Prakarana 28

Verse 551 (चौपाई)

भरत बचन सुचि सुनि सुर हरषे। साधु सराहि सुमन सुर बरषे।। असमंजस बस अवध नेवासी। प्रमुदित मन तापस बनबासी।। चुपहिं रहे रघुनाथ सँकोची। प्रभु गति देखि सभा सब सोची।। जनक दूत तेहि अवसर आए। मुनि बसिष्ठँ सुनि बेगि बोलाए।। करि प्रनाम तिन्ह रामु निहारे। बेषु देखि भए निपट दुखारे।। दूतन्ह मुनिबर बूझी बाता। कहहु बिदेह भूप कुसलाता।। सुनि सकुचाइ नाइ महि माथा। बोले चर बर जोरें हाथा।। बूझब राउर सादर साईं। कुसल हेतु सो भयउ गोसाईं।।

Narinig ang dalisay na mga salita ni Bharata, ang mga diyos ay nagalak; pinuri siya ng mga santo, at ang mga diyos ay nag-ulan ng mga bulaklak. Dahil sa kalituhan, ang mga naninirahan sa Ayodhya ay naging masaya sa puso, at ang mga asetiko na naninirahan sa kagubatan ay napuno ng kagalakan. Ang mga Panginoon ng mga Raghu, na may kahinhinan, ay nanatiling tahimik; nakita ang kalagayan ng Panginoon, ang buong kapulungan ay napuno ng pag-aalala. Sa mismong sandaling iyon, dumating ang mga sugo ni Janaka; ang pantas na si Vashishtha, narinig ito, ay mabilis na tinawag sila. Sila ay yumukod at tumingin kay Rama; nakita ang kanyang kasuotan, sila ay lubos na nabalisa. Ang mga sugo ay nagtanong sa dakilang pantas tungkol sa balita; sinabi niya, Sabihin ninyo ang kalagayan ng hari ng Videha. Narinig ito, sila ay yumuko sa lupa nang may hiya, at nagsalita, nagtatagpo ang kanilang mga kamay sa panalangin. Ang inyong lingkod ay magtatanong nang may paggalang; para sa kapakanan, ang Panginoon ay nagpadala sa amin.

Verse 552 (दोहा/सोरठा)

नाहि त कोसल नाथ कें साथ कुसल गइ नाथ। मिथिला अवध बिसेष तें जगु सब भयउ अनाथ।।270।।

Kung walang kapayapaan kasama ang Panginoon ng Kosala, kung gayon, O Panginoon, ang kapayapaan ay umalis kasama ang Panginoon. Dahil sa espesyal na ugnayan sa pagitan ng Mithila at Ayodhya, ang buong sanlibutan ay naging ulila.

Verse 553 (चौपाई)

कोसलपति गति सुनि जनकौरा। भे सब लोक सोक बस बौरा।। जेहिं देखे तेहि समय बिदेहू। नामु सत्य अस लाग न केहू।। रानि कुचालि सुनत नरपालहि। सूझ न कछु जस मनि बिनु ब्यालहि।। भरत राज रघुबर बनबासू। भा मिथिलेसहि हृदयँ हराँसू।। नृप बूझे बुध सचिव समाजू। कहहु बिचारि उचित का आजू।। समुझि अवध असमंजस दोऊ। चलिअ कि रहिअ न कह कछु कोऊ।। नृपहि धीर धरि हृदयँ बिचारी। पठए अवध चतुर चर चारी।। बूझि भरत सति भाउ कुभाऊ। आएहु बेगि न होइ लखाऊ।।

Narinig ang kapalaran ng Panginoon ng Kosala, ang anak na babae ni Janaka at ang lahat ng tao ay nabaliw sa kalumbayan. Sinumang nakakita kay Videha sa oras na iyon, sa kanya ang pangalang Videha ay tila isang panliliko, sapagkat siya ay tunay na walang katawan. Nang marinig ng mga reyna ang balita tungkol sa hari, sila ay nawalan ng malay, tulad ng isang ahas na walang hiyas. Si Bharata ay naging hari, at ang Pinakamabuti sa mga Raghu ay nagpunta sa pagkatapon; ito ay nagdulot ng kawalan ng pag-asa sa puso ng Panginoon ng Mithila. Ang hari ay kumonsulta sa mga pantas at sa kanyang mga tagapayo, na nagsasabi, Pag-isipan at sabihin sa akin kung ano ang tama na gawin ngayon. Naunawaan na ang Ayodhya at Mithila ay kapwa nasa kaguluhan, sila ay nagsabi, Dapat ba kaming pumunta o manatili? Ngunit walang sinuman ang nagbigay ng malinaw na sagot. Ang hari, na nagpakalma at nag-isip sa kanyang puso, ay nagpadala ng isang matalinong mensahero sa Ayodhya. Matapos malaman ang pag-uugali ni Bharata, maging mabuti o masama, kayo ay mabilis na pumunta; huwag mag-atubili.

Verse 554 (दोहा/सोरठा)

गए अवध चर भरत गति बूझि देखि करतूति। चले चित्रकूटहि भरतु चार चले तेरहूति।।271।।

Ang mga mensahero ay pumunta sa Ayodhya, natuto nila ang pag-uugali ni Bharata, at nakita ang kanyang mga gawa, sila ay bumalik. Si Bharata ay naglakbay patungo sa Chitrakoot, at ang mga mensahero ay bumalik sa Mithila.

Verse 555 (चौपाई)

दूतन्ह आइ भरत कइ करनी। जनक समाज जथामति बरनी।। सुनि गुर परिजन सचिव महीपति। भे सब सोच सनेहँ बिकल अति।। धरि धीरजु करि भरत बड़ाई। लिए सुभट साहनी बोलाई।। घर पुर देस राखि रखवारे। हय गय रथ बहु जान सँवारे।। दुघरी साधि चले ततकाला। किए बिश्रामु न मग महीपाला।। भोरहिं आजु नहाइ प्रयागा। चले जमुन उतरन सबु लागा।। खबरि लेन हम पठए नाथा। तिन्ह कहि अस महि नायउ माथा।। साथ किरात छ सातक दीन्हे। मुनिबर तुरत बिदा चर कीन्हे।।

Ang mga mensahero ay dumating at ginawa ang iniutos ni Bharata sa kanila; isinalaysay nila ang usapin sa kapulungan ni Janaka ayon sa kanilang pag-unawa. Narinig ito, ang guru, mga kamag-anak, mga tagapayo at ang hari ay lahat napuno ng pag-aalala at lubos na naapektuhan ng pag-ibig. Si Bharata, na nagpakalma at ipinakita ang kanyang kadakilaan, ay kumuha ng matatapang mandirigma at tinawag ang kutchero. Naglagay siya ng mga bantay sa mga bahay, lungsod at kaharian; mga kabayo, baka, karwahe at maraming sasakyan ay inihanda niya. Pagkatapos mag-ayos ng lahat, sila ay agad na naglakbay; ang hari ay hindi nagpahinga kahit isang sandali sa daan. Sa umagang ito sila ay nagsauna sa Prayaga; silang lahat ay naglakbay upang tawirin ang Yamuna. Nagpadala kami ng balita sa aming panginoon, sabi nila; kaya sila nagsalita, yumuko sa lupa. Nagbigay sila ng anim na libong Kirata bilang escort; ang pantas ay agad na umalis at naglakbay.

Verse 556 (दोहा/सोरठा)

सुनत जनक आगवनु सबु हरषेउ अवध समाजु। रघुनंदनहि सकोचु बड़ सोच बिबस सुरराजु।।272।।

Nang marinig ni Janaka ang pagdating, ang buong kapulungan ng Ayodhya ay nagalak; ngunit ang anak ng mga Raghu ay nadama ang malaking pangangamba, at ang hari ng mga diyos ay napuno ng pag-aalalang pangungulila.

Verse 557 (चौपाई)

गरइ गलानि कुटिल कैकेई। काहि कहै केहि दूषनु देई।। अस मन आनि मुदित नर नारी। भयउ बहोरि रहब दिन चारी।। एहि प्रकार गत बासर सोऊ। प्रात नहान लाग सबु कोऊ।। करि मज्जनु पूजहिं नर नारी। गनप गौरि तिपुरारि तमारी।। रमा रमन पद बंदि बहोरी। बिनवहिं अंजुलि अंचल जोरी।। राजा रामु जानकी रानी। आनँद अवधि अवध रजधानी।। सुबस बसउ फिरि सहित समाजा। भरतहि रामु करहुँ जुबराजा।। एहि सुख सुधाँ सींची सब काहू। देव देहु जग जीवन लाहू।।

Ang mapanlinlang na Kaikeyi ay nagdusa ng kahihiyan; sino ang kanyang sisisihin, kanino niya ilalagay ang sala? Sa ganitong mga saloobin, ang mga lalaki at babae ay muling naging masaya, at ang mga araw ay lumipas. Sa ganitong paraan ang araw na iyon ay lumipas; sa madaling araw ang lahat ay nagsimulang maligo. Pagkatapos maligo, ang mga lalaki at babae ay sumamba kay Ganesha, Gauri, sa kaaway ng Tripura, at sa Araw. Sila ay yumuko sa paanan ni Lakshmi at Vishnu, at may tiniklop na kamay at nagdasal. 'Pahintulutan nawa si Haring Rama at Reyna Janaki na magdala ng walang hanggang kagalakan sa lungsod ng Ayodhya.' Ang buong kapulungan ay muling naging masaya; 'Pahintulutan nawa ni Rama na gawin si Bharata na prinsipe.' Sa ganitong nektar ng kagalakan ay pinakain nila ang lahat; ang mga diyos ay nagbigay sa mundo ng kayamanan ng buhay.

Verse 558 (दोहा/सोरठा)

गुर समाज भाइन्ह सहित राम राजु पुर होउ। अछत राम राजा अवध मरिअ माग सबु कोउ।।273।।

Kasama ang guru, ang kapulungan at ang kanyang mga kapatid, pahintulutan nawa si Rama na maging hari sa lungsod; habang si Rama ay naghahari sa Ayodhya, pahintulutan nawa na ang lahat ng ating mga pagnanais ay matupad.

Verse 559 (चौपाई)

सुनि सनेहमय पुरजन बानी। निंदहिं जोग बिरति मुनि ग्यानी।। एहि बिधि नित्यकरम करि पुरजन। रामहि करहिं प्रनाम पुलकि तन।। ऊँच नीच मध्यम नर नारी। लहहिं दरसु निज निज अनुहारी।। सावधान सबही सनमानहिं। सकल सराहत कृपानिधानहिं।। लरिकाइहि ते रघुबर बानी। पालत नीति प्रीति पहिचानी।। सील सकोच सिंधु रघुराऊ। सुमुख सुलोचन सरल सुभाऊ।। कहत राम गुन गन अनुरागे। सब निज भाग सराहन लागे।। हम सम पुन्य पुंज जग थोरे। जिन्हहि रामु जानत करि मोरे।।

Nang marinig ang mga mapagmahal na salita ng mga mamamayan, ang mga yogi, ang mga mapagkumbabang muni at ang mga pantas ay tumuligsa sa kanila. Sa ganitong paraan ang mga mamamayan ay isinagawa ang kanilang pang-araw-araw na ritwal at nagbigay pugay kay Rama, ang kanilang mga katawan ay nanginginig sa debosyon. Mataas at mababa, katamtaman at dakila, mga lalaki at babae, bawat isa ay nakakuha ng paningin sa kanya ayon sa kanyang sariling merito. Lahat ay nagbigay sa kanya ng karangalan nang may pagpapansin; ang bawat isa ay pumuri sa kayamanan ng awa. Bagaman siya ay nagsalita sa kanila tulad ng isang bata, ang pinakamahusay sa mga Raghu ay sinusunod ang mga tuntunin ng pag-uugali at kinilala ang kanilang pag-ibig. Ang Panginoon ng mga Raghu, isang karagatan ng kababaang-loob at kagandahang-asal, ay may marilag na mukha, mga mata na tulad ng lotus, simple at magalang sa kalikasan. Ang lahat ay nagsalita ng mga katangian ni Rama nang may malalim na pagmamahal; bawat isa ay nagsimulang purihin ang kanyang sariling mabuting kapalaran. 'Iilan lamang sa mundong ito ang may ganoong bunton ng merito tulad namin, na nakikilala si Rama bilang ating sarili.'

Verse 560 (दोहा/सोरठा)

प्रेम मगन तेहि समय सब सुनि आवत मिथिलेसु। सहित सभा संभ्रम उठेउ रबिकुल कमल दिनेसु।।274।।

Nang marinig ang lahat ng ito, ang Panginoon ng Mithila ay dumating, na puno ng pag-ibig; at ang Araw ng lahi ng Solar, ang Araw ng mundo, ay tumindig kasama ang kanyang buong kapulungan sa pagtataka.

Verse 561 (चौपाई)

भाइ सचिव गुर पुरजन साथा। आगें गवनु कीन्ह रघुनाथा।। गिरिबरु दीख जनकपति जबहीं। करि प्रनाम रथ त्यागेउ तबहीं।। राम दरस लालसा उछाहू। पथ श्रम लेसु कलेसु न काहू।। मन तहँ जहँ रघुबर बैदेही। बिनु मन तन दुख सुख सुधि केही।। आवत जनकु चले एहि भाँती। सहित समाज प्रेम मति माती।। आए निकट देखि अनुरागे। सादर मिलन परसपर लागे।। लगे जनक मुनिजन पद बंदन। रिषिन्ह प्रनामु कीन्ह रघुनंदन।। भाइन्ह सहित रामु मिलि राजहि। चले लवाइ समेत समाजहि।।

Kasama ang kanyang mga kapatid, ministro, guru, at ang mga mamamayan bilang kanyang mga kasama, ang Panginoon ng mga Raghu ay naglakbay sa kanyang paglalakbay. Nang ang bundok ay nakita ng Panginoon ni Janaka, siya ay nagbigay pugay at agad na iniwan ang kanyang karwahe. Punong-puno ng matinding pagnanais para makita si Rama, siya ay hindi nakaramdam ng pagkapagod o paghihirap mula sa paglalakbay. Ang kanyang isipan ay naroon kung nasaan si Rama at ang anak na babae ng Videha; nang walang kanyang isipan, ang kanyang katawan ay hindi nakakaalam ng sakit o kasiyahan. Kaya si Janaka ay dumating, na sumusulong kasama ang kanyang buong kumpanya, ang kanyang puso ay napagana ng pag-ibig. Nang sila ay lumapit at nakita ang pagmamahalan ng isa't isa, sila ay nagkita nang may paggalang. Si Janaka ay nagsimulang yumuko sa paanan ng mga sage, at ang kagalakan ng mga Raghu ay nagbigay pugay sa mga rishi. Si Rama, kasama ang kanyang mga kapatid, ay nakilala ang hari, at sila ay naglakad, kasama ang buong kapulungan.

Verse 562 (दोहा/सोरठा)

आश्रम सागर सांत रस पूरन पावन पाथु। सेन मनहुँ करुना सरित लिएँ जाहिं रघुनाथु।।275।।

Ang hermitage ay isang dagat, mapayapa, puno ng nektar ng kapayapaan, perpekto at nagpapadalisay; at ang Panginoon ng mga Raghu ay nagtungo dito na tila tinatangay ng isang ilog ng awa.

Verse 563 (चौपाई)

बोरति ग्यान बिराग करारे। बचन ससोक मिलत नद नारे।। सोच उसास समीर तंरगा। धीरज तट तरुबर कर भंगा।। बिषम बिषाद तोरावति धारा। भय भ्रम भवँर अबर्त अपारा।। केवट बुध बिद्या बड़ि नावा। सकहिं न खेइ ऐक नहिं आवा।। बनचर कोल किरात बिचारे। थके बिलोकि पथिक हियँ हारे।। आश्रम उदधि मिली जब जाई। मनहुँ उठेउ अंबुधि अकुलाई।। सोक बिकल दोउ राज समाजा। रहा न ग्यानु न धीरजु लाजा।। भूप रूप गुन सील सराही। रोवहिं सोक सिंधु अवगाही।।

Sila ay tumatawid sa agos ng kaalaman at pagkawalang-akit; ang kanilang mga salita, puno ng kalungkutan, ay naghahalo tulad ng mga ilog at sapa. Ang pag-aalala at paghinga ay tulad ng hangin at alon; ang pagtitiis ay tulad ng pampang na sinira ng mga sanga ng puno. Ang matinding kalungkutan ay tulad ng umiikot na agos; ang takot at kalituhan ay tulad ng mga pukyutan na walang hanggang ikot. Ang karunungan ay tulad ng isang malaking bangka; hindi nila kayang laruin ito nang mag-isa. Ang mga naninirahan sa kagubat at ang mga mangingisda ay pagod na pagod; ang mga manlalakbay ay nawalan ng pag-asa sa kanilang mga puso. Nang ang hermitage at ang dagat ay nagtagpo, tila ang karagatan ay naging matindi. Ang dalawang hari at kapulungan ay puno ng kalungkutan; walang natirang kaalaman, pagtitiis, o hiya. Ang hari ay pumuri sa anyo, katangian, at kabutihan; sila ay umiiyak sa karagatan ng kalungkutan.

Verse 564 (छंद)

अवगाहि सोक समुद्र सोचहिं नारि नर ब्याकुल महा। दै दोष सकल सरोष बोलहिं बाम बिधि कीन्हो कहा।। सुर सिद्ध तापस जोगिजन मुनि देखि दसा बिदेह की। तुलसी न समरथु कोउ जो तरि सकै सरित सनेह की।।

Sumisid sa dagat ng kalungkutan, ang mga lalaki at babae ay nag-isip nang may matinding pagkabalisa; sinisisi ang lahat, sila ay nagsalita nang may galit, na nagsasabi, 'Ano ang ginawa ng masamang Lumikha?' Ang mga diyos, siddha, tapas, yogi, at muni ay nakita ang kalagayan ng Videha; sinasabi ni Tulsida na walang sinuman ang kayang tumawid sa ilog ng pag-ibig.

Verse 565 (दोहा/सोरठा)

किए अमित उपदेस जहँ तहँ लोगन्ह मुनिबरन्ह। धीरजु धरिअ नरेस कहेउ बसिष्ठ बिदेह सन।।276।।

Siya ay nagbigay ng maraming turo dito at doon sa mga tao at sa mga dakilang sage. 'Maging mapagpasensya,' sabi ng hari, at si Vashishtha ay nagsalita kay Videha.

Verse 566 (चौपाई)

जासु ग्यानु रबि भव निसि नासा। बचन किरन मुनि कमल बिकासा।। तेहि कि मोह ममता निअराई। यह सिय राम सनेह बड़ाई।। बिषई साधक सिद्ध सयाने। त्रिबिध जीव जग बेद बखाने।। राम सनेह सरस मन जासू। साधु सभाँ बड़ आदर तासू।। सोह न राम पेम बिनु ग्यानू। करनधार बिनु जिमि जलजानू।। मुनि बहुबिधि बिदेहु समुझाए। रामघाट सब लोग नहाए।। सकल सोक संकुल नर नारी। सो बासरु बीतेउ बिनु बारी।। पसु खग मृगन्ह न कीन्ह अहारू। प्रिय परिजन कर कौन बिचारू।।

Siya na ang karunungan ay araw na nagpapalipol sa gabi ng mundong kalikuan, na ang mga salita ay sinag na nagpapabukang-lotus ng mga pantas; sa kanya, paano mapalapit ang kalituhan at pagkakakilan? Ito ang kadakilaan ng pag-ibig nina Sita at Rama. Ang mga marurunong ay nakakaalam na ang naghahangad, ang perpekto, at ang matalino ay tatlong uri ng kaluluwang inilarawan sa Vedas. Siya na puso ay puno ng nektar ng pag-ibig kay Rama ay iginagalang nang lubos sa kapulungan ng mga banal. Nang walang pag-ibig kay Rama, ang karunungan ay hindi nagniningning, tulad ng water lily na hindi bumubuka nang walang araw. Ang pantas na si Videha ay nagturo sa kanila sa maraming paraan; ang lahat ng tao ay naghugas sa Rama-ghat. Ang lahat ng lalaki at babae ay puno ng lumbay at kalungkutan; ang araw na iyon ay lumipas nang walang anumang pagdiriwang. Ang mga hayop, ibon, at usa ay hindi kumain, ni ang kanilang mga minamahal ay nag-isip ng ibang bagay.

Verse 567 (दोहा/सोरठा)

दोउ समाज निमिराजु रघुराजु नहाने प्रात। बैठे सब बट बिटप तर मन मलीन कृस गात।।277।।

Ang dalawang pulutong, si Haring Nimi at ang Panginoon ng mga Raghu, ay naghugas sa umaga. Ang lahat ay umupo sa ilalim ng puno ng balete at iba pang mga puno, ang kanilang mga puso ay malungkot at ang kanilang mga katawan ay naging payat.

Verse 568 (चौपाई)

जे महिसुर दसरथ पुर बासी। जे मिथिलापति नगर निवासी।। हंस बंस गुर जनक पुरोधा। जिन्ह जग मगु परमारथु सोधा।। लगे कहन उपदेस अनेका। सहित धरम नय बिरति बिबेका।। कौसिक कहि कहि कथा पुरानीं। समुझाई सब सभा सुबानीं।। तब रघुनाथ कोसिकहि कहेऊ। नाथ कालि जल बिनु सबु रहेऊ।। मुनि कह उचित कहत रघुराई। गयउ बीति दिन पहर अढ़ाई।। रिषि रुख लखि कह तेरहुतिराजू। इहाँ उचित नहिं असन अनाजू।। कहा भूप भल सबहि सोहाना। पाइ रजायसु चले नहाना।।

Ang mga dakilang panginoon na naninirahan sa lungsod ni Dasharatha, at ang mga naninirahan sa lungsod ng Panginoon ng Mithila; ang pamilyang guro ng angkan ni Janaka, na nagtanong sa kataas-taasang layunin ng landas ng mundo; sila ay nagsimulang magbigay ng maraming turo, kasama ang katuwiran, patakaran, pagkawalang-kibo, at katalinuhan. Si Kushika ay nagsalaysay ng mga sinaunang kuwento at nagturo sa buong kapulungan ng mabubuting salita. Pagkatapos ay sinabi ng Panginoon ng mga Raghu kay Kushika, 'O Panginoon, nang walang tubig ang lahat ay natutuyo.' Ang pantas ay nagsabi, 'Wika mo ay angkop,' sabi ng Panginoon ng mga Raghu. Ang araw ay lumipas, dalawa at kalahating oras ang nakalipas. Nakita ang paghihirap ng pantas, ang Hari ng Tirhut ay nagsabi, 'Dito ay hindi angkop na kumain.' 'Ano ang dapat gawin?' sabi ng hari. 'Ang lahat ay mabuti.' Nang matanggap ang pahintulot, sila ay pumunta sa pagligo.

Verse 569 (दोहा/सोरठा)

तेहि अवसर फल फूल दल मूल अनेक प्रकार। लइ आए बनचर बिपुल भरि भरि काँवरि भार।।278।।

Sa oras na iyon ang mga naninirahan sa kagubatan ay nagdala ng mga prutas, bulaklak, dahon, at ugat ng maraming uri, na puno ang mga malalaking basket ng sagana na dala.

Verse 570 (चौपाई)

कामद मे गिरि राम प्रसादा। अवलोकत अपहरत बिषादा।। सर सरिता बन भूमि बिभागा। जनु उमगत आनँद अनुरागा।। बेलि बिटप सब सफल सफूला। बोलत खग मृग अलि अनुकूला।। तेहि अवसर बन अधिक उछाहू। त्रिबिध समीर सुखद सब काहू।। जाइ न बरनि मनोहरताई। जनु महि करति जनक पहुनाई।। तब सब लोग नहाइ नहाई। राम जनक मुनि आयसु पाई।। देखि देखि तरुबर अनुरागे। जहँ तहँ पुरजन उतरन लागे।। दल फल मूल कंद बिधि नाना। पावन सुंदर सुधा समाना।।

Sa biyaya ni Rama, ang bundok Chitrakuta ay naging tagatupad ng mga pagnanais, na nagpapawala ng lahat ng lumbay sa isang tingin. Ang mga lawa, ilog, kagubatan, at rehiyon ng lupa ay tila umaapaw sa kagalakan at pag-ibig. Ang mga baging at puno ay lahat puno ng mga bulaklak at prutas; ang mga ibon, usa, at bubuyog ay nagsasalita ng matamis na pagkakasundo. Sa oras na iyon ang kagubatan ay puno ng mataas na kasiyahan, at ang hangin ay humahangin nang mahinahon, nagdadala ng ginhawa sa lahat. Ang kagandahan nito ay hindi maipalarawan; tila ang lupa ay ginagawa ang kanyang sarili na panauhin ni Janaka. Pagkatapos ang lahat ng tao ay naghugas at naghugas muli; sina Rama, Janaka, at ang mga pantas ay tumanggap ng pahintulot. Tumingin nang may pag-ibig sa mga puno, ang mga mamamayan ay nagsimulang manirahan dito at doon. May mga prutas, ugat, at tuber ng maraming uri, dalisay, maganda, at tulad ng nektar.

Verse 571 (दोहा/सोरठा)

सादर सब कहँ रामगुर पठए भरि भरि भार। पूजि पितर सुर अतिथि गुर लगे करन फरहार।।279।।

May paggalang, si Rama ay nagpadala ng mga sugo sa lahat ng dako, na nagdadala ng mabibigat na dala. Pagkatapos sumamba sa mga ninuno, mga diyos, mga panauhin, at mga guro, sila ay nagsimulang magdiwang.