यह सोपान ‘त्याग-धर्म’ और ‘प्रेम-परख’ का द्वार है: राजसुख, नीति, और लोक-लाज के बीच भक्त-हृदय का निर्णय। अयोध्या काण्ड में राम-राज्य की आकांक्षा टूटकर ‘राम-आज्ञा’ के आगे झुकती है; साधक के भीतर ‘अहं-राज’ का विसर्जन होकर ‘शरणागति’ का राज्य आरम्भ होता है। इस खंड का आध्यात्मिक प्रयोजन है—विरह को वैराग्य में, और वैराग्य को सेवा-भक्ति में रूपान्तरित करना, जैसा कि भरत के चरित्र में प्रत्यक्ष है।
Đoạn trích này nắm bắt cảm xúc tột đỉnh của Ayodhyā Kāṇḍa, nơi "viraha" không còn là nỗi buồn đơn thuần mà trở thành sādhana. Rasa là sự hợp nhất của karuṇā và śānta: Bharata bị thiêu đốt bởi sự chia ly với Rāma, nhưng sự thiêu đốt này không sinh ra từ nỗi sợ bị trách móc ở đời này hay nỗi kinh hãi ở đời sau; nó sinh ra chỉ từ tình yêu thương. Trong satsanga của các đạo sĩ (tại āśrama của Bharadvāja), tình yêu thương ấy tỏa sáng qua ví von "kīrti-bidhu," mặt trăng của danh tiếng: nơi hình dạng như con nai của Rāma-prema ngự, ở đó danh tiếng trở nên vô song như mặt trăng. Bằng cách trưng bày sự thờ phụng xa hoa được tạo nên qua ṛddhi và siddhi, Tulasīdāsa thiết lập một nguyên tắc tinh tế: khổ hạnh có thể mang lại quyền năng quý tộc, nhưng mục đích của Bharata không phải là aiśvarya mà là "darśana của đôi chân Rāma," đây là hình thức niṣkāma của bhakti. Sau đó, lời dạy của Đạo sư Deva giải thích tại sao Rāma nirguṇa, vô nhiễm lại trở thành saguṇa, vì tình yêu thương của các tín đồ. Như vậy, trong sự sắp xếp các bước, tập trích này nâng sādhaka từ "nỗi đau khổ" lên "phụng sự," và từ "phụng sự" lên "đầu hàng hoàn toàn."
Chaupai 210.1-4
कीरति बिधु तुम्ह कीन्ह अनूपा।जहँ बस राम पेम मृगरूपा।।
तात गलानि करहु जियँ जाएँ।डरहु दरिद्रहि पारसु पाएँ।।
सुनहु भरत हम झूठ न कहहीं।उदासीन तापस बन रहहीं।।
सब साधन कर सुफल सुहावा।लखन राम सिय दरसनु पावा।।
तेहि फल कर फलु दरस तुम्हारा।सहित पयाग सुभाग हमारा।।
भरत धन्य तुम्ह जसु जगु जयऊ।कहि अस पेम मगन पुनि भयऊ।।
सुनि मुनि बचन सभासद हरषे।साधु सराहि सुमन सुर बरषे।।
धन्य धन्य धुनि गगन पयागा।सुनि सुनि भरतु मगन अनुरागा।।
kīrati bidhu tumha kīnha anūpā |jahã basa rāma pema mṛgarūpā ||
tāta galāni karahu jiyã jāẽ |ḍarahu daridrahi pārasu pāẽ ||
sunahu bharata hama jhūṭha na kahahīṁ |udāsīna tāpasa bana rahahīṁ ||
saba sādhana kara suphala suhāvā |lakhana rāma siya darasanu pāvā ||
tehi phala kara phalu darasa tumhārā |sahita payāga subhāga hamārā ||
bharata dhanya tumha jasu jagu jayaū |kahi asa pema magana puni bhayaū ||
suni muni bacana sabhāsada haraṣe |sādhu sarāhi sumana sura baraṣe ||
dhanya dhanya dhuni gagana payāgā |suni suni bharatu magana anurāgā ||
Ngài đã tạo nên mặt trăng danh tiếng vô song, trong đó tình yêu của Rama ngự trị trong hình dạng con nai. Con yêu, tại sao con lại cảm thấy ân hận trong lòng? Con sợ nghèo khó sau khi đã tìm được hòn đá phép thuật. Hãy nghe đây, Bharata: chúng ta không nói dối. Chúng ta là những tu sĩ thoát tục sống trong rừng. Quả đẹp và trọn vẹn của mọi hành trì tâm linh là điều này: ta đã được chiêm ngưỡng Lakshmana, Rama và Sita. Và quả của quả ấy là được chiêm ngưỡng ngài. Prayaga và ta đều được ban phước với vận may lớn lao. Đáng phước thay ngài, Bharata; danh tiếng của ngài đã chinh phục thế gian. Nói xong, vị đạo sĩ lại chìm đắm trong tình yêu. Nghe lời vị đạo sĩ, các thành viên trong hội chúng đều hoan hỉ; những người hiền đức ca ngợi ngài, và các vị thiên thần trút hoa xuống. Tiếng "Đáng phước, đáng phước!" vang vọng khắp bầu trời và khắp Prayaga, và nghe đi nghe lại, Bharata chìm đắm trong tình yêu.
Doha 210
पुलक गात हियँ रामु सिय सजल सरोरुह नैन।करि प्रनामु मुनि मंडलिहि बोले गदगद बैन।।210।।
pulaka gāta hiyã rāmu siya sajala saroruha naina |kari pranāmu muni maṁḍalihi bole gadagada baina ||210||
Thân thể ông rùng mình vì phúc lạc, trái tim ông chứa đựng Rama và Sita, đôi mắt hoa sen của ông tràn ngập nước mắt. Cúi chào hội chúng các đạo sĩ, ông nói bằng giọng nghẹn ngào cảm xúc.
Chaupai 211.1-4
मुनि समाजु अरु तीरथराजू।साँचिहुँ सपथ अघाइ अकाजू।।
एहिं थल जौं किछु कहिअ बनाई।एहि सम अधिक न अघ अधमाई।।
तुम्ह सर्बग्य कहउँ सतिभाऊ।उर अंतरजामी रघुराऊ।।
मोहि न मातु करतब कर सोचू।नहिं दुखु जियँ जगु जानिहि पोचू।।
नाहिन डरु बिगरिहि परलोकू।पितहु मरन कर मोहि न सोकू।।
सुकृत सुजस भरि भुअन सुहाए।लछिमन राम सरिस सुत पाए।।
राम बिरहँ तजि तनु छनभंगू।भूप सोच कर कवन प्रसंगू।।
राम लखन सिय बिनु पग पनहीं।करि मुनि बेष फिरहिं बन बनही।।
muni samāju aru tīratharājū |sā̃cihũ sapatha aghāi akājū ||
ehiṁ thala jauṁ kichu kahia banāī |ehi sama adhika na agha adhamāī ||
tumha sarbagya kahaũ satibhāū |ura aṁtarajāmī raghurāū ||
mohi na mātu karataba kara socū |nahiṁ dukhu jiyã jagu jānihi pocū ||
nāhina ḍaru bigarihi paralokū |pitahu marana kara mohi na sokū ||
sukṛta sujasa bhari bhuana suhāe |lachimana rāma sarisa suta pāe ||
rāma birahã taji tanu chanabhaṁgū |bhūpa soca kara kavana prasaṁgū ||
rāma lakhana siya binu paga panahīṁ |kari muni beṣa phirahiṁ bana banahī ||
Ở đây có hội chúng các đạo sĩ, và ở đây có vua của các nơi thánh. Một lời thề dẫu là thật cũng là việc nặng nề; một lời dối trá ở đây chỉ mang lại tội lỗi và hủy diệt. Nếu ai nói điều gì bịa đặt nơi đây, thì không có tội lỗi và sự hèn hạ nào lớn hơn thế. Ngài là Đấng toàn tri, và tôi nói lời chân thật; và Vua của dòng Raghu biết rõ nội tâm. Tôi không lo lắng về việc làm của mẹ tôi, và không có nỗi buồn trong lòng rằng thế gian sẽ coi tôi là kẻ hèn hạ. Tôi không sợ rằng kiếp sau của tôi sẽ bị hủy hoại, và tôi không cảm thấy đau buồn trước cái chết của cha tôi. Công đức và danh tiếng tốt đẹp của ngài tràn đầy các thế giới xinh đẹp, và ngài có được những người con như Lakshmana và Rama. Lìa xa Rama, ngài đã rời bỏ thân xác phù du trong chốc lát; vậy còn lý do gì để đau buồn về vị vua? Nhưng Rama, Lakshmana và Sita, không mang dép dưới chân, khoác y phục đạo sĩ, đang lang thang từ rừng này sang rừng khác.
Doha 211
अजिन बसन फल असन महि सयन डासि कुस पात।बसि तरु तर नित सहत हिम आतप बरषा बात।।211।।
ajina basana phala asana mahi sayana ḍāsi kusa pāta |basi taru tara nita sahata hima ātapa baraṣā bāta ||211||
Mặc quần áo làm từ vỏ cây, ăn trái cây, ngủ trên mặt đất trần, dùng giường làm từ cỏ darbha, sống dưới các gốc cây, họ chịu đựng lạnh và nóng, mưa và gió mỗi ngày.
Chaupai 212.1-4
एहि दुख दाहँ दहइ दिन छाती।भूख न बासर नीद न राती।।
एहि कुरोग कर औषधु नाहीं।सोधेउँ सकल बिस्व मन माहीं।।
मातु कुमत बढ़ई अघ मूला।तेहिं हमार हित कीन्ह बँसूला।।
कलि कुकाठ कर कीन्ह कुजंत्रू।गाड़ि अवधि पढ़ि कठिन कुमंत्रु।।
मोहि लगि यहु कुठाटु तेहिं ठाटा।घालेसि सब जगु बारहबाटा।।
मिटइ कुजोगु राम फिरि आएँ।बसइ अवध नहिं आन उपाएँ।।
भरत बचन सुनि मुनि सुखु पाई।सबहिं कीन्ह बहु भाँति बड़ाई।।
तात करहु जनि सोचु बिसेषी।सब दुखु मिटहि राम पग देखी।।
ehi dukha dāhã dahai dina chātī |bhūkha na bāsara nīda na rātī ||
ehi kuroga kara auṣadhu nāhīṁ |sodheũ sakala bisva mana māhīṁ ||
mātu kumata baṛhaī agha mūlā |tehiṁ hamāra hita kīnha bãsūlā ||
kali kukāṭha kara kīnha kujaṁtrū |gāṛi avadhi paṛhi kaṭhina kumaṁtru ||
mohi lagi yahu kuṭhāṭu tehiṁ ṭhāṭā |ghālesi saba jagu bārahabāṭā ||
miṭai kujogu rāma phiri āẽ |basai avadha nahiṁ āna upāẽ ||
bharata bacana suni muni sukhu pāī |sabahiṁ kīnha bahu bhā̃ti baṛāī ||
tāta karahu jani socu biseṣī |saba dukhu miṭahi rāma paga dekhī ||
Nỗi đau đốt cháy này thiêu đốt ngực tôi ngày và đêm; tôi không đói ban ngày và không ngủ được ban đêm. Bệnh tật độc ác này không có thuốc chữa; tôi đã tìm khắp cả thế giới trong tâm trí mình. Lời khuyên độc ác của mẹ tôi, gốc rễ của tội lỗi, là người thợ mộc, và bà đã biến điều tốt lành của tôi thành rìu đốn chặt. Từ gỗ xấu của thời đại Kali bà đã làm ra một cỗ máy độc ác, và sau khi đọc thần chú khắc nghiệt của thời gian lưu đày, bà đã đóng nó xuống đất. Vì tôi mà bà đã bày mưu kế độc ác này, và đã hủy hoại cả thế giới để lại hoang tàn. Tình trạng xấu xa này sẽ chấm dứt khi Rama trở về và cư ngụ tại Ayodhya; không có phương cách nào khác. Nghe lời Bharata, vị hiền nhân vui mừng, và tất cả đều ca ngợi ông theo nhiều cách. "Con ơi, đừng quá đau buồn; mọi nỗi buồn của con sẽ tan biến khi nhìn thấy đôi chân Rama."
Doha 212
करि प्रबोध मुनिबर कहेउ अतिथि पेमप्रिय होहु।कंद मूल फल फूल हम देहिं लेहु करि छोहु।।212।।
kari prabodha munibara kaheu atithi pemapriya hohu |kaṁda mūla phala phūla hama dehiṁ lehu kari chohu ||212||
Đạo sĩ ưu tú nói những lời an ủi, rằng: "Hãy là một vị khách yêu mến đối với chúng tôi. Chúng tôi sẽ cho ngài rễ, trái cây và hoa; hãy nhận chúng với tình cảm."
Chaupai 213.1-4
सुनि मुनि बचन भरत हिंय सोचू।भयउ कुअवसर कठिन सँकोचू।।
जानि गरुइ गुर गिरा बहोरी।चरन बंदि बोले कर जोरी।।
सिर धरि आयसु करिअ तुम्हारा।परम धरम यहु नाथ हमारा।।
भरत बचन मुनिबर मन भाए।सुचि सेवक सिष निकट बोलाए।।
चाहिए कीन्ह भरत पहुनाई।कंद मूल फल आनहु जाई।।
भलेहीं नाथ कहि तिन्ह सिर नाए।प्रमुदित निज निज काज सिधाए।।
मुनिहि सोच पाहुन बड़ नेवता।तसि पूजा चाहिअ जस देवता।।
सुनि रिधि सिधि अनिमादिक आई।आयसु होइ सो करहिं गोसाई।।
suni muni bacana bharata hiṁya socū |bhayau kuavasara kaṭhina sãkocū ||
jāni garui gura girā bahorī |carana baṁdi bole kara jorī ||
sira dhari āyasu karia tumhārā |parama dharama yahu nātha hamārā ||
bharata bacana munibara mana bhāe |suci sevaka siṣa nikaṭa bolāe ||
cāhie kīnha bharata pahunāī |kaṁda mūla phala ānahu jāī ||
bhalehīṁ nātha kahi tinha sira nāe |pramudita nija nija kāja sidhāe ||
munihi soca pāhuna baṛa nevatā |tasi pūjā cāhia jasa devatā ||
suni ridhi sidhi animādika āī |āyasu hoi so karahiṁ gosāī ||
Nghe lời đạo sĩ, trái tim Bharata đầy những suy nghĩ lo âu; một cuộc khủng hoảng khó khăn và xấu hổ đã nảy sinh. Biết được sức nặng của lời đạo sư, ông cúi đầu dưới chân Ngài và nói với đôi tay chắp lại. "Trên đầu con, con chấp nhận mệnh lệnh của ngài; đây là bổn phận cao nhất của chúng con, thưa Chúa." Lời của Bharata làm đẹp lòng đạo sĩ vĩ đại; ông gọi các tôi tớ và đệ tử tinh khiết đến gần. "Các ngươi phải thể hiện sự hiếu khách với Bharata; hãy đi và mang rễ, trái cây và củ về." Họ nói: "Vâng, thưa Chúa," và cúi đầu; vui mừng, họ đi làm nhiệm vụ của mình. Đạo sĩ nghĩ: "Bharata là một vị khách vĩ đại; ông ta nên được thờ phụng như một vị thần." Nghe điều này, Riddhi, Siddhi, Anima và những người khác đến; "Thưa Chúa, bất cứ mệnh lệnh nào của ngài, chúng tôi sẽ làm."
Doha 213
राम बिरह ब्याकुल भरतु सानुज सहित समाज।पहुनाई करि हरहु श्रम कहा मुदित मुनिराज।।213।।
rāma biraha byākula bharatu sānuja sahita samāja |pahunāī kari harahu śrama kahā mudita munirāja ||213||
Bharata cùng người em trai và toàn bộ đoàn tùy tùng bị đau buồn vì chia lìa Rama. Vua các đạo sĩ vui vẻ nói, 'Hãy tiếp đãi họ ân cần và xua tan sự mệt mỏi của họ.'
Chaupai 214.1-4
रिधि सिधि सिर धरि मुनिबर बानी।बड़भागिनि आपुहि अनुमानी।।
कहहिं परसपर सिधि समुदाई।अतुलित अतिथि राम लघु भाई।।
मुनि पद बंदि करिअ सोइ आजू।होइ सुखी सब राज समाजू।।
अस कहि रचेउ रुचिर गृह नाना।जेहि बिलोकि बिलखाहिं बिमाना।।
भोग बिभूति भूरि भरि राखे।देखत जिन्हहि अमर अभिलाषे।।
दासीं दास साजु सब लीन्हें।जोगवत रहहिं मनहि मनु दीन्हें।।
सब समाजु सजि सिधि पल माहीं।जे सुख सुरपुर सपनेहुँ नाहीं।।
प्रथमहिं बास दिए सब केही।सुंदर सुखद जथा रुचि जेही।।
ridhi sidhi sira dhari munibara bānī |baṛabhāgini āpuhi anumānī ||
kahahiṁ parasapara sidhi samudāī |atulita atithi rāma laghu bhāī ||
muni pada baṁdi karia soi ājū |hoi sukhī saba rāja samājū ||
asa kahi raceu rucira gṛha nānā |jehi biloki bilakhāhiṁ bimānā ||
bhoga bibhūti bhūri bhari rākhe |dekhata jinhahi amara abhilāṣe ||
dāsīṁ dāsa sāju saba līnheṁ |jogavata rahahiṁ manahi manu dīnheṁ ||
saba samāju saji sidhi pala māhīṁ |je sukha surapura sapanehũ nāhīṁ ||
prathamahiṁ bāsa die saba kehī |suṁdara sukhada jathā ruci jehī ||
Riddhi và Siddhi đặt lời của đại tiên nhân lên đầu mình, và tự cho mình là vô cùng may mắn. Toàn thể chúng Siddhi nói với nhau: "Người em của Rama là một vị khách không gì sánh được." "Hãy cúi lạy chân của tiên nhân và làm hôm nay điều gì có thể khiến toàn thể đoàn ngự được hân hoan." Nói xong, họ xây nhiều ngôi nhà đẹp đẽ, khiến các cỗ xe của chư thiên phải hổ thẹn khi nhìn thấy. Họ chất đầy trong đó sự sung sướng và vinh hoa dồi dào, khiến cả những bậc bất tử cũng khao khát khi nhìn thấy. Các tì nữ và nam bộc, đầy đủ mọi thứ cần thiết, luôn hầu hạ, dâng hiến trọn vẹn tâm trí cho việc phục vụ. Trong chốc lát các Siddhi đã sắp đặt cho toàn thể đoàn những sự an vui mà ngay cả trong giấc mộng ở thành của chư thiên cũng không có. Trước hết họ phân phối nơi ở cho mỗi người, đẹp đẽ và êm ái, tùy theo sở thích của từng người.
Doha 214
बहुरि सपरिजन भरत कहुँ रिषि अस आयसु दीन्ह।बिधि बिसमय दायकु बिभव मुनिबर तपबल कीन्ह।।214।।
bahuri saparijana bharata kahũ riṣi asa āyasu dīnha |bidhi bisamaya dāyaku bibhava munibara tapabala kīnha ||214||
Sau đó, vị hiền triết vĩ đại, nhờ sức mạnh của sự khổ hạnh, đã ban lệnh như vậy cho Bharata và thân nhân của ngài, và tạo ra một sự giàu có khiến chính Brahma cũng phải kinh ngạc.
Chaupai 215.1-4
मुनि प्रभाउ जब भरत बिलोका।सब लघु लगे लोकपति लोका।।
सुख समाजु नहिं जाइ बखानी।देखत बिरति बिसारहीं ग्यानी।।
आसन सयन सुबसन बिताना।बन बाटिका बिहग मृग नाना।।
सुरभि फूल फल अमिअ समाना।बिमल जलासय बिबिध बिधाना।।
असन पान सुच अमिअ अमी से।देखि लोग सकुचात जमी से।।
सुर सुरभी सुरतरु सबही कें।लखि अभिलाषु सुरेस सची कें।।
रितु बसंत बह त्रिबिध बयारी।सब कहँ सुलभ पदारथ चारी।।
स्रक चंदन बनितादिक भोगा।देखि हरष बिसमय बस लोगा।।
muni prabhāu jaba bharata bilokā |saba laghu lage lokapati lokā ||
sukha samāju nahiṁ jāi bakhānī |dekhata birati bisārahīṁ gyānī ||
āsana sayana subasana bitānā |bana bāṭikā bihaga mṛga nānā ||
surabhi phūla phala amia samānā |bimala jalāsaya bibidha bidhānā ||
asana pāna suca amia amī se |dekhi loga sakucāta jamī se ||
sura surabhī surataru sabahī keṁ |lakhi abhilāṣu suresa sacī keṁ ||
ritu basaṁta baha tribidha bayārī |saba kahã sulabha padāratha cārī ||
sraka caṁdana banitādika bhogā |dekhi haraṣa bisamaya basa logā ||
Khi Bharata ngắm nhìn quyền năng của vị hiền nhân, tất cả các cõi của các vị hộ thế đều trở nên nhỏ bé trong mắt ngài. Sự sung túc và tiện nghi không thể nào miêu tả được; khi nhìn thấy, ngay cả những bậc trí giả cũng quên mất sự siêu thoát của mình. Có chỗ ngồi, giường nằm, y phục tinh xảo và tàn lọng; rừng và vườn tược, cùng chim muông và thú rừng muôn loài. Có hoa thơm và trái ngọt như cam lộ, và hồ nước trong vắt với nhiều kiểu dáng khác nhau. Thức ăn và thức uống tinh khiết và ngọt như cam lộ; nhìn thấy, mọi người đều e thẹn như các bậc tu hành. Mỗi người đều có bầu sữa thiên thần và cây như ý; nhìn thấy, Indra và Shachi cũng sanh lòng ước ao. Mùa xuân, gió thổi ba cách: mát mẻ, nhẹ nhàng và thơm tho; bốn mục đích lớn của đời người đều dễ dàng đạt được bởi mọi người. Với tràng hoa, hương đàn, các mỹ nữ và những khoái cảm khác, mọi người đều tràn ngập niềm vui và sự ngỡ ngàng khi nhìn thấy.
Doha 215
संपत चकई भरतु चक मुनि आयस खेलवार।तेहि निसि आश्रम पिंजराँ राखे भा भिनुसार।।215।।
saṁpata cakaī bharatu caka muni āyasa khelavāra |tehi nisi āśrama piṁjarā̃ rākhe bhā bhinusāra ||215||
Sự vinh hoa trần tục là chim chakwi mái và Bharata là chim chakwa trống, còn mệnh lệnh của đạo sĩ là kẻ săn bắn chơi đùa với chúng. Đêm ấy người đã nhốt chúng trong lồng am thất, cho đến khi rạng đông buông xuống.
Chaupai 216.1-4
कीन्ह निमज्जनु तीरथराजा।नाइ मुनिहि सिरु सहित समाजा।।
रिषि आयसु असीस सिर राखी।करि दंडवत बिनय बहु भाषी।।
पथ गति कुसल साथ सब लीन्हे।चले चित्रकूटहिं चितु दीन्हें।।
रामसखा कर दीन्हें लागू।चलत देह धरि जनु अनुरागू।।
नहिं पद त्रान सीस नहिं छाया।पेमु नेमु ब्रतु धरमु अमाया।।
लखन राम सिय पंथ कहानी।पूँछत सखहि कहत मृदु बानी।।
राम बास थल बिटप बिलोकें।उर अनुराग रहत नहिं रोकैं।।
दैखि दसा सुर बरिसहिं फूला।भइ मृदु महि मगु मंगल मूला।।
kīnha nimajjanu tīratharājā |nāi munihi siru sahita samājā ||
riṣi āyasu asīsa sira rākhī |kari daṁḍavata binaya bahu bhāṣī ||
patha gati kusala sātha saba līnhe |cale citrakūṭahiṁ citu dīnheṁ ||
rāmasakhā kara dīnheṁ lāgū |calata deha dhari janu anurāgū ||
nahiṁ pada trāna sīsa nahiṁ chāyā |pemu nemu bratu dharamu amāyā ||
lakhana rāma siya paṁtha kahānī |pū̃chata sakhahi kahata mṛdu bānī ||
rāma bāsa thala biṭapa bilokeṁ |ura anurāga rahata nahiṁ rokaiṁ ||
daikhi dasā sura barisahiṁ phūlā |bhai mṛdu mahi magu maṁgala mūlā ||
Bharata tắm tại Prayaga, vua của các thánh địa, và cúi đầu trước đạo sĩ cùng toàn thể đoàn tùy tùng. Người đặt mệnh lệnh và phước lành của đạo sĩ lên đầu mình, phủ phục, và dâng nhiều lời khẩn cầu khiêm nhường. Người mang theo những người dẫn đường am tường con đường, và khởi hành đến Chitrakuta với tâm trí hướng về nơi ấy. Người vịn vào tay bạn của Rama, và khi bước đi, người như là hiện thân của lòng sùng kính. Không có giày dưới chân và không có bóng che trên đầu; tình yêu, kỷ luật, lời thề, và đạo lý của người không hề giả dối. Người hỏi người bạn về câu chuyện hành trình của Lakshmana, Rama và Sita dọc đường, và người bạn kể lại bằng lời nói dịu dàng. Khi người nhìn thấy những gốc cây nơi Rama từng lưu trú, tình yêu trong lòng người không thể kìm hãm được nữa. Thấy cảnh ngộ ấy, các vị thần đổ xuống hoa như mưa, và mặt đất trở nên mềm mại, con đường trở thành nguồn phước lành.
Doha 216
किएँ जाहिं छाया जलद सुखद बहइ बर बात।तस मगु भयउ न राम कहँ जस भा भरतहि जात।।216।।
kiẽ jāhiṁ chāyā jalada sukhada bahai bara bāta |tasa magu bhayau na rāma kahã jasa bhā bharatahi jāta ||216||
Mây đi theo che bóng mát, và một làn gió nhẹ dịu dễ chịu thổi qua. Con đường chưa bao giờ tốt với Rama như cách nó tốt với Bharata khi người trên đường đi.
Chaupai 217.1-4
जड़ चेतन मग जीव घनेरे।जे चितए प्रभु जिन्ह प्रभु हेरे।।
ते सब भए परम पद जोगू।भरत दरस मेटा भव रोगू।।
यह बड़ि बात भरत कइ नाहीं।सुमिरत जिनहि रामु मन माहीं।।
बारक राम कहत जग जेऊ।होत तरन तारन नर तेऊ।।
भरतु राम प्रिय पुनि लघु भ्राता।कस न होइ मगु मंगलदाता।।
सिद्ध साधु मुनिबर अस कहहीं।भरतहि निरखि हरषु हियँ लहहीं।।
देखि प्रभाउ सुरेसहि सोचू।जगु भल भलेहि पोच कहुँ पोचू।।
गुर सन कहेउ करिअ प्रभु सोई।रामहि भरतहि भेंट न होई।।
jaṛa cetana maga jīva ghanere |je citae prabhu jinha prabhu here ||
te saba bhae parama pada jogū |bharata darasa meṭā bhava rogū ||
yaha baṛi bāta bharata kai nāhīṁ |sumirata jinahi rāmu mana māhīṁ ||
bāraka rāma kahata jaga jeū |hota tarana tārana nara teū ||
bharatu rāma priya puni laghu bhrātā |kasa na hoi magu maṁgaladātā ||
siddha sādhu munibara asa kahahīṁ |bharatahi nirakhi haraṣu hiyã lahahīṁ ||
dekhi prabhāu suresahi socū |jagu bhala bhalehi poca kahũ pocū ||
gura sana kaheu karia prabhu soī |rāmahi bharatahi bheṁṭa na hoī ||
Dọc đường có vô số chúng sinh, cả vô tri lẫn hữu tri, những kẻ mà Chúa đã nhìn và những kẻ đã nhìn Chúa. Tất cả đều đã trở nên xứng đáng với cảnh giới tối cao, và ánh nhìn của Bharata nay đã chữa lành bệnh tật của luân hồi cho họ. Điều này không phải là chuyện lớn đối với Bharata, người được Rama nhớ trong lòng. Ngay cả những người trên thế gian chỉ niệm danh Rama một lần cũng trở nên có khả năng tự độ và độ tha. Bharata được Rama yêu mến, lại còn là em trai của ngài; vậy sao con đường lại không trở nên ban phước lành? Các Siddha, các bậc thánh và các đại tiên đã nói như vậy, và vui mừng trong lòng khi nhìn thấy Bharata. Thấy uy lực của Bharata, Indra, vua của các thiên thần, lo lắng, nghĩ rằng: trên đời người tốt gặp được điều tốt, kẻ hèn gặp sự hèn mọn nơi kẻ hèn. Ngài nói với đạo sư của mình, "Thưa thầy, hãy làm điều gì đó để Rama và Bharata không gặp nhau."
Doha 217
रामु सँकोची प्रेम बस भरत सपेम पयोधि।बनी बात बेगरन चहति करिअ जतनु छलु सोधि।।217।।
rāmu sãkocī prema basa bharata sapema payodhi |banī bāta begarana cahati karia jatanu chalu sodhi ||217||
Rama nhút nhát vì bị tình yêu chi phối, còn Bharata là đại dương của tình yêu. Chuyện đã sắp xếp sẵn sắp bị hỏng; phải nỗ lực, và phải tìm mưu kế.
Chaupai 218.1-4
बचन सुनत सुरगुरु मुसकाने।सहसनयन बिनु लोचन जाने।।
मायापति सेवक सन माया।करइ त उलटि परइ सुरराया।।
तब किछु कीन्ह राम रुख जानी।अब कुचालि करि होइहि हानी।।
सुनु सुरेस रघुनाथ सुभाऊ।निज अपराध रिसाहिं न काऊ।।
जो अपराधु भगत कर करई।राम रोष पावक सो जरई।।
लोकहुँ बेद बिदित इतिहासा।यह महिमा जानहिं दुरबासा।।
भरत सरिस को राम सनेही।जगु जप राम रामु जप जेही।।
bacana sunata suraguru musakāne |sahasanayana binu locana jāne ||
māyāpati sevaka sana māyā |karai ta ulaṭi parai surarāyā ||
taba kichu kīnha rāma rukha jānī |aba kucāli kari hoihi hānī ||
sunu suresa raghunātha subhāū |nija aparādha risāhiṁ na kāū ||
jo aparādhu bhagata kara karaī |rāma roṣa pāvaka so jaraī ||
lokahũ beda bidita itihāsā |yaha mahimā jānahiṁ durabāsā ||
bharata sarisa ko rāma sanehī |jagu japa rāma rāmu japa jehī ||
Nghe những lời ấy, vị đạo sư của các vị thần mỉm cười, vì ngài biết rằng Indra tuy có ngàn mắt nhưng thực ra không có mắt để nhìn thấy. Nếu ai dùng ảo ảnh chống lại một tôi tớ của Chúa Tể Ảo Ảnh, hỡi vua của các vị thần, điều ấy sẽ quay lại và giáng xuống chính mình. Bấy giờ ta đã làm một việc vì ta biết ý muốn của Rama; giờ đây, nếu ngươi mưu tính điều ác, chỉ có tai họa mà thôi. Hãy nghe, hỡi chúa tể các vị thần: bản tính của Chúa tể dòng Raghu là không bao giờ giận dữ vì những lỗi phạm nhằm vào chính mình. Nhưng ai phạm lỗi chống lại một tín đồ của ngài, kẻ ấy sẽ bị thiêu đốt trong lửa cơn thịnh nộ của Rama. Câu chuyện này đã được biết đến trong thế gian và trong các Veda; Durvasa biết rõ sự vĩ đại này. Ai được Rama yêu thương như Bharata? Thế gian tụng niệm tên Rama, và Rama tụng niệm tên Bharata.
Doha 218
मनहुँ न आनिअ अमरपति रघुबर भगत अकाजु।अजसु लोक परलोक दुख दिन दिन सोक समाजु।।218।।
manahũ na ānia amarapati raghubara bhagata akāju |ajasu loka paraloka dukha dina dina soka samāju ||218||
Lạy chúa tể của các bậc bất tử, chớ nghĩ trong lòng đến việc làm hại một tín đồ của Rama, Đấng Tối cao của dòng Raghu. Việc ấy mang điều ô nhục ở thế gian này, sự khổ đau ở thế giới bên kia, và nỗi buồn ngày càng thêm mỗi ngày.
Chaupai 219.1-4
सुनु सुरेस उपदेसु हमारा।रामहि सेवकु परम पिआरा।।
मानत सुखु सेवक सेवकाई।सेवक बैर बैरु अधिकाई।।
जद्यपि सम नहिं राग न रोषू।गहहिं न पाप पूनु गुन दोषू।।
करम प्रधान बिस्व करि राखा।जो जस करइ सो तस फलु चाखा।।
तदपि करहिं सम बिषम बिहारा।भगत अभगत हृदय अनुसारा।।
अगुन अलेप अमान एकरस।रामु सगुन भए भगत पेम बस।।
राम सदा सेवक रुचि राखी।बेद पुरान साधु सुर साखी।।
अस जियँ जानि तजहु कुटिलाई।करहु भरत पद प्रीति सुहाई।।
sunu suresa upadesu hamārā |rāmahi sevaku parama piārā ||
mānata sukhu sevaka sevakāī |sevaka baira bairu adhikāī ||
jadyapi sama nahiṁ rāga na roṣū |gahahiṁ na pāpa pūnu guna doṣū ||
karama pradhāna bisva kari rākhā |jo jasa karai so tasa phalu cākhā ||
tadapi karahiṁ sama biṣama bihārā |bhagata abhagata hṛdaya anusārā ||
aguna alepa amāna ekarasa |rāmu saguna bhae bhagata pema basa ||
rāma sadā sevaka ruci rākhī |beda purāna sādhu sura sākhī ||
asa jiyã jāni tajahu kuṭilāī |karahu bharata pada prīti suhāī ||
Hãy nghe, chúa tể các vị thần, lời khuyên của ta: đối với Rama, người hầu của Ngài là vô cùng yêu dấu. Ngài vui thích trong sự hầu hạ của người hầu, còn sự thù ghét đối với người hầu là sự thù ghét lớn nhất đối với chính Ngài. Dù Ngài không thiên vị, không bám víu cũng không tức giận, và không gánh chịu tội lỗi hay công đức, không đức hạnh hay khuyết điểm, Ngài đã làm cho hành động là tối thượng trong vũ trụ và đã định như vậy: ai hành động theo cách nào thì nếm quả tương ứng như vậy. Vậy mà Ngài hành động công bằng lẫn thiên vị, tùy theo lòng của người sùng kính và người không sùng kính. Dù không có thuộc tính, không vết nhơ, không kiêu ngạo, và luôn luôn như một, Rama đã nhận hình hài có thuộc tính, bị khuất phục bởi tình yêu của các tín đồ. Rama luôn giữ gìn nguyện vọng của các người hầu; Veda, Purana, các bậc thánh và các vị thần làm chứng. Biết điều này trong lòng, hãy bỏ sự quanh co của ngươi, và nuôi dưỡng tình yêu đẹp đối với đôi chân Bharata.
Doha 219
राम भगत परहित निरत पर दुख दुखी दयाल।भगत सिरोमनि भरत तें जनि डरपहु सुरपाल।।219।।
rāma bhagata parahita nirata para dukha dukhī dayāla |bhagata siromani bharata teṁ jani ḍarapahu surapāla ||219||
Các tín đồ của Rama luôn tận tâm vì lợi ích của người khác, đau buồn trước nỗi đau của người khác, và đầy lòng trắc ẩn. Đừng sợ Bharata, hỡi vua của các vị thần, vì ngài là viên ngọc quý nhất trong các tín đồ.
परम्परागत मान्यता में यह अंश ‘भरत-भक्ति’ का स्मरण कराता है: निष्काम सेवा, गुरु-वचन-पालन, और भक्त-अपराध से बचने की शिक्षा देता है। इसके पाठ से ‘विरह’ शोक न रहकर साधना बनता है, तथा ‘भव-रोग’ (अहं/आसक्ति) शान्त होता है—विशेषतः ‘राम भगत परहित निरत’ वाले सिद्धान्त का संस्कार दृढ़ होता है।
इस प्रसंग में प्रचलित समपुट/पुनरावृत्ति-रूप से ‘राम’ नाम-जप (जैसे ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’) या ‘राम-भरत-मिलाप’ की कामना हेतु ‘श्रीरामचन्द्र कृपालु भजु मन’ का पाठ कई परम्पराओं में जोड़ा जाता है; किन्तु निश्चित सार्वदेशिक समपुट-मानक नहीं—स्थानीय मानस-गायन परम्परा के अनुसार भेद मिलता है।
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.