Sukta 46
Sukta 8.46
Indra
આ સૂક્ત સમુદાયના રક્ષક, માર્ગદર્શક અને વૃદ્ધિ આપનાર ઇન્દ્રની સતત સ્તુતિ કરે છે. તેને પોતાની હરિઓ (શક્તિઓ) સાથે યજ્ઞમાં ઝડપથી આવવા આમંત્રિત કરીને, બળ, સમૃદ્ધિ અને વિજય પ્રદાન કરવા વિનવે છે. મરુતો સાથે ઇન્દ્રનું સાથ માનવીય પ્રયત્ન અને યજ્ઞસિદ્ધિને આગળ ધપાવતી ગતિશીલ શક્તિ તરીકે વિકસે છે. અંતે, પરત ફરતી એક સ્ત્રીશક્તિનું જીવંત ચિત્ર આવે છે—જે અધિકાર અને પ્રકાશમય સર્વભૌમત્વ લાવે છે—અને સૂચવે છે કે ઇન્દ્રની સહાયનાં ફળો બાહ્ય સિદ્ધિ સાથે આંતરિક સિદ્ધિ પણ છે.
Mantras
Mantra 1
त्वावतः पुरूवसो वयमिन्द्र प्रणेतः । स्मसि स्थातर्हरीणाम् ॥
હે પુરૂવસુ, હે ઇન્દ્ર, હે પ્રણેતા—અમે તારા જ છીએ, તારા રક્ષણમાં રહેલા; તું અમારો નેતા છે; તારા હરિ (હરી) સમાન ઝડપી બળોથી અમે સ્થિર રહીએ છીએ.
Mantra 2
त्वां हि सत्यमद्रिवो विद्म दातारमिषाम् । विद्म दातारं रयीणाम् ॥
હે અદ્રિવો (વજ્રધારી), તું જ સત્ય છે; અમે તને ઇષાઓના દાતા તરીકે જાણીએ છીએ, અમે તને રયીઓના—અસ્તિત્વના ધનોના—દાતા તરીકે જાણીએ છીએ.
Mantra 3
आ यस्य ते महिमानं शतमूते शतक्रतो । गीर्भिर्गृणन्ति कारवः ॥
હે શતમૂતે, હે શતક્રતો! તારા મહિમા તરફ કવિગણ પોતાના ગીરો દ્વારા ઊઠે છે; પ્રેરિત વાણીથી ઋષિઓ તને સ્તવે છે.
Mantra 4
सुनीथो घा स मर्त्यो यं मरुतो यमर्यमा । मित्रः पान्त्यद्रुहः ॥
નિઃસંદેહ સુનીથ છે તે મર્ત્ય, જેને મરુતો, અર્યમા અને અદ્રુહ મિત્ર રક્ષે છે; તે ઋતના સત્ય માર્ગે ચાલે છે.
Mantra 5
दधानो गोमदश्ववत्सुवीर्यमादित्यजूत एधते । सदा राया पुरुस्पृहा ॥
ગોમદ્ અને અશ્વવત્ તેજસ્વી ધન તથા સુવીર્ય ધારણ કરીને, આદિત્યોના પ્રેરણાથી તે વધે છે; સદા બહુજન-ઇચ્છિત રાયથી સમૃદ્ધિ પામે છે.
Mantra 6
तमिन्द्रं दानमीमहे शवसानमभीर्वम् । ईशानं राय ईमहे ॥
તે ઇન્દ્રને—દાનદાતા ઇન્દ્રને—અમે પ્રાર્થીએ છીએ: બળમાં પ્રબળ, નિર્ભય. સમૃદ્ધિના સ્વામી, રાય (ધન-સંપત્તિ)ના અધિપતિને અમે પ્રાર્થીએ છીએ.
Mantra 7
तस्मिन्हि सन्त्यूतयो विश्वा अभीरवः सचा । तमा वहन्तु सप्तयः पुरूवसुं मदाय हरयः सुतम् ॥
કારણ કે તેમાં જ સર્વ નિર્ભય સહાયતાઓ છે—સદા તેની સાથે. સાત-યોક્ત (સપ્તય) તેને અહીં લાવે—પુરુવસુ, સમૃદ્ધિથી ભરપૂર ઇન્દ્રને—મદ (આનંદ-ઉલ્લાસ) માટે; પીળાશ ઘોડાઓ સુત સોમ (પિરસાયેલ સોમ) લઈને આવે.
Mantra 8
यस्ते मदो वरेण्यो य इन्द्र वृत्रहन्तमः । य आददिः स्वर्नृभिर्यः पृतनासु दुष्टरः ॥
હે ઇન્દ્ર, તારો જે મદ (દિવ્ય આનંદ) સર્વોત્તમ વરણીય છે, જે વૃત્રહનતામાં સર્વશ્રેષ્ઠ છે; તું જે નૃભિઃ (માનવીય શક્તિઓ) સાથે સ્વઃ (સ્વર્ગ-પ્રકાશ)ને પ્રાપ્ત કર્યો છે, તું જે યુદ્ધોમાં દુષ્ટર (અતિકઠિન-અપરાજેય) છે—તે વિજયી બળને અમામાં સક્રિય કર.
Mantra 9
यो दुष्टरो विश्ववार श्रवाय्यो वाजेष्वस्ति तरुता । स नः शविष्ठ सवना वसो गहि गमेम गोमति व्रजे ॥
જે અજય છે, સર્વ ઇચ્છનીય ધનનો ધારક છે, સાચે જ શ્રવણ-અનુસરણયોગ્ય છે, અને વાજોમાં વિજયી બળરૂપે સ્થિત છે—હે અતિશક્તિશાળી, હે વસુ (સમૃદ્ધિદાતા), અમારા સોમ-સવનોમાં આવો; જ્ઞાનકિરણોથી સમૃદ્ધ ગોમય વ્રજ—તે તેજસ્વી ગૌશાળામાં અમે પહોંચીએ.
Mantra 10
गव्यो षु णो यथा पुराश्वयोत रथया । वरिवस्य महामह ॥
પ્રાચીન કાળની જેમ, અશ્વબળથી અને રથબળથી, અમારે માટે પ્રકાશ તરફનો વિશાળ માર્ગ બનાવો; હે મહાન, અમારી વરિવસ્યા—વિસ્તૃત અવકાશ અને યોગ્ય ગતિ—વધારો.
Mantra 11
नहि ते शूर राधसोऽन्तं विन्दामि सत्रा । दशस्या नो मघवन्नू चिदद्रिवो धियो वाजेभिराविथ ॥
હે શૂર, તારા રાધસ (દાન)નો અંત હું કદી શોધી શકતો નથી—સર્વત્ર તે અપરિમિત છે. હે મઘવન, અમારે પર કૃપા કર; હે અદ્રિવો (પથ્થરધારી), અત્યારે પણ તું વિજયી વાજોથી અમારી ધિયો (વિચારશક્તિ)ને સંભાળી છે.
Mantra 12
य ऋष्वः श्रावयत्सखा विश्वेत्स वेद जनिमा पुरुष्टुतः । तं विश्वे मानुषा युगेन्द्रं हवन्ते तविषं यतस्रुचः ॥
જે ઊંચો (ઋષ્વ) છે—સખા, જે શ્રવણને વિસ્તારે છે—એ બહુ-સ્તુત સર્વ જન્મો અને ઉત્પત્તિઓને જાણે છે. તેને—ઇન્દ્રને—બધા માનવ યુગો આહ્વાન કરે છે; યજ્ઞમાં સુસંયમથી સ્રુચ ધારણ કરનારાઓ તેની તવીષા (મહાશક્તિ)ને પુકારે છે.
Mantra 13
स नो वाजेष्वविता पुरूवसुः पुरस्थाता मघवा वृत्रहा भुवत् ॥
વાજોના સમૃદ્ધિમાં તે અમારો અવિતા (રક્ષક-સહાયક) બને—પુરુવસુ, અનેક ધનોવાળો; આગળ ઊભો રહી નેતા બને. દાનવીર મઘવા, વૃત્રહા, અમારા માટે એવો જ બની રહે.
Mantra 14
अभि वो वीरमन्धसो मदेषु गाय गिरा महा विचेतसम् । इन्द्रं नाम श्रुत्यं शाकिनं वचो यथा ॥
સોમના મદોમાં, મહાન ગિરાથી, તમારા વીરને ગાવો—વિશાળ વિવેકવાળા ઇન્દ્રને—જેથી વચન પ્રભાવી બને, અને સમર્થ કર્તા જેવો તેનું નામ શ્રવણમાં પ્રસિદ્ધ થાય.
Mantra 15
ददी रेक्णस्तन्वे ददिर्वसु ददिर्वाजेषु पुरुहूत वाजिनम् । नूनमथ ॥
હે પુરુહૂત (ઘણાં દ્વારા આહ્વાનિત) ઇન્દ્ર! તું દેહને ધન આપનાર, વસુ (સંપત્તિ) આપનાર, વાજો (બળ-વિજય)ની સમૃદ્ધિઓમાં દાતા છે; હવે તો અમારામાં વિજયી અશ્વ-શક્તિ (વાજિન) પ્રદાન કર—હવે, ત્યાર પછી પણ.
Mantra 16
विश्वेषामिरज्यन्तं वसूनां सासह्वांसं चिदस्य वर्पसः । कृपयतो नूनमत्यथ ॥
સર્વ વસુઓમાં પણ એ જ ઇચ્છિત છે; માત્ર પોતાની હાજરી અને રૂપ-તેજથી પણ તે અતિશય વિજયી બને છે. હવે તો અમારી ચેતનાની દારિદ્ર્યતા પાર કરાવ—કૃપા કર અને તેને વટાવી જા.
Mantra 17
महः सु वो अरमिषे स्तवामहे मीळ्हुषे अरंगमाय जग्मये । यज्ञेभिर्गीर्भिर्विश्वमनुषां मरुतामियक्षसि गाये त्वा नमसा गिरा ॥
મહાન માટે, તમારા કલ્યાણ અને વૃદ્ધિ માટે, અમે સ્તુતિથી તમને દૃઢપણે સ્વીકારીએ છીએ—હે મીળ્હુષ (ઉદાર દાતા), આવવા તૈયાર, આવી પહોંચેલા! યજ્ઞો અને પ્રેરિત ગીરો દ્વારા તમે માનવોની સર્વવ્યાપી સાધનાને પોષો છો; મરુતોને પણ તમે આગળ ધપાવો છો. હું નમસ્કાર અને મંત્રોચ્ચારની વાણીથી તમને ગાઉં છું.
Mantra 18
ये पातयन्ते अज्मभिर्गिरीणां स्नुभिरेषाम् । यज्ञं महिष्वणीनां सुम्नं तुविष्वणीनां प्राध्वरे ॥
જે પર્વતો પર ઉગ્ર પગલાંથી વેગે દોડે છે, અને જેમની શક્તિઓ ધારા સમી વહે છે—તેમનો યજ્ઞ અધ્વરમાં, યાત્રામાં, આગળ વધે; મહાન-નાદવાળા, તુવિ-નાદવાળા (મહિષ્વણીનાં, તુવિષ્વણીનાં)નું સુમ્ન—કલ્યાણ-આનંદ—વિધિમાં વૃદ્ધિ પામે.
Mantra 19
प्रभङ्गं दुर्मतीनामिन्द्र शविष्ठा भर । रयिमस्मभ्यं युज्यं चोदयन्मते ज्येष्ठं चोदयन्मते ॥
હે ઇન્દ્ર, શવિષ્ઠ—બળમાં સર્વોત્કૃષ્ટ—દુર્મતિઓનું પ્રભઙ્ગ, વાંકાં-વૈરી વિચારોનું ભંગ, અમારે માટે લાવ; અને અમારે તરફ રયિ—યોગ્ય, યોક્તવ્ય સમૃદ્ધિ—ને પ્રેર, હે મતે; જ્યેષ્ઠ—પરમ અને પ્રાચીન—પૂર્ણતાશક્તિને પણ અમારી જાગૃત ભાવનામાં પ્રેર.
Mantra 20
सनितः सुसनितरुग्र चित्र चेतिष्ठ सूनृत । प्रासहा सम्राट् सहुरिं सहन्तं भुज्युं वाजेषु पूर्व्यम् ॥
હે સનિતઃ—વિજયી, સુસનિતઃ—સુવિજયી—ઉગ્ર, ચિત્ર, ચેતિષ્ઠ—અતિ-વિદગ્ધ, સૂનૃત—સત્યવાણી—પ્રાસહા, સમ્રાટ્, સહુરિ—સહનશીલ—આક્રમક શક્તિને જીત; અને વાજક્ષેત્રોમાં અમારે માટે પૂર્વ્ય—પ્રાચીન—ભુજ્યુ—ભોગવન્ત/આનંદકર્તા—ને ધારણ કર, અસરકારક બળની પૂર્ણતા (વાજ)માં.
Mantra 21
आ स एतु य ईवदाँ अदेवः पूर्तमाददे । यथा चिद्वशो अश्व्यः पृथुश्रवसि कानीतेऽस्या व्युष्याददे ॥
આ સ એતુ—યે દેવો સાથે ન ચાલતો (અદેવ) હોવા છતાં પણ પૂર્ણતમ અર્પણ (પૂર્તમ) ગ્રહણ કરે છે. જેમ વિશા અશ્વ્ય (ઘોડેસવાર) પ્રથુશ્રવસિ કાણીતા ખાતે, ઉષા ફૂટતી વેળાએ, તેણીને ગ્રહણ કરી ગયો તેમ.
Mantra 22
षष्टिं सहस्राश्व्यस्यायुतासनमुष्ट्रानां विंशतिं शता । दश श्यावीनां शता दश त्र्यरुषीणां दश गवां सहस्रा ॥
અશ્વબળના સાઠ હજાર, અને આયુત—પ્રાપ્તિનું આસન સમાન દસ-હજારો; ઊંટોના વીસ સો; શ્યાવી (કાળી)ના દસ સો; ત્ર્યરુષી (ત્રિ-રક્તવર્ણ)ના દસ સો; ગાયોના દસ હજાર—આ રીતે માપેલી સમૃદ્ધિ એકત્રિત થાય છે.
Mantra 23
दश श्यावा ऋधद्रयो वीतवारास आशवः । मथ्रा नेमिं नि वावृतुः ॥
સમૃદ્ધિથી ભરપૂર, વરદાન-વિજેતા અને ઝડપી એવા દસ શ્યાવા (અંધકાર-શક્તિઓ)એ—મથરા (મથન કરનાર) જેમ—નેમિ (ચક્રની કિનારી)ને નીચે વાળીને, ગતિના ચક્રને યોગ્ય પરિભ્રમણમાં સ્થાપ્યું.
Mantra 24
दानासः पृथुश्रवसः कानीतस्य सुराधसः । रथं हिरण्ययं ददन्मंहिष्ठः सूरिरभूद्वर्षिष्ठमकृत श्रवः ॥
વિસ્તૃત-શ્રવાવાળા કાણીતા (કાનીત)ના—સુસમૃદ્ધ, સુદાનવંત—આ દાન છે. સુવર્ણ રથ અર્પણ કરીને તે સર્વથી મહાદાતા સૂરી બન્યો; તેણે શ્રવસ્ (યશ)ને સર્વથી વધુ વરસતું—અવિનાશી તેજોમય કીર્તિરૂપ—બનાવ્યું.
Mantra 25
आ नो वायो महे तने याहि मखाय पाजसे । वयं हि ते चकृमा भूरि दावने सद्यश्चिन्महि दावने ॥
હે વાયુ, મહાન વિસ્તરણ (તન) માટે અમારી પાસે આવો; યજ્ઞ માટે, અને તેજસ્વી પાજસ (શક્તિ-પ્રભા) માટે આવો. કારણ કે અમે તમારા દાન માટે બહુ કાંઈ રચ્યું છે—હા, તત્ક્ષણ પણ, તમારા દાન ઉતરે તે માટે વિશાળ અવકાશ તૈયાર કર્યો છે.
Mantra 26
यो अश्वेभिर्वहते वस्त उस्रास्त्रिः सप्त सप्ततीनाम् । एभिः सोमेभिः सोमसुद्भिः सोमपा दानाय शुक्रपूतपाः ॥
જે અશ્વોથી વહેતો આવે છે અને તેજસ્વી ઉષા-ગાયો સાથે નિવાસ કરે છે—સત્તરીઓના ત્રણ વાર સાત સાત (ત્રિઃ સપ્ત સપ્તતીનામ્). આ સોમ-સુતિઓ દ્વારા, હે સોમપા, દાન માટે આવો—હે શુદ્ધ-પ્રભા પીવનાર, શુક્રપૂતપા!
Mantra 27
यो म इमं चिदु त्मनामन्दच्चित्रं दावने । अरट्वे अक्षे नहुषे सुकृत्वनि सुकृत्तराय सुक्रतुः ॥
જે મને પણ આ જ આત્માને આનંદિત કરે છે—ચિત્ર (પ્રકાશમય) દાન માટે—ફરતા ધુરા/અક્ષ પર, નહુષ માટે—સુકૃત્વન્ (સારા કર્મ કરનાર) માટે, સુકૃત્તર (અત્યંત ઉત્તમ કર્તા) માટે—સુક્રતુઃ (પ્રકાશમય સંકલ્પવાળો) છે.
Mantra 28
उचथ्ये वपुषि यः स्वराळुत वायो घृतस्नाः । अश्वेषितं रजेषितं शुनेषितं प्राज्म तदिदं नु तत् ॥
ઉચથ્ય (ઉચ્ચારિત સ્તુતિ)માં, જે સ્વરૂપે સ્વરાટ્ (સ્વયં-શાસક) છે—અને તું પણ, હે વાયુ, ઘૃતસ્નાઃ (ઘી જેવી તેજસ્વી સ્નિગ્ધતામાં સ્નાત)—અશ્વેષિત (અશ્વ-બળથી પ્રેરિત), રજેષિત (વિસ્તૃત રજ/અંતરિક્ષથી પ્રેરિત), શુનેષિત (શુન/શ્વાન-પ્રવૃત્તિથી પ્રેરિત): પ્રાજ્મ—અગ્રગામી ગતિ; આ જ તો તે છે—હમણાં, અહીં.
Mantra 29
अध प्रियमिषिराय षष्टिं सहस्रासनम् । अश्वानामिन्न वृष्णाम् ॥
પછી, પ્રિય ઇષિરા (પ્રેરક) માટે, ષષ્ટિ સહસ્રાસનમ્—સાઠ હજાર આસનોનું વિશાળ આસન—આવે છે; અશ્વોના વृषણાં (ઉછળતી શક્તિ) જેવી.
Mantra 30
गावो न यूथमुप यन्ति वध्रय उप मा यन्ति वध्रयः ॥
ગાયો જેમ પોતાના યુથ તરફ આગળ વધે છે, તેમ વધ્રય નામની શક્તિઓ નજીક આવે છે—હા, મારી પાસે નજીક આવે છે—વિખેરાયેલા અસ્તિત્વને એકતામાં એકત્ર કરતી, એકત્ર થતી ઊર્જાઓ લઈને.
Mantra 31
अध यच्चारथे गणे शतमुष्ट्राँ अचिक्रदत् । अध श्वित्नेषु विंशतिं शता ॥
પછી, જ્યારે (તે શક્તિ) ગણ સાથે રથમાં ચાલતી હતી, ત્યારે તેણે સો ઊંટોને દોડાવ્યા; અને પછી ફરી, તેજસ્વીઓમાં તેણે બે હજાર (લાવ્યા)—યાત્રા માટે અને પ્રકાશમય ઊર્જાઓના વૃદ્ધિ માટે મુક્ત થયેલી બહુગુણી ક્ષમતાઓનાં ચિહ્નો.
Mantra 32
शतं दासे बल्बूथे विप्रस्तरुक्ष आ ददे । ते ते वायविमे जना मदन्तीन्द्रगोपा मदन्ति देवगोपाः ॥
દાસ બલ્બૂથને સો (દાન) પ્રેરિત તરુક્ષાએ આપ્યા. હે વાયુ, આ લોકો આનંદિત થાય છે—ઇન્દ્ર દ્વારા રક્ષિત થઈ આનંદિત થાય છે, દેવો દ્વારા રક્ષિત થઈ આનંદિત થાય છે—જ્યારે પ્રાણ અને તેજસ્વી શક્તિઓ આંતરિક સમુદાયને સુરક્ષિત કરે છે.
Mantra 33
अध स्या योषणा मही प्रतीची वशमश्व्यम् । अधिरुक्मा वि नीयते ॥
ત્યારે તે મહાશક્તિમતી યોષણા (સ્ત્રી-શક્તિ) અમારી તરફ પ્રત્યાવર્તે છે, અશ્વ્ય બળ પર વશત્વ (અધિપત્ય) લઈને આવે છે; સુવર્ણ તેજથી અલંકૃત થઈ, તે આગળ દોરી લેવાય છે.
Frequently Asked Questions
It declares loyalty to Indra as the community’s protector and leader, invites him to the sacrifice, and asks for strength, increase, and victory through his generous power.
The Maruts represent storm-like supporting powers that amplify Indra’s action; together they symbolize intensified force that helps the worshippers’ aims succeed.
It can be read as a symbolic image of the attained fruit of the hymn—mastery over one’s energies and a return of luminous, ordered power to the worshipper’s side.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.