Ayodhya KandaPrakarana 2321 Verses

Prakarana 23

त्याग-धर्म की सीढ़ी: राजसुख के शिखर से उतरकर ‘मर्यादा’ में स्थित होना। इस सोपान में भक्ति का परिपाक ‘विरह’ और ‘सेवा’ के मार्ग से होता है—भरत का चरित्र दिखाता है कि अधिकार (राज) नहीं, अधिकारिता (अधिकार-त्याग) मोक्ष-मार्ग का द्वार है।

Rasa chính của Ayodhyā Kāṇḍa là karuṇ-vipralambha (nỗi đau của sự chia ly), nhưng nốt nhạc nội tại là śānta-bhakti (lòng sùng kính bình an). Sự xung đột giữa rāja-dharma, kula-dharma và ātma-dharma ở đây được chuyển hóa thành maryādā: việc Rāma đi vào rừng, dù là sự kiện bên ngoài, lại trở thành sādhana nội tâm. Trong phần này, nhân vật Bharata là đỉnh cao đạo đức của bhakti, ông không "bị thúc đẩy bởi lợi ích cá nhân", mà là satyasaṅdh, người trung thành tuân theo mệnh lệnh của Rāma; do đó, vượt lên trên sự đổ lỗi và ca ngợi của thế gian, ông đứng vững trong sevā-dharma. Trong đoạn văn hiện tại (khoảng Doha 220, 229), bố cục hành trình (bờ sông Yamunā, ghāṭs, tình bạn với Niṣāda, khu vực ẩn sĩ) trở thành tīrtha-map: mỗi điểm dừng rửa sạch sự xao lãng của tâm trí và làm tăng khao khát Rāma-darśana. Ở đây Tulasī xây dựng một cây cầu giữa nirguṇa và saguṇa: Rāma, với tư cách là Maryādā-Puruṣottama, cũng là hình thức không thể tiếp cận của brahmānanda trong trái tim người sùng đạo.

In this prakarana

People

  • RamaRāma
  • Bharata
  • NishadaNiṣāda (Guha)
  • LakshmanaLakṣmaṇa
  • SitaSītā
  • NishadarajaNiṣādarāja (Guha)
  • KakabhushundiSpeaksKākabhuśuṇḍi
  • GarudaListensGaruḍa

Verses

Chaupai 220.1-4

सत्यसंध प्रभु सुर हितकारी।भरत राम आयस अनुसारी।।

स्वारथ बिबस बिकल तुम्ह होहू।भरत दोसु नहिं राउर मोहू।।

सुनि सुरबर सुरगुर बर बानी।भा प्रमोदु मन मिटी गलानी।।

बरषि प्रसून हरषि सुरराऊ।लगे सराहन भरत सुभाऊ।।

एहि बिधि भरत चले मग जाहीं।दसा देखि मुनि सिद्ध सिहाहीं।।

जबहिं रामु कहि लेहिं उसासा।उमगत पेमु मनहँ चहु पासा।।

द्रवहिं बचन सुनि कुलिस पषाना।पुरजन पेमु न जाइ बखाना।।

बीच बास करि जमुनहिं आए।निरखि नीरु लोचन जल छाए।।

satyasaṁdha prabhu sura hitakārī |bharata rāma āyasa anusārī ||

svāratha bibasa bikala tumha hohū |bharata dosu nahiṁ rāura mohū ||

suni surabara suragura bara bānī |bhā pramodu mana miṭī galānī ||

baraṣi prasūna haraṣi surarāū |lage sarāhana bharata subhāū ||

ehi bidhi bharata cale maga jāhīṁ |dasā dekhi muni siddha sihāhīṁ ||

jabahiṁ rāmu kahi lehiṁ usāsā |umagata pemu manahã cahu pāsā ||

dravahiṁ bacana suni kulisa paṣānā |purajana pemu na jāi bakhānā ||

bīca bāsa kari jamunahiṁ āe |nirakhi nīru locana jala chāe ||

Chúa trung thành với lời Ngài và là người làm điều thiện cho các vị thần, và Bharata tuân theo lệnh của Rama. Các ngươi trở nên bối rối vì bị khuất phục bởi lo lắng cho lợi ích riêng. Không phải lỗi của Bharata; chỉ là sự ảo tưởng của các ngươi mà thôi. Khi Indra, vị xuất chúng nhất trong các vị thần, nghe những lời tuyệt vời của vị đạo sư các vị thần, niềm hoan hỷ trỗi dậy trong tâm trí ngài và nỗi buồn tan biến. Vua của các vị thần, vui mừng, trút xuống hoa trời và bắt đầu ca ngợi bản tính của Bharata. Như vậy Bharata đi dọc theo con đường, và các vị hiền triết cùng các bậc chứng đạo, nhìn thấy cảnh ngộ của ngài, đều khao khát được chia sẻ. Mỗi khi ngài thốt lên tên Rama và thở dài, tình yêu dường như trào dâng khắp bốn phía. Nghe những lời của ngài, ngay cả sấm sét và đá cũng chảy tan; tình yêu của dân thành không thể diễn tả. Dừng lại giữa chừng trên đường đi, ngài đến bờ Yamuna, và ngắm nhìn dòng nước, đôi mắt ngài tràn ngập nước mắt.

Doha 220

रघुबर बरन बिलोकि बर बारि समेत समाज।होत मगन बारिधि बिरह चढ़े बिबेक जहाज।।⁠220।।

raghubara barana biloki bara bāri sameta samāja |hota magana bāridhi biraha caṛhe bibeka jahāja ||⁠220||

Nhìn thấy dòng nước đẹp mang màu da của Rama, Bharata cùng toàn thể đoàn tùy tùng chìm đắm trong đại dương chia lìa, cho đến khi họ lên con tàu của sự phân biệt.

Chaupai 221.1-4

जमुन तीर तेहि दिन करि बासू।भयउ समय सम सबहि सुपासू।।

रातहिं घाट घाट की तरनी।आईं अगनित जाहिं न बरनी।।

प्रात पार भए एकहि खेंवाँ।तोषे रामसखा की सेवाँ।।

चले नहाइ नदिहि सिर नाई।साथ निषादनाथ दोउ भाई।।

आगें मुनिबर बाहन आछें।राजसमाज जाइ सबु पाछें।।

तेहिं पाछें दोउ बंधु पयादें।भूषन बसन बेष सुठि सादें।।

सेवक सुहृद सचिवसुत साथा।सुमिरत लखनु सीय रघुनाथा।।

जहँ जहँ राम बास बिश्रामा।तहँ तहँ करहिं सप्रेम प्रनामा।।

jamuna tīra tehi dina kari bāsū |bhayau samaya sama sabahi supāsū ||

rātahiṁ ghāṭa ghāṭa kī taranī |āīṁ aganita jāhiṁ na baranī ||

prāta pāra bhae ekahi kheṁvā̃ |toṣe rāmasakhā kī sevā̃ ||

cale nahāi nadihi sira nāī |sātha niṣādanātha dou bhāī ||

āgeṁ munibara bāhana ācheṁ |rājasamāja jāi sabu pācheṁ ||

tehiṁ pācheṁ dou baṁdhu payādeṁ |bhūṣana basana beṣa suṭhi sādeṁ ||

sevaka suhṛda sacivasuta sāthā |sumirata lakhanu sīya raghunāthā ||

jahã jahã rāma bāsa biśrāmā |tahã tahã karahiṁ saprema pranāmā ||

Bharata dừng lại bên bờ sông Yamuna vào ngày hôm đó, và thời khắc ấy mang lại sự thoải mái và tiện nghi cho tất cả. Trong đêm, thuyền bè từ mỗi bến đổ về, nhiều đến mức không thể đếm hay mô tả. Vào lúc bình minh, tất cả cùng qua sông trong một lần, và Bharata hài lòng với sự phục vụ của người bạn của Rama, tù trưởng Nishada. Sau khi tắm và cúi đầu trước dòng sông, hai anh em lên đường, cùng với chúa tể người Nishada. Phía trước, bậc đại hiền triết ngồi trên xe của mình, và toàn thể đoàn tùy tùng hoàng gia đi theo phía sau. Phía sau họ, hai anh em đi bộ, với trang sức, y phục và trang phục vô cùng giản dị. Người hầu, bạn bè và con trai của đại thần đi cùng, tất cả đều nhớ đến Lakshmana, Sita và Chúa tể dòng Raghu. Nơi nào Rama từng dừng chân hay nghỉ ngơi, tại mỗi nơi ấy họ cúi lạy với lòng thành kính yêu mến.

Doha 221

मगबासी नर नारि सुनि धाम काम तजि धाइ।देखि सरूप सनेह सब मुदित जनम फलु पाइ।।⁠221।।

magabāsī nara nāri suni dhāma kāma taji dhāi |dekhi sarūpa saneha saba mudita janama phalu pāi ||⁠221||

Nghe nói Ngài ở đó, đàn ông đàn bà bỏ nhà cửa và vội vã đến với Ngài, từ bỏ mọi lo toan khác. Thấy hình dạng Ngài, họ tràn ngập tình yêu và niềm vui, đã đạt được quả báo của kiếp sinh.

Chaupai 222.1-4

कहहिं सपेम एक एक पाहीं।रामु लखनु सखि होहिं कि नाहीं।।

बय बपु बरन रूप सोइ आली।सीलु सनेहु सरिस सम चाली।।

बेषु न सो सखि सीय न संगा।आगें अनी चली चतुरंगा।।

नहिं प्रसन्न मुख मानस खेदा।सखि संदेहु होइ एहिं भेदा।।

तासु तरक तियगन मन मानी।कहहिं सकल तेहि सम न सयानी।।

तेहि सराहि बानी फुरि पूजी।बोली मधुर बचन तिय दूजी।।

कहि सपेम सब कथाप्रसंगू।जेहि बिधि राम राज रस भंगू।।

भरतहि बहुरि सराहन लागी।सील सनेह सुभाय सुभागी।।

kahahiṁ sapema eka eka pāhīṁ |rāmu lakhanu sakhi hohiṁ ki nāhīṁ ||

baya bapu barana rūpa soi ālī |sīlu sanehu sarisa sama cālī ||

beṣu na so sakhi sīya na saṁgā |āgeṁ anī calī caturaṁgā ||

nahiṁ prasanna mukha mānasa khedā |sakhi saṁdehu hoi ehiṁ bhedā ||

tāsu taraka tiyagana mana mānī |kahahiṁ sakala tehi sama na sayānī ||

tehi sarāhi bānī phuri pūjī |bolī madhura bacana tiya dūjī ||

kahi sapema saba kathāprasaṁgū |jehi bidhi rāma rāja rasa bhaṁgū ||

bharatahi bahuri sarāhana lāgī |sīla saneha subhāya subhāgī ||

Họ nói với nhau từng người một cách yêu thương, "Này bạn, họ có phải là Rama và Lakshmana không, hay không?" "Tuổi tác, hình dáng, nước da, và nhan sắc của họ giống nhau, này bạn, và bản tính hiền lành, tình yêu, và dáng đi của họ cũng giống nhau." "Nhưng trang phục của họ không giống nhau, này bạn, và Sita không đi cùng họ; và phía trước họ là một đội quân bốn binh chủng." "Khuôn mặt họ không vui vẻ, và có nỗi buồn trong lòng họ. Này bạn, chính từ những khác biệt này mà sự hoài nghi nảy sinh." Các người phụ nữ chấp nhận lý lẽ của nàng trong lòng, và tất cả đều nói, "Không ai khôn ngoan bằng nàng." Một người phụ nữ khác khen ngợi lời nói của nàng và tôn kính chúng, rồi nói những lời ngọt ngào. Nàng ân cần kể lại toàn bộ câu chuyện, về cách niềm vui của vương quốc Rama đã bị phá vỡ. Rồi nàng bắt đầu ca ngợi Bharata, người được ban phước trong lòng tốt, tình yêu, và bản tính của mình.

Doha 222

चलत पयादें खात फल पिता दीन्ह तजि राजु।जात मनावन रघुबरहि भरत सरिस को आजु।।⁠222।।

calata payādeṁ khāta phala pitā dīnha taji rāju |jāta manāvana raghubarahi bharata sarisa ko āju ||⁠222||

Đi bộ, ăn trái cây, đã từ bỏ vương quốc cha ban, ngài đi để rước Chúa Raghu trở về; ai bằng Bharata ngày nay?

Chaupai 223.1-4

भायप भगति भरत आचरनू।कहत सुनत दुख दूषन हरनू।।

जो कछु कहब थोर सखि सोई।राम बंधु अस काहे न होई।।

हम सब सानुज भरतहि देखें।भइन्ह धन्य जुबती जन लेखें।।

सुनि गुन देखि दसा पछिताहीं।कैकइ जननि जोगु सुतु नाहीं।।

कोउ कह दूषनु रानिहि नाहिन।बिधि सबु कीन्ह हमहि जो दाहिन।।

कहँ हम लोक बेद बिधि हीनी।लघु तिय कुल करतूति मलीनी।।

बसहिं कुदेस कुगाँव कुबामा।कहँ यह दरसु पुन्य परिनामा।।

अस अनंदु अचिरिजु प्रति ग्रामा।जनु मरुभूमि कलपतरु जामा।।

bhāyapa bhagati bharata ācaranū |kahata sunata dukha dūṣana haranū ||

jo kachu kahaba thora sakhi soī |rāma baṁdhu asa kāhe na hoī ||

hama saba sānuja bharatahi dekheṁ |bhainha dhanya jubatī jana lekheṁ ||

suni guna dekhi dasā pachitāhīṁ |kaikai janani jogu sutu nāhīṁ ||

kou kaha dūṣanu rānihi nāhina |bidhi sabu kīnha hamahi jo dāhina ||

kahã hama loka beda bidhi hīnī |laghu tiya kula karatūti malīnī ||

basahiṁ kudesa kugā̃va kubāmā |kahã yaha darasu punya parināmā ||

asa anaṁdu aciriju prati grāmā |janu marubhūmi kalapataru jāmā ||

Tình anh em, lòng sùng kính và hạnh kiểm của Bharata, kể lại và nghe về chúng thì xua tan nỗi buồn và tội lỗi. Dù chỉ nói được một ít, bạn ơi, cũng chỉ có thế. Người là anh em của Rama; sao có thể khác được? Chúng ta tất cả cùng thấy Bharata với người em trai, được phước lành chúng ta những người phụ nữ trong sự ghi nhận. Nghe đức hạnh và thấy tình trạng của người, họ hối hận: "Kaikeyi không phải là mẹ xứng đáng với người con như vậy." Có người nói: "Vương hậu không có lỗi; Định mệnh đã làm tất cả, vì đã thương xót chúng ta." "Chúng ta ở đâu, không có quy tắc thế gian, Veda và sắc lệnh của Brahma, những người phụ nữ thấp hèn với gia tộc và hạnh kiểm ô uế?" "Chúng ta sống ở xứ sở tồi tệ, ở những ngôi làng tồi tệ, là những người phụ nữ tồi tệ. Chúng ta ở đâu, và cảnh tượng này đến từ đâu, quả của phước đức?" Niềm vui và sự kỳ diệu như vậy tràn ngập mọi ngôi làng, như thể một cây như ý đã mọc lên giữa sa mạc.

Doha 223

भरत दरसु देखत खुलेउ मग लोगन्ह कर भागु।जनु सिंघलबासिन्ह भयउ बिधि बस सुलभ प्रयागु।।⁠223।।

bharata darasu dekhata khuleu maga loganha kara bhāgu |janu siṁghalabāsinha bhayau bidhi basa sulabha prayāgu ||⁠223||

Khi nhìn thấy Bharata, vận may trong tay người dân được tỏ rõ; như thể theo ý Trời, Prayaga trở nên dễ tiếp cận cho cư dân của Simhala.

Chaupai 224.1-4

निज गुन सहित राम गुन गाथा।सुनत जाहिं सुमिरत रघुनाथा।।

तीरथ मुनि आश्रम सुरधामा।निरखि निमज्जहिं करहिं प्रनामा।।

मनहीं मन मागहिं बरु एहू।सीय राम पद पदुम सनेहू।।

मिलहिं किरात कोल बनबासी।बैखानस बटु जती उदासी।।

करि प्रनामु पूँछहिं जेहिं तेही।केहि बन लखनु रामु बैदेही।।

ते प्रभु समाचार सब कहहीं।भरतहि देखि जनम फलु लहहीं।।

जे जन कहहिं कुसल हम देखे।ते प्रिय राम लखन सम लेखे।।

एहि बिधि बूझत सबहि सुबानी।सुनत राम बनबास कहानी।।

nija guna sahita rāma guna gāthā |sunata jāhiṁ sumirata raghunāthā ||

tīratha muni āśrama suradhāmā |nirakhi nimajjahiṁ karahiṁ pranāmā ||

manahīṁ mana māgahiṁ baru ehū |sīya rāma pada paduma sanehū ||

milahiṁ kirāta kola banabāsī |baikhānasa baṭu jatī udāsī ||

kari pranāmu pū̃chahiṁ jehiṁ tehī |kehi bana lakhanu rāmu baidehī ||

te prabhu samācāra saba kahahīṁ |bharatahi dekhi janama phalu lahahīṁ ||

je jana kahahiṁ kusala hama dekhe |te priya rāma lakhana sama lekhe ||

ehi bidhi būjhata sabahi subānī |sunata rāma banabāsa kahānī ||

Nghe câu chuyện về đức hạnh của Rama cùng với đức hạnh của chính mình, ngài tiếp tục lên đường, nhớ đến Chúa tể của dòng Raghu. Ở đâu ngài thấy nơi thánh địa, am thất của đạo sĩ, hay đền thờ của các vị thần, ngài tắm ở đó và bày tỏ lòng tôn kính. Trong lòng ngài chỉ xin một ân sủng: tình yêu đối với hoa sen dưới chân Sita và Rama. Ngài gặp gỡ người Kirata, Kol và những cư dân rừng khác, ẩn sĩ rừng, học trò, người khổ hạnh và ẩn sĩ. Chào kính mỗi người ngài gặp, ngài hỏi: trong khu rừng nào có Lakshmana, Rama và Sita? Họ kể cho ngài nghe mọi tin tức về Chúa, và khi thấy Bharata, họ gặt hái được quả của đời mình. Những ai nói, "Chúng tôi đã thấy họ khỏe mạnh," ngài coi họ thân thương như chính Rama và Lakshmana. Như vậy, hỏi mọi người bằng lời lẽ dịu dàng, ngài lắng nghe câu chuyện về cuộc sống của Rama trong rừng.

Doha 224

तेहि बासर बसि प्रातहीं चले सुमिरि रघुनाथ।राम दरस की लालसा भरत सरिस सब साथ।।⁠224।।

tehi bāsara basi prātahīṁ cale sumiri raghunātha |rāma darasa kī lālasā bharata sarisa saba sātha ||⁠224||

Qua đêm tại đó, lúc bình minh họ lên đường, nhớ đến Chúa của dòng Raghu; cả đoàn tùy tùng, ngang bằng với Bharata trong khao khát được nhìn thấy Rama.

Chaupai 225.1-4

मंगल सगुन होहिं सब काहू।फरकहिं सुखद बिलोचन बाहू।।

भरतहि सहित समाज उछाहू।मिलिहहिं रामु मिटहि दुख दाहू।।

करत मनोरथ जस जियँ जाके।जाहिं सनेह सुराँ सब छाके।।

सिथिल अंग पग मग डगि डोलहिं।बिहबल बचन पेम बस बोलहिं।।

रामसखाँ तेहि समय देखावा।सैल सिरोमनि सहज सुहावा।।

जासु समीप सरित पय तीरा।सीय समेत बसहिं दोउ बीरा।।

देखि करहिं सब दंड प्रनामा।कहि जय जानकि जीवन रामा।।

प्रेम मगन अस राज समाजू।जनु फिरि अवध चले रघुराजू।।

maṁgala saguna hohiṁ saba kāhū |pharakahiṁ sukhada bilocana bāhū ||

bharatahi sahita samāja uchāhū |milihahiṁ rāmu miṭahi dukha dāhū ||

karata manoratha jasa jiyã jāke |jāhiṁ saneha surā̃ saba chāke ||

sithila aṁga paga maga ḍagi ḍolahiṁ |bihabala bacana pema basa bolahiṁ ||

rāmasakhā̃ tehi samaya dekhāvā |saila siromani sahaja suhāvā ||

jāsu samīpa sarita paya tīrā |sīya sameta basahiṁ dou bīrā ||

dekhi karahiṁ saba daṁḍa pranāmā |kahi jaya jānaki jīvana rāmā ||

prema magana asa rāja samājū |janu phiri avadha cale raghurājū ||

Điềm lành hiện ra cho tất cả mọi người, và mắt cùng cánh tay của họ giật giật, báo trước niềm vui. Bharata cùng toàn thể đoàn tùy tùng tràn đầy háo hức: "Chúng ta sẽ gặp Rama, và ngọn lửa đau khổ của chúng ta sẽ chấm dứt." Mỗi người ôm ấp trong lòng những ước vọng gì mà họ có, và tất cả bước đi như say rượu tình yêu. Các chi của họ yếu mềm, và chân họ loạng choạng vấp váp trên đường; bị tình yêu chế ngự, họ nói những lời ngập ngừng. Vào lúc đó, người bạn của Rama, Guha, chỉ cho thấy viên ngọc đỉnh núi, vốn dĩ đã đẹp tự nhiên. Gần đó, trên bờ sông Payasvini, hai vị anh hùng đang ngự cùng với Sita. Thấy vậy, tất cả đều phủ phục bái lạy, reo lên, "Vinh quang cho Rama, sinh mệnh của Janaki!" Đoàn tùy tùng của nhà vua đắm chìm trong tình yêu đến mức như thể Vua của dòng Raghu đã quay lại và trở về Ayodhya.

Doha 225

भरत प्रेमु तेहि समय जस तस कहि सकइ न सेषु।कबिहिं अगम जिमि ब्रह्मसुखु अह मम मलिन जनेषु।।⁠225।।

bharata premu tehi samaya jasa tasa kahi sakai na seṣu |kabihiṁ agama jimi brahmasukhu aha mama malina janeṣu ||⁠225||

Tình yêu mà Bharata cảm nhận vào lúc đó, ngay cả Shesha cũng không thể diễn tả được. Nó nằm ngoài tầm với của thi sĩ, giống như hạnh phúc của Brahman nằm ngoài tầm với của những người như tôi, vấy bẩn bởi ý thức về 'tôi' và 'của tôi'.

Chaupai 226.1-4

सकल सनेह सिथिल रघुबर कें।गए कोस दुइ दिनकर ढरकें।।

जलु थलु देखि बसे निसि बीतें।कीन्ह गवन रघुनाथ पिरीतें।।

उहाँ रामु रजनी अवसेषा।जागे सीयँ सपन अस देखा।।

सहित समाज भरत जनु आए।नाथ बियोग ताप तन ताए।।

सकल मलिन मन दीन दुखारी।देखीं सासु आन अनुहारी।।

सुनि सिय सपन भरे जल लोचन।भए सोचबस सोच बिमोचन।।

लखन सपन यह नीक न होई।कठिन कुचाह सुनाइहि कोई।।

अस कहि बंधु समेत नहाने।पूजि पुरारि साधु सनमाने।।

sakala saneha sithila raghubara keṁ |gae kosa dui dinakara ḍharakeṁ ||

jalu thalu dekhi base nisi bīteṁ |kīnha gavana raghunātha pirīteṁ ||

uhā̃ rāmu rajanī avaseṣā |jāge sīyã sapana asa dekhā ||

sahita samāja bharata janu āe |nātha biyoga tāpa tana tāe ||

sakala malina mana dīna dukhārī |dekhīṁ sāsu āna anuhārī ||

suni siya sapana bhare jala locana |bhae socabasa soca bimocana ||

lakhana sapana yaha nīka na hoī |kaṭhina kucāha sunāihi koī ||

asa kahi baṁdhu sameta nahāne |pūji purāri sādhu sanamāne ||

Mọi người, yếu đuối vì tình yêu dành cho Raghubar, mới đi được hai kos thì mặt trời bắt đầu lặn. Thấy nơi có nước và đất, họ dừng lại qua đêm, và khi đêm đã qua, Bharata tiếp tục lên đường, được thôi thúc bởi tình yêu dành cho Raghunath. Ở đó, trong khi còn sót lại một phần đêm, Rama thức dậy; và Sita đã thấy một giấc mộng như thế này. Như thể Bharata đã đến cùng đoàn tùy tùng, cơ thể ông bị thiêu đốt bởi cơn sốt của sự chia ly với chúa của mình. Tất cả đều u sầu trong lòng, thảm thương và đau khổ; và bà thấy các mẹ chồng mình với gương mặt thay đổi. Nghe giấc mộng của Sita, mắt ngài tràn ngập nước mắt, và đấng giải thoát người khác khỏi lo âu lại chính mình cũng lo âu. "Lakshmana, giấc mộng này không tốt; sẽ có người mang đến tin dữ và khó khăn." Nói vậy xong, ngài tắm cùng người em trai, thờ Shiva, kẻ thù của Tripura, và tôn kính các bậc thánh nhân.

Chhand 226

सनमानि सुर मुनि बंदि बैठे उत्तर दिसि देखत भए।नभ धूरि खग मृग भूरि भागे बिकल प्रभु आश्रम गए।।

तुलसी उठे अवलोकि कारनु काह चित सचकित रहे।सब समाचार किरात कोलन्हि आइ तेहि अवसर कहे।।

sanamāni sura muni baṁdi baiṭhe uttara disi dekhata bhae |nabha dhūri khaga mṛga bhūri bhāge bikala prabhu āśrama gae ||

tulasī uṭhe avaloki kāranu kāha cita sacakita rahe |saba samācāra kirāta kolanhi āi tehi avasara kahe ||

Sau khi tôn kính các vị thần và các bậc đạo sĩ và cúi chào họ, Chúa ngồi xuống và ngắm về phương bắc. Ngài thấy bầu trời đầy bụi, và nhiều chim và nai đang hoảng hốt bỏ chạy; bối rối, Chúa đi đến am tu hành. Tulsidas nói: ngài đứng dậy và nhìn quanh, và vẫn kinh ngạc trong tâm trí, tự hỏi nguyên nhân là gì. Đúng lúc đó, những người Kirat và Kol đến và kể lại tất cả tin tức.

Soratha 226

सुनत सुमंगल बैन मन प्रमोद तन पुलक भर।सरद सरोरुह नैन तुलसी भरे सनेह जल।।⁠226।।

sunata sumaṁgala baina mana pramoda tana pulaka bhara |sarada saroruha naina tulasī bhare saneha jala ||⁠226||

Khi nghe những lời tốt lành nhất, lòng tràn đầy hoan hỉ và toàn thân rùng mình. Tulsidas nói rằng đôi mắt ông, như sen mùa thu, tràn đầy nước của tình yêu.

Chaupai 227.1-4

बहुरि सोचबस भे सियरवनू।कारन कवन भरत आगवनू।।

एक आइ अस कहा बहोरी।सेन संग चतुरंग न थोरी।।

सो सुनि रामहि भा अति सोचू।इत पितु बच इत बंधु सकोचू।।

भरत सुभाउ समुझि मन माहीं।प्रभु चित हित थिति पावत नाही।।

समाधान तब भा यह जाने।भरतु कहे महुँ साधु सयाने।।

लखन लखेउ प्रभु हृदयँ खभारू।कहत समय सम नीति बिचारू।।

बिनु पूँछ कछु कहउँ गोसाईं।सेवकु समयँ न ढीठ ढिठाई।।

तुम्ह सर्बग्य सिरोमनि स्वामी।आपनि समुझि कहउँ अनुगामी।।

bahuri socabasa bhe siyaravanū |kārana kavana bharata āgavanū ||

eka āi asa kahā bahorī |sena saṁga caturaṁga na thorī ||

so suni rāmahi bhā ati socū |ita pitu baca ita baṁdhu sakocū ||

bharata subhāu samujhi mana māhīṁ |prabhu cita hita thiti pāvata nāhī ||

samādhāna taba bhā yaha jāne |bharatu kahe mahũ sādhu sayāne ||

lakhana lakheu prabhu hṛdayã khabhārū |kahata samaya sama nīti bicārū ||

binu pū̃cha kachu kahaũ gosāīṁ |sevaku samayã na ḍhīṭha ḍhiṭhāī ||

tumha sarbagya siromani svāmī |āpani samujhi kahaũ anugāmī ||

Rồi Rama, chúa của Sita, tràn đầy lo âu: lý do gì mà Bharata lại đến? Sau đó có người đến và nói rằng Bharata mang theo quân đội bốn binh chủng, và không phải ít. Nghe vậy, Rama rất bối rối: một bên là mệnh lệnh của cha, bên kia là lòng tôn kính đối với người em. Suy ngẫm trong lòng về bản tính của Bharata, lòng Chúa không tìm được chỗ đứng vững chắc về điều gì là tốt cho Bharata. Nỗi nghi ngờ của Người chỉ tan biến khi hiểu được điều này: Bharata được nói là người tốt và khôn ngoan. Lakshmana thấy sự trĩu nặng trong lòng Chúa, rồi nói lên suy nghĩ của mình, đúng với thời điểm và chính sách khôn ngoan. "Bề trên, con nói điều gì đó mà không được hỏi; tuy nhiên sự táo bạo của người tôi tớ đúng lúc không phải là vô lễ." "Ngài là viên ngọc vương miện của những bậc toàn tri; con chỉ là người theo chân Ngài, và con nói theo sự hiểu biết của chính mình."

Doha 227

नाथ सुहृद सुठि सरल चित सील सनेह निधान।सब पर प्रीति प्रतीति जियँ जानिअ आपु समान।।⁠227।।

nātha suhṛda suṭhi sarala cita sīla saneha nidhāna |saba para prīti pratīti jiyã jānia āpu samāna ||⁠227||

Lạy Chúa, Ngài là bạn hữu chân thật, tâm hồn vô cùng thuần khiết, kho tàng của đức hạnh dịu dàng và tình yêu thương. Ngài cảm nhận tình yêu và lòng tin đối với tất cả mọi người, và trong lòng Ngài coi tất cả mọi người như chính bản thân Ngài.

Chaupai 228.1-4

बिषई जीव पाइ प्रभुताई।मूढ़ मोह बस होहिं जनाई।।

भरतु नीति रत साधु सुजाना।प्रभु पद प्रेम सकल जगु जाना।।

तेऊ आजु राम पदु पाई।चले धरम मरजाद मेटाई।।

कुटिल कुबंध कुअवसरु ताकी।जानि राम बनवास एकाकी।।

करि कुमंत्रु मन साजि समाजू।आए करै अकंटक राजू।।

कोटि प्रकार कलपि कुटलाई।आए दल बटोरि दोउ भाई।।

जौं जियँ होति न कपट कुचाली।केहि सोहाति रथ बाजि गजाली।।

भरतहि दोसु देइ को जाएँ।जग बौराइ राज पदु पाएँ।।

biṣaī jīva pāi prabhutāī |mūṛha moha basa hohiṁ janāī ||

bharatu nīti rata sādhu sujānā |prabhu pada prema sakala jagu jānā ||

teū āju rāma padu pāī |cale dharama marajāda meṭāī ||

kuṭila kubaṁdha kuavasaru tākī |jāni rāma banavāsa ekākī ||

kari kumaṁtru mana sāji samājū |āe karai akaṁṭaka rājū ||

koṭi prakāra kalapi kuṭalāī |āe dala baṭori dou bhāī ||

jauṁ jiyã hoti na kapaṭa kucālī |kehi sohāti ratha bāji gajālī ||

bharatahi dosu dei ko jāẽ |jaga baurāi rāja padu pāẽ ||

Những linh hồn trần thế, khi đạt được quyền lực, trở nên ngu muội và mê lầm, rồi phô trương chính mình. Bharata tận tụy với hạnh kiểm chính trực, một người tốt và khôn ngoan, và cả thế giới đều biết tình yêu của ông dành cho chân Chúa. Thế nhưng chính ông, hôm nay đạt được ngai vị của Rama, đã ra đi để xóa bỏ những giới hạn của chính nghĩa. Xoay chuyển và đầy mưu mô, hắn rình cơ hội ác độc, biết rằng Rama đang một mình trong lưu đày nơi rừng. Sau khi mưu tính kế hoạch xấu xa trong tâm trí và tập hợp đạo quân, hắn đến để cai trị không còn gai góc bên mình. Sau khi mưu đồ điều ác trong hàng triệu cách, hai anh em đã đến, tập hợp lực lượng của họ. Nếu trong lòng không có sự dối trá và hạnh kiểm xấu, thì ai sẽ vui thích với chiến xa, ngựa và hàng voi? Tại sao ai phải đổ lỗi cho Bharata? Cả thế giới đều phát điên khi đạt được ngai vàng.

Doha 228

ससि गुर तिय गामी नघुषु चढ़ेउ भूमिसुर जान।लोक बेद तें बिमुख भा अधम न बेन समान।।⁠228।।

sasi gura tiya gāmī naghuṣu caṛheu bhūmisura jāna |loka beda teṁ bimukha bhā adhama na bena samāna ||⁠228||

Mặt Trăng ngoại tình với vợ của thầy mình, và Nahusha cưỡi kiệu do các Bà-la-môn khiêng. Vena quay lưng với cả phong tục thế gian lẫn Veda, và không ai hèn mạt như y.

Chaupai 229.1-4

सहसबाहु सुरनाथु त्रिसंकू।केहि न राजमद दीन्ह कलंकू।।

भरत कीन्ह यह उचित उपाऊ।रिपु रिन रंच न राखब काऊ।।

एक कीन्हि नहिं भरत भलाई।निदरे रामु जानि असहाई।।

समुझि परिहि सोउ आजु बिसेषी।समर सरोष राम मुखु पेखी।।

एतना कहत नीति रस भूला।रन रस बिटपु पुलक मिस फूला।।

प्रभु पद बंदि सीस रज राखी।बोले सत्य सहज बलु भाषी।।

अनुचित नाथ न मानब मोरा।भरत हमहि उपचार न थोरा।।

कहँ लगि सहिअ रहिअ मनु मारें।नाथ साथ धनु हाथ हमारें।।

sahasabāhu suranāthu trisaṁkū |kehi na rājamada dīnha kalaṁkū ||

bharata kīnha yaha ucita upāū |ripu rina raṁca na rākhaba kāū ||

eka kīnhi nahiṁ bharata bhalāī |nidare rāmu jāni asahāī ||

samujhi parihi sou āju biseṣī |samara saroṣa rāma mukhu pekhī ||

etanā kahata nīti rasa bhūlā |rana rasa biṭapu pulaka misa phūlā ||

prabhu pada baṁdi sīsa raja rākhī |bole satya sahaja balu bhāṣī ||

anucita nātha na mānaba morā |bharata hamahi upacāra na thorā ||

kahã lagi sahia rahia manu māreṁ |nātha sātha dhanu hātha hamāreṁ ||

Sahasrabahu, Indra chúa tể các vị thần, và Trisanku: ai mà không bị lòng kiêu hãnh của vương quyền đóng dấu ô nhục? Bharata đã mưu tính kế hoạch thích hợp: y sẽ không để lại dù chỉ một chút dấu vết nợ kẻ thù chưa trả. Nhưng trong một điều Bharata đã không làm tốt: y đã khinh thường Rama, coi người là vô sức. Điều đó y sẽ hiểu rõ nhất hôm nay, khi thấy mặt Rama trong trận chiến, rực cháy bởi cơn thịnh nộ. Nói bấy nhiêu, người quên mất sự ngọt ngào của sự khôn ngoan, và cây của niềm vui chiến đấu nở hoa dưới hình thức lông tóc dựng đứng. Người cúi lạy chân Chúa, đặt bụi chân lên đầu, và nói lời thật, tuyên bố sức mạnh bẩm sinh của mình. "Chúa thưa, xin đừng coi việc con làm là không phải. Bharata đã gây cho chúng con không ít tổn thương." "Cho đến bao lâu chúng con còn chịu đựng, và kìm nén tâm trí, khi Chúa ở bên con và cây cung trong tay chúng con?"

Doha 229

छत्रि जाति रघुकुल जनमु राम अनुग जगु जान।लातहुँ मारें चढ़ति सिर नीच को धूरि समान।।⁠229।।

chatri jāti raghukula janamu rāma anuga jagu jāna |lātahũ māreṁ caṛhati sira nīca ko dhūri samāna ||⁠229||

Tôi thuộc dòng dõi chiến binh, sinh ra trong dòng họ Raghu, và thế gian biết tôi là người đi theo Rama. Ai thấp hèn như bụi đất? Thế nhưng khi bị đá, bụi lại bay lên tận đầu.

Frequently Asked Questions

परंपरानुसार भरत-चरित (दोहा 220–229 के आसपास) का पाठ ‘निष्काम सेवा’ और ‘भ्रातृ-प्रेम’ की सिद्धि देता है; मन का राज-मद/अहंकार गलता है और राम-दर्शन की लालसा (स्मरण-रुचि) प्रबल होती है—यही इसका मुख्य फल माना जाता है।

साधारणतः ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ या ‘श्रीरामचंद्र कृपालु भजु मन’ को समपुट/जप-रूप में जोड़ा जाता है; भरत-प्रसंग में कई परंपराएँ ‘राम पद प्रेम’ की वृद्धि हेतु ‘सीय राममय सब जग जानी’ भाव-स्मरण को भी समपुट-सदृश रखती हैं।

Ask anything about Prakarana 23 of the Ramcharitmanas

Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.

Not sure where to start?

A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.

Read Ramcharitmanas in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.

Download on the App StoreGet it on Google Play

Continue reading in the Vedapath app

Open in App
Download on the App StoreGet it on Google Play