰেৰণকাৰী)ৰ বাবে ষষ্টি সহস্ৰ আসন—প্ৰাচুৰ্যৰ বিস্তৃত আসন—আহে; যেন অশ্বসমূহৰ বলবান বৃষ্ণ শক্তিৰ উচ্ছ্বাস।
Mantra 30
गावो न यूथमुप यन्ति वध्रय उप मा यन्ति वध्रयः ॥
গাভীসকল যেন নিজৰ ইউথ (দল)-ৰ কাষলৈ আগবাঢ়ে, তেনেকৈ ‘বধ্ৰয়’ নামে শক্তিসকল ওচৰলৈ আহে—সঁচাকৈ, মোৰ কাষলৈ আহে—বিচ্ছিন্ন সত্তাক একত্বত গোট খুৱোৱা মিলিত শক্তিধাৰা লৈ।
Mantra 31
अध यच्चारथे गणे शतमुष्ट्राँ अचिक्रदत् । अध श्वित्नेषु विंशतिं शता ॥
তাৰ পাছত, যেতিয়া (সেই বল) গণ (দল)-ৰ সৈতে ৰথে চলিল, তেতিয়া এশ উষ্ট্ৰক চলাই তুলিলে; আৰু পুনৰ, উজ্জ্বলসকলৰ মাজত দুহেজাৰ আনিলে—যাত্ৰাৰ বাবে আৰু দীপ্ত শক্তিৰ বৃদ্ধি বাবে মুক্ত হোৱা বহুগুণ সামৰ্থ্যৰ লক্ষণ।
Mantra 32
शतं दासे बल्बूथे विप्रस्तरुक्ष आ ददे । ते ते वायविमे जना मदन्तीन्द्रगोपा मदन्ति देवगोपाः ॥
দাস বাল্বূথক এশ, প্ৰেৰিত বিপ্ৰ তাৰুক্ষে দিলে। হে বায়ু, এই জনসকল আনন্দিত হয়—ইন্দ্ৰৰ ৰক্ষাত আনন্দিত, দেৱসকলৰ ৰক্ষাত আনন্দিত—যেতিয়া প্ৰাণবায়ু আৰু দীপ্ত শক্তিসকল অন্তৰ-সমাজক সুৰক্ষিত কৰে।
Mantra 33
अध स्या योषणा मही प्रतीची वशमश्व्यम् । अधिरुक्मा वि नीयते ॥
তেতিয়া সেই মহাশক্তিময়ী যোষণা—মহী—আমালৈ প্ৰত্যাবর্তন কৰে; অশ্ব-শক্তিৰ ওপৰত বশতা (বশম্ অশ্ব্যম্) আনে। সুৱৰ্ণ-প্ৰভাৰে অলংকৃত হৈ, তাইক আগলৈ নীয়ে—আলোকময় অধিপত্যলৈ শক্তিসমূহক পথ দেখুওৱা আত্মাৰ প্ৰতিমূৰ্তি যেন।
Frequently Asked Questions
It declares loyalty to Indra as the community’s protector and leader, invites him to the sacrifice, and asks for strength, increase, and victory through his generous power.
The Maruts represent storm-like supporting powers that amplify Indra’s action; together they symbolize intensified force that helps the worshippers’ aims succeed.
It can be read as a symbolic image of the attained fruit of the hymn—mastery over one’s energies and a return of luminous, ordered power to the worshipper’s side.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.