Adhyaya 4

Verse 1

ऑपन--माजल बछ। जि चतुथों5 ध्याय: आजमीढके वंशका वर्णन तथा विश्वामित्रके जन्मकी कथा और उनके पुत्रोंके नाम भीष्म उवाच श्रूयतां पार्थ तत्त्वेन विश्वामित्रो यथा पुरा । ब्राह्मणत्वं गतस्तात ब्रद्यूर्षित्वं तथैव च

Bhishma nói: “Hãy lắng nghe, hỡi Partha, sự thật về việc thuở xưa Vishvamitra đã đạt đến địa vị Bà-la-môn—và cũng đạt đến phẩm vị Brahmarshi như thế nào.”

Verse 2

भीष्मजीने कहा--तात! कुन्तीनन्दन! पूर्वकालमें विश्वामित्रजीने जिस प्रकार ब्राह्मणत्व तथा ब्रह्मर्षित्व प्राप्त किया, वह प्रसंग यथार्थरूपसे बता रहा हूँ, सुनो ।।

Bhishma nói: “Này con yêu, hỡi con của Kunti! Ta sẽ thuật lại, đúng sự thật và theo trình tự, câu chuyện về việc thuở xưa Vishvamitra đã đạt địa vị Bà-la-môn rồi đến phẩm vị Brahmarshi—hãy nghe đây. Trong dòng dõi Bharata có một vị vua tên Ajmida; hỡi bậc ưu tú nhất của nhà Bharata, vị vua ấy là người cử hành tế lễ và đứng đầu trong hàng người công chính.”

Verse 3

इस प्रकार श्रीमह्याभारत अनुशासनपर्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वनें विशज्वामित्रका उपाख्यानविषयक तीसरा अध्याय पूरा हुआ

Con trai của ông là đại vương Jahnu. Với vị quân vương cao cả ấy, sông Gaṅgā linh thiêng đã được xem như một người con gái—kết lập mối dây phụ tử nổi tiếng giữa hoàng tộc và dòng sông thánh.

Verse 4

तस्यात्मजस्तुल्यगुण: सिन्धुद्वीपो महायशा: । सिन्धुद्वीपाच्च राजर्षिबलाकाश्वो महाबल:

Bhishma nói: “Con trai của ông là Sindhudvīpa, lừng danh và có đức hạnh ngang với cha. Từ Sindhudvīpa sinh ra vị vương thánh Balākāśva, một bậc quân vương đại lực.”

Verse 5

वल्लभस्तस्य तनय: साक्षाद्धर्म इवापर: | कुशिकस्तस्य तनय: सहस्राक्षसमद्युति:

Bhishma nói: “Con trai của Balākāśva là Vallabha, như chính Dharma hiện thân trong một hình dạng khác. Con trai của Vallabha là Kuśika, rực rỡ với hào quang sánh ngang Indra ngàn mắt.”

Verse 6

कुशिकस्यात्मज: श्रीमान्‌ गाधिनाम जनेश्वर: । अपुत्र: प्रसवेनार्थी वनवासमुपावसत्‌,कुशिकके पुत्र महाराज गाधि हुए, जो दीर्घकालतक पुत्रहीन रह गये। तब संतानकी इच्छासे पुण्यकर्म करनेके लिये वे वनमें रहने लगे

Bhīṣma nói: Có một vị vua rực rỡ tên là Gādhi, người con lừng danh của Kuśika. Lâu năm không có con trai, lòng khát khao có người nối dõi, nhà vua đã vào rừng sống đời ẩn tu, thực hành khổ hạnh và các hạnh nghiệp công đức để cầu tự—nêu rõ lý tưởng của dharma rằng điều mong cầu phải được theo đuổi bằng tự chế và nỗ lực chính đáng, chứ không bằng cưỡng bức hay vội vàng.

Verse 7

कन्या जज्ञे सुतात्‌ तस्य वने निवसत: सतः । नाम्ना सत्यवती नाम रूपेणाप्रतिमा भुवि

Bhīṣma nói: Khi nhà vua sống trong rừng, một người con gái đã ra đời. Nàng được đặt tên là Satyavatī, và trên cõi đất này sắc đẹp của nàng không ai sánh kịp—một hiện diện phi thường, về sau sẽ trở nên then chốt trong sự tiếp nối hoàng tộc và bổn phận theo dharma.

Verse 8

गीताप्रेस, गोरखपुर गा $/॥६८-0: ५4 शिव-पार्वती बालकको जिलानेकी प्रतिज्ञा भगवान्‌ श्रीकृष्णके द्वारा उत्तराके मृत ह-ल-. हा पार्ववीजी भगवान्‌ शडकरको शरीरधारिणी समस्त नदियोंका परिचय दे रही हैं | । / 8) ञ्क शा ५ गीताप्रेस, गोरखपुर युधिछ्ठिरका अपने आश्रित कुत्तेके लिये त्याग पुरुषोत्तम भगवान्‌ विष्णु तां वच्रे भार्गव: श्रीमांक्ष्यवनस्यथात्मसम्भव: । ऋचीक इति विख्यातो विपुले तपसि स्थित:,उन दिनों च्यवनके पुत्र भृगुवंशी श्रीमान्‌ ऋचीक विख्यात तपस्वी थे और बड़ी भारी तपस्यामें संलग्न रहते थे। उन्होंने राजा गाधिसे उस कन्याको माँगा

Bhīṣma nói: Thuở ấy có một bậc hiền triết dòng Bhārgava đáng tôn kính, là Ṛcīka lẫm liệt—chính là con của Cyavana—nổi danh khắp nơi và vững bền trong đại khổ hạnh. Ngài đến cầu hôn thiếu nữ ấy, trực tiếp thưa với vua Gādhi xin được kết duyên cùng nàng.

Verse 9

सतां न प्रददौ तस्मै ऋचीकाय महात्मने । दरिद्र इति मत्वा वै गाधि: शत्रुनिबर्हण:,शत्रुसूदन_ गाधिने महात्मा ऋचीकको दरिद्र समझकर उन्हें अपनी कन्या नहीं दी

Bhīṣma nói: Vua Gādhi—bậc khuất phục kẻ thù—cho rằng đại hiền Ṛcīka nghèo hèn nên đã không gả con gái cho vị ấy.

Verse 10

प्रत्याख्याय पुनर्यातमब्रवीद्‌ राजसत्तम: । शुल्कं॑ प्रदीयतां महां ततो वत्स्यसि मे सुताम्‌

Bhīṣma nói: Khi vị hiền triết bị từ chối và toan quay gót ra đi, vua Gādhi—bậc tối thượng trong hàng quân vương—gọi lại và nói: “Hãy nộp một sính lễ thật lớn; rồi ngươi mới được cưới con gái ta.”

Verse 11

ऋचीक उवाच कि प्रयच्छामि राजेन्द्र तुभ्यं शुल्कमहं नूप । दुहितुर्ब्रहयासंसक्तो माभूत्‌ तत्र विचारणा

Ṛcīka nói: “Ôi bậc vương giả tối thượng! Ta phải dâng cho ngài lễ vật sính hôn nào để cưới công chúa của ngài? Xin hãy nói không do dự. Chớ để nảy sinh ngờ vực hay nghĩ ngợi lần hai chỉ vì ta chuyên tâm theo Brahman—kỷ luật thánh thiện và con đường tu chứng.”

Verse 12

गाधिरुवाच चन्द्ररश्मिप्रकाशानां हयानां वातरंहसाम्‌ | एकतः: श्यामकर्णानां सहस्रं देहि भार्गव

Gādhi nói: “Hỡi hậu duệ nhà Bhṛgu! Hãy đem đến cho ta làm sính lễ một nghìn con ngựa, rực sáng như ánh trăng và nhanh như gió, mỗi con đều có một tai màu sẫm (śyāma).”

Verse 13

भीष्म उवाच ततः स भृगुशार्दूलक्ष्यवनस्यात्मज: प्रभु: । अब्रवीद्‌ वरुणं देवमादित्यं पतिमम्भसाम्‌

Bhīṣma nói: “Bấy giờ, vị hiền triết hùng mạnh ấy—Ṛcīka, bậc mãnh hổ trong dòng Bhṛgu, con của Cyavana—đến gần thần Varuṇa, vị Āditya, chúa tể của muôn dòng nước, và thưa rằng—”

Verse 14

एकत: श्यामकर्णानां हयानां चन्द्रवर्चसाम्‌ । सहसतरं वातवेगानां भिक्षे त्वां देवसत्तम

“Ôi bậc tối thượng trong hàng chư thiên! Con xin ngài ban cho một nghìn con ngựa, rạng ngời như trăng và nhanh như gió, mỗi con đều mang dấu một tai màu sẫm (śyāma).”

Verse 15

तथेति वरुणो देव आदित्यो भृगुसत्तमम्‌ | उवाच यत्र ते छन्दस्तत्रोत्थास्यन्ति वाजिन:

Bhīṣma nói: Varuṇa, vị thần Āditya, đáp lời Ṛcīka—bậc ưu tú trong dòng Bhṛgu: “Được như vậy. Hễ ý nguyện của ngươi hướng về nơi nào, thì ngay tại nơi ấy, những tuấn mã ấy sẽ hiện ra.”

Verse 16

ध्यातमात्रमचीकेन हयानां चन्द्रवर्चसाम्‌ | गड्ाजलात्‌ समुत्तस्थी सहस्नं विपुलौजसाम्‌,तदनन्तर ऋचीकके चिन्तन करते ही गंगाजीके जलसे चन्द्रमाके समान कान्तिवाले एक हजार तेजस्वी घोड़े प्रकट हो गये

Bhishma nói: Ngay khi hiền triết Ṛcīka chỉ vừa khởi niệm quán tưởng, từ dòng nước sông Hằng (Gaṅgā) liền vọt lên một nghìn con ngựa—rạng ngời như ánh trăng và tràn đầy dũng lực. Câu chuyện này nêu bật uy lực của tư duy được kỷ luật và sức mạnh khổ hạnh: ý chí nội tâm cùng công đức tâm linh có thể hiển lộ thành kết quả hữu hình, không cần bạo lực hay cưỡng ép.

Verse 17

अदूरे कान्यकुब्जस्य गज्जायास्तीरमुत्तमम्‌ । अश्वतीर्थ तदद्यापि मानवै: परिचक्ष्यते,कन्नौजके पास ही गंगाजीका वह उत्तम तट आज भी मानवोंद्वारा अश्वतीर्थ कहलाता है

Bhishma nói: Không xa Kanyakubja có một bờ sông Hằng thật tốt lành. Cho đến hôm nay, người đời vẫn chỉ nơi ấy và gọi là “Aśvatīrtha” — Bến Ngựa — gìn giữ ký ức về một thánh địa qua tên gọi và truyền thống.

Verse 18

ततो वै गाधये तात सहस्र॑ं वाजिनां शुभम्‌ | ऋचीक: प्रददौ प्रीत: शुल्कार्थ तपतां वर:,तात! तब तपस्वी मुनियोंमें श्रेष्ठ ऋचीक मुनिने प्रसन्न होकर शुल्कके लिये राजा गाधिको वे एक हजार सुन्दर घोड़े दे दिये

Bhishma nói: Rồi này con, bậc khổ hạnh tối thượng là hiền triết Ṛcīka, lòng vui thỏa, đã trao cho vua Gādhi một nghìn con ngựa tốt làm sính lễ (bride-price).

Verse 19

ततः स विस्मितो राजा गाधि: शापभयेन च । ददौ तां समलंकृत्य कन्यां भगुसुताय वै,तब आश्चर्यवचकित हुए राजा गाधिने शापके भयसे डरकर अपनी कन्याको वस्त्राभूषणोंसे विभूषित करके भूगुनन्दन ऋचीकको दे दिया

Rồi vua Gādhi kinh ngạc, lại sợ lời nguyền, bèn trang sức cho con gái bằng y phục và châu báu, rồi gả nàng cho Ṛcīka, con của Bhṛgu. Câu chuyện cho thấy nỗi sợ adharma và hậu quả của nó có thể khiến một bậc quân vương hành động mau lẹ để giữ gìn trật tự xã hội và đạo lý, dẫu tình thế đến bất ngờ.

Verse 20

जग्राह विधिवत्‌ पार्णिं तस्या ब्रह्मूर्षिसत्तम: | सा च त॑ं पतिमासाद्य पर हर्षमवाप ह,ब्रह्मर्षिशिरेमणि ऋचीकने उसका विधिवत्‌ पाणिग्रहण किया। वैसे तेजस्वी पतिको पाकर उस कन्याको भी बड़ा हर्ष हुआ

Bhishma nói: Bậc tối thượng trong hàng Brahmarishi đã cử hành nghi thức nắm tay (pāṇigrahaṇa) đúng theo lễ pháp. Và nàng cũng vậy, khi được người ấy làm chồng, liền tràn ngập hoan hỷ—vì gặp được một phu quân rạng rỡ, xứng đáng, hợp với dharma.

Verse 21

स तुतोष च ब्रद्यार्षिस्तस्या वृत्तेन भारत । छन्‍्दयामास चैवैनां वरेण वरवर्णिनीम्‌

Bhīṣma nói: Hỡi Bhārata, vị brahmarṣi ấy vô cùng hài lòng trước hạnh kiểm của nàng. Trong niềm hoan hỷ, ngài bày tỏ ý muốn ban cho người phụ nữ tuyệt sắc ấy một ân huệ theo điều nàng tự chọn—cho thấy rằng đức hạnh tự nhiên khơi dậy thiện ý và sự ban phúc từ bậc chính trực.

Verse 22

मात्रे तत्‌ सर्वमाचख्यौ सा कन्या राजसत्तम | अथ तामब्रवीन्माता सुतां किंचिदवाड्मुखी

Bhīṣma nói: Hỡi bậc vương thượng, nàng công chúa ấy đã thuật lại với mẹ mình mọi điều vị hiền triết đã nói. Nghe xong, người mẹ có phần bối rối, cúi mặt xuống, rồi nói với con gái rằng—

Verse 23

ममापि पुत्रि भर्ता ते प्रसादं कर्तुमरहति । अपत्यस्य प्रदानेन समर्थश्न महातपा:,“बेटी! तुम्हारे पतिको पुत्र प्रदान करनेके लिये मुझपर भी कृपा करनी चाहिये, क्योंकि वे महान्‌ तपस्वी और समर्थ हैं!

Bhīṣma nói: “Con gái à, phu quân con cũng nên ban ân cho ta, vì ta cũng có thể ban cho con cái. Ta là bậc đại khổ hạnh, có năng lực trao tặng một đứa con.”

Verse 24

ततः सा त्वरितं गत्वा तत्‌ सर्व प्रत्यवेदयत्‌ । मातुश्चिकीर्षितं राजन्चीकस्तामथाब्रवीत्‌,राजन! तदनन्तर सत्यवतीने तुरंत जाकर माताकी वह सारी इच्छा ऋचीकसे निवेदन की। तब ऋचीकने उससे कहा--

Rồi nàng vội vã đi và thuật lại đầy đủ mọi việc. Hỡi đại vương, nàng truyền đạt với Ṛcīka điều mà mẹ nàng dự định. Bấy giờ Ṛcīka nói với nàng rằng—

Verse 25

गुणवन्तमपत्यं सा अचिराज्जनयिष्यति । मम प्रसादात्‌ कल्याणि माभूत्‌ ते प्रणयोडन्यूथा,“कल्याणि! मेरे प्रसादसे तुम्हारी माता शीघ्र ही गुणवान्‌ पुत्रको जन्म देगी। तुम्हारा प्रेमपूर्ण अनुरोध असफल नहीं होगा

Bhīṣma nói: “Hỡi người cát tường, nhờ ân của ta, mẹ con sẽ sớm sinh ra một người con trai đức hạnh. Chớ để lời thỉnh cầu đầy tình thâm của con trở nên uổng phí.”

Verse 26

तव चैव गुणश्लाघी पुत्र उत्पत्स्यते महान्‌ अस्मद्वंशकर: श्रीमान्‌ सत्यमेतद्‌ ब्रवीमि ते

Bhīṣma quả quyết bằng lời chân thật: “Từ thai ngươi sẽ sinh ra một người con trai đức hạnh xuất chúng—vĩ đại, rực sáng, phú quý—sẽ nối tiếp dòng dõi của chúng ta. Ta nói với ngươi điều này bằng sự thật.”

Verse 27

ऋतुस्नाता च साशथ्रत्थं त्वं च वृक्षमुदुम्बरम्‌ । परिष्वजेथा: कल्याणि तत एवमवाप्स्यथ:

Bhīṣma nói: “Hỡi người nữ cát tường, sau khi mẹ ngươi tắm gội thanh tịnh sau kỳ kinh, hãy để bà ôm cây aśvattha (cây bồ-đề/pipal), còn ngươi ôm cây udumbara (cây sung chùm). Làm như vậy, cả hai sẽ được người con trai như ý.”

Verse 28

चरुद्वयमिदं चैव मन्त्रपूतं शुचिस्मिते । त्वंच सा चोपभुज्जीतं ततः पुत्राववाप्स्थथ:

Bhīṣma nói: “Hỡi người nữ có nụ cười trong sạch rạng ngời, ta đã chuẩn bị hai phần caru—cơm tế lễ—đã được chú nguyện bằng thần chú. Ngươi và bà (mẹ ngươi) hãy mỗi người thọ dụng một phần; rồi cả hai sẽ được con trai.”

Verse 29

ततः सत्यवती हृष्टा मातरं प्रत्यभाषत । यदूचीकेन कथितं तच्चाचख्यौ चरुद्भधयम्‌

Bấy giờ Satyavatī hân hoan thưa với mẹ. Nàng thuật lại trọn vẹn những điều Ṛcīka đã dặn, và cũng nói rõ về hai phần caru đã được chuẩn bị riêng rẽ cho mỗi người.

Verse 30

तामुवाच ततो माता सुतां सत्यवतीं तदा । पुत्रि पूर्वोपपन्नाया: कुरुष्व वचनं मम,उस समय माताने अपनी पुत्री सत्यवतीसे कहा--“बेटी! माता होनेके कारण पहलेसे मेरा तुमपर अधिकार है; अतः तुम मेरी बात मानो”

Khi ấy, người mẹ nói với con gái Satyavatī: “Con ơi, vì ta là mẹ nên ta có quyền trước đối với con; bởi vậy, hãy thuận theo lời ta.”

Verse 31

भर्त्रा य एष दत्तस्ते चरु्मन्त्रपुरस्कृत: । एनं प्रयच्छ महां त्वं मदीयं त्वं गृहाण च,“तुम्हारे पतिने जो मन्त्रपूत चरु तुम्हारे लिये दिया है, वह तुम मुझे दे दो और मेरा चरु तुम ले लो

Bhīṣma nói: “Phần lễ vật cháo cúng (caru) này đã được chú nguyện bằng thần chú, do phu quân nàng ban cho—xin hãy trao nó cho ta. Và nàng hãy nhận lấy phần caru của ta để đổi lại.”

Verse 32

व्यत्यासं वृक्षयोश्वापि करवाव शुचिस्मिते । यदि प्रमाणं वचनं मम मातुरनिन्दिते,“पवित्र हास्यवाली मेरी अच्छी बेटी! यदि तुम मेरी बात मानने योग्य समझो तो हमलोग वृक्षोंमें भी अदल-बदल कर लें"

Bhīṣma nói: “Hỡi người nở nụ cười thanh khiết, bậc vô tì vết, ta hãy đổi chỗ cho nhau, dù là giữa hai gốc cây ấy. Nếu nàng xem lời của mẫu thân ta là điều đáng tin và đáng thuận theo, thì cứ làm như vậy.”

Verse 33

स्वमपत्यं विशिष्ट हि सर्व इच्छत्यनाविलम्‌ । व्यक्त भगवता चात्र कृतमेवं भविष्यति

Bhīṣma nói: “Quả thật, ai cũng mong cho mình một đứa con ưu tú—tính hạnh thanh khiết, không vết nhơ. Bởi vậy, hiển nhiên bậc thánh hiền đáng tôn kính đã sắp đặt việc này sao cho kết quả mong muốn ắt sẽ thành.”

Verse 34

ततो मे त्वच्चरी भाव: पादपे च सुमध्यमे । कथं विशिष्टो भ्राता मे भवेदित्येव चिन्तय

Bhīṣma nói: “Vì thế, hỡi người thắt lưng thon, lòng ta đã hướng trọn về phần caru dành cho nàng và cả gốc cây ấy nữa. Nàng hãy chỉ suy niệm điều này: ‘Làm sao để em trai ta trở nên xuất chúng, đầy đủ phẩm chất cao quý?’”

Verse 35

तथा च कृतवत्यौ ते माता सत्यवती च सा । अथ गर्भावनुप्राप्ते उभे ते वै युधिछ्ठिर

Bhīṣma nói: “Và thế là, làm đúng như lời chỉ dạy, mẫu thân của con và nàng Satyavatī ấy đã thực hiện y như vậy. Rồi, hỡi Yudhiṣṭhira, đến kỳ hạn, cả hai đều thụ thai.”

Verse 36

दृष्टवा गर्भगनुप्राप्तां भार्या स च महानृषि: । उवाच तां सत्यवतीं दुर्मना भृगुसत्तम:

Bhīṣma nói: Thấy người vợ của mình đã mang thai, vị đại hiền—bậc tối thượng trong dòng Bhṛgu—đã cất lời với Satyavatī trong nỗi lòng u uẩn. Khoảnh khắc ấy gợi nên một căng thẳng đạo lý: hình ảnh thai nghén sắp sinh trở thành dịp mở ra cuộc đối thoại nghiêm trọng, nặng gánh bổn phận, nơi tình riêng và đòi hỏi của dharma sắp sửa va chạm.

Verse 37

अपनी पत्नी सत्यवतीको गर्भवती अवस्थामें देखकर भृगुश्रेष्ठ महर्षि ऋचीकका मन खिन्न हो गया ।।

Bhīṣma nói: Thấy vợ mình là Satyavatī đang mang thai, đại hiền Ṛcīka—bậc tối thượng trong dòng Bhṛgu—lòng buồn phiền. Ngài nói: “Hỡi người nữ cát tường, rõ ràng nàng đã dùng phần cháo tế (caru) theo cách đảo ngược. Cũng vậy, trong việc ôm lấy các thân cây, các người đã hoán đổi cho nhau—điều ấy hiện ra rất rõ.”

Verse 38

मया हि विश्व यद्ब्रह्मा त्वच्चरौ संनिवेशितम्‌ । क्षत्रवीर्य च सकल॑ चरौ तस्या निवेशितम्‌

Bhīṣma nói: “Chính ta đã đặt trọn vẹn uy lực tinh thần của Bà-la-môn (brahmanic tejas) vào phần caru của nàng; còn vào phần caru của mẹ nàng, ta đã an lập đầy đủ dũng lực của hàng Sát-đế-lỵ. Vì thế, những phẩm chất dự định đã được cố ý truyền vào qua nghi lễ ấy.”

Verse 39

त्रैलोक्यविख्यातगुएणं त्वं विप्रं जनयिष्यसि । साच क्षत्रं विशिष्ट वै तत एतत्‌ कृतं मया

Bhīṣma nói: “Ta đã nghĩ rằng nàng sẽ sinh ra một Bà-la-môn có phẩm hạnh lừng danh khắp ba cõi; còn mẹ nàng sẽ là người sinh ra một Sát-đế-lỵ kiệt xuất. Vì thế ta mới chuẩn bị hai phần caru khác nhau.”

Verse 40

व्यत्यासस्तु कृतो यस्मात्‌ त्वया मात्रा च ते शुभे । तस्मात्‌ सा ब्राह्मण श्रेष्ठ माता ते जनयिष्यति

Bhīṣma nói: “Vì nàng và mẹ nàng đã hoán đổi cho nhau, hỡi người nữ cát tường, nên mẹ nàng sẽ sinh ra một Bà-la-môn ưu tú.”

Verse 41

क्षत्रियं तूग्रकर्माणं त्वं भद्रे जनयिष्यसि । नहि ते तत्‌ कृतं साधु मातृस्नेहेन भाविनि

Bhishma nói: “Hỡi phu nhân cát tường, nàng sẽ sinh ra một Kshatriya có hành nghiệp dữ dội. Vì vướng vào tình luyến ái của lòng thương mẹ, việc nàng đã làm không đáng khen. Do cuộc tráo đổi giữa nàng và mẹ nàng, mẹ nàng sẽ sinh một người con ưu tú vốn định mệnh thuộc hàng Bà-la-môn, còn nàng sẽ trở thành mẹ của một chiến sĩ mà những hành động sẽ đáng sợ.”

Verse 42

सा श्रुत्वा शोकसंतप्ता पपात वरवर्णिनी । भूमौ सत्यवती राजन्‌ छिन्नेव रुचिरा लता

Bhishma nói: Nghe những lời ấy, Satyavatī—xinh đẹp và rạng ngời—bị nỗi sầu thiêu đốt. Tâu Đại vương, nàng gục xuống đất, như một dây leo duyên dáng bị chặt khỏi chỗ nương tựa.

Verse 43

प्रतिलभ्य च सा संज्ञां शिरसा प्रणिपत्य च | उवाच भार्या भर्तरें गाधेयी भार्गवर्षभम्‌

Tỉnh lại, nàng cúi đầu phủ phục dưới chân chồng. Rồi Gādheyī, con gái của Gādhi, thưa với phu quân Ṛcīka—bậc kiệt xuất trong dòng Bhṛgu—rằng: “Ô bậc tối thượng trong những người biết Brahman, ô brahmarṣi! Thiếp là vợ của ngài, nên xin khẩn cầu ân huệ. Xin ngài thương xót sao cho từ dạ thiếp không sinh ra một người con thuộc hàng Kshatriya.”

Verse 44

प्रसादयन्त्यां भार्यायां मयि ब्रह्मविदां वर । प्रसादं कुरु विप्र्॒ें न मे स्यात्‌ क्षत्रिय: सुत:

Bhishma nói: “Ô bậc tối thượng trong những người biết Brahman, khi vợ ngài đứng trước mặt cầu xin ân huệ, xin hãy ban cho thiếp ân sủng, hỡi bậc đứng đầu các Bà-la-môn: nguyện từ dạ thiếp đừng sinh ra một người con thuộc hàng Kshatriya.”

Verse 45

काम ममोग्रकर्मा वै पौत्रो भवितुमर्हति । नतु मे स्यात्‌ सुतो ब्रद्म॒न्नेष मे दीयतां वर:,“मेरा पौत्र चाहे उग्रकर्मा क्षत्रियस्वभावका हो जाय; परंतु मेरा पुत्र वैसा न हो। ब्रह्मन! मुझे यही वर दीजिये”

Bhishma nói: “Nếu phải như vậy, xin cho cháu trai của thiếp trở thành người có hành nghiệp dữ dội theo tính chất Kshatriya; nhưng xin đừng để chính con trai của thiếp lại như thế. Hỡi Bà-la-môn, xin ban cho thiếp đúng ân huệ này.”

Verse 46

एवमस्त्विति होवाच स्वां भार्या सुमहातपा: । ततः सा जनयामास जगदरग्निं सुतं शुभम्‌

Bhishma nói: “Được như vậy,” vị đại khổ hạnh đáp lời chính thê của mình. Sau đó, nàng sinh một người con trai hiền đức tên là Jamadagni—một sự kiện nối tiếp dòng dõi các bậc hiền triết tu khổ hạnh và nêu bật lý tưởng đạo đức của đời sống gia thất kỷ luật, thuận theo dharma.

Verse 47

विश्वामित्रं चाजनयद्‌ गाधिभार्या यशस्विनी । ऋषे: प्रसादाद्‌ राजेन्द्र ब्रद्मर्षेब्रह्मयवादिनम्‌

Bhishma nói: “Hỡi bậc vương giả tối thượng, người vợ lừng danh của Gādhi đã sinh ra Viśvāmitra. Nhờ ân phúc của một bậc hiền triết, ngài trở thành brahmarṣi và là người chân chính giảng giải về Brahman.”

Verse 48

राजेन्द्र! उन्हीं ब्रह्मर्षिकि कृपा-प्रसादसे गाधिकी यशस्विनी पत्नीने ब्रह्मवादी विश्वामित्रको उत्पन्न किया ।।

Bhishma nói: “Hỡi chúa tể các bậc quân vương, nhờ ân huệ từ các brahmarṣi, người vợ lừng danh của Gādhi đã sinh ra Viśvāmitra, bậc biết và nói về Brahman. Rồi vị đại khổ hạnh Viśvāmitra—dẫu sinh trong giai cấp kṣatriya—đã đạt địa vị của một bà-la-môn và trở thành người khai lập một dòng dõi bà-la-môn. Vì thế, câu chuyện này nêu rõ rằng thành tựu tâm linh và hạnh kiểm có thể nâng con người vượt lên trên căn tính do sinh ra.”

Verse 49

तस्य पुत्रा महात्मानो ब्रह्मुवंशविवर्धना: । तपस्विनो ब्रह्म॒विदो गोत्रकर्तार एव च,उन ब्रह्मवेत्ता तपस्वीके महामनस्वी पुत्र भी ब्राह्मणवंशकी वृद्धि करनेवाले और गोत्रकर्ता हुए

Bhishma nói: “Các con trai của ngài đều là bậc đại tâm—những người tu khổ hạnh, biết Brahman—đã làm hưng thịnh dòng truyền thống bà-la-môn và cũng trở thành những vị khai lập các gotra (thị tộc).”

Verse 50

मधुच्छन्दश्व भगवान्‌ देवरातश्न वीर्यवान्‌ | अक्षीणश्न शकुन्तश्न बश्रु: कालपथस्तथा

Bhishma nói: “Bhagavan Madhucchandas, Devarata dũng mãnh, Akshina, Shakunta, Babhru và Kalapatha—quả thật, tất cả các bậc hiền triết ấy, con của Viśvāmitra, đều là những người tuyên thuyết về Brahman.”

Verse 51

याज्ञवल्क्यश्नल विख्यातस्तथा स्थूणो महाव्रत: । उलूको यमदूतश्न तथर्षि: सैन्धवायन:

Bhīṣma nói: “Yājñavalkyaśnala lừng danh; cũng vậy Sthūṇa, bậc giữ đại nguyện. Lại có Ulūka, kẻ ăn thị giả của thần Yama; và hiền triết Saindhavāyana.”

Verse 52

वल्गुजड्घश्न भगवान्‌ गालवश्व महानृषि: । ऋषिर्वज़्स्तथा ख्यात: सालंकायन एव च

Bhīṣma nói: “Có bậc hiền thánh Valgujaḍghaśna, và đại Ṛṣi mang danh Gālavaśva. Lại có một hiền triết nổi tiếng với tên Vajra, và cả Sālaṅkāyana nữa.”

Verse 53

लीलाढ्यो नारदश्वैव तथा कूर्चामुख: स्मृत: । वादुलिमुसलश्नैव वक्षोग्रीवस्तथैव च

Bhīṣma nói: “Cũng được ghi nhớ là Līlāḍhya và Nārada, cùng với Kūrcāmukha; lại có Vāduli-musala, và cả Vakṣogrīva nữa.”

Verse 54

आंध्रिको नैकदृक्‌ चैव शिलायूप: शित: शुचि: । चक्रको मारुतन्तव्यो वातघ्नो5थाश्वलायन:

Bhīṣma tiếp tục liệt kê các danh xưng: “Āndhrika, Naikadṛk, Śilāyūpa, Śita, Śuci, Cakraka, Mārutantavya, Vātaghna, và Aśvalāyana”—những tên gọi được thừa nhận trong truyền thống.

Verse 55

श्यामायनो<थ गार्ग्यश्व॒ जाबालि: सुश्रुतस्तथा । कारीषिरथ संभश्रुत्य: परपौरवतन्तव:

Bhīṣma nói: “Rồi có Śyāmāyana, Gārgyāśva, Jābāli và Suśruta; lại có Kārīṣiratha, Saṃbhaśrutya, cùng những người thuộc dòng dõi Parapaurava.”

Verse 56

महानृषिश्व कपिलस्तथर्षिस्ताडकायन: । तथैव चोपगहनस्तथर्षिश्वासुरायण:

Bhīṣma nói: “Có đại hiền triết Kapila; cũng vậy có hiền triết Tāḍakāyana; lại có Upagahana; và hiền triết Asurāyaṇa.”

Verse 57

मार्दमर्षिररिरिण्याक्षो जड़ारिबाश्रिवायणि: | भूतिर्विभूति: सूतश्न सुरकृत्‌ तु तथैव च

Bhīṣma nói: “(Ngài được biết đến qua những danh xưng này:) Mārdamarṣi, Aririṇyākṣa, Jaḍāribāśrivāyaṇi, Bhūti, Vibhūti, Sūtaśna, và cũng vậy Surakṛt.”

Verse 58

अरालिननचिकश्रैव चाम्पेयोज्जयनौ तथा । नवतनन्‍्तुर्बकनख: सेयनो यतिरेव च

Bhīṣma nói: “Cũng vậy có Arālinan, Acikśra, và cả Cāmpeya cùng Ujjayana; lại có Navatanantu, Bakanakha, Seyana, và vị khổ hạnh Yati.”

Verse 59

अम्भोरुहश्चारुमत्स्य: शिरीषी चाथ गार्दभि: । ऊर्जयोनिरुदापेक्षी नारदी च महानृषि:

Bhīṣma nói: “Ambhoruha, Cārumatsya, Śirīṣī, và cả Gārdabhī; rồi Ūrjayoni, Rudāpekṣī, và Nāradi—đều là những đại hiền triết.”

Verse 60

तथैव क्षत्रियो राजन्‌ विश्वामित्रो महातपा:

Bhīṣma nói: “Cũng vậy, tâu Đại vương, Viśvāmitra—bậc đại khổ hạnh—dẫu sinh ra thuộc giai cấp kṣatriya, (vẫn đạt đến địa vị tối thượng của bậc thánh hiền).”

Verse 61

एतत्‌ ते सर्वमाख्यातं तत्त्वेन भरतर्षभ

Bhīṣma nói: “Hỡi bậc tráng kiện như bò mộng trong dòng Bharata, ta nay đã giảng bày trọn vẹn mọi điều ấy cho con, đúng theo chân lý.”

Verse 62

यत्र यत्र च संदेहो भूयस्ते राजसत्तम । तत्र तत्र च मां ब्रूहि च्छेत्तास्मि तव संशयम्‌,नृपश्रेष्ठट अब फिर तुम्हें जहाँ-जहाँ संदेह हो उस-उस विषयकी बात मुझसे पूछो। मैं तुम्हारे संशयका निवारण करूँगा

Bhīṣma nói: “Hỡi bậc vương thượng tối tôn, bất cứ khi nào và ở đâu trong lòng con dấy lên nghi hoặc, hãy hỏi ta ngay về điều ấy. Ta sẽ là người chém đứt sự do dự của con.”

Verse 593

विश्वामित्रात्मजा: सर्वे मुनयो ब्रह्म॒वादिन: । भगवान्‌ मधुच्छन्दा

Bhīṣma nói: “Tất cả các bậc hiền triết ấy đều là con của Viśvāmitra, những người tuyên thuyết về Phạm (brahmavādin). Trong số đó có bậc tôn kính Madhucchandā, Devarāta đầy uy lực, Akṣīṇa, Śakunta, Babhu, Kālapatha, Yājñavalkya lừng danh, Sthūṇa đại thệ, Ulūka, Yamadūta, hiền giả Saindhavāyana, Valgujaṅgha đáng kính, đại tiên Gālava, Vajramuni, Sālaṅkāyana nổi tiếng, Līlāḍhya, Nārada, Kūrcāmukha, Vāduli, Musala, Vakṣogrīva, Āḍūprika, Naikadṛkū, Śilāyūpa, Śita, Śuci, Cakraka, Mārutantavya, Vātaghna, Āśvalāyana, Śyāmāyana, Gārgya, Jābāli, Suśruta, Kārīṣi, Saṃśrutya, Para, Paurava, Tantu, đại tiên Kapila, bậc muni ưu tú Tāḍakāyana, Upagahana, hiền giả Āsurāyaṇa, Mārdamarṣi, Hiraṇyākṣa, Jaṅgāri, Bābhravāyaṇi, Bhūti, Vibhūti, Sūta, Surakṛtu, Arāli, Nācika, Cāmpeya, Ujjayana, Navatattu, Bakanakha, Seyana, Yati, Ambhoruha, Cārumatsya, Śirīṣī, Gārdabhi, Ūrjayoni, Udāpekṣī, và đại tiên Nāradī.”

Verse 603

ऋषचीकेनाहितं ब्रह्म परमेतद्‌ युधिष्ठिर । राजा युधिष्ठिर! महातपस्वी विश्वामित्र यद्यपि क्षत्रिय थे तथापि ऋचीक मुनिने उनमें परम उत्कृष्ट ब्रह्मतजका आधान किया था

Bhīṣma nói: “Hỡi Yudhiṣṭhira, đây chính là uy lực Phạm (brahma-tejas) tối thượng mà hiền giả Ṛcīka đã gieo đặt. Tâu đức vua Yudhiṣṭhira, tuy đại khổ hạnh Viśvāmitra sinh ra thuộc giai cấp Kṣatriya, nhưng hiền giả Ṛcīka vẫn thiết lập nơi ngài ánh quang tối thượng của quyền năng Phạm.”

Verse 616

विश्वामित्रस्थ वै जन्म सोमसूर्याग्नितेजस: । भरतश्रेष्ठ! इस प्रकार मैंने तुम्हें सोम, सूर्य और अग्निके समान तेजस्वी विश्वामित्रके जन्मका सारा वृत्तान्त यथार्थरूपसे बताया है

Bhīṣma nói: “Hỡi bậc tối thượng trong dòng Bharata, như vậy ta đã thuật lại cho con, một cách chân thực và đầy đủ, toàn bộ chuyện về sự ra đời của Viśvāmitra—người rực rỡ như Soma (Trăng), Sūrya (Mặt Trời) và Agni (Lửa).”