Ayodhya KandaPrakarana 2121 Verses

Prakarana 21

Tyāga-śikṣā (instruction in renunciation) and Dharma-parīkṣā (testing of righteousness): the sādhaka learns that true ‘Ayodhyā’ (the unconquerable inner city of peace) is entered not by possession of kingdom, but by surrender to Rāma’s maryādā. This sopāna turns grief into bhakti by transmuting political injustice into spiritual resolve—especially through Bharata’s spotless love and the community’s lament that becomes kīrtan-like praise.

Ayodhyā Kāṇḍa là nơi thử thách vĩ đại của viraha và dharma trong Mānas. Rasa chủ đạo là karuṇā, nhưng Tulsīdās liên tục biến nỗi đau thành sự ngọt ngào của sự sùng bái: nỗi đau của sự chia ly trở thành một lực thúc đẩy bhakti. Về mặt thần học, đây là điểm ngoặt nơi những lựa chọn có thể hiểu được của Saguṇa Rāma (vâng lời cha, chấp nhận lưu đày vào rừng) tiết lộ sắc lệnh khó hiểu của Nirguṇa (bidhi-gati) mà không sụp đổ vào định mệnh. Kāṇḍa này dạy rằng maryādā tự nó dẫn đến mokṣa: sự kiềm chế của Rāma là sự giải thoát được thực hiện. Bharata nổi lên như bhakta lý tưởng, trong sáng đến mức ngay cả sự đổ lỗi cũng không thể bám vào ông; hành trình của ông trở thành cuộc hành hương của lương tâm. Từng lần một, câu chuyện khung định sự biến động xã hội (ân huệ của Kaikeyī, sự phẫn nộ của nhân dân) như một sân khấu cho trật tự nội tâm: sự khiêm nhường, tự trách móc, và rati không lay chuyển dưới chân Rāma. Như vậy Ayodhyā trở thành bậc thang nơi người tìm kiếm học cách mang sự lưu đày bên trong như tapas và đọc thảm họa như ân sủng.

In this prakarana

People

  • Bharata
  • RamaRāma
  • SitaSītā
  • LakshmanaLakṣmaṇa
  • Nishada chief GuhaNiṣāda chief Guha
  • KaikeyiKaikeyī
  • Guru / Vasishtha impliedGuru / Vasiṣṭha implied
  • BharadvajaBharadvāja
  • citizens of Ayodhya
  • KakabhushundiSpeaksKākabhuśuṇḍi
  • GarudaListensGaruḍa

Verses

Chaupai 200.1-4

लालन जोगु लखन लघु लोने।भे न भाइ अस अहहिं न होने।।

पुरजन प्रिय पितु मातु दुलारे।सिय रघुबरहि प्रानपिआरे।।

मृदु मूरति सुकुमार सुभाऊ।तात बाउ तन लाग न काऊ।।

ते बन सहहिं बिपति सब भाँती।निदरे कोटि कुलिस एहिं छाती।।

राम जनमि जगु कीन्ह उजागर।रूप सील सुख सब गुन सागर।।

पुरजन परिजन गुर पितु माता।राम सुभाउ सबहि सुखदाता।।

बैरिउ राम बड़ाई करहीं।बोलनि मिलनि बिनय मन हरहीं।।

सारद कोटि कोटि सत सेषा।करि न सकहिं प्रभु गुन गन लेखा।।

lālana jogu lakhana laghu lone |bhe na bhāi asa ahahiṁ na hone ||

purajana priya pitu mātu dulāre |siya raghubarahi prānapiāre ||

mṛdu mūrati sukumāra subhāū |tāta bāu tana lāga na kāū ||

te bana sahahiṁ bipati saba bhā̃tī |nidare koṭi kulisa ehiṁ chātī ||

rāma janami jagu kīnha ujāgara |rūpa sīla sukha saba guna sāgara ||

purajana parijana gura pitu mātā |rāma subhāu sabahi sukhadātā ||

bairiu rāma baṛāī karahīṁ |bolani milani binaya mana harahīṁ ||

sārada koṭi koṭi sata seṣā |kari na sakahiṁ prabhu guna gana lekhā ||

Lakshmana, trẻ trung và duyên dáng như vậy, đáng được nâng niu và yêu thương. Chưa từng có người anh em như thế sinh ra, hiện cũng không có, và sẽ không có. Người được dân thành yêu mến, là niềm vui của cha mẹ, và quý như mạng sống đối với Sita và Rama, bậc tối cao của dòng Raghu. Dáng vẻ hiền lành, tính tình dịu dàng, con trai ta: ngay cả gió nóng cũng chưa từng chạm đến thân thể người. Một người như vậy phải chịu mọi thứ khốn khó trong rừng. Trái tim này đã làm hổ thẹn hàng triệu sấm sét. Rama, bằng sự ra đời của mình, đã làm cho thế giới rực rỡ; người là đại dương của vẻ đẹp, nhân hạnh, hạnh phúc và mọi đức hạnh. Đối với dân thành, người thân, đạo sư, cha và mẹ, bản tính của Rama mang lại hạnh phúc cho tất cả. Ngay cả kẻ thù cũng ca ngợi sự vĩ đại của Rama; lời nói, cách gặp gỡ, và sự khiêm nhường của người chiếm lấy mọi trái tim. Hàng triệu Saraswati và hàng trăm triệu Shesha cũng không thể tính đếm được vô số đức hạnh của Chúa.

Doha 200

सुखस्वरुप रघुबंसमनि मंगल मोद निधान।ते सोवत कुस डासि महि बिधि गति अति बलवान।।⁠200।।

sukhasvarupa raghubaṁsamani maṁgala moda nidhāna |te sovata kusa ḍāsi mahi bidhi gati ati balavāna ||⁠200||

Viên ngọc của dòng tộc Raghu, hiện thân của phúc lạc, kho báu của niềm vui và điềm lành, người ngủ trên cỏ Kusha; đó là quyền năng của định mệnh.

Chaupai 201.1-4

राम सुना दुखु कान न काऊ।जीवनतरु जिमि जोगवइ राऊ।।

पलक नयन फनि मनि जेहि भाँती।जोगवहिं जननि सकल दिन राती।।

ते अब फिरत बिपिन पदचारी।कंद मूल फल फूल अहारी।।

धिग कैकेई अमंगल मूला।भइसि प्रान प्रियतम प्रतिकूला।।

मैं धिग धिग अघ उदधि अभागी।सबु उतपातु भयउ जेहि लागी।।

कुल कलंकु करि सृजेउ बिधाताँ।साइँदोह मोहि कीन्ह कुमाताँ।।

सुनि सप्रेम समुझाव निषादू।नाथ करिअ कत बादि बिषादू।।

राम तुम्हहि प्रिय तुम्ह प्रिय रामहि।यह निरजोसु दोसु बिधि बामहि।।

rāma sunā dukhu kāna na kāū |jīvanataru jimi jogavai rāū ||

palaka nayana phani mani jehi bhā̃tī |jogavahiṁ janani sakala dina rātī ||

te aba phirata bipina padacārī |kaṁda mūla phala phūla ahārī ||

dhiga kaikeī amaṁgala mūlā |bhaisi prāna priyatama pratikūlā ||

maiṁ dhiga dhiga agha udadhi abhāgī |sabu utapātu bhayau jehi lāgī ||

kula kalaṁku kari sṛjeu bidhātā̃ |sāĩdoha mohi kīnha kumātā̃ ||

suni saprema samujhāva niṣādū |nātha karia kata bādi biṣādū ||

rāma tumhahi priya tumha priya rāmahi |yaha nirajosu dosu bidhi bāmahi ||

Rama chưa từng nghe nỗi buồn qua đôi tai; nhà vua bảo vệ ngài như bảo vệ cây sự sống. Như mi mắt bảo vệ mắt, như rắn bảo vệ ngọc trong mũ, tất cả các mẹ ngài đều bảo vệ ngài ngày và đêm. Nay ngài đi bộ lang thang trong rừng, ăn củ, rễ, quả và hoa. Đáng nguyền rủa Kaikeyi, gốc rễ mọi điều bất hạnh, đã trở nên thù nghịch với người quý hơn mạng sống. Đáng nguyền rủa, đáng nguyền rủa ta, kẻ bất hạnh, bể tội lỗi, mà vì ta mọi tai ương này đã xảy ra. Đấng Tạo Hóa đã làm ta thành vết nhơ của gia tộc, và mẹ độc ác của ta đã làm ta thành kẻ phản bội chủ nhân. Nghe vậy, người Nishada an ủi ngài với đầy yêu thương: "Chúa thượng, sao lại buồn phiền vô ích?" Rama quý ngài, và ngài quý Rama. Không ai có lỗi; lỗi là do số mệnh xấu xa.

Chhand 201

बिधि बाम की करनी कठिन जेंहिं मातु कीन्ही बावरी।तेहि राति पुनि पुनि करहिं प्रभु सादर सरहना रावरी।।

तुलसी न तुम्ह सो राम प्रीतमु कहतु हौं सौहें किएँ।परिनाम मंगल जानि अपने आनिए धीरजु हिएँ।।

bidhi bāma kī karanī kaṭhina jeṁhiṁ mātu kīnhī bāvarī |tehi rāti puni puni karahiṁ prabhu sādara sarahanā rāvarī ||

tulasī na tumha so rāma prītamu kahatu hauṁ sauheṁ kiẽ |parināma maṁgala jāni apane ānie dhīraju hiẽ ||

Những hành động của số phận nghịch là tàn nhẫn, đã khiến mẹ của ngài trở nên điên dại. Đêm đó, Chúa lặp đi lặp lại nhắc đến ngài với sự tôn kính và ca ngợi. Tulsidas nói: không ai được Rama yêu thương như ngài, tôi nói điều này bằng lời thề. Biết rằng kết quả sẽ mang lại điều tốt lành, hãy mang lòng can đảm vào trong tim mình.

Soratha 201

अंतरजामी रामु सकुच सप्रेम कृपायतन।चलिअ करिअ बिश्रामु यह बिचारि दृढ़ आनि मन।।⁠201।।

aṁtarajāmī rāmu sakuca saprema kṛpāyatana |calia karia biśrāmu yaha bicāri dṛṛha āni mana ||⁠201||

Rama thấu hiểu tâm can mỗi người; ngài đầy dịu dàng và tình yêu thương, là nơi ngự trị của lòng trắc ẩn. Hãy ghi nhớ điều này vững chắc trong tâm, và nào, hãy đi nghỉ ngơi.

Chaupai 202.1-5

सखा बचन सुनि उर धरि धीरा।बास चले सुमिरत रघुबीरा।।

यह सुधि पाइ नगर नर नारी।चले बिलोकन आरत भारी।।

परदखिना करि करहिं प्रनामा।देहिं कैकइहि खोरि निकामा।।

भरी भरि बारि बिलोचन लेंहीं।बाम बिधाताहि दूषन देहीं।।

एक सराहहिं भरत सनेहू।कोउ कह नृपति निबाहेउ नेहू।।

निंदहिं आपु सराहि निषादहि।को कहि सकइ बिमोह बिषादहि।।

एहि बिधि राति लोगु सबु जागा।भा भिनुसार गुदारा लागा।।

गुरहि सुनावँ चढ़ाइ सुहाईं।नईं नाव सब मातु चढ़ाईं।।

दंड चारि महँ भा सबु पारा।उतरि भरत तब सबहि सँभारा।।

sakhā bacana suni ura dhari dhīrā |bāsa cale sumirata raghubīrā ||

yaha sudhi pāi nagara nara nārī |cale bilokana ārata bhārī ||

paradakhinā kari karahiṁ pranāmā |dehiṁ kaikaihi khori nikāmā ||

bharī bhari bāri bilocana leṁhīṁ |bāma bidhātāhi dūṣana dehīṁ ||

eka sarāhahiṁ bharata sanehū |kou kaha nṛpati nibāheu nehū ||

niṁdahiṁ āpu sarāhi niṣādahi |ko kahi sakai bimoha biṣādahi ||

ehi bidhi rāti logu sabu jāgā |bhā bhinusāra gudārā lāgā ||

gurahi sunāvã caṛhāi suhāīṁ |naīṁ nāva saba mātu caṛhāīṁ ||

daṁḍa cāri mahã bhā sabu pārā |utari bharata taba sabahi sãbhārā ||

Nghe lời người bạn và lấy can đảm trong lòng, Bharata đi về nơi trú ngụ, nhớ đến Rama, anh hùng dòng Raghu. Khi biết tin này, nam thanh nữ tú trong thành đều ra để ngắm nhìn ngài, mang nỗi buồn vô cùng sâu nặng. Họ đi vòng quanh nơi ấy với lòng tôn kính và cúi chào, rồi chửi rủa Kaikeyi không ngừng nghỉ. Mắt họ lặp đi lặp lại tràn ngập nước mắt, và họ đổ lỗi cho Định mệnh nghiệt ngã. Người khen tình yêu của Bharata, kẻ khác nói rằng nhà vua đã giữ trọn tình yêu đến cuối đời. Họ tự trách mình và khen ngợi Nishada. Ai có thể miêu tả sự hoang mang và đau buồn của họ? Như vậy tất cả mọi người thức suốt đêm, và khi bình minh ló rạng, việc qua sông bắt đầu. Vị guru được đưa lên một chiếc thuyền đẹp, và tất cả các bà thái hậu được đưa lên một chiếc thuyền mới. Trong bốn danda tất cả đều đã qua sông, rồi Bharata lên bờ và chăm sóc tất cả.

Doha 202

प्रातक्रिया करि मातु पद बंदि गुरहि सिरु नाइ।आगें किए निषाद गन दीन्हेउ कटकु चलाइ।।⁠202।।

prātakriyā kari mātu pada baṁdi gurahi siru nāi |āgeṁ kie niṣāda gana dīnheu kaṭaku calāi ||⁠202||

Sau khi làm lễ buổi sáng và cúi đầu dưới chân mẹ, người cúi đầu trước Guru. Người Nishada được sai đi trước, và quân đội bắt đầu hành quân.

Chaupai 203.1-4

कियउ निषादनाथु अगुआईं।मातु पालकीं सकल चलाईं।।

साथ बोलाइ भाइ लघु दीन्हा।बिप्रन्ह सहित गवनु गुर कीन्हा।।

आपु सुरसरिहि कीन्ह प्रनामू।सुमिरे लखन सहित सिय रामू।।

गवने भरत पयोदेहिं पाए।कोतल संग जाहिं डोरिआए।।

कहहिं सुसेवक बारहिं बारा।होइअ नाथ अस्व असवारा।।

रामु पयोदेहि पायँ सिधाए।हम कहँ रथ गज बाजि बनाए।।

सिर भर जाउँ उचित अस मोरा।सब तें सेवक धरमु कठोरा।।

देखि भरत गति सुनि मृदु बानी।सब सेवक गन गरहिं गलानी।।

kiyau niṣādanāthu aguāīṁ |mātu pālakīṁ sakala calāīṁ ||

sātha bolāi bhāi laghu dīnhā |bipranha sahita gavanu gura kīnhā ||

āpu surasarihi kīnha pranāmū |sumire lakhana sahita siya rāmū ||

gavane bharata payodehiṁ pāe |kotala saṁga jāhiṁ ḍoriāe ||

kahahiṁ susevaka bārahiṁ bārā |hoia nātha asva asavārā ||

rāmu payodehi pāyã sidhāe |hama kahã ratha gaja bāji banāe ||

sira bhara jāũ ucita asa morā |saba teṁ sevaka dharamu kaṭhorā ||

dekhi bharata gati suni mṛdu bānī |saba sevaka gana garahiṁ galānī ||

Ông sai Chúa tể của người Nishada đi phía trước, và cho tất cả các hoàng hậu di chuyển trên kiệu của họ. Ông gọi người em trai và sai đi theo hộ tống họ, và tiễn guru lên đường cùng với các Brahmin. Chính ông cúi chào sông Hằng, và tưởng nhớ Rama và Sita cùng với Lakshmana. Bharata đi bộ, và những con ngựa có yên được dắt theo cùng ông bằng dây cương. Những người hầu trung thành của ông nói với ông hết lần này đến lần khác, "Thưa chúa, xin cưỡi ngựa." "Rama đi bộ. Xe chiến, voi và ngựa được tạo ra cho ta sao?" "Đúng ra ta nên đi bằng đầu. Trong tất cả, nhiệm vụ của một người hầu là nặng nhất." Thấy cách Bharata đi và nghe lời nói dịu dàng của ông, tất cả nhóm người hầu đều tan chảy trong đau buồn.

Doha 203

भरत तीसरे पहर कहँ कीन्ह प्रबेसु प्रयाग।कहत राम सिय राम सिय उमगि उमगि अनुराग।।⁠203।।

bharata tīsare pahara kahã kīnha prabesu prayāga |kahata rāma siya rāma siya umagi umagi anurāga ||⁠203||

Bharata đã bước vào Prayaga trong canh ba của ngày. Người nói về Rama và Sita, về Rama và Sita, tình yêu của người trào dâng mãnh liệt.

Chaupai 204.1-4

झलका झलकत पायन्ह कैंसें।पंकज कोस ओस कन जैसें।।

भरत पयादेहिं आए आजू।भयउ दुखित सुनि सकल समाजू।।

खबरि लीन्ह सब लोग नहाए।कीन्ह प्रनामु त्रिबेनिहिं आए।।

सबिधि सितासित नीर नहाने।दिए दान महिसुर सनमाने।।

देखत स्यामल धवल हलोरे।पुलकि सरीर भरत कर जोरे।।

सकल काम प्रद तीरथराऊ।बेद बिदित जग प्रगट प्रभाऊ।।

मागउँ भीख त्यागि निज धरमू।आरत काह न करइ कुकरमू।।

अस जियँ जानि सुजान सुदानी।सफल करहिं जग जाचक बानी।।

jhalakā jhalakata pāyanha kaiṁseṁ |paṁkaja kosa osa kana jaiseṁ ||

bharata payādehiṁ āe ājū |bhayau dukhita suni sakala samājū ||

khabari līnha saba loga nahāe |kīnha pranāmu tribenihiṁ āe ||

sabidhi sitāsita nīra nahāne |die dāna mahisura sanamāne ||

dekhata syāmala dhavala halore |pulaki sarīra bharata kara jore ||

sakala kāma prada tīratharāū |beda bidita jaga pragaṭa prabhāū ||

māgaũ bhīkha tyāgi nija dharamū |ārata kāha na karai kukaramū ||

asa jiyã jāni sujāna sudānī |saphala karahiṁ jaga jācaka bānī ||

Những vết phồng rộp lấp lánh trên đôi chân ông, như những giọt sương trên nụ hoa sen. "Bharata đã đến bộ hành hôm nay," họ nói, và cả hội chúng đều đau buồn khi nghe điều đó. Ông hỏi thăm và biết rằng mọi người đã tắm, rồi ông đến và cúi chào Triveni. Ông tắm theo đúng nghi lễ trong dòng nước đen và trắng, ban phát của cải, và tôn kính các vị Bà-la-môn. Khi Bharata nhìn những con sóng đen và trắng cuộn tròn, thân mình ông rùng rỡ vì hoan hỉ, và ông chắp tay. "Ông vua của các nơi thánh, người ban mọi điều ước, uy quyền của ông được biết qua Veda và hiển hiện giữa thế gian." "Tôi xin ăn mày, bỏ đi đạo nghĩa của mình. Việc ác nào mà người cùng cực không làm?" "Biết điều này trong lòng, những người trí tuệ và hào phóng trên thế gian làm cho lời van xin của kẻ cầu xin được thành tựu."

Doha 204

अरथ न धरम न काम रुचि गति न चहउँ निरबान।जनम जनम रति राम पद यह बरदानु न आन।।⁠204।।

aratha na dharama na kāma ruci gati na cahaũ nirabāna |janama janama rati rāma pada yaha baradānu na āna ||⁠204||

Ta không mong cầu tài sản, không mong cầu chính pháp, không mong cầu khoái lạc, không mong cầu giải thoát. Kiếp này kiếp sau, nguyện ta luôn yêu mến đôi chân Rama; ta không xin ân sủng nào khác.

Chaupai 205.1-4

जानहुँ रामु कुटिल करि मोही।लोग कहउ गुर साहिब द्रोही।।

सीता राम चरन रति मोरें।अनुदिन बढ़उ अनुग्रह तोरें।।

जलदु जनम भरि सुरति बिसारउ।जाचत जलु पबि पाहन डारउ।।

चातकु रटनि घटें घटि जाई।बढ़े प्रेमु सब भाँति भलाई।।

कनकहिं बान चढ़इ जिमि दाहें।तिमि प्रियतम पद नेम निबाहें।।

भरत बचन सुनि माझ त्रिबेनी।भइ मृदु बानि सुमंगल देनी।।

तात भरत तुम्ह सब बिधि साधू।राम चरन अनुराग अगाधू।।

बाद गलानि करहु मन माहीं।तुम्ह सम रामहि कोउ प्रिय नाहीं।।

jānahũ rāmu kuṭila kari mohī |loga kahau gura sāhiba drohī ||

sītā rāma carana rati moreṁ |anudina baṛhau anugraha toreṁ ||

jaladu janama bhari surati bisārau |jācata jalu pabi pāhana ḍārau ||

cātaku raṭani ghaṭeṁ ghaṭi jāī |baṛhe premu saba bhā̃ti bhalāī ||

kanakahiṁ bāna caṛhai jimi dāheṁ |timi priyatama pada nema nibāheṁ ||

bharata bacana suni mājha tribenī |bhai mṛdu bāni sumaṁgala denī ||

tāta bharata tumha saba bidhi sādhū |rāma carana anurāga agādhū ||

bāda galāni karahu mana māhīṁ |tumha sama rāmahi kou priya nāhīṁ ||

Hãy để Rama coi ta là kẻ quanh co, và hãy để thế gian gọi ta là kẻ phản bội thầy và chúa. Chỉ xin cho tình yêu của ta đối với đôi chân của Sita và Rama ngày càng lớn mạnh nhờ ân sủng của ngài. Mây có thể quên chataka suốt đời, và khi nàng xin nước, mây có thể ném xuống sấm sét và đá. Nhưng nếu tiếng kêu của chataka vơi đi, nàng bị hạ nhục; còn nếu tình yêu của nàng lớn lên, nàng được vinh danh trong mọi phương diện. Như vàng càng sáng bóng hơn khi được nung trong lửa, vậy lời thề sùng kính đôi chân của Đấng Yêu Dấu càng tỏa sáng khi được giữ trọn vẹn. Nghe lời Bharata, một giọng nói dịu dàng và đầy phước lành vọng ra từ giữa Triveni. "Bharata thân mến, ngươi là bậc thánh thiện trong mọi phương diện, và tình yêu của ngươi đối với đôi chân Rama là không thể đo lường. Ngươi đang tự dằn vặt mình trong lòng một cách vô ích. Không ai được Rama yêu thương như ngươi."

Doha 205

तनु पुलकेउ हियँ हरषु सुनि बेनि बचन अनुकूल।भरत धन्य कहि धन्य सुर हरषित बरषहिं फूल।।⁠205।।

tanu pulakeu hiyã haraṣu suni beni bacana anukūla |bharata dhanya kahi dhanya sura haraṣita baraṣahiṁ phūla ||⁠205||

Nghe lời từ ái của Triveni, thân thể Bharata rùng rỡn và lòng tràn đầy hoan hỉ. Các thiên thần vui mừng kêu lên, "Bharata thật có phước, thật có phước!" và trút hoa xuống như mưa.

Chaupai 206.1-4

प्रमुदित तीरथराज निवासी।बैखानस बटु गृही उदासी।।

कहहिं परसपर मिलि दस पाँचा।भरत सनेह सीलु सुचि साँचा।।

सुनत राम गुन ग्राम सुहाए।भरद्वाज मुनिबर पहिं आए।।

दंड प्रनामु करत मुनि देखे।मूरतिमंत भाग्य निज लेखे।।

धाइ उठाइ लाइ उर लीन्हे।दीन्हि असीस कृतारथ कीन्हे।।

आसनु दीन्ह नाइ सिरु बैठे।चहत सकुच गृहँ जनु भजि पैठे।।

मुनि पूँछब कछु यह बड़ सोचू।बोले रिषि लखि सीलु सँकोचू।।

सुनहु भरत हम सब सुधि पाई।बिधि करतब पर किछु न बसाई।।

pramudita tīratharāja nivāsī |baikhānasa baṭu gṛhī udāsī ||

kahahiṁ parasapara mili dasa pā̃cā |bharata saneha sīlu suci sā̃cā ||

sunata rāma guna grāma suhāe |bharadvāja munibara pahiṁ āe ||

daṁḍa pranāmu karata muni dekhe |mūratimaṁta bhāgya nija lekhe ||

dhāi uṭhāi lāi ura līnhe |dīnhi asīsa kṛtāratha kīnhe ||

āsanu dīnha nāi siru baiṭhe |cahata sakuca gṛhã janu bhaji paiṭhe ||

muni pū̃chaba kachu yaha baṛa socū |bole riṣi lakhi sīlu sãkocū ||

sunahu bharata hama saba sudhi pāī |bidhi karataba para kichu na basāī ||

Những cư dân tại Prayaga, vua của các thánh địa, tràn đầy hoan hỉ: các ẩn sĩ trong rừng, các học trò trẻ, các gia chủ, và các người tu khổ hạnh. Gặp nhau trong từng nhóm nhỏ năm hay mười người, họ nói với nhau rằng, tình yêu và nhân cách của Bharata trong sạch và chân thật. Nghe trên đường đi nhiều đức tính tốt đẹp của Rama, Bharata đã đến với đại hiền triết Bharadvaja. Hiền triết thấy ông phủ phục toàn thân, và coi ông như vận may của chính mình đã hóa thành hình thể. Ông chạy đến, nâng Bharata dậy và ôm vào lòng; ông ban phúc lành và làm cho ông được thỏa nguyện. Hiền triết cho ông một chỗ ngồi, và Bharata cúi đầu rồi ngồi xuống, như thể vì xấu hổ ông muốn trốn đi và ẩn mình trong nhà. Nỗi lo lớn của ông là hiền triết có thể sẽ hỏi ông điều gì đó. Thấy sự khiêm nhường và bối rối của ông, hiền triết bèn lên tiếng. Hãy nghe đây, Bharata, chúng ta đều đã biết mọi chuyện. Trên những gì mà Định mệnh đã làm, không ai có quyền hành gì cả.

Doha 206

तुम्ह गलानि जियँ जनि करहु समुझी मातु करतूति।तात कैकइहि दोसु नहिं गई गिरा मति धूति।।⁠206।।

tumha galāni jiyã jani karahu samujhī mātu karatūti |tāta kaikaihi dosu nahiṁ gaī girā mati dhūti ||⁠206||

Đừng để sự hối hận quấy nhiễu lòng con khi con suy ngẫm về việc làm của mẹ con. Con ơi, Kaikeyi không có lỗi: nữ thần Saraswati đã đến và làm mờ tối tâm trí bà.

Chaupai 207.1-4

यहउ कहत भल कहिहि न कोऊ।लोकु बेद बुध संमत दोऊ।।

तात तुम्हार बिमल जसु गाई।पाइहि लोकउ बेदु बड़ाई।।

लोक बेद संमत सबु कहई।जेहि पितु देइ राजु सो लहई।।

राउ सत्यब्रत तुम्हहि बोलाई।देत राजु सुखु धरमु बड़ाई।।

राम गवनु बन अनरथ मूला।जो सुनि सकल बिस्व भइ सूला।।

सो भावी बस रानि अयानी।करि कुचालि अंतहुँ पछितानी।।

तहँउँ तुम्हार अलप अपराधू।कहै सो अधम अयान असाधू।।

करतेहु राजु त तुम्हहि न दोषू।रामहि होत सुनत संतोषू।।

yahau kahata bhala kahihi na koū |loku beda budha saṁmata doū ||

tāta tumhāra bimala jasu gāī |pāihi lokau bedu baṛāī ||

loka beda saṁmata sabu kahaī |jehi pitu dei rāju so lahaī ||

rāu satyabrata tumhahi bolāī |deta rāju sukhu dharamu baṛāī ||

rāma gavanu bana anaratha mūlā |jo suni sakala bisva bhai sūlā ||

so bhāvī basa rāni ayānī |kari kucāli aṁtahũ pachitānī ||

tahãũ tumhāra alapa aparādhū |kahai so adhama ayāna asādhū ||

karatehu rāju ta tumhahi na doṣū |rāmahi hota sunata saṁtoṣū ||

Dù ngươi nói điều này, không ai sẽ gọi đó là nói hay; vì cả phong tục thế gian và Veda, được người khôn ngoan tán đồng, đều chống lại nó. Con trai ta, danh tiếng trong sạch của con sẽ được ca ngợi, và cả thế gian lẫn Veda sẽ ban cho con lời tôn vinh lớn lao. Mọi người đều nói điều mà thế gian và Veda tán đồng: rằng người nhận được vương quốc là người được cha trao cho. Vị vua, giữ trọn lời thề, đã gọi con và trao cho con vương quốc, cùng với hạnh phúc, chính nghĩa và vinh dự. Việc Rama đi vào rừng là gốc rễ của mọi tai ương, và khi nghe điều đó, cả thế gian đều đau đớn xót xa. Nữ hoàng ngu dại, trong vòng định mệnh, đã bày mưu kế độc ác ấy, và rốt cuộc hối hận. Ngay cả trong việc này, lỗi của con rất nhỏ; ai nói khác đi là hèn mọn, dốt nát và ác độc. Nếu con cai trị, không có lỗi lầm nào đổ lên con, và Rama sẽ vui mừng khi nghe điều đó.

Doha 207

अब अति कीन्हेहु भरत भल तुम्हहि उचित मत एहु।सकल सुमंगल मूल जग रघुबर चरन सनेहु।।⁠207।।

aba ati kīnhehu bharata bhala tumhahi ucita mata ehu |sakala sumaṁgala mūla jaga raghubara carana sanehu ||⁠207||

Giờ đây con đã làm rất tốt, Bharata; con đường này phù hợp với con. Sự tận tụy với đôi chân Chúa tể dòng Raghu là gốc rễ của mọi điều may mắn trong thế gian.

Chaupai 208.1-4

सो तुम्हार धनु जीवनु प्राना।भूरिभाग को तुम्हहि समाना।।

यह तम्हार आचरजु न ताता।दसरथ सुअन राम प्रिय भ्राता।।

सुनहु भरत रघुबर मन माहीं।पेम पात्रु तुम्ह सम कोउ नाहीं।।

लखन राम सीतहि अति प्रीती।निसि सब तुम्हहि सराहत बीती।।

जाना मरमु नहात प्रयागा।मगन होहिं तुम्हरें अनुरागा।।

तुम्ह पर अस सनेहु रघुबर कें।सुख जीवन जग जस जड़ नर कें।।

यह न अधिक रघुबीर बड़ाई।प्रनत कुटुंब पाल रघुराई।।

तुम्ह तौ भरत मोर मत एहू।धरें देह जनु राम सनेहू।।

so tumhāra dhanu jīvanu prānā |bhūribhāga ko tumhahi samānā ||

yaha tamhāra ācaraju na tātā |dasaratha suana rāma priya bhrātā ||

sunahu bharata raghubara mana māhīṁ |pema pātru tumha sama kou nāhīṁ ||

lakhana rāma sītahi ati prītī |nisi saba tumhahi sarāhata bītī ||

jānā maramu nahāta prayāgā |magana hohiṁ tumhareṁ anurāgā ||

tumha para asa sanehu raghubara keṁ |sukha jīvana jaga jasa jaṛa nara keṁ ||

yaha na adhika raghubīra baṛāī |pranata kuṭuṁba pāla raghurāī ||

tumha tau bharata mora mata ehū |dhareṁ deha janu rāma sanehū ||

Tình yêu ấy là tài sản của ngươi, là sinh mệnh và hơi thở của ngươi. Ai trên đời này may mắn bằng ngươi? Điều này không có gì lạ đối với ngươi, con trai, vì ngươi là con trai của Dasharatha và là người anh em yêu quý của Rama. Hãy nghe đây, Bharata: trong lòng Vị Tốt Nhất của dòng Raghu, không ai xứng đáng làm vật chứa đựng tình yêu của Người như ngươi. Lakshmana, Rama và Sita đều rất yêu thương ngươi; cả đêm trôi qua trong lời ca ngợi ngươi của họ. Ta biết được bí mật của họ khi họ tắm tại Prayaga: họ đắm chìm, bị cuốn theo tình yêu của họ dành cho ngươi. Tình yêu của Chúa tể dòng Raghu dành cho ngươi là như vậy, quý giá như niềm vui sống đối với kẻ ngu ngốc trên cõi đời này. Điều này không phải là vinh quang lớn lao gì đối với Rama, anh hùng dòng Raghu, vì Chúa tể dòng Raghu che chở những kẻ quy phục Người cùng với gia đình họ. Còn về ngươi, Bharata, đây là ý kiến của ta: ngươi như thể chính tình yêu của Rama đã hóa thành thân xác.

Doha 208

तुम्ह कहँ भरत कलंक यह हम सब कहँ उपदेसु।राम भगति रस सिद्धि हित भा यह समउ गनेसु।।⁠208।।

tumha kahã bharata kalaṁka yaha hama saba kahã upadesu |rāma bhagati rasa siddhi hita bhā yaha samau ganesu ||⁠208||

Vết nhơ này gắn liền với ngài, Bharata, trong khi đối với tất cả chúng tôi, đó là một bài học. Thời khắc này đã chứng tỏ là thời điểm thích hợp cho sự hoàn thiện của lòng sùng kính Rama.

Chaupai 209.1-4

नव बिधु बिमल तात जसु तोरा।रघुबर किंकर कुमुद चकोरा।।

उदित सदा अँथइहि कबहूँ ना।घटिहि न जग नभ दिन दिन दूना।।

कोक तिलोक प्रीति अति करिही।प्रभु प्रताप रबि छबिहि न हरिही।।

निसि दिन सुखद सदा सब काहू।ग्रसिहि न कैकइ करतबु राहू।।

पूरन राम सुपेम पियूषा।गुर अवमान दोष नहिं दूषा।।

राम भगत अब अमिअँ अघाहूँ।कीन्हेहु सुलभ सुधा बसुधाहूँ।।

भूप भगीरथ सुरसरि आनी।सुमिरत सकल सुंमगल खानी।।

दसरथ गुन गन बरनि न जाहीं।अधिकु कहा जेहि सम जग नाहीं।।

nava bidhu bimala tāta jasu torā |raghubara kiṁkara kumuda cakorā ||

udita sadā ãthaihi kabahū̃ nā |ghaṭihi na jaga nabha dina dina dūnā ||

koka tiloka prīti ati karihī |prabhu pratāpa rabi chabihi na harihī ||

nisi dina sukhada sadā saba kāhū |grasihi na kaikai karatabu rāhū ||

pūrana rāma supema piyūṣā |gura avamāna doṣa nahiṁ dūṣā ||

rāma bhagata aba amiã aghāhū̃ |kīnhehu sulabha sudhā basudhāhū̃ ||

bhūpa bhagīratha surasari ānī |sumirata sakala suṁmagala khānī ||

dasaratha guna gana barani na jāhīṁ |adhiku kahā jehi sama jaga nāhīṁ ||

Danh tiếng của con, con trai yêu dấu, là mặt trăng mới trong sáng không vết, và các tôi tớ của Rama, người xuất chúng nhất trong dòng Raghu, là hoa sen và chim chakora của nó. Nó luôn mọc và sẽ không bao giờ lặn. Nó sẽ không tàn trong bầu trời của thế gian, mà sẽ tăng gấp đôi ngày qua ngày. Chim chakwa của ba cõi sẽ vô cùng yêu mến nó, và mặt trời của uy quyền Chúa sẽ không tước đi vẻ đẹp của nó. Ngày đêm nó luôn là niềm vui cho tất cả, và Rahu của hành động Kaikeyi sẽ không nuốt chửng nó. Nó tràn đầy thần dược tình yêu thuần khiết dành cho Rama, và lỗi lầm khinh thường đạo sư không làm vấy bẩn nó. Các tín đồ của Rama nay sẽ thỏa mãn với thần dược này, và con đã làm cho thần dược dễ đạt được ngay cả cho cả trái đất. Vua Bhagiratha đã mang xuống sông Hằng, dòng sông thiên đình, mà chỉ cần nhớ đến đã là mỏ mọi phước lành. Vô số đức hạnh của Dasharatha không thể kể xiết. Còn gì để nói thêm, khi không ai trên thế gian sánh ngang ông?

Doha 209

जासु सनेह सकोच बस राम प्रगट भए आइ।जे हर हिय नयननि कबहुँ निरखे नहीं अघाइ।।⁠209।।

jāsu saneha sakoca basa rāma pragaṭa bhae āi |je hara hiya nayanani kabahũ nirakhe nahīṁ aghāi ||⁠209||

Nhờ tình yêu và sự khiêm nhường của Bharata, Rama đã đến và hiện ra ở đây, Rama mà Hara, bằng đôi mắt của trái tim, chưa bao giờ thỏa mãn khi ngắm nhìn.

Inside Prakarana 21

Compositional abstract

Ayodhya Kāṇḍa is the Manas’ great crucible of viraha and dharma. Its dominant rasa is karuṇā, yet Tulsidas continually converts lament into mādhurya of devotion: the pain of separation becomes a devotional engine. Theologically, it is the pivot where Saguna Rāma’s humanly legible decisions (obedience to father, forest-exile) disclose the Nirguna’s inscrutable ordinance (bidhि gati) without collapsing into fatalism. The kāṇḍa teaches that maryādā is itself mokṣa-ward: Rāma’s restraint is liberation in action. Bharata emerges as the bhakta-ideal—so pure that even blame cannot cling; his journey is a pilgrimage of conscience. The narrative repeatedly frames social disorder (Kaikeyī’s boon, public outrage) as a stage for inner order: humility, self-reproach, and unwavering rati at Rāma’s feet. Thus Ayodhya becomes the staircase step where the seeker learns to carry exile inwardly as tapas and to read calamity as grace.

The dialogue

  • Ghatउत्तर घाट (Uttara Ghāṭ): the ‘bird’s-eye’ contemplative bank where events are interpreted as līlā and bhakti-siddhānta rather than mere history; ideal for passages where providence (bidhि) and devotion (prem) are debated.

Frequently Asked Questions

Paramparā holds that reciting Bharata’s Prayāga-prayer and Bharadvāja’s absolution (Doha 204–207 region) purifies ‘glāni’ (self-blame), steadies the mind in विपत्ति, and grants ‘राम पद रति’—the inner fruit of Ayodhya Kāṇḍa: steadfast devotion that does not bargain even for mokṣa.

A common samput used in many Rāma-bhakti recitations here is: “श्रीराम जय राम जय जय राम” (inserted between units). In some Manas-kathā traditions, the refrain “राम सिया राम सिया राम जय जय राम” is favored, resonating with Doha 203’s ‘कहत राम सिय राम सिय’ cadence.

Ask anything about Prakarana 21 of the Ramcharitmanas

Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.

Not sure where to start?

A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.

Read Ramcharitmanas in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.

Download on the App StoreGet it on Google Play

Continue reading in the Vedapath app

Open in App
Download on the App StoreGet it on Google Play