
Sukta 2.31
Gṛtsamada (Bhārgava)
Mitra-Varuṇa (with collective invocation of Ādityas, Rudras, Vasus)
Triṣṭubh
এই সূক্তত মিত্ৰ আৰু বৰুণক ঋত (ব্যৱস্থা) আৰু সঠিক সম্পৰ্কৰ স্থিতিদাতা শক্তি হিচাপে আহ্বান কৰা হৈছে; যজমানৰ যাত্ৰাৰ “ৰথ” ধৰি ৰাখিবলৈ তেওঁলোকক—আদিত্য, ৰুদ্ৰ আৰু বসুসকলৰ সৈতে—প্ৰাৰ্থনা কৰা হয়। তাৰ পিছত ই এক বিস্তৃত বিশ্বেদেৱ (সৰ্বদেৱ) সমাৱেশলৈ মেল খায়—ত্বষ্টৃ, ইলা, ভাগ, দ্যাৱা-ৰোদসী, পূষণ, পুৰন্ধি আৰু অশ্বিনদ্বয়ক আহ্বান কৰি—যাতে সকলো সহায়ক মহাজাগতিক কাৰ্য যজ্ঞত নিজ নিজ আসন গ্ৰহণ কৰে। কবিয়ে শেষত নিজৰ বাক্যক নতুনকৈ গঢ়া স্তোত্ৰ-বাহন হিচাপে “নিৰ্মাণ” কৰি শ্ৰৱস (খ্যাতি/প্ৰেৰিত শ্ৰৱণ), বাজ (উদ্যম-শক্তি) আৰু ধীতি (আলোকিত চিন্তা) লাভৰ কামনা কৰে।
Mantra 1
अस्माकं मित्रावरुणावतं रथमादित्यै रुद्रैर्वसुभिः सचाभुवा । प्र यद्वयो न पप्तन्वस्मनस्परि श्रवस्यवो हृषीवन्तो वनर्षदः ॥
হে মিত্র-বৰুণ, আমাৰ যাত্ৰাৰ ৰথখন ৰক্ষা কৰা—আদিত্য, ৰুদ্র আৰু বসুসকলৰ সৈতে একসাথে, একমতে চলা সকলৰ সহচৰ্যত। যেতিয়া আমাৰ শ্ৰৱস্যু শক্তিসমূহ নীড়ৰ চাৰিওফালে পখীৰ দৰে উৰি আগবাঢ়ে, তেতিয়া প্ৰাণশক্তিৰ আনন্দে হৃষ্ট হৈ, বিস্তৃত আসনত উপবিষ্ট হওক।
Mantra 2
अध स्मा न उदवता सजोषसो रथं देवासो अभि विक्षु वाजयुम् । यदाशवः पद्याभिस्तित्रतो रजः पृथिव्याः सानौ जङ्घनन्त पाणिभिः ॥
তেতিয়াই, হে একমত দেৱাসকল, আমাৰ বাবে জনসমূহৰ মাজত বীৰ্য-বলৰ পূৰ্ণতা জয় কৰা ৰথখন উঠাই ধৰা। যেতিয়া তীব্ৰ গতিৱান শক্তিসমূহে পদক্ষেপে পদক্ষেপে পৃথিৱীৰ শিৰোভাগত উঠা ধূলি-ৰজ অতিক্ৰম কৰে, তেতিয়া সিহঁতে হাতেৰে আগলৈ আঘাত কৰি বিজয়যাত্ৰাৰ পথ প্ৰস্তুত কৰে।
Mantra 3
उत स्य न इन्द्रो विश्वचर्षणिर्दिवः शर्धेन मारुतेन सुक्रतुः । अनु नु स्थात्यवृकाभिरूतिभी रथं महे सनये वाजसातये ॥
আৰু ইন্দ্ৰো—সকলো মানৱৰ কাৰ্যসাধক বিশ্বচৰ্ষণি—দ্যুলোকৰ মৰুত-শৰ্ধসহ, দীপ্ত সংকল্পেৰে, অবিশ্বাসঘাতী নহোৱা ৰক্ষাসমূহ লৈ আমাৰ পিছে পিছে স্থিৰ হৈ থাকে। মহা-লাভৰ বাবে, বল-সমৃদ্ধি লাভৰ বাবে, তেওঁ ৰথখন স্থাপন কৰে।
Mantra 4
उत स्य देवो भुवनस्य सक्षणिस्त्वष्टा ग्नाभिः सजोषा जूजुवद्रथम् । इळा भगो बृहद्दिवोत रोदसी पूषा पुरंधिरश्विनावधा पती ॥
আৰু সেই দেৱ ত্বষ্টা—ভুবনৰ ধাৰক—জ্ঞাত শক্তিসমূহৰ সৈতে একমত হৈ ৰথখন চলাই তোলে। ইলা, ভগ, ব্ৰহৎ দ্যৌ আৰু ৰোদসী দুই জগত, পূষণ, পুরন্ধি, আৰু তাৰপিছত দুই অধা-পতি অশ্বিন—এই সকলো শক্তিয়ে আমাৰ সুশৃঙ্খল গতি-যাত্ৰাত নিজ নিজ স্থান গ্ৰহণ কৰক।
Mantra 5
उत त्ये देवी सुभगे मिथूदृशोषासानक्ता जगतामपीजुवा । स्तुषे यद्वां पृथिवि नव्यसा वचः स्थातुश्च वयस्त्रिवया उपस्तिरे ॥
আৰু সেই দুগৰাকী দেৱী—সুভাগা, একে দৃষ্টিৰ যুগল—উষা আৰু নক্তা, যিসকলে চলমান সকলো জগতক আগবঢ়াই নিয়ে। হে পৃথিৱী, যেতিয়া মই তোমালৈ নৱীন বাক্যৰে স্তৱ কৰোঁ, তেতিয়া স্থাৱৰ সত্তা আৰু ত্ৰিবিধ জীৱনৰ পক্ষীসদৃশ শক্তিসমূহ তোমাৰ বৃদ্ধিৰ বাবে উপস্তৰ (শয্যা/আধাৰ) ৰূপে বিস্তাৰিত হয়।
Mantra 6
उत वः शंसमुशिजामिव श्मस्यहिर्बुध्न्योऽज एकपादुत । त्रित ऋभुक्षाः सविता चनो दधेऽपां नपादाशुहेमा धिया शमि ॥
আৰু মই তোমালোকৰ প্ৰশংসা উশিজসকলৰ (অগ্নি-প্ৰজ্বালক যজমান-যাজক) দৰে উচ্চাৰণ কৰোঁ—অহি বুধ্ন্য, অজ একপাদো; আৰু ত্ৰিত, ঋভুক্ষা, সৱিতা—ইহঁতে আমাৰ বাবে তাক স্থাপন কৰিলে; আৰু আপাম নপাত, আশু-হেম (দ্ৰুত-সুৱৰ্ণ), ধিয়াত শান্তি আৰু সুস্থ স্থিতি স্থাপন কৰে।
Mantra 7
एता वो वश्म्युद्यता यजत्रा अतक्षन्नायवो नव्यसे सम् । श्रवस्यवो वाजं चकानाः सप्तिर्न रथ्यो अह धीतिमश्याः ॥
হে যজ্য (যজ্ঞাৰ্হ) শক্তিসকল, এই বাক্যসমূহ মই তোমালোকৰ বাবে গঢ়ি উত্থাপন কৰিলোঁ; ঋষিসকলে ইয়াক নৱীনকৈ এক সুৰ-সমন্বয়ত গঢ়িলে। শ্ৰৱস্য (খ্যাতি/প্ৰেৰিত স্বীকৃতি) কামনা কৰি আৰু বাজ (বল-সমৃদ্ধি) আকাঙ্ক্ষা কৰি, যেন আমি ধী (প্ৰজ্ঞা-চিন্তা) লাভ কৰোঁ—যাত্ৰাৰ পথত ৰথযোগ্য সু-যোজিত সপ্তিৰ দৰে, দ্ৰুতগামী।
The primary deities are Mitra and Varuṇa. The hymn also calls in allied groups—Ādityas, Rudras, and Vasus—and names other supportive powers like Tvaṣṭṛ, Pūṣan, Bhaga, Dyāvā-Rodasī, and the Aśvins.
The chariot is a ritual and life-journey symbol: the sacrifice must move forward in a straight, protected, well-yoked way. Asking the gods to uphold or set the chariot in motion means asking for orderly progress, safety, and successful completion.
It asks for śravas (renown/inspired hearing), vāja (vigor and winning strength), and dhīti (clear, illumined thought). The closing verse presents the hymn itself as carefully crafted so these attainments can be reached.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.