Adhyaya 29

Verse 1

पौलस्त्य उवाच । ततो गच्छेन्नृपश्रेष्ठ कपिलातीर्थमुत्तमम् । यत्र स्नातो नरः सम्यङ्मुच्यते सर्वकिल्बिषैः

Paulastya nói: Bấy giờ, hỡi bậc vua tối thượng, nên đến Kapilā Tīrtha thù thắng; nơi ấy, người nào tắm gội đúng pháp sẽ được giải thoát khỏi mọi tội lỗi.

Verse 2

पुराऽभून्नृपतिर्नाम सुप्रभः परवीरहा । नित्यं च मृगयाशीलो मृगाणामहिते रतः

Thuở xưa có một vị vua tên Suprabha, kẻ diệt các dũng sĩ của quân thù. Ông luôn say mê săn bắn, vui thích trong việc làm hại loài nai.

Verse 3

न तथा स्त्रीषु नो भोगे नाश्वयाने न वारणे । तस्याभूदनुरागश्च यथा मृगविमर्द्दने

Ông không say đắm đàn bà hay khoái lạc, cũng chẳng thiết tha ngựa xe hay voi; niềm đam mê của ông chỉ như đối với việc giày xéo loài nai trong cuộc săn.

Verse 4

स कदाचिन्नृपश्रेष्ठ मृगासक्तोऽर्बुदं गतः । अपश्यत्सानुदेशे च मृगीं शिशुसमावृताम्

Một lần, hỡi bậc vua tối thượng, vì mê mải cuộc săn, ông đến núi Arbuda. Tại đó, trong vùng rừng trên sườn núi, ông thấy một con nai cái được bầy con vây quanh.

Verse 5

स्तनं धयन्तीं सुस्निग्धां शिशोः क्षीरानुरागिणः । सा तेन विद्धा बाणेन सहसा नतपर्वणा

Nai mẹ hiền dịu đang âu yếm cho con bú, con nai non say sữa mẹ. Thế nhưng, bất chợt nàng bị mũi tên của ông bắn trúng, cán tên có chỗ cong nơi khấc.

Verse 6

अथ सा पार्थिवं दृष्ट्वा प्रगृहीतशरासनम् । द्वितीयं योजयानं च मृगी बाणं सुनिर्मलम्

Bấy giờ, nai cái thấy nhà vua tay cầm cung, đang lắp mũi tên thứ hai tinh sạch không tì vết.

Verse 7

ततः सा कोपसन्तप्ता भूपालं प्रत्यभाषत । नायं धर्मः स्मृतः क्षात्त्रो यस्त्वयाद्य निषेवितः

Rồi nàng bừng bừng phẫn nộ, nói với nhà vua: “Đây chẳng phải là dharma được ghi nhớ của một kṣatriya—lối hành xử mà ngài đã theo hôm nay.”

Verse 8

शयानो मैथुनासक्तः स्तनपो व्याधिपीडितः । न हंतव्यो मृगो राजन्मृगी च शिशुना वृता

“Muôn tâu Đại vương, không nên giết hươu khi nó đang nằm, khi đang giao phối, khi còn cho bú, hay khi bị bệnh; và cũng chớ sát hại nai cái khi nàng có con non kề bên.”

Verse 9

तदद्य मरणं जातं मम सर्वं नृपाधम । तव बाणं समासाद्य पुत्रस्य च मया विना

“Vì thế hôm nay, với ta mọi sự đều hóa thành tử biệt, hỡi kẻ hèn mạt nhất trong hàng vua—bởi con ta đã trúng mũi tên của ngươi và bị bỏ lại không có ta.”

Verse 10

यस्मादहमधर्मेण हता भूमिपते त्वया । तस्मादत्रैव सानौ त्वं रौद्रव्याघ्रो भविष्यसि

“Vì ta bị ngươi giết trái dharma, hỡi chúa tể cõi đất, nên ngay trên sườn núi này ngươi sẽ hóa thành hổ dữ.”

Verse 11

पुलस्त्य उवाच । तच्छ्रुत्वा सुमहत्पापं स नृपो भयसंकुलम् । तां वै प्रसादयामास प्राणशेषां तदा मृगीम्

Pulastya nói: “Nghe những lời ấy—chất chứa tội lỗi nặng nề—nhà vua kinh hãi bủa vây, liền tìm cách làm nguôi lòng và cầu xin tha thứ nơi con nai cái chỉ còn thoi thóp hơi tàn.”

Verse 12

अविवेकान्मया भद्रे हता त्वं निर्घृणेन च । कुरु शापविमोक्षं त्वं तस्माद्दीनस्य सन्मृगि

“Ôi hiền nương, vì sự thiếu sáng suốt của ta—và vì lòng tàn nhẫn—nàng đã bị ta giết. Ôi nai cái cao quý, xin ban cho kẻ khốn cùng này được giải thoát khỏi lời nguyền.”

Verse 13

मृग्युवाच । यदा तु कपिलां नाम द्रक्ष्यसे त्वं पयस्विनीम् । धेनुं तया समालापात्प्रकृतिं यास्यसे पुनः

Nai cái nói: “Nhưng khi ngài nhìn thấy một con bò sữa tên Kapilā, thì nhờ trò chuyện với nàng, ngài sẽ trở lại bản tánh nguyên sơ của mình.”

Verse 14

एवमुक्त्वा मृगी राजाग्रतः प्राणैर्व्ययुज्यत । पीडिता शरघातेन पुत्रस्नेहाद्विशेषतः

Nói xong, trước mặt nhà vua, con nai cái trút hơi thở cuối—đau đớn vì vết tên, và còn đau hơn nữa bởi tình thương con sâu nặng.

Verse 15

अथाऽसौ पार्थिवः सद्यो रौद्रास्यः समजायत । व्याघ्रो दशकरालश्च तीक्ष्णदन्तनखस्तथा । भक्षयामास तां सेनामात्मीयां क्रोधमूर्च्छितः

Rồi nhà vua ấy lập tức trở nên dữ tợn—hóa thành hổ, ghê rợn muôn phần, răng nanh móng vuốt sắc bén; bị cơn cuồng nộ che lấp, ông bắt đầu nuốt chửng chính quân lính của mình.

Verse 16

ततस्ते सैनिका राजन्हतशेषाः सुदुःखिताः । स्वगृहाणि ययुस्तत्र यथा वृत्तं जने पुरे

Bấy giờ, những binh sĩ còn sống sót, tâu ôi Đại vương—lòng đau buồn khôn xiết—trở về nhà mình và thuật lại cho dân trong thành mọi điều đã xảy ra.

Verse 17

निवेदयन्तो वृत्तांतं चत्वरेषु त्रिकेषु च । यथा वै व्याघ्रतां प्राप्तः स राजाऽर्बुदपर्वते

Họ thuật lại trọn vẹn câu chuyện tại các quảng trường và ngã ba đường, kể rằng vị vua ấy trên núi Arbuda quả thật đã hóa thành hổ.

Verse 18

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य पुत्रं भूरिपराक्रमम् । राज्येऽभिषेचयामासु नाम्ना ख्यातं महौजसम्

Nghe lời thuật ấy, họ làm lễ quán đảnh tấn phong người con trai—dũng mãnh phi thường—đặt vị hoàng tử lẫy lừng, rực rỡ uy quang ấy lên ngôi báu, danh tiếng vang xa.

Verse 19

कस्यचित्त्वथ कालस्य तस्मिन्सानौ नृपोत्तम । तृषार्तं गोकुलं प्राप्तं गोपगोपीसमाकुलम्

Sau một thời gian, tâu bậc minh vương, một xóm mục đồng—đông đảo mục đồng nam nữ—đến nơi sườn núi ấy, khổ sở vì cơn khát.

Verse 20

तत्रैका गौः परिभ्रष्टा स्वयूथात्तृणतृष्णया । कपिलेति च विख्याता स्वयूथस्याग्रगामिनी

Tại đó, một con bò lạc khỏi đàn mình vì thèm cỏ và khát nước. Nó nổi danh là Kapilā, con đầu đàn dẫn trước bầy của nó.

Verse 21

अच्छिन्नाग्रतृणं या तु सदा भक्षयते नृप । अथ सा गह्वरं प्राप्ता गिरेः शून्यं भयंकरम्

Nàng, kẻ luôn gặm cỏ còn nguyên ngọn, tâu Đại vương—rồi nàng đến một hang núi trống vắng, rợn người và đáng sợ.

Verse 22

तत्राससाद तां व्याघ्रो दंष्ट्रोत्कटमुखावहः । सा तं दृष्टवती पापं त्रासमाप मृगीव हि

Tại đó, một con hổ chặn nàng, mặt mày ghê rợn, nanh vuốt lộ rõ. Thấy ác thú ấy, nàng kinh hãi như một con nai cái.

Verse 23

स्मरंती गोकुले बद्धं स्वसुतं क्षीरपायिनम् । दुःखेन रुदतीं तां स दृष्ट्वोवाच मृगाधिपः

Nhớ đến bê con của mình bị buộc trong làng chăn bò, vẫn còn bú sữa, nàng khóc trong đau buồn. Thấy nàng khóc, chúa tể loài thú cất lời.

Verse 24

व्याघ्र उवाच । किं वृथा रुद्यते धेनो मां प्राप्य न हि जीवितम् । विद्यते कस्यचिन्मूर्खे स्मरेष्टां देवतां ततः

Hổ nói: “Sao ngươi khóc uổng, hỡi bò cái? Đã đến tay ta thì mạng sống chẳng còn. Nếu ngươi ngu muội, hãy nhớ vị thần ngươi tôn kính—nếu quả có sự cứu giúp nào.”

Verse 25

कपिलोवाच । स्वजीवितभयाद्व्याघ्र न रोदिमि कथंचन । पुत्रो मे बालको गोष्ठ्यां क्षीरपायी प्रतीक्षते

Kapilā nói: “Hỡi hổ, ta chẳng hề khóc vì sợ cho mạng mình. Bê con của ta còn nhỏ, vẫn bú sữa, đang đợi ta trong chuồng bò.”

Verse 26

नाद्यापि स तृणा न्यत्ति तेनाहं शोकविक्लवा । रोद्मि व्याघ्र सुतस्नेहात्सत्येनात्मानमालभे

“Đến giờ nó vẫn chưa ăn cỏ; vì thế ta chìm trong sầu khổ. Ta khóc, hỡi hổ, vì tình thương con bê. Lấy chân thật làm chứng, ta xin tự ràng buộc mình (sẽ trở lại).”

Verse 27

पाययित्वा सुतं बालं दृष्ट्वा पृष्ट्वा जनं स्वकम् । पुनः प्रत्यागमिष्यामि यदि त्वं मन्यसे विभो

“Sau khi cho con bê nhỏ bú sữa, rồi đến thăm và hỏi han người nhà của ta, ta sẽ trở lại lần nữa—nếu ngài, bậc hùng lực, cho phép.”

Verse 28

व्याघ्र उवाच । गत्वा स्वसुतसांनिध्यं दृष्ट्वात्मीयं च गोकुलम् । पुनरागमनं यत्ते न च तच्छ्रद्दधाम्यहम्

Hổ nói: “Sau khi ngươi đến bên con bê của mình và nhìn lại chuồng bò của mình, việc ngươi trở lại—ta không tin điều ấy.”

Verse 29

भयान्मां भाषसे चैवं नास्ति प्राणसमं भयम् । तस्मात्प्राणभयान्न त्वमागमिष्यसि धेनुके

“Ngươi nói với ta như vậy vì sợ hãi; không nỗi sợ nào bằng sợ mất mạng. Vì thế, vì sợ mạng sống, ngươi sẽ không trở lại, hỡi bò cái.”

Verse 30

कपिलो वाच । शपथैरागमिष्यामि सत्यमेतच्छृणुष्व मे । प्रत्ययो यदि ते भूयान्मां मुञ्च त्वं मृगाधिप

Kapilā nói: “Ta sẽ trở lại, bị ràng buộc bởi những lời thề trang nghiêm—xin nghe sự thật này từ ta. Nếu ngài muốn một bảo chứng vững hơn, xin hãy thả ta, hỡi chúa tể muôn thú.”

Verse 31

व्याघ्र उवाच । ब्रूहि ताञ्छपथान्भद्रे समागच्छसि यैः पुनः । ततोऽहं प्रत्ययं गत्वा मोचयिष्यामि वा न वा

Hổ nói: “Hỡi người hiền dịu, hãy nói cho ta những lời thệ nguyện nhờ đó nàng sẽ trở lại. Rồi ta, khi đã được sự bảo chứng, sẽ quyết định có thả nàng hay không.”

Verse 32

कपिलोवाच । वेदाध्ययनसंपन्नं ब्राह्मणं वंचयेत्तु यः । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः

Kapilā nói: “Nếu ta không trở lại nữa, nguyện ta bị vấy bởi tội của kẻ lừa dối một bà-la-môn đã thành tựu việc học Veda.”

Verse 33

गुरुद्रोहरतानां च यत्पापं जायते नृणाम् । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः

“Nếu ta không trở lại nữa, nguyện ta bị nhuốm tội phát sinh nơi những kẻ vui thích phản bội bậc guru của mình.”

Verse 34

यत्पापं ब्राह्मणं हत्वा गां च हत्वा प्रजायते । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः

“Nếu ta không trở lại nữa, nguyện ta gánh lấy tội do việc sát hại một bà-la-môn và do việc sát hại một con bò mà sinh ra.”

Verse 35

मित्रद्रोहे च यत्पापं यत्पापं गुरुवंचके । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः

“Nếu ta không trở lại nữa, nguyện ta bị nhuốm tội của việc phản bội bạn hữu, và tội của việc lừa dối bậc guru.”

Verse 36

यो गां स्पृशति पादेन ब्राह्मणं पावकं तथा । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः

Nếu ta không trở lại nữa, nguyện ta bị vấy bởi tội của kẻ dùng chân chạm vào bò—cũng như chạm đến Bà-la-môn và ngọn lửa thiêng.

Verse 37

कूपारामतडागानां यो भंगं कुरुत नरः । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः

Nếu ta không trở lại nữa, nguyện ta bị vấy bởi tội của kẻ phá hoại giếng nước, vườn tược và ao hồ.

Verse 38

कृतघ्नस्य च यत्पापं सूचकस्य च यद्भवेत् । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः

Nếu ta không trở lại đây nữa, nguyện ta bị vấy bởi tội của kẻ vô ân và kẻ chỉ điểm—chính tội ấy xin phủ lên ta.

Verse 39

मद्यमांसरतानां च यत्पापं जायते नृणाम् । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः

Nếu ta không trở lại đây nữa, nguyện ta bị vấy bởi tội phát sinh nơi những kẻ đắm say rượu và thịt—chính tội ấy xin phủ lên ta.

Verse 40

राजपैशुन्यकर्तॄणां यत्पापं जायते नृणाम् । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः

Nếu ta không trở lại đây nữa, nguyện ta bị vấy bởi tội phát sinh nơi những kẻ chuyên gièm pha, mách lẻo trong việc của bậc quân vương—chính tội ấy xin phủ lên ta.

Verse 41

वेदविक्रयकर्तॄणां यत्पापं संप्रजायते । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः

Nếu con không trở lại nơi này nữa, xin cho con bị vấy nhiễm bởi tội lỗi phát sinh nơi kẻ buôn bán Kinh Veda; chính bởi tội ấy, xin cho con mang ô uế.

Verse 42

दीयमानं द्विजातीनां निवारयति योऽल्पधीः । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः

Nếu con không trở lại nơi này nữa, xin cho con bị vấy nhiễm bởi tội của kẻ trí hèn, kẻ ngăn trở lễ thí đang được dâng cho hàng ‘nhị sinh’; chính bởi tội ấy, xin cho con mang ô uế.

Verse 43

विश्वस्तघातकानां च यत्पापं समुदाहृतम् । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः

Nếu con không trở lại nơi này nữa, xin cho con bị vấy nhiễm bởi tội đã được tuyên định cho kẻ giết người đặt lòng tin nơi mình; chính bởi tội ấy, xin cho con mang ô uế.

Verse 44

द्विजद्वेषरतानां हि यत्पापं जायते नृणाम् । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः

Nếu con không trở lại nơi này nữa, xin cho con bị vấy nhiễm bởi tội phát sinh nơi những kẻ chuyên tâm nuôi lòng thù ghét hàng ‘nhị sinh’; chính bởi tội ấy, xin cho con mang ô uế.

Verse 45

परवादरतानां च पापं यच्च दुरात्मनाम् । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः

Nếu con không trở lại nơi này nữa, xin cho con bị vấy nhiễm bởi tội—dù là tội gì—của kẻ ác vui thích việc phỉ báng người khác; chính bởi tội ấy, xin cho con mang ô uế.

Verse 46

रात्रौ ये पापकर्माणो भक्षंति दधिसक्तुकान् । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः

Nếu ta không trở lại nơi này nữa, xin cho ta bị vấy bởi tội của những kẻ làm điều ác, những kẻ ăn sữa chua trộn bột rang vào ban đêm—chính bởi tội ấy mà ta bị nhuốm bẩn.

Verse 47

वृंताकं मूलकं श्वेतं रक्तं येऽश्नंति गृंजनम् । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः

Nếu ta không trở lại nơi này nữa, xin cho ta bị vấy bởi tội của những kẻ ăn cà tím, củ cải, và gṛñjana trắng cùng đỏ—chính bởi tội ấy mà ta bị nhuốm bẩn.

Verse 48

पुलस्त्य उवाच । स तस्याः शपथाञ्छ्रुत्वा विस्मयोत्फुल्ललोचनः । प्रत्ययं च तदा गत्वा व्याघ्रो वाक्यमथाब्रवीत्

Pulastya nói: Nghe những lời thệ nguyện trang nghiêm của nàng, mắt con hổ mở to vì kinh ngạc. Rồi, khi đã tin vào lòng thành của nàng, con hổ cất lời như sau.

Verse 49

व्याघ्र उवाच । गच्छ त्वं गोकुले भद्रे पुनरागमनं कुरु । न चैतदवगंतव्यं यदयं वञ्चितो मया

Con hổ nói: Hỡi hiền nữ, hãy đến Gokula, nơi xóm làng của người chăn bò, rồi hãy trở lại. Và đừng để ai biết rằng trong việc này ta đã bị nàng đánh lừa.

Verse 50

कपिले गच्छ पश्य त्वं तनयं सुतवत्सले । पाययित्वा स्तनं पूर्णमवघ्राय च मूर्धनि

Hỡi Kapilā, hãy đi gặp con trai của nàng, hỡi người mẹ dịu hiền thương con. Hãy cho con bú no nê nơi bầu vú, rồi hãy hôn (ngửi thơm) lên đỉnh đầu của con.

Verse 51

मातरं भ्रातरं दृष्ट्वा सखीः स्वजनवबांधवान् । सत्यमेवाग्रतः कृत्वा नान्यथा कर्तुमर्हसि

Sau khi gặp mẹ, anh em, bạn hữu và bà con quyến thuộc của mình—lấy Chân thật làm đầu—ngươi chớ hành xử khác đi.

Verse 52

पुलस्त्य उवाच । साऽनुज्ञाता मृगेन्द्रेण कपिला पुत्रवत्सला । अश्रुपूर्णमुखी दीना प्रस्थिता गोकुलं प्रति

Pulastya nói: Được chúa tể muôn thú cho phép, Kapilā—người mẹ thương con—đau buồn, mặt đẫm lệ, lên đường hướng về Gokula.

Verse 53

वेपमाना भयोद्विग्ना शोकसागरमध्यगा । करिणीव हि रौद्रेण हरिणा सा बलीयसा । ततः स्वगोकुलं प्राप्ता रभमाणा मुहुर्मुहुः

Run rẩy vì sợ hãi, như chìm giữa biển sầu—tựa voi cái bị sư tử dữ và mạnh hơn rượt đuổi—nàng về đến Gokula của mình, rống gọi liên hồi.

Verse 54

तस्याः शब्दं ततः श्रुत्वा ज्ञात्वा वत्सः स्वमातरम् । सम्मुखः प्रययौ तूर्णमूर्द्ध्वपुच्छः प्रहर्षितः

Nghe tiếng gọi ấy và nhận ra mẹ mình, chú bê liền lao tới đón gặp—nhanh như gió, đuôi vểnh cao, lòng tràn hoan hỷ.

Verse 55

अकालागमनं तस्या रौद्रं भंभारवं तथा । दृष्ट्वा श्रुत्वा च वत्सोऽसौ शंकितः परिपृच्छति

Thấy nàng trở về quá sớm và nghe tiếng rống gắt gao, bấn loạn, chú bê ấy sinh nghi lo sợ rồi cất lời hỏi han.

Verse 56

वत्स उवाच । न ते पश्यामि सौम्यत्वं दुर्मना इव लक्ष्यमे । किमर्थमन्यवेलायां समायाता वदस्व मे

Bê con nói: Ôi người hiền hòa, con không thấy nơi mẹ sự dịu dàng thường ngày; mẹ như đang ưu phiền trong lòng. Vì sao mẹ đến vào giờ khác lạ này? Xin nói cho con biết.

Verse 57

कपिलोवाच । पिब पुत्र स्तनं पश्चात्कारणं चापि मे शृणु । आगताऽहं तव स्नेहात्कुरु तृप्तिं यथेप्सिताम्

Kapilā nói: Con ơi, hãy bú sữa trước đã; rồi sau hãy nghe cả duyên cớ của mẹ. Mẹ đến vì thương con—con hãy được no thỏa như điều con muốn.

Verse 58

अपश्चिममिदं पुत्र दुर्लभं मातृदर्शनम् । मयाऽद्य पुत्र गंतव्यं शपथैरागता यतः

Nàng nói: Con ơi, cuộc gặp mẹ hôm nay thật trái thời và hiếm hoi. Nhưng hôm nay, con yêu, mẹ phải ra đi—vì mẹ đến đây bị ràng buộc bởi những lời thề trang nghiêm.

Verse 59

व्याघ्रस्य कामरूपस्य दातव्यं जीवितं मया । तेनाहं शपथैर्मुक्ता कारणात्तव पुत्रक

Nàng nói: Trước con hổ có thể tùy ý biến hình, mẹ phải hiến dâng mạng sống mình. Vì lẽ ấy, con yêu, mẹ chỉ được giải khỏi lời thề khi hoàn tất điều đã thệ nguyện.

Verse 60

मयाऽद्य तत्र गंतव्यं मृगराजसमीपतः । यदा च शपथैः पुत्र दास्यामि च कलेवरम्

Nàng nói: Hôm nay mẹ phải đến đó, đến tận trước mặt chúa tể muôn thú. Vì theo lời thề đã lập, con ơi, mẹ phải buông bỏ cả thân này.

Verse 61

वत्स उवाच । अहं तत्र गमिष्यामि यत्र त्वं गंतुमिच्छसि । श्लाघ्यं हि मरणं मेऽद्य त्वया सह न संशयः

Vatsa nói: Con sẽ đi đến đó—bất cứ nơi nào mẹ muốn đi. Quả thật, nếu hôm nay được chết cùng mẹ thì đó là cái chết đáng tôn vinh; không còn nghi ngờ gì.

Verse 62

एकाकिनाऽपि मर्त्तव्यं यस्मान्मया त्वया विना । यदि मां सहितं तत्र त्वया व्याघ्रो वधिष्यति

Vì con dù chỉ một mình, không có mẹ, cũng phải chết—nếu ở nơi ấy con bị hổ giết khi đang ở cùng mẹ, thì cứ để như vậy.

Verse 63

या गतिर्मातृभक्तानां ध्रुवं सा मे भविष्यति । तस्मादवश्यं यास्यामि त्वया सह न संशयः

Bất cứ số phận nào dành cho người hiếu kính với mẹ, chắc chắn cũng sẽ là phần của con. Vì thế con nhất định đi cùng mẹ; không còn nghi ngờ.

Verse 64

अथवाऽत्रैव तिष्ठ त्वं शपथाः संतु मे तव । तव स्थाने प्रयास्यामि मातस्त्वं यदि मन्यसे

Hoặc mẹ cứ ở lại ngay đây—mọi lời thề của mẹ xin đặt lên con. Thưa Mẹ, nếu mẹ thuận, con sẽ đi thay mẹ.

Verse 65

जनन्या विप्रयुक्तस्य जीवितं न हि मे प्रियम् । नास्ति मातृसमः कश्चिद्बालानां क्षीरजीविनाम्

Nếu phải lìa xa mẹ, sự sống đối với con chẳng còn đáng quý. Với trẻ thơ sống nhờ sữa mẹ, không ai sánh bằng mẹ.

Verse 66

नास्ति मातृसमो नाथो नास्ति मातृसमा गतिः । ये मातृनिरताः पुत्रास्ते यांति परमां गतिम्

Không có đấng che chở nào như mẹ; không có con đường nào như mẹ. Những người con một lòng phụng kính mẹ sẽ đạt đến cảnh giới tối thượng.

Verse 67

कपिलोवाच । ममैव विहितो मृत्युर्न ते पुत्रक सांप्रतम् । न चायमन्यभूतानां मृत्युः स्यादन्यमृत्युतः

Kapila nói: Cái chết này chỉ được định cho riêng ta, hỡi con yêu, hiện giờ không phải cho con. Và đây cũng không phải cái chết dành cho các loài khác, cũng chẳng phải cái chết phát sinh từ một nguyên nhân khác.

Verse 68

अपश्चिममिदं पुत्र मातुः सन्देशमुत्तमम् । शृणुष्वावहितो भूत्वा परिणामसुखावहम्

Hỡi con, đây là lời nhắn cuối cùng và cao quý nhất của mẹ. Hãy lắng nghe với trọn vẹn sự chú tâm; nó đem lại an lạc về sau nhờ nếp sống đúng đắn.

Verse 69

वने चर सदा वत्स अप्रमादपरो भव । प्रमादात्सर्वभूतानि विनश्यंति न संशयः

Con yêu, khi con đi lại trong rừng, hãy luôn chuyên tâm tỉnh giác. Vì sự buông lung mà muôn loài đều đi đến diệt vong—không nghi ngờ gì.

Verse 70

न च लोभेन चर्तव्यं विषमस्थं तृणं क्वचित् । लोभाद्विनाशो जंतूनामिह लोके परत्र च

Đừng bao giờ hành động vì lòng tham, dù chỉ vì một ngọn cỏ nhỏ ở nơi hiểm nguy. Do tham mà chúng sinh bị hủy hoại, cả đời này lẫn đời sau.

Verse 71

समुद्रमटवीं युद्धं विशंते लोभमोहिताः । लोभादि कार्यमत्युग्रं कुर्वंति त्याज्य एव सः

Bị lòng tham mê hoặc, người đời lao vào biển cả, rừng sâu, thậm chí chiến trận. Kẻ khởi sự từ tham dục mà làm những việc cực dữ, thật đáng phải tránh xa.

Verse 72

लोभात्प्रमादादाश्वासात्पुरुषो बाध्यते त्रिभिः । तस्माल्लोभो न कर्त्तव्यो न प्रमादो न विश्वसेत्

Con người bị trói buộc bởi ba điều: tham lam, buông lung, và tự tin mù quáng. Vì thế chớ nuôi tham, chớ lơ là, và chớ tin tưởng bừa bãi.

Verse 73

आत्मा च सततं पुत्र रक्षितव्यः प्रयत्नतः । सर्वेभ्यः श्वापदेभ्यश्च म्लेच्छेभ्यस्तस्करादितः

Này con, con phải luôn gắng sức tự hộ trì lấy mình—tránh mọi loài thú dữ, cùng những kẻ ngoại bang thù nghịch, bọn trộm cướp và những hạng như thế.

Verse 74

तिर्यग्भ्यः पापयोनिभ्यः सदा विचरता वने । न च शोकस्त्वया कार्यः सर्वेषां मरणं धुवम्

Khi con luôn lang thang trong rừng, hãy đề phòng loài thú và những kẻ mang tâm địa hiểm độc. Và con chớ để mình chìm trong sầu não—vì cái chết là điều chắc chắn đối với mọi loài.

Verse 75

अस्माकं प्रतिवाचं च शृणु शोकविनाशिनीम् । यथा हि पथिकः कश्चिच्छायार्थी वृक्षमास्थितः । विश्रान्तश्च पुनर्याति तद्वद्भूतसमागमः

Hãy nghe lời đáp của ta, lời có thể diệt trừ sầu khổ: như người lữ khách tìm bóng mát, nương dưới gốc cây nghỉ một chốc, rồi nghỉ xong lại lên đường—cũng vậy, sự hội ngộ của các hữu tình chỉ là tạm bợ.

Verse 76

पुलस्त्य उवाच । एवं संभाष्य तं वत्समवघ्राय च मूर्द्धनि । स्वमातरं सखीवर्गं ततो द्रष्टुं समागता

Pulastya nói: Nói xong như vậy, nàng âu yếm hôn (ngửi) đỉnh đầu đứa con yêu, rồi đi đến gặp mẹ ruột và nhóm bạn hữu của mình.

Verse 77

अब्रवीच्च ततो वाक्यं पुत्रशोकेन दुःखिता । अंबाः शृणुत मे वाक्यमपश्चिममिदं स्फुटम्

Bấy giờ, đau khổ vì nỗi sầu thương con, nàng nói những lời này: “Các bà mẹ, xin hãy nghe lời tôi—đây là lời trăng trối cuối cùng của tôi, rõ ràng không mơ hồ.”

Verse 78

अनाथमबलं दीनं फेनपं मम पुत्रकम् । मातृशोकाभिसंतप्तं सर्वास्तं पालयिष्यथ

“Con tôi, Phenapa, mồ côi, yếu đuối và đáng thương, bị thiêu đốt bởi nỗi đau mất mẹ. Hỡi tất cả các chị em, xin hãy che chở cho nó.”

Verse 79

भाविनीनामयं पुत्रः सांप्रतं च विशेषतः । स्नपनीयः पायितव्यः पोष्यः पाल्यः स्वपुत्रवत्

“Đứa trẻ này về sau thuộc về các chị em—và nhất là từ giây phút này. Hãy tắm rửa cho nó, cho bú sữa, nuôi dưỡng và gìn giữ, như chính con trai của mình.”

Verse 80

चरंतं विषमे स्थाने चरंतं परगोकुले । अकार्येषु प्रवर्तंतं हे सख्यो वारयिष्यथ

“Nếu nó lang thang vào nơi hiểm nguy, hoặc lạc vào đàn bò của người khác, hoặc ngả theo những việc không phải—hỡi các bạn hiền, xin hãy ngăn giữ nó.”

Verse 81

क्षमध्वं च महाभागा यास्येऽहं सत्यसंश्रयात् । यत्राऽसौ तिष्ठते व्याघ्रो मुक्ताऽहं येन सांप्रतम्

Xin tha lỗi cho ta, hỡi các bậc cao quý. Vì nương tựa nơi chân thật, ta phải đi—đi đến nơi con hổ ấy đang đứng, kẻ đã tạm thời thả ta ra lúc này.

Verse 82

सर्वास्ता वचनं श्रुत्वा तस्याः शोकसमन्विताः । विषादं परमं गत्वा वाक्यमूचुः सुदुःखिताः

Nghe lời nàng, tất cả đều tràn đầy sầu não; rơi vào nỗi tuyệt vọng sâu thẳm, họ cất lời trong cảnh khổ đau tột cùng.

Verse 83

कपिले नैव गंतव्यं न ते दोषो भविष्यति । प्राणात्यये न दोषोऽस्ति संपराये च दारुणे

Họ nói: “Hỡi Kapilā, nàng chớ đi. Nàng sẽ không mang lỗi—khi mạng sống bị đe dọa, dù trong cơn nguy biến ghê gớm, cũng không có điều đáng trách.”

Verse 84

अत्र गाथा पुरा गीता मुनिभिर्धर्मवादिभिः । प्राणात्यये समुत्पन्ने शपथे नास्ति पातकम्

“Về điều này, xưa kia các bậc hiền triết luận về dharma đã hát một bài gāthā cổ: khi tình thế dẫn đến cái chết phát sinh, thì việc thất tín lời thề do bị ép buộc không thành tội.”

Verse 85

कपिलोवाच । प्राणिनां प्राण रक्षार्थं वदाम्येवानृतं वचः । नात्मार्थमुपयुञ्जामि स्वल्पमप्यनृतं क्वचित्

Kapilā nói: “Chỉ để bảo hộ sinh mạng của muôn loài, ta mới nói lời không thật. Còn vì lợi riêng, ta không bao giờ dùng đến dù chỉ một chút điều dối trá.”

Verse 86

अश्वमेधसहस्रं तु सत्यं च तुलया धृतम् । अश्वमेधसहस्राद्धि सत्यमेव विशिष्यते

Một nghìn lễ tế Aśvamedha và Chân thật được đặt lên cân; quả thật, chỉ riêng Chân thật vượt hơn cả một nghìn Aśvamedha.

Verse 87

तस्मान्नानृतमात्मानं करिष्ये जीविताशया । आज्ञापयतु मामार्या यास्ये यत्र मृगाधिपः

Vì thế, dẫu còn mong được sống, ta cũng không tự biến mình thành kẻ nói dối. Xin bậc phu nhân cao quý truyền lệnh—ta sẽ đi đến nơi chúa tể muông thú (hổ) đang ở.

Verse 88

वयस्या ऊचुः । कपिले त्वं नमस्कार्या सर्वैरपि सुरासुरैः । यत्त्वं परमसत्येन प्राणांस्त्यजसि दुस्त्यजान्

Các bạn của Kapilā nói: “Ôi Kapilā, nàng đáng được mọi loài—cả chư thiên lẫn a-tu-la—đảnh lễ tôn kính; vì nàng nắm giữ Chân thật tối thượng, sẵn lòng xả bỏ cả mạng sống vốn khó buông lìa.”

Verse 89

अवश्यं न च ते भावी मृत्युः सत्यात्कथंचन । प्रमाणं यदि सत्यं हि व्रज पंथाः शिवोऽस्तु ते

Chắc chắn, nhờ lòng chân thật của nàng, cái chết sẽ chẳng thể đến với nàng bằng bất cứ cách nào. Nếu Chân thật quả là bằng chứng và uy quyền, thì hãy đi trên đường của mình—nguyện điều lành ở cùng nàng.

Verse 90

पुलस्त्य उवाच । एवमुक्ता च कपिला गता यत्र मृगाधिपः । अथासौ कपिलां दृष्ट्वा विस्मयोत्फुल्ललोचनः । अब्रवीत्प्रश्रितं वाक्यं हर्षगद्गदया गिरा

Pulastya nói: Được nói như vậy, Kapilā đi đến nơi chúa tể muông thú đang ở. Thấy Kapilā, hắn mở to mắt kinh ngạc và thốt lời khiêm nhường, giọng run run vì hoan hỷ.

Verse 91

व्याघ्र उवाच । स्वागतं तव कल्याणि कपिले सत्यवादिनि । नहि सत्यवतां किंचिदशुभं विद्यते क्वचित्

Hổ nói: “Chào mừng nàng Kapilā cát tường, người nói lời chân thật. Với những ai nương tựa nơi chân lý, không điều bất tường nào có thể hiện hữu ở bất cứ đâu.”

Verse 92

त्वयोक्तं कपिले पूर्वं शपथैरागमाय च । तेन मे कौतुकं जातं याताऽगच्छेत्पुनः कथम्

“Trước đây, hỡi Kapilā, nàng đã thề nguyền bằng những lời thệ trọng rằng sẽ trở lại. Điều ấy khiến ta khởi lòng kinh ngạc: người đã ra đi rồi, làm sao có thể trở về nữa?”

Verse 93

तस्माद्गच्छ मया मुक्ता यत्राऽसौ तनयस्तव । तिष्ठते गोकुले बद्धः क्षीरपायी सुदुःखितः

“Vì thế, hãy đi—ta đã thả nàng—đến nơi con trai nàng đang ở. Nó vẫn bị trói trong xóm chăn bò, còn đang uống sữa, và chịu khổ vô cùng.”

Verse 94

पुलस्त्य उवाच । एतस्मिन्नेव काले तु स राजा प्रकृतिं गतः । मृगीशापेन निर्मुक्तो दिव्यरूपवपुर्धरः । ततोऽब्रवीत्प्रहृष्टात्मा कपिलां सत्यवादिनीम्

Pulastya nói: Ngay lúc ấy, nhà vua trở về bản tánh nguyên sơ—thoát khỏi lời nguyền của nai cái—và mang lấy thân tướng thần diệu. Rồi, lòng hoan hỷ, ông cất lời với Kapilā, người chân thật.

Verse 95

राजोवाच । प्रसादात्तव मुक्तोऽहं शापादस्मात्सुदारुणात् । किं ते प्रियं करोम्यद्य धेनुके ब्रूहि सत्वरम्

Nhà vua nói: “Nhờ ân phúc của nàng, ta đã được giải thoát khỏi lời nguyền ghê gớm này. Hôm nay ta có thể làm điều gì nàng yêu quý cho nàng, hỡi thiếu nữ của đàn bò? Xin nói mau.”

Verse 96

कपिलोवाच । कृतकृत्याऽस्मि राजेन्द यत्त्वं मुक्तोऽसि किल्बिषात् । पिपासा बाधतेत्यर्थं सांप्रतं जलमानयम्

Kapilā nói: “Ôi bậc chúa tể của các vua, ta xem như chí nguyện đã viên thành, vì ngài đã được giải thoát khỏi tội lỗi và ô uế. Nay chỉ còn cơn khát quấy nhiễu—vì thế, hãy đem nước đến ngay.”

Verse 97

नैवानृतं विजानीहि सत्यमेतन्मयोदितम्

“Hãy biết rằng đây chẳng phải lời dối trá; đó chính là chân thật do ta đã nói ra.”

Verse 98

पुलस्त्य उवाच । अथासौ पार्थिवो हस्ते चापमादाय सत्वरम् । सज्यं कृत्वा शरं गृह्य जघान धरणीतलम्

Pulastya nói: Bấy giờ vị vua ấy vội vàng cầm cung trong tay; giương dây, nắm lấy mũi tên rồi bắn xuống mặt đất.

Verse 99

ततः सलिलमुत्तस्थौ निर्मलं शीतलं शुभम् । तत्र सा कपिला स्नात्वा वितृषा समपद्यत

Rồi nước vọt lên—trong sạch, mát lạnh và cát tường. Tại đó Kapilā tắm gội, và cơn khát của nàng được dứt hẳn.

Verse 100

एतस्मिन्नन्तरे धर्मः स्वयं तत्र समागतः । अब्रवीत्कपिलां हृष्टो वरं वरय शोभने

Trong lúc ấy, chính Dharma tự thân đến nơi đó. Hoan hỷ, Ngài nói với Kapilā: “Ôi người đẹp, hãy chọn một ân phúc.”

Verse 101

तव सत्येन तुष्टोऽहं नास्ति ते सदृशी क्वचित् । त्रैलोक्ये सकले धेनुर्न भविष्यति वै शुभे

Ta hài lòng vì lòng chân thật của ngươi; chẳng nơi nào có ai giống ngươi. Trong khắp ba cõi, hỡi bậc cát tường, sẽ không có con bò nào sánh bằng ngươi.

Verse 102

कपिलोवाच । प्रसादात्तव गच्छेय सह राज्ञा सगोकुला । सुप्रभेण पदं दिव्यं जरामरणवर्जितम्

Kapilā thưa: “Nhờ ân phúc của ngài, xin cho tôi được ra đi cùng nhà vua và toàn thể đàn bò, đến cõi trời rực sáng, nơi không còn già và chết.”

Verse 103

मन्नाम्ना ख्यातिमायातु पुण्यमेतज्जलाशयम् । सर्वपापहरं नृणां सर्वकामप्रदं तथा

Nguyện hồ nước phước lành này được vang danh theo tên ta; nguyện nó trừ sạch mọi tội lỗi của loài người và cũng ban thành mọi điều mong cầu.

Verse 104

धर्म उवाच । येऽत्र स्नानं करिष्यंति सुपुण्ये सलिले शुभे । चतुर्द्दश्यां विशेषेण ते यास्यंति परां गतिम्

Dharma phán: “Ai sẽ tắm tại đây trong dòng nước cát tường, công đức thù thắng này—đặc biệt vào ngày trăng mười bốn—sẽ đạt đến cảnh giới tối thượng.”

Verse 105

तव नाम्ना सुपुण्यं हि तीर्थमेतद्भविष्यति । दर्शमुद्दिश्य मर्त्यस्तु प्राप्स्यते गोसहस्रकम् । स्नानाल्लक्षगुणं दानात्पुण्यं चैव तथाऽक्षयम्

Quả thật, nhờ danh ngươi, nơi hành hương (tīrtha) này sẽ trở nên vô cùng công đức. Người phàm làm nghi lễ hướng về ngày sóc (darśa, ngày trăng non) sẽ được quả báo như bố thí một ngàn con bò. Do tắm gội mà công đức tăng gấp trăm nghìn lần; và do bố thí cũng được công đức bất tận như vậy.

Verse 106

येऽत्र श्राद्धं करिष्यंति मानवाः सुसमाहिताः । सर्वदानफलं तेषां भुक्तिमुक्ती महात्मनाम्

Những người, với tâm chuyên nhất, cử hành lễ śrāddha tại đây—bậc đại tâm ấy sẽ được quả báo của mọi sự bố thí, cùng cả phúc lạc thế gian và giải thoát (mokṣa).

Verse 107

अपि कीटपतंगा ये तृषार्ताः सलिले शुभे । मज्जयिष्यति यास्यंति तेऽपि स्थानं दिवौकसाम्

Ngay cả côn trùng và chim chóc, bị khổ vì khát, nếu tự mình dìm vào dòng nước cát tường này—chúng cũng sẽ đi đến cảnh giới của chư thiên.

Verse 108

किं पुनर्भक्तिसंयुक्ता मानवाः सत्यवादिनः । मनस्विनो महाभागाः श्रद्धावंतो विचक्षणाः

Huống chi là con người đầy lòng sùng kính—nói lời chân thật, tâm chí kiên định, phước phần lớn, tràn đầy tín tâm và sáng suốt—công đức sẽ tăng biết bao!

Verse 109

पुलस्त्य उवाच । एतस्मिन्नेव काले तु विमानानि सहस्रशः । समायातानि राजेंद्र कपिलायाः प्रभावतः

Pulastya nói: Ngay lúc ấy, hỡi bậc vương giả của loài người, hàng ngàn thiên xa (vimāna) đã kéo đến, do oai lực kỳ diệu của Kapilā.

Verse 110

तान्यारुह्याथ कपिला गोपगोकुलसंकुला । सुप्रभेण समायुक्ता तत्पदं परमं गता

Lên những thiên xa ấy, Kapilā—được bao quanh bởi các mục đồng và đàn bò đông đảo—cùng với Suprabhā, đã đạt đến cảnh giới tối thượng.

Verse 111

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तत्र स्नानं समाचरेत् । श्राद्धं चैवात्मनः शक्त्या दानं पार्थिवसत्तम

Vì vậy, với mọi nỗ lực, người ta nên tắm gội tại nơi ấy; và tùy theo khả năng của mình, hãy cử hành lễ śrāddha và bố thí, hỡi bậc vương giả tối thượng.