Prakarana 33
त्याग-धर्म की देहरी: राज-सुख और लोक-मान की परिधि से हटकर ‘राम-आज्ञा’ को सर्वोच्च मानना। यह सोपान साधक को ‘वैराग्य-युक्त कर्तव्य’ सिखाता है—जहाँ वियोग (बिरह) भाव को भक्ति का ईंधन बनाकर, राज्य-धर्म भी सेवा-धर्म में परिणत होता है (भरत का पादुका-राज्य)।
Ang pangunahing rasa ng Ayodhyā Kāṇḍa ay karuṇā-viraha, ngunit hindi ito natatapos sa kalumbayan; ito ay nagiging matibay na pasya sa dharma at sa pag-ayong may halong bhakti. Sa talatang ito, ang pagpupugay ni Sītā sa kanyang mga biyenan, ang paghihiwalay ng pamilya, at ang "pamumuno sa mga sandalyas" ni Bharata sa Nandigrām, ang "pandaigdigang tungkulin" ay natutunaw sa "dharma ni Rāma." Dito nilikha ni Tulsī ang isang ideal ng pag-ayon kahit ginagamit ang royal na kapangyarihan bilang instrumento: ang pamumuno ni Bharata ay nirupādhi, na walang kondisyon na pansarili. Kasama ng habag, ang śānta-rasa ay tumataas, sapagkat ang paghihiwalay ay nagpapadalisay sa isipan at nagtuturo nito sa disiplina, pag-aayuno, at pagpipigil sa sarili. Kaya't ang hakbang na ito ay nagtuturo sa naghahangad na sa harap ng utos ng Diyos, ang mga pansariling pag-angkin, kasiyahan, at karangalan ay pangalawa lamang, at ang paglilingkod ang praktikal na pundasyon ng landas tungo sa kalayaan.
In this prakarana
People
Verses
Chaupai 320.1-4
परिजन मातु पितहि मिलि सीता।फिरी प्रानप्रिय प्रेम पुनीता।।
करि प्रनामु भेंटी सब सासू।प्रीति कहत कबि हियँ न हुलासू।।
सुनि सिख अभिमत आसिष पाई।रही सीय दुहु प्रीति समाई।।
रघुपति पटु पालकीं मगाईं।करि प्रबोधु सब मातु चढ़ाई।।
बार बार हिलि मिलि दुहु भाई।सम सनेहँ जननी पहुँचाई।।
साजि बाजि गज बाहन नाना।भरत भूप दल कीन्ह पयाना।।
हृदयँ रामु सिय लखन समेता।चले जाहिं सब लोग अचेता।।
बसह बाजि गज पसु हियँ हारें।चले जाहिं परबस मन मारें।।
parijana mātu pitahi mili sītā |phirī prānapriya prema punītā ||
kari pranāmu bheṇṭī saba sāsū |prīti kahata kavi hiyaṃ na hulāsū ||
suni sikha abhimata āsiṣa pāī |rahī sīya duhu prīti samāī ||
raghupati paṭu pālakīṃ magāīṃ |kari prabodhu saba mātu caṛhāī ||
bāra bāra hili mili duhu bhāī |sama sanehaṃ jananī pahuṃcāī ||
sāji bāji gaja bāhana nānā |bharata bhūpa dala kīnha payānā ||
hṛdayaṃ rāmu siya lakhana sametā |cale jāhiṃ saba loga acetā ||
basaha bāji gaja pasu hiyaṃ hāre |cale jāhiṃ parabasa mana māre ||
Matapos makasalubong ang kanyang pamilya, ina at ama, si Sita, na minahal ni Rama na parang kanyang buhay, ay bumalik, dalisay sa pag-ibig. Nagyuko siya at niyakap ang lahat ng kanyang mga biyenan; hindi makapagsalita ang puso ng makata tungkol sa gayong pag-ibig. Matapos makinig sa payo at matanggap ang nais na pagpapala, si Sita ay nanatili, napuno ng pagmamahal sa dalawang pamilya. Ipinagpadala ng Panginoon ng Raghu ang mga marilag na palanquin; inaliw ang lahat ng ina at pinasakay sila. Muli't muli ay niyakap ng dalawang kapatid nang mainit, at pantay na pagmamahal ay ipinaalam ang mga ina sa kanilang paglalakbay. Matapos ihanda ang mga kabayo, elepante at iba't ibang sasakyan, sina Bharata at hari ay nagpadala sa hukbo sa martsa. Si Rama, Sita at Lakshmana ay nasa kanilang puso, lahat ng tao ay naglakad, walang malay. Ang mga kalabaw, kabayo, elepante at iba pang hayop, na may pusong nasaktan, ay naglakad nang walang kalayaan, ang kanilang diwa ay durog.
Doha 320
गुर गुरतिय पद बंदि प्रभु सीता लखन समेत।फिरे हरष बिसमय सहित आए परन निकेत।।320।।
guru guratiya pada bandi prabhu sītā lakhana sameta |phire haraṣa bisamaya sahita āe parana niketa ||320||
Sa pagyukod sa mga paa ng Guru at ng asawa ng Guru, ang Panginoon, kasama si Sita at Lakshmana, ay bumalik; at, na may galak na halo-halo ng pagtataka, sila ay dumating sa kubo ng mga dahon.
Chaupai 321.1-4
बिदा कीन्ह सनमानि निषादू।चलेउ हृदयँ बड़ बिरह बिषादू।।
कोल किरात भिल्ल बनचारी।फेरे फिरे जोहारि जोहारी।।
प्रभु सिय लखन बैठि बट छाहीं।प्रिय परिजन बियोग बिलखाहीं।।
भरत सनेह सुभाउ सुबानी।प्रिया अनुज सन कहत बखानी।।
प्रीति प्रतीति बचन मन करनी।श्रीमुख राम प्रेम बस बरनी।।
तेहि अवसर खग मृग जल मीना।चित्रकूट चर अचर मलीना।।
बिबुध बिलोकि दसा रघुबर की।बरषि सुमन कहि गति घर घर की।।
प्रभु प्रनामु करि दीन्ह भरोसो।चले मुदित मन डर न खरो सो।।
bidā kīnha sanamāni niṣādū |caleu hṛdayã baṛa biraha biṣādū ||
kola kirāta bhilla banacārī |phere phire johāri johārī ||
prabhu siya lakhana baiṭhi baṭa chāhīṁ |priya parijana biyoga bilakhāhīṁ ||
bharata saneha subhāu subānī |priyā anuja sana kahata bakhānī ||
prīti pratīti bacana mana karanī |śrīmukha rāma prema basa baranī ||
tehi avasara khaga mṛga jala mīnā |citrakūṭa cara acara malīnā ||
bibudha biloki dasā raghubara kī |baraṣi sumana kahi gati ghara ghara kī ||
prabhu pranāmu kari dīnha bharoso |cale mudita mana ḍara na kharo so ||
Ang Panginoon ay pinarangalan ang Nishada at pinayagang umalis, at siya'y nagpaalam nang may matinding kalungkutan ng paghihiwalay sa kanyang puso. Ang mga Kol, Kirat, Bhil at iba pang naninirahan sa gubat ay pinabalik, at sila'y lumingon nang paulit-ulit, nagbibigay-galang sa bawat pagkakataon. Ang Panginoon, si Sita at si Lakshmana ay napaupo sa lilim ng puno ng balete, nagluluksa sa paghihiwalay sa kanilang mga minamahal na kasama. Siya'y nagsalita nang mahaba sa kanyang minamahal at sa kanyang nakababatang kapatid tungkol sa pag-ibig ni Bharata, sa kanyang kalikasan at sa kanyang mga mabait na pananalita. Dahil sa matinding pag-ibig, inilarawan ni Rama sa pamamagitan ng kanyang pinagpalang bibig ang pagmamahal at pananalig ni Bharata, sa salita, sa isip at sa gawa. Sa panahong iyon ang mga ibon, mga usa at mga isda sa tubig, at lahat ng gumagalaw at hindi gumagalaw sa Chitrakuta, ay nanghina ng loob. Ang mga diyos, nakikita ang kalagayan ni Rama, ang pinakamahusay sa angkan ni Raghu, ay nag-ulan ng mga bulaklak at nagsabi ng kalagayan sa bawat tahanan nila. Ang Panginoon ay yumuko sa kanila at nagbigay ng katiyakan, at sila'y lumaya nang masaya ang puso, walang kahit na anumang takut.
Doha 321
सानुज सीय समेत प्रभु राजत परन कुटीर।भगति ग्यानु बैराग्य जनु सोहत धरें सरीर।।321।।
sānuja sīya sameta prabhu rājata parana kuṭīra |bhagati gyānu bairāgya janu sohata dhareṁ sarīra ||321||
Ang Panginoon, kasama ang nakababatang kapatid at si Sita, ay nagliliwanag sa kubo ng mga dahon, na parang ang Bhakti, Jnana, at Vairagya ay nagkatawan at nagliliwanag din doon.
Chaupai 322.1-4
मुनि महिसुर गुर भरत भुआलू।राम बिरहँ सबु साजु बिहालू।।
प्रभु गुन ग्राम गनत मन माहीं।सब चुपचाप चले मग जाहीं।।
जमुना उतरि पार सबु भयऊ।सो बासरु बिनु भोजन गयऊ।।
उतरि देवसरि दूसर बासू।रामसखाँ सब कीन्ह सुपासू।।
सई उतरि गोमतीं नहाए।चौथें दिवस अवधपुर आए।।
जनकु रहे पुर बासर चारी।राज काज सब साज सँभारी।।
सौंपि सचिव गुर भरतहि राजू।तेरहुति चले साजि सबु साजू।।
नगर नारि नर गुर सिख मानी।बसे सुखेन राम रजधानी।।
muni mahisura gura bharata bhuālū |rāma birahã sabu sāju bihālū ||
prabhu guna grāma ganata mana māhīṁ |saba cupacāpa cale maga jāhīṁ ||
jamunā utari pāra sabu bhayaū |so bāsaru binu bhojana gayaū ||
utari devasari dūsara bāsū |rāmasakhā̃ saba kīnha supāsū ||
saī utari gomatīṁ nahāe |cautheṁ divasa avadhapura āe ||
janaku rahe pura bāsara cārī |rāja kāja saba sāja sãbhārī ||
sauṁpi saciva gura bharatahi rājū |terahuti cale sāji sabu sājū ||
nagara nāri nara gura sikha mānī |base sukhena rāma rajadhānī ||
Si Resi Vasishtha, ang mga Brahmana, ang guru, si Bharata at ang hari, at buong kapanayan, ay nagdusa sa pagkakahiwalay kay Rama. Binibilang ang kabutihan ng Panginoon sa kanilang isipan, silang lahat ay naglakad sa daan nang tahimik. Silang lahat ay tumawid sa Yamuna, at ang araw na iyon ay lumipas nang walang pagkain. Tumawid sa ilog ng mga diyos, ang Ganges, sila ay nagpahinga sa pangalawang paghinto, at ang kaibigan ni Rama ay naglaan ng lahat ng komportableng kaayusan para sa kanila. Tumawid sa Sai, sila ay naligo sa Gomati, at sa ikaapat na araw ay dumating sila sa lungsod ng Ayodhya. Nanatili si Janaka sa lungsod nang apat na araw, inayos ang lahat ng usapin ng kaharian. Ipinagkatiwala ang kaharian sa ministro, sa guru at kay Bharata, inihanda niya ang buong kapanayan at naglakad patungong Tirhut. Ang mga lalaki at babae ng lungsod ay sumunod sa payo ng guru at namuhay nang mapayapa sa kabisera ni Rama.
Doha 322
राम दरस लगि लोग सब करत नेम उपबास।तजि तजि भूषन भोग सुख जिअत अवधि कीं आस।।322।।
rāma darasa lagi loga saba karata nema upabāsa |taji taji bhūṣana bhoga sukha jiata avadhi kīṁ āsa ||322||
Lahat ng tao, na naghahangad makita si Rama, nagsunod ng mga panata at pag-aayuno; iwanan nang iwanan ang mga palamuti, kaluguran, at ginhawa, sila'y nabuhay lamang sa pag-asa sa takdang panahon.
Chaupai 323.1-4
सचिव सुसेवक भरत प्रबोधे।निज निज काज पाइ पाइ सिख ओधे।।
पुनि सिख दीन्ह बोलि लघु भाई।सौंपी सकल मातु सेवकाई।।
भूसुर बोलि भरत कर जोरे।करि प्रनाम बय बिनय निहोरे।।
ऊँच नीच कारजु भल पोचू।आयसु देब न करब सँकोचू।।
परिजन पुरजन प्रजा बोलाए।समाधानु करि सुबस बसाए।।
सानुज गे गुर गेहँ बहोरी।करि दंडवत कहत कर जोरी।।
आयसु होइ त रहौं सनेमा।बोले मुनि तन पुलकि सपेमा।।
समुझव कहब करब तुम्ह जोई।धरम सारु जग होइहि सोई।।
saciva susevaka bharata prabodhe |nija nija kāja pāi pāi sikha odhe ||
puni sikha dīnha boli laghu bhāī |sauṁpī sakala mātu sevakāī ||
bhūsura boli bharata kara jore |kari pranāma baya binaya nihore ||
ū̃ca nīca kāraju bhala pocū |āyasu deba na karaba sãkocū ||
parijana purajana prajā bolāe |samādhānu kari subasa basāe ||
sānuja ge gura gehã bahorī |kari daṁḍavata kahata kara jorī ||
āyasu hoi ta rahauṁ sanemā |bole muni tana pulaki sapemā ||
samujhava kahaba karaba tumha joī |dharama sāru jaga hoihi soī ||
Pinagbilinan ni Bharata ang mga ministro at mga alipin na tapat, at bawat isa, natanggap ang kanyang tungkulin, ay nagpunta nang masigasig sa kanyang sariling gawain. Pagkatapos ay tinawag niya ang kanyang nakababatang kapatid na lalaki at binigyan ng tagubilin, at ipinagkatiwala sa kanya ang paglilingkod sa lahat ng kanyang mga ina. Tinawag niya ang mga brahmin, at nakikipagkamay na nakatiklop, yumuko sa paggalang, at nakipagpakumbaba ayon sa kanilang katayuan. "Maging mataas o mababa ang gawain, mabuti o hamak, ibigay mo sa akin ang iyong utos, at huwag mag-atubili dahil sa pag-aalinlangan." Tinawag niya ang mga miyembro ng sambahayan, ang mga taga-lungsod, at ang mga nasasakupan, pinayapa sila, at pinatira sila nang tahimik sa kanilang sariling mga tahanan. Kasama ang kanyang nakababatang kapatid, siya'y pumunta sa bahay ng guru, nagpatirapa, at nagsalita nang nakatiklop ang mga kamay. "Kung iyong utusin, mananatili akong nabuhay sa kabanalan." Ang pantas, na ang katawan ay nanginginig dahil sa pag-ibig, ay sumagot. "Anuman ang iyong isipin, sabihin, o gawin, iyon ang magiging diwa ng katuwiran sa sanlibutan."
Doha 323
सुनि सिख पाइ असीस बड़ि गनक बोलि दिनु साधि।सिंघासन प्रभु पादुका बैठारे निरुपाधि।।323।।
suni sikha pāi asīsa baṛi ganaka boli dinu sādhi |siṁghāsana prabhu pādukā baiṭhāre nirupādhi ||323||
Pagkarinig sa payo at pagtanggap sa dakilang pagpapala, tinawag ni Bharata ang isang manghuhula at itinakda ang araw, at pagkatapos, nang walang anumang pag-aalala sa makamundo, inupo ang sandalyas ng Panginoon sa trono.
Chaupai 324.1-4
राम मातु गुर पद सिरु नाई।प्रभु पद पीठ रजायसु पाई।।
नंदिगावँ करि परन कुटीरा।कीन्ह निवासु धरम धुर धीरा।।
जटाजूट सिर मुनिपट धारी।महि खनि कुस साँथरी सँवारी।।
असन बसन बासन ब्रत नेमा।करत कठिन रिषिधरम सप्रेमा।।
भूषन बसन भोग सुख भूरी।मन तन बचन तजे तिन तूरी।।
अवध राजु सुर राजु सिहाई।दसरथ धनु सुनि धनदु लजाई।।
तेहिं पुर बसत भरत बिनु रागा।चंचरीक जिमि चंपक बागा।।
रमा बिलासु राम अनुरागी।तजत बमन जिमि जन बड़भागी।।
rāma mātu gura pada siru nāī |prabhu pada pīṭha rajāyasu pāī ||
naṁdigāvã kari parana kuṭīrā |kīnha nivāsu dharama dhura dhīrā ||
jaṭājūṭa sira munipaṭa dhārī |mahi khani kusa sā̃tharī sãvārī ||
asana basana bāsana brata nemā |karata kaṭhina riṣidharama sapremā ||
bhūṣana basana bhoga sukha bhūrī |mana tana bacana taje tina tūrī ||
avadha rāju sura rāju sihāī |dasaratha dhanu suni dhanadu lajāī ||
tehiṁ pura basata bharata binu rāgā |caṁcarīka jimi caṁpaka bāgā ||
ramā bilāsu rāma anurāgī |tajata bamana jimi jana baṛabhāgī ||
Yumukod ang kanyang ulo sa mga paa ng ina ni Rama at ng guru, at tinanggap ang utos ng sandal ng Panginoon, si Bharata, matatag na tagapagpasan ng pabigat ng katuwiran, ay gumawa ng kubo mula sa mga dahon sa Nandigrama at nanirahan doon. Sa kanyang ulo ay may buhol ng magkalot na buhok, at nagsuot ng kasuotan ng santo; humukay sa lupa, inihanda niya ang higaan ng damong kusha. Sa pagkain, kasuotan, kagamitan, pangako at panata, siya'y buong pagmamahal na isinagawa ang matigas na disiplina ng mga santo. Mga palamuti, kasuotan, kaluguran at sagana niyang kaligayahan: sa isip, katawan at pananalita itinapon niya ang lahat na parang dayami. Ang kaharian ng Ayodhya ay pinaiinggitin kahit ng kaharian ng mga diyos, at ang diyos ng yaman ay nahiya nang marinig ang yaman ni Dasharatha. Sa lungsod na iyon ay nanirahan si Bharata nang walang pagkakabit, parang bubuyog sa hardin ng mga punong champaka. Gaya ng isang taong napakapalad, na deboto kay Rama, na tumatanggi sa kaligayahan ni Lakshmi na parang suka.
Doha 324
राम पेम भाजन भरतु बड़े न एहिं करतूति।चातक हंस सराहिअत टेंक बिबेक बिभूति।।324।।
rāma pema bhājana bharatu baṛe na ehiṁ karatūti |cātaka haṁsa sarāhiata ṭeṁka bibeka bibhūti ||324||
Si Bharata, sisidlan ng pag-ibig ni Rama, ay hindi nagiging dakila lamang dahil sa pag-aasal na ito. Ang ibong chataka ay pinupuri dahil sa katatagan ng pangako nito, at ang angsa ay pinupuri dahil sa kaluwalhatian ng katalinuhan nito.
Chaupai 325.1-4
देह दिनहुँ दिन दूबरि होई।घटइ तेजु बलु मुखछबि सोई।।
नित नव राम प्रेम पनु पीना।बढ़त धरम दलु मनु न मलीना।।
जिमि जलु निघटत सरद प्रकासे।बिलसत बेतस बनज बिकासे।।
सम दम संजम नियम उपासा।नखत भरत हिय बिमल अकासा।।
ध्रुव बिस्वास अवधि राका सी।स्वामि सुरति सुरबीथि बिकासी।।
राम पेम बिधु अचल अदोषा।सहित समाज सोह नित चोखा।।
भरत रहनि समुझनि करतूती।भगति बिरति गुन बिमल बिभूती।।
बरनत सकल सुकचि सकुचाहीं।सेस गनेस गिरा गमु नाहीं।।
deha dinahũ dina dūbari hoī |ghaṭai teju balu mukhachabi soī ||
nita nava rāma prema panu pīnā |baṛhata dharama dalu manu na malīnā ||
jimi jalu nighaṭata sarada prakāse |bilasata betasa banaja bikāse ||
sama dama saṁjama niyama upāsā |nakhata bharata hiya bimala akāsā ||
dhruva bisvāsa avadhi rākā sī |svāmi surati surabīthi bikāsī ||
rāma pema bidhu acala adoṣā |sahita samāja soha nita cokhā ||
bharata rahani samujhani karatūtī |bhagati birati guna bimala bibhūtī ||
baranata sakala sukaci sakucāhīṁ |sesa ganesa girā gamu nāhīṁ ||
Ang katawan ni Bharata ay lalong pumayat araw-araw, ngunit ang kanyang ningning at lakas ay hindi nabawasan, at ang kagandahan ng kanyang mukha ay nanatiling gayon din. Ang kanyang pangako ng pag-ibig kay Rama ay laging bago at matatag, ang kawan ng kanyang kabutihan ay lumago, habang ang kanyang isip ay hindi kailanman nabalutan ng dilim. Tulad ng tubig na umaunti sa malinaw na taglagas, ngunit ang kawayan ay sumibol at ang lotus ay yumabong sa kagandahan. Ang kapayapaan, pagpipigil sa sarili, pagtitimpi, pagsunod at pag-aayuno ay ang mga bituin sa malinis na kalangitan ng puso ni Bharata. Ang kanyang pananampalataya ay ang tala ng hilaga, ang takdang panahon ng pagkatapon ay ang gabi ng kabilugan ng buwan, at ang patuloy na pag-alaala sa kanyang Panginoon ang maliwanag na landas ng mga diyos, ang Daang Magatas. Ang kanyang pag-ibig kay Rama ay ang buwan, na hindi gumagalaw at walang dungis, na laging nagniningning sa gitna ng kanyang kumpol ng mga bituin. Ang pamumuhay ni Bharata, ang kanyang pag-unawa at mga gawa, ang kanyang debosyon, ang kanyang pagkawalang-attachment, at ang walang bahid na kaluwalhatian ng kanyang mga kabutihan, lahat ng mga makata ay nahihiya na ilarawan ang mga ito; pati na si Shesha, si Ganesha at si Saraswati ay hindi makakaabot sa mga ito.
Doha 325
नित पूजत प्रभु पाँवरी प्रीति न हृदयँ समाति।मागि मागि आयसु करत राज काज बहु भाँति।।325।।
nita pūjata prabhu pā̃varī prīti na hṛdayã samāti |māgi māgi āyasu karata rāja kāja bahu bhā̃ti ||325||
Araw-araw kanyang sinasamba ang mga sandalyas ng Panginoon, at ang kanyang pag-ibig ay walang hangganan sa kanyang puso. Muli't muli siya humingi ng pahintulot at isinagawa ang mga usapin ng kaharian sa maraming paraan.
Chaupai 326.1-4
पुलक गात हियँ सिय रघुबीरू।जीह नामु जप लोचन नीरू।।
लखन राम सिय कानन बसहीं।भरतु भवन बसि तप तनु कसहीं।।
दोउ दिसि समुझि कहत सबु लोगू।सब बिधि भरत सराहन जोगू।।
सुनि ब्रत नेम साधु सकुचाहीं।देखि दसा मुनिराज लजाहीं।।
परम पुनीत भरत आचरनू।मधुर मंजु मुद मंगल करनू।।
हरन कठिन कलि कलुष कलेसू।महामोह निसि दलन दिनेसू।।
पाप पुंज कुंजर मृगराजू।समन सकल संताप समाजू।।
जन रंजन भंजन भव भारू।राम सनेह सुधाकर सारू।।
pulaka gāta hiyaṁ siya raghubīrū |jīha nāmu japa locana nīrū ||
lakhana rāma siya kānana basahīṁ |bharatu bhavana basi tapa tanu kasahīṁ ||
dou disi samujhi kahata sabu logū |saba bidhi bharata sarāhana jogū ||
suni brata nema sādhu sakucāhīṁ |dekhi dasā munirāja lajāhīṁ ||
parama punīta bharata ācaranū |madhura mañju muda maṅgala karanū ||
harana kaṭhina kali kaluṣa kalesū |mahāmoha nisi dalana dinesū ||
pāpa puñja kuñjara mṛgarājū |samana sakala santāpa samājū ||
jana rañjana bhañjana bhava bhārū |rāma saneha sudhākara sārū ||
Ang kanyang katawan ay nanginig sa kagalakan, si Sita at ang bayani ng angkan ng Raghu ay naninirahan sa kanyang puso, ang kanyang dila ay paulit-ulit binabanggit ang kanilang mga pangalan, at ang kanyang mga mata ay napuno ng luha. Si Lakshmana, si Rama at si Sita ay nanirahan sa gubat, samantalang si Bharata ay nanirahan sa bahay at pinapahirap ang kanyang katawan sa pamamagitan ng matitinding panata. Pinagtimbang-timbang ang magkabilang panig, lahat ng tao ay nagsabi na si Bharata ay karapat-dapat purihin sa lahat ng paraan. Nang marinig ang kanyang mga panata at disiplina, ang mga banal ay nahiya; nang makita ang kanyang kalagayan, kahit ang hari ng mga pantas ay nahiya rin. Ang asal ni Bharata ay pinakadalisay, matamis at kaaya-aya, tagapaglikha ng kagalakan at pagpapala. Ito ay nag-aalis ng matitinding pighati at kasalanan ng panahong Kali, at araw na naglalaho ng gabi ng malaking pagkalito. Ito ay leon sa kawan ng mga elepante ng naipong mga kasalanan, at pumipigil sa buong kumpol ng pagdurusa. Ito ay nagagalak ang mga deboto at sumisira sa pasan ng makamundong pag-iral; ito ang diwa ng buwan ng pag-ibig kay Rama, ang pinagmulan ng nektar.
Chhand 326
सिय राम प्रेम पियूष पूरन होत जनमु न भरत को।मुनि मन अगम जम नियम सम दम बिषम ब्रत आचरत को।।
दुख दाह दारिद दंभ दूषन सुजस मिस अपहरत को।कलिकाल तुलसी से सठन्हि हठि राम सनमुख करत को।।
siya rāma prema piyūṣa pūrana hota janamu na bharata ko |muni mana agama jama niyama sama dama biṣama brata ācarata ko ||
dukha dāha dārida dambha dūṣana sujasa misa apaharata ko |kalikāla tulasī se saṭhanhi haṭhi rāma sanamukha karata ko ||
Kung si Bharata, na puspos ng nektar ng pag-ibig kay Sita at Rama, ay hindi ipinanganak, sino ang magsasagawa ng mahihirap na panata, na mahirap abutin ng isipan ng mga santo, na may pagpipigil at pagsunod sa kaugalian, kalinisan at pagkontrol sa sarili? Sino, sa ilalim ng balatkayo ng kanyang mabuting kasikatan, ang mag-aalis ng kalungkutan, nasusunog na sakit, kahirapan, kapalaluan, at mga kapintasan? Sino sa Panahong Kali na ito ang pipilit sa mga taong masama tulad ni Tulsi na humarap kay Rama?
Soratha 326
भरत चरित करि नेमु तुलसी जो सादर सुनहिं।सीय राम पद पेमु अवसि होइ भव रस बिरति।।326।।
bharata carita kari nemu tulasī jo sādara sunahiṁ |sīya rāma pada pemu avasi hoi bhava rasa birati ||326||
Sinabi ni Tulsidas: yaong may panatang nakikinig nang may paggalang sa kuwento ng mga gawa ni Bharata ay tiyak makakamit ang pag-ibig sa mga paa nina Sita at Rama, at pagkawalang-gana sa kaligayahang makamundo.
Inside Prakarana 33
The dialogue
- Listenerसाधक-मन (मानस-श्रवणकर्ता समुदाय/लोक-चित्त)
Frequently Asked Questions
परंपरा में भरत-चरित (पादुका-राज्य, वैराग्य-युक्त राजधर्म) का पाठ ‘आज्ञापालन-बुद्धि’, ‘विषय-विरक्ति’, और ‘राम-चरण-निष्ठा’ को दृढ़ करता है—विशेषतः गृहस्थ के लिए यह मान्यता है कि राज/कार्य करते हुए भी मन ‘निरुपाधि’ रह सकता है।
सामान्य सत्संग-परंपरा में ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ या ‘राम राम’ का नाम-जप समपूट रूप में जोड़ा जाता है; भरत-पादुका प्रसंग में कई पाठ-परंपराएँ ‘रामचरण-रति’ दृढ़ करने हेतु ‘श्रीरामचंद्र कृपालु भज मन’/‘राम नाम’ का संकीर्तन-संयोजन भी करती हैं (स्थानीय परंपरा-भेद संभव)।
Ask anything about Prakarana 33 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.
