Ayodhya KandaPrakarana 2720 Verses

Prakarana 27

त्याग-धर्म का सोपान: राजधर्म, कुलधर्म और निजी प्रेम (स्नेह) के टकराव में ‘राम-आज्ञा’ को परम मानकर अहं-क्षय, शरणागति और निष्काम सेवा की सिद्धि। अयोध्या काण्ड साधक को ‘घर’ (सामाजिक भूमिका) के भीतर ही वैराग्य और समर्पण का अभ्यास कराता है—यही इस सोपान का द्वार है।

Sa nahahating talata na ito (Dohā 260, 269), ang sentral na damdamin ng Ayodhyā Kāṇḍa ay nakikita na tumataas mula sa karuṇā-śṛṅgāra (malambot na pag-ibig) at nananatili sa śānta-bhakti. Ang pagdadalamhati ni Bharata sa sarili, sa pagkakasala ng isang ina at sa tila kapusungan ng kapalaran, kasama ang kanyang pagsuko sa salita ng Guru, ay nagbibigay sa ugnayang "alipin, panginoon" ng anyo ng isang dhārmic na pagtatanong. Ang tila-yelong katahimikan ng kapulungan, mga mata na nagiging "tubig ng pagmamahal", ang mga palamuti na ito ay nagpapahiwatig ng panloob na pagbabago: ang pagdadalamhati ay nagiging paglilinis, ang paratang ay nagiging pagsusuri sa sarili, at sa huli ang pagpapasiya na hawakan ang "rājāyas ni Rāma" (kalooban/utos ni Rāma) bilang kataas-taasan. Ang yugto ng kapulungan ng mga diyos ay inilalagay ang dramang pantao na ito sa loob ng isang kosmikong disenyo ng dharma: si Rāma ay "bhakta-basa," sinakop ng Kanyang mga deboto, at ang debosyon ni Bharata ay ugat ng kapakanan ng sanlibutan. Kaya't sa unti-unting pag-ahon, ang Ayodhyā Kāṇḍa ay nagiging "moral na tugatog ng pagpapakasakit," kung saan ang vairāgya ay kinikilala mula sa loob mismo ng gṛhastha-dharma.

In this prakarana

People

  • Bharata
  • RamaRāma
  • SitaSītā
  • LakshmanaLakṣmaṇa
  • VasishthaVasiṣṭha
  • KaushalyaKauśalyā (Kaikeyī)
  • Indra
  • BrihaspatiBṛhaspati
  • KakabhushundiSpeaksKākabhuśuṇḍi
  • GarudaListensGaruḍa

Verses

Chaupai 260.1-4

सुनि मुनि बचन राम रुख पाई।गुरु साहिब अनुकूल अघाई।।

लखि अपने सिर सबु छरु भारू।कहि न सकहिं कछु करहिं बिचारू।।

पुलकि सरीर सभाँ भए ठाढें।नीरज नयन नेह जल बाढ़ें।।

कहब मोर मुनिनाथ निबाहा।एहि तें अधिक कहौं मैं काहा।।

मैं जानउँ निज नाथ सुभाऊ।अपराधिहु पर कोह न काऊ।।

मो पर कृपा सनेह बिसेषी।खेलत खुनिस न कबहूँ देखी।।

सिसुपन तेम परिहरेउँ न संगू।कबहुँ न कीन्ह मोर मन भंगू।।

मैं प्रभु कृपा रीति जियँ जोही।हारेहुँ खेल जितावहिं मोही।।

suni muni bacana rāma rukha pāī |guru sāhiba anukūla aghāī ||

lakhi apane sira sabu charu bhārū |kahi na sakahiṁ kachu karahiṁ bicārū ||

pulaki sarīra sabhā̃ bhae ṭhāḍheṁ |nīraja nayana neha jala bāṛheṁ ||

kahaba mora muninātha nibāhā |ehi teṁ adhika kahauṁ maiṁ kāhā ||

maiṁ jānaũ nija nātha subhāū |aparādhihu para koha na kāū ||

mo para kṛpā saneha biseṣī |khelata khunisa na kabahū̃ dekhī ||

sisupana tema parihareũ na saṁgū |kabahũ na kīnha mora mana bhaṁgū ||

maiṁ prabhu kṛpā rīti jiyã johī |hārehũ khela jitāvahiṁ mohī ||

Pinakikinggan ang mga salita ng rishi at binabasa ang ekspresyon ni Rama, natagpuan ni Bharata na ang kanyang guru at panginoon ay ganap na pabor sa kanya. Nakikita na ang buong bigat at pasan ng usaping ito ay nasa kanyang sariling ulo, hindi siya makapagsalita ng anuman at nakatayo sa lalim ng pag-iisip. Nanginginig ang kanyang katawan, at siya'y tumayo sa kapulungan, habang ang mga luha ng pag-ibig ay lumalago sa kanyang mga mata na parang lotus. "Ang panginoon ng mga rishi ay nagsabi na ng dapat kong sabihin, at ipinatuloy na ang usapin para sa akin. Ano pa ang masasabi ko higit dito? Kilala ko ang kalikasan ng aking sariling Panginoon: hindi siya kailanman nagagalit, kahit sa taong nagkasala sa kanya. Sa akin ay nagpakita siya ng espesyal na kabutihan at pagmamahal; kahit sa paglalaro ay hindi ko kailanman nakitang nagpakita siya ng masamang loob. Mula pagkabata ay hindi ko kailanman iniwan ang kanyang kasama, at hindi kailanman sinira niya ang aking puso. Itinanim ko sa aking puso ang mapagpalang paraan ng aking Panginoon: kahit nang talunan ako sa laro, pinabayaan niya akong manalo."

Doha 260

महूँ सनेह सकोच बस सनमुख कही न बैन।दरसन तृपित न आजु लगि पेम पिआसे नैन।।⁠260।।

mahū̃ saneha sakoca basa sanamukha kahī na baina |darasana tṛpita na āju lagi pema piāse naina ||⁠260||

Dahil sa pag-ibig at paghihinyang hindi ako makapagsalita ng isang salita sa kanyang harapan; ang aking mga mata ay hindi nabibigyan ng kasiyahan sa kanyang pagkakita kahit ngayon, ngunit nananatiling uhaw sa pag-ibig.

Chaupai 261.1-4

बिधि न सकेउ सहि मोर दुलारा।नीच बीचु जननी मिस पारा।।

यहउ कहत मोहि आजु न सोभा।अपनीं समुझि साधु सुचि को भा।।

मातु मंदि मैं साधु सुचाली।उर अस आनत कोटि कुचाली।।

फरइ कि कोदव बालि सुसाली।मुकुता प्रसव कि संबुक काली।।

सपनेहुँ दोसक लेसु न काहू।मोर अभाग उदधि अवगाहू।।

बिनु समुझें निज अघ परिपाकू।जारिउँ जायँ जननि कहि काकू।।

हृदयँ हेरि हारेउँ सब ओरा।एकहि भाँति भलेहिं भल मोरा।।

गुर गोसाइँ साहिब सिय रामू।लागत मोहि नीक परिनामू।।

bidhi na sakeu sahi mora dulārā |nīca bīcu jananī misa pārā ||

yahau kahata mohi āju na sobhā |apanīṁ samujhi sādhu suci ko bhā ||

mātu maṁdi maiṁ sādhu sucālī |ura asa ānata koṭi kucālī ||

pharai ki kodava bāli susālī |mukutā prasava ki saṁbuka kālī ||

sapanehũ dosaka lesu na kāhū |mora abhāga udadhi avagāhū ||

binu samujheṁ nija agha paripākū |jāriũ jāyã janani kahi kākū ||

hṛdayã heri hāreũ saba orā |ekahi bhā̃ti bhalehiṁ bhala morā ||

gura gosāĩ sāhiba siya rāmū |lāgata mohi nīka parināmū ||

Ang kapalaran ay hindi nakatiis sa pagmamahal sa akin, at ang hamak na iyon ay nagtanim ng alitan sa amin sa pamamagitan ng ina ko. Kahit sabihin ito ay hindi nagbibigay sa akin ng karangalan ngayon. Sino kailanman ang naging mabuti at malinis ayon sa sariling pagtataya sa kanyang sarili? Ang maglagay ng gayong kaisipan sa puso, na ang aking ina ay masama at ako ay matuwid at mabuti ang asal, ay sa sarili nito ay isang kawalong-kawalang kasamaan. Makakapagbigay ba ng magandang palay ang buto ng kodo, o makapagluwal ba ng mga perlas ang itim na kabibe ng ilog? Kahit sa panaginip man ay walang bakas ng pagkakamali sa sinuman; ang sarili kong kapalaran ay isang kalalim na karagatan. Nang hindi naunawaan na ito ay paghinog ng sarili kong mga kasalanan, mali akong sumunog sa aking ina ng mapait na salita. Sinuri ko ang aking puso at natalo sa lahat ng panig. Sa isang paraan lamang maaaring maging mabuti sa akin, sapagkat mabubunga ang kabutihan mula sa lahat ng ito. Sa isang guru, panginoon, at among tulad ni Sita at Rama, ang kinalabasan ay tila tiyak na mabuti sa akin.

Doha 261

साधु सभा गुर प्रभु निकट कहउँ सुथल सति भाउ।प्रेम प्रपंचु कि झूठ फुर जानहिं मुनि रघुराउ।।⁠261।।

sādhu sabhā gura prabhu nikaṭa kahaũ suthala sati bhāu |prema prapaṁcu ki jhūṭha phura jānahiṁ muni raghurāu ||⁠261||

Sa harapan ng kapulungan ng mga pantas, ang aking panginoon at guro, ako ay nagsasalita ng katotohanan nang may dalisay na debosyon; ang mga pantas at ang Panginoon ng mga Raghu ay nakakaalam kung ito ay pagpapakita ng pag-ibig o kasinungalingan.

Chaupai 262.1-4

भूपति मरन पेम पनु राखी।जननी कुमति जगतु सबु साखी।।

देखि न जाहि बिकल महतारी।जरहिं दुसह जर पुर नर नारी।।

महीं सकल अनरथ कर मूला।सो सुनि समुझि सहिउँ सब सूला।।

सुनि बन गवनु कीन्ह रघुनाथा।करि मुनि बेष लखन सिय साथा।।

बिनु पानहिन्ह पयादेहि पाएँ।संकरु साखि रहेउँ एहि घाएँ।।

बहुरि निहार निषाद सनेहू।कुलिस कठिन उर भयउ न बेहू।।

अब सबु आँखिन्ह देखेउँ आई।जिअत जीव जड़ सबइ सहाई।।

जिन्हहि निरखि मग साँपिनि बीछी।तजहिं बिषम बिषु तामस तीछी।।

bhūpati marana pema panu rākhī |jananī kumati jagatu sabu sākhī ||

dekhi na jāhi bikala mahatārī |jarahiṁ dusaha jara pura nara nārī ||

mahīṁ sakala anaratha kara mūlā |so suni samujhi sahiũ saba sūlā ||

suni bana gavanu kīnha raghunāthā |kari muni beṣa lakhana siya sāthā ||

binu pānahinha payādehi pāẽ |saṁkaru sākhi raheũ ehi ghāẽ ||

bahuri nihāra niṣāda sanehū |kulisa kaṭhina ura bhayau na behū ||

aba sabu ā̃khinha dekheũ āī |jiata jīva jaṛa sabai sahāī ||

jinhahi nirakhi maga sā̃pini bīchī |tajahiṁ biṣama biṣu tāmasa tīchī ||

Namatay ang hari upang panatilihin ang kanyang pangako ng pag-ibig, napatunayang perverso ang isip ng aking ina, at ang buong mundo ay saksi. Hindi ko matiis na tignan ang mga inang nagdadalamhati, at ang mga lalaki at babae sa lungsod ay nasusunog sa hindi matiis na lagnat. Ako lamang ang ugat ng lahat ng kalalamidad na ito; ngunit narinig at naunawaan ko ito, at tiniis ko bawat kirot. Nadinig kong umalis si Rama sa gubat sa anyo ng isang rishi, kasama si Lakshmana at Sita, walang sandalyas, naglalakad; si Shankara ang saksi ko, patuloy akong nabuhay sa kabila ng bugbog na ito. Muli, nang masdan ko ang pag-ibig ng Nishada, ang aking puso na mas matigas kaysa kidlat ay hindi nabali. Ngayon ay dumating na ako at nakita ko ang lahat ng aking sariling mata; ang kaluluwang manhid at abang ito, buhay pa, tiniis ang lahat. Sa pagkakita sa kanila, ang mga ahas at alakdan sa daan ay pinapakawalan ang kanilang nakamamatay na lason at mabangis at matinding galit.

Doha 262

तेइ रघुनंदनु लखनु सिय अनहित लागे जाहि।तासु तनय तजि दुसह दुख दैउ सहावइ काहि।।⁠262।।

tei raghunaṁdanu lakhanu siya anahita lāge jāhi |tāsu tanaya taji dusaha dukha daiu sahāvai kāhi ||⁠262||

Yaong mga iyon, si Raghunandan, si Lakshmana at si Sita, ay tila kaaway niya. Kaya't, sa pagkakabitawan ng anak ng ganitong babae, sino pa kaya ang pagpapahirapan ng Kapalaran na pasanin ang hindi matiis na pighati?

Chaupai 263.1-4

सुनि अति बिकल भरत बर बानी।आरति प्रीति बिनय नय सानी।।

सोक मगन सब सभाँ खभारू।मनहुँ कमल बन परेउ तुसारू।।

कहि अनेक बिधि कथा पुरानी।भरत प्रबोधु कीन्ह मुनि ग्यानी।।

बोले उचित बचन रघुनंदू।दिनकर कुल कैरव बन चंदू।।

तात जाँय जियँ करहु गलानी।ईस अधीन जीव गति जानी।।

तीनि काल तिभुअन मत मोरें।पुन्यसिलोक तात तर तोरे।।

उर आनत तुम्ह पर कुटिलाई।जाइ लोकु परलोकु नसाई।।

दोसु देहिं जननिहि जड़ तेई।जिन्ह गुर साधु सभा नहिं सेई।।

suni ati bikala bharata bara bānī |ārati prīti binaya naya sānī ||

soka magana saba sabhā̃ khabhārū |manahũ kamala bana pareu tusārū ||

kahi aneka bidhi kathā purānī |bharata prabodhu kīnha muni gyānī ||

bole ucita bacana raghunaṁdū |dinakara kula kairava bana caṁdū ||

tāta jā̃ya jiyã karahu galānī |īsa adhīna jīva gati jānī ||

tīni kāla tibhuana mata moreṁ |punyasiloka tāta tara tore ||

ura ānata tumha para kuṭilāī |jāi loku paraloku nasāī ||

dosu dehiṁ jananihi jaṛa teī |jinha gura sādhu sabhā nahiṁ seī ||

Sa pagdinig sa mga salita ng marangal na Bharata, na lubhang nabalisa at napuspos ng hapis, pag-ibig, pagpapakumbaba, at karunungan, ang buong kapulungan ay nalubog sa kalungkutan at pangamba, na parang hamog na nagyelo ay bumagsak sa kama ng mga lotus. Ang matalinong rishi ay nagkwento ng maraming sinaunang kuwento sa maraming paraan at nagaliw kay Bharata. Pagkatapos ay nagsalita si Rama, ang kaligayahan ng angkan ng Raghu, ang buwan para sa mga lotus ng gabi ng lahi ng araw, ng nararapat na mga salita. Mahal kong kapatid, nagdadalit ka sa puso nang walang kabuluhan. Dapat mong malaman na ang takbo ng isang nilalang ay nakasailalim sa kalooban ng Diyos. Sa aking palagay, kapatid, sa lahat ng tatlong panahon at tatlong mundo, yaong mga kilala sa kabanalan ay nasa ibaba mo. Sinumang magtanim ng anumang kaisipan ng panloloko laban sa iyo ay mawawalan ng parehong mundong ito at ng kabilang buhay. Tanging ang mga hangal lamang ang nagbibintang sa ina mo, yaong hindi kailanman naglingkod sa isang guro o nakiupo sa kapisanan ng mga banal.

Doha 263

मिटिहहिं पाप प्रपंच सब अखिल अमंगल भार।लोक सुजसु परलोक सुखु सुमिरत नामु तुम्हार।।⁠263।।

miṭihahiṁ pāpa prapaṁca saba akhila amaṁgala bhāra |loka sujasu paraloka sukhu sumirata nāmu tumhāra ||⁠263||

Ang lahat ng kasalanan at mga ilusyon ay matatanggal, at ang buong pasanin ng kasamaan. Ang pag-alaala sa iyong pangalan ay nagdudulot ng katanyagan sa mundong ito at ng kaligayahan sa susunod na mundo.

Chaupai 264.1-4

कहउँ सुभाउ सत्य सिव साखी।भरत भूमि रह राउरि राखी।।

तात कुतरक करहु जनि जाएँ।बैर पेम नहि दुरइ दुराएँ।।

मुनि गन निकट बिहग मृग जाहीं।बाधक बधिक बिलोकि पराहीं।।

हित अनहित पसु पच्छिउ जाना।मानुष तनु गुन ग्यान निधाना।।

तात तुम्हहि मैं जानउँ नीकें।करौं काह असमंजस जीकें।।

राखेउ रायँ सत्य मोहि त्यागी।तनु परिहरेउ पेम पन लागी।।

तासु बचन मेटत मन सोचू।तेहि तें अधिक तुम्हार सँकोचू।।

ता पर गुर मोहि आयसु दीन्हा।अवसि जो कहहु चहउँ सोइ कीन्हा।।

kahaũ subhāu satya siva sākhī |bharata bhūmi raha rāuri rākhī ||

tāta kutaraka karahu jani jāẽ |baira pema nahi durai durāẽ ||

muni gana nikaṭa bihaga mṛga jāhīṁ |bādhaka badhika biloki parāhīṁ ||

hita anahita pasu pacchiu jānā |mānuṣa tanu guna gyāna nidhānā ||

tāta tumhahi maiṁ jānaũ nīkeṁ |karauṁ kāha asamaṁjasa jīkeṁ ||

rākheu rāyã satya mohi tyāgī |tanu parihareu pema pana lāgī ||

tāsu bacana meṭata mana socū |tehi teṁ adhika tumhāra sãkocū ||

tā para gura mohi āyasu dīnhā |avasi jo kahahu cahaũ soi kīnhā ||

Ako'y nagsasalita nang tapat, si Shiva ang saksi: Bharata, ang lupa ay nananatili dahil sa iyong pamamahala ang nagbabantay dito. Kapatid ko, huwag mong palaguin ang mga pagdududang walang kabuluhan; ang pag-ibig at pagkapoot ay hindi mapagtatago, kahit sinumang magtangkang itago ito. Ang mga ibon at usa ay lumalapit sa mga rishi, ngunit sila'y tumatakas kapag nakita nila ang mangangaso na siyang pumipinsala sa kanila. Maging ang mga hayop at ibon ay nakakikilala ng kaibigan at kaaway; lalo na ang tao, na ang katawan ay kayamanan ng kabutihan at karunungan. Kapatid ko, kilala kita nang mabuti. Ano ang magagawa ko sa kalituhan ng aking puso? Ang hari ay tumupad sa kanyang katapatan sa pamamagitan ng pag-iwan sa akin, at isinuko niya ang kanyang katawan alang-alang sa kanyang pangako ng pag-ibig. Nabalisa ang aking isipan sa pagbawi ng kanyang salita, ngunit ang aking pag-aatubili na biguin ka ay higit pa riyan. Bukod dito, ipinag-utos din sa akin ng guru. Anuman ang hingin mo, nais kong gawin ito nang walang pagkabigo.

Doha 264

मनु प्रसन्न करि सकुच तजि कहहु करौं सोइ आजु।सत्यसंध रघुबर बचन सुनि भा सुखी समाजु।।⁠264।।

manu prasanna kari sakuca taji kahahu karauṁ soi āju |satyasaṁdha raghubara bacana suni bhā sukhī samāju ||⁠264||

Paligayahin ang iyong isipan at itapon ang iyong pag-aatubili; sabihin mo ang nais mo, at gagawin ko ito ngayon ding araw na ito. Nadinig ang mga salitang ito ni Rama, ang pinakamabait sa mga Raghu, na tapat sa kanyang pangako, at ang buong kapulungan ay nagalak.

Chaupai 265.1-4

सुर गन सहित सभय सुरराजू।सोचहिं चाहत होन अकाजू।।

बनत उपाउ करत कछु नाहीं।राम सरन सब गे मन माहीं।।

बहुरि बिचारि परस्पर कहहीं।रघुपति भगत भगति बस अहहीं।।

सुधि करि अंबरीष दुरबासा।भे सुर सुरपति निपट निरासा।।

सहे सुरन्ह बहु काल बिषादा।नरहरि किए प्रगट प्रहलादा।।

लगि लगि कान कहहिं धुनि माथा।अब सुर काज भरत के हाथा।।

आन उपाउ न देखिअ देवा।मानत रामु सुसेवक सेवा।।

हियँ सपेम सुमिरहु सब भरतहि।निज गुन सील राम बस करतहि।।

sura gana sahita sabhaya surarājū |socahiṁ cāhata hona akājū ||

banata upāu karata kachu nāhīṁ |rāma sarana saba ge mana māhīṁ ||

bahuri bicāri paraspara kahahīṁ |raghupati bhagata bhagati basa ahahīṁ ||

sudhi kari aṁbarīṣa durabāsā |bhe sura surapati nipaṭa nirāsā ||

sahe suranha bahu kāla biṣādā |narahari kie pragaṭa prahalādā ||

lagi lagi kāna kahahiṁ dhuni māthā |aba sura kāja bharata ke hāthā ||

āna upāu na dekhia devā |mānata rāmu susevaka sevā ||

hiyã sapema sumirahu saba bharatahi |nija guna sīla rāma basa karatahi ||

Ang hari ng mga diyos, kasama ang buong kawan ng mga diyos, napuno ng pangamba at pag-aalala, sapagkat tila ang kanilang layunin ay malapit nang masira. Walang lunas na kanilang naisip na makakatulong, kaya't sa kanilang mga puso ay lahat silang lumapit sa pangangalaga ni Rama. Pagkatapos ay nag-isip-isip muli, at sinabi sa isa't isa: "Ang Panginoon ng angkan ni Raghu ay napapailalim sa debosyon ng kanyang mga deboto." Naalala ang kuwento ni Ambarisha at Durvasa, ang mga diyos at si Indra, ang kanilang hari, ay lubos na nawalan ng pag-asa. Ang mga diyos ay matagal nang nagtiis sa kapighatian, hanggang ginawang lumitaw ni Prahlada ang Tao-Leon. Pinagdikit-dikit ang kanilang mga tainga, nagbulung-bulungan at sinuntok ang kanilang mga ulo: "Ngayon ang usapin ng mga diyos ay nasa kamay na ni Bharata." "Mga diyos, wala na kaming nakikitang ibang paraan. Sinasanggalang ni Rama ang paglilingkod ng isang mabuting alipin." "Alalahanin ninyong lahat si Bharata na may pag-ibig sa inyong mga puso; sa sariling kabutihan at mabuting asal, mailalagay niya si Rama sa kanyang pamamahala."

Doha 265

सुनि सुर मत सुरगुर कहेउ भल तुम्हार बड़ भागु।सकल सुमंगल मूल जग भरत चरन अनुरागु।।⁠265।।

suni sura mata suragura kaheu bhala tumhāra baṛa bhāgu |sakala sumaṁgala mūla jaga bharata carana anurāgu ||⁠265||

Narinig ang payo ng mga diyos, ang guro ng mga diyos ay nagsabi, 'Dakila nga ang inyong mabuting kapalaran. Ang ugat ng lahat ng pagpapala sa mundo ay ang pag-ibig sa mga paa ni Bharata.'

Chaupai 266.1-4

सीतापति सेवक सेवकाई।कामधेनु सय सरिस सुहाई।।

भरत भगति तुम्हरें मन आई।तजहु सोचु बिधि बात बनाई।।

देखु देवपति भरत प्रभाऊ।सहज सुभायँ बिबस रघुराऊ।।

मन थिर करहु देव डरु नाहीं।भरतहि जानि राम परिछाहीं।।

सुनो सुरगुर सुर संमत सोचू।अंतरजामी प्रभुहि सकोचू।।

निज सिर भारु भरत जियँ जाना।करत कोटि बिधि उर अनुमाना।।

करि बिचारु मन दीन्ही ठीका।राम रजायस आपन नीका।।

निज पन तजि राखेउ पनु मोरा।छोहु सनेहु कीन्ह नहिं थोरा।।

sītāpati sevaka sevakāī |kāmadhenu saya sarisa suhāī ||

bharata bhagati tumhareṁ mana āī |tajahu socu bidhi bāta banāī ||

dekhu devapati bharata prabhāū |sahaja subhāyã bibasa raghurāū ||

mana thira karahu deva ḍaru nāhīṁ |bharatahi jāni rāma parichāhīṁ ||

suno suragura sura saṁmata socū |aṁtarajāmī prabhuhi sakocū ||

nija sira bhāru bharata jiyã jānā |karata koṭi bidhi ura anumānā ||

kari bicāru mana dīnhī ṭhīkā |rāma rajāyasa āpana nīkā ||

nija pana taji rākheu panu morā |chohu sanehu kīnha nahiṁ thorā ||

Ang paglilingkod sa isang alipin ng Panginoon ni Sita ay kasingganda ng isang daang Kamadhenu. Ang debosyon kay Bharata ay pumasok sa iyong isipan; iwaksi mo ang iyong pag-aalala, sapagkat ang Pagkukusa ay nag-ayos ng usapan. Pumasdan, panginoon ng mga diyos, ang kapangyarihan ni Bharata: ang Hari ng mga Raghu ay walang kakayahan sa harap niya dahil sa kanyang likas na kahinahunan. Panatilihin ninyong matatag ang inyong isipan, mga diyos; walang dapat katakutan, sapagkat alamin na si Bharata ang anino ni Rama. Ang Panginoon na nakakaalam ng bawat puso ay narinig ang pag-aalala ni Brihaspati at ng mga diyos sa kanilang pagpupulong, at nahiya. Nararamdaman ni Bharata sa kanyang puso na ang buong pasan ay nasa kanyang sariling ulo, at sa kanyang isipan ay pinag-isipan niya ang di-mabilang na mga pagpapasya. Pagkatapos mag-isip, itinakda niya ang kanyang isipan sa isang pasya: na ang pagsunod sa utos ni Rama ay pinakamabuti para sa kanya. Ipinagpalit ang kanyang sariling panata, itinatag niya ang aking panata, at hindi kaunti ang pagmamahal at pag-ibig na kanyang ipinakita sa akin.

Doha 266

कीन्ह अनुग्रह अमित अति सब बिधि सीतानाथ।करि प्रनामु बोले भरतु जोरि जलज जुग हाथ।।⁠266।।

kīnha anugraha amita ati saba bidhi sītānātha |kari pranāmu bole bharatu jori jalaja juga hātha ||⁠266||

Ang Panginoon ni Sita ay nagpakita ng walang hanggang biyaya sa bawat paraan. Pinagsama ang kanyang mga kamay na lotus, si Bharata ay yumuko at nagsalita.

Chaupai 267.1-4

कहौं कहावौं का अब स्वामी।कृपा अंबुनिधि अंतरजामी।।

गुर प्रसन्न साहिब अनुकूला।मिटी मलिन मन कलपित सूला।।

अपडर डरेउँ न सोच समूलें।रबिहि न दोसु देव दिसि भूलें।।

मोर अभागु मातु कुटिलाई।बिधि गति बिषम काल कठिनाई।।

पाउ रोपि सब मिलि मोहि घाला।प्रनतपाल पन आपन पाला।।

यह नइ रीति न राउरि होई।लोकहुँ बेद बिदित नहिं गोई।।

जगु अनभल भल एकु गोसाईं।कहिअ होइ भल कासु भलाईं।।

देउ देवतरु सरिस सुभाऊ।सनमुख बिमुख न काहुहि काऊ।।

kahauṁ kahāvauṁ kā aba svāmī |kṛpā aṁbunidhi aṁtarajāmī ||

gura prasanna sāhiba anukūlā |miṭī malina mana kalapita sūlā ||

apaḍara ḍareũ na soca samūleṁ |rabihi na dosu deva disi bhūleṁ ||

mora abhāgu mātu kuṭilāī |bidhi gati biṣama kāla kaṭhināī ||

pāu ropi saba mili mohi ghālā |pranatapāla pana āpana pālā ||

yaha nai rīti na rāuri hoī |lokahũ beda bidita nahiṁ goī ||

jagu anabhala bhala eku gosāīṁ |kahia hoi bhala kāsu bhalāīṁ ||

deu devataru sarisa subhāū |sanamukha bimukha na kāhuhi kāū ||

Ano pa ang masasabi ko o ipapasabi ko sa iba ngayon, Panginoon? Ikaw ay karagatan ng habag at nakakaalam ng bawat puso. Ang aking guro ay nasiyahan at ang aking panginoon ay mabuting loob; ang mga pinangarap na pighati na nagdilim sa aking isipan ay tapos na. Natakot ako nang walang saligan, at ang aking pag-aalala ay walang tunay na ugat. Hindi kasalanan ng araw, Panginoon, kung may maligaw sa direksyon ng langit. Ang aking masamang kapalaran, ang kasamaan ng aking ina, ang salungat na takbo ng tadhana, at ang hirap ng panahon. Lahat ay nagkaisa, inilagay ang kanilang mga paa nang matatag, at ibinagsak ako; ngunit ang Tagapagtanggol ng mga sumasaludo ay tinupad ang kanyang sariling pangako. Ito ay hindi bagong paraan mo; ito ay kilala sa mundo at sa Veda, at hindi nakatago. Ang mundo ay puno ng kasamaan, at ikaw lamang ang mabuti, Panginoon. Sabihin mo, dahil sa kabutihan ng sino nagiging mabuti ang sinuman, kung hindi sa iyong kabutihan? Ang iyong kalikasan, Panginoon, ay tulad ng puno ng langit, na hindi kailanman pabor sa isa at laban sa iba, sino man siya.

Doha 267

जाइ निकट पहिचानि तरु छाहँ समनि सब सोच।मागत अभिमत पाव जग राउ रंकु भल पोच।।⁠267।।

jāi nikaṭa pahicāni taru chāhã samani saba soca |māgata abhimata pāva jaga rāu raṁku bhala poca ||⁠267||

Pinapalapit at nakikilala ang puno na ang anino nito ay nag-aalis ng bawat pag-aalala, ang mga tao sa sanlibutan, hari man o pulubi, mabuti man o masama, ay humihiling at nakakamtan ang anumang kanilang ninanais.

Chaupai 268.1-4

लखि सब बिधि गुर स्वामि सनेहू।मिटेउ छोभु नहिं मन संदेहू।।

अब करुनाकर कीजिअ सोई।जन हित प्रभु चित छोभु न होई।।

जो सेवकु साहिबहि सँकोची।निज हित चहइ तासु मति पोची।।

सेवक हित साहिब सेवकाई।करै सकल सुख लोभ बिहाई।।

स्वारथु नाथ फिरें सबही का।किएँ रजाइ कोटि बिधि नीका।।

यह स्वारथ परमारथ सारु।सकल सुकृत फल सुगति सिंगारु।।

देव एक बिनती सुनि मोरी।उचित होइ तस करब बहोरी।।

तिलक समाजु साजि सबु आना।करिअ सुफल प्रभु जौं मनु माना।।

lakhi saba bidhi gura svāmi sanehū |miṭeu chobhu nahiṁ mana saṁdehū ||

aba karunākara kījia soī |jana hita prabhu cita chobhu na hoī ||

jo sevaku sāhibahi sãkocī |nija hita cahai tāsu mati pocī ||

sevaka hita sāhiba sevakāī |karai sakala sukha lobha bihāī ||

svārathu nātha phireṁ sabahī kā |kiẽ rajāi koṭi bidhi nīkā ||

yaha svāratha paramāratha sāru |sakala sukṛta phala sugati siṁgāru ||

deva eka binatī suni morī |ucita hoi tasa karaba bahorī ||

tilaka samāju sāji sabu ānā |karia suphala prabhu jauṁ manu mānā ||

Nakikita sa lahat ng paraan ang pagmamahal ng aking guro at aking panginoon, ang aking kalungkutan ay nawala at walang natirang pagdududa sa aking isipan. Ngayon, o bukal ng habag, gawin mo yaong kung saan ang ikabubuti ng alipin ay matupad at ang puso ng aking Panginoon ay hindi magdusa. Ang alipin na ihihiya ang kanyang panginoon habang naghahanap ng sariling kapakanan ay may mababang isipan. Ang tunay na kapakanan ng alipin ay nasa paglilingkod sa kanyang panginoon, na ginagawa ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng lahat ng pagnanasa sa ginhawa at kasakiman. O Panginoon ko, ang kapakanan ng lahat ay nasa iyong pagbabalik; ngunit sa pagsunod sa iyong utos, ang kabutihan ay isang milyon na beses na mas malaki. Ang kapakanang ito ay ang diwa ng mabuting duniawi at ng pinakamataas na kabutihan; ito ang bunga ng lahat ng mabubuting gawa at ang kasuutan ng pinagpalang wakas. O Panginoon ko, pakinggan mo itong isang pakiusap ko, at pagkatapos ay gawin mo ayon sa iyong marapat. Nagdala ako ng lahat ng kagamitan para sa pagpapahid ng langis; kung ito ay kalugod-lugod sa iyong isipan, Panginoon, gawin mo itong matagumpay.

Doha 268

सानुज पठइअ मोहि बन कीजिअ सबहि सनाथ।नतरु फेरिअहिं बंधु दोउ नाथ चलौं मैं साथ।।⁠268।।

sānuja paṭhaia mohi bana kījia sabahi sanātha |nataru pheriahiṁ baṁdhu dou nātha calauṁ maiṁ sātha ||⁠268||

Ipadala ako sa kagubatan kasama ang aking kapatid, at gawin ang lahat naming ligtas. Kung hindi, pabalikin ang dalawang kapatid, O Panginoon, at ako ay sasama sa inyo.

Chaupai 269.1-4

नतरु जाहिं बन तीनिउ भाई।बहुरिअ सीय सहित रघुराई।।

जेहि बिधि प्रभु प्रसन्न मन होई।करुना सागर कीजिअ सोई।।

देवँ दीन्ह सबु मोहि अभारु।मोरें नीति न धरम बिचारु।।

कहउँ बचन सब स्वारथ हेतू।रहत न आरत कें चित चेतू।।

उतरु देइ सुनि स्वामि रजाई।सो सेवकु लखि लाज लजाई।।

अस मैं अवगुन उदधि अगाधू।स्वामि सनेहँ सराहत साधू।।

अब कृपाल मोहि सो मत भावा।सकुच स्वामि मन जाइँ न पावा।।

प्रभु पद सपथ कहउँ सति भाऊ।जग मंगल हित एक उपाऊ।।

nataru jāhiṁ bana tīniu bhāī |bahuria sīya sahita raghurāī ||

jehi bidhi prabhu prasanna mana hoī |karunā sāgara kījia soī ||

devã dīnha sabu mohi abhāru |moreṁ nīti na dharama bicāru ||

kahaũ bacana saba svāratha hetū |rahata na ārata keṁ cita cetū ||

utaru dei suni svāmi rajāī |so sevaku lakhi lāja lajāī ||

asa maiṁ avaguna udadhi agādhū |svāmi sanehã sarāhata sādhū ||

aba kṛpāla mohi so mata bhāvā |sakuca svāmi mana jāĩ na pāvā ||

prabhu pada sapatha kahaũ sati bhāū |jaga maṁgala hita eka upāū ||

Kung hindi, pumunta na sa gubat ang tatlong kapatid, at bumalik na ang Panginoon ng mga Raghu kasama si Sita. Sa anumang paraang ikalulugod ng isip ng Panginoon, o karagatan ng habag, gawin mo iyon. Ipinasa ng aking panginoon sa akin ang buong pasan, bagama't wala akong pag-unawa sa patakaran o sa katuwiran. Lahat ng salitang aking sinasabi ay alang-alang sa sarili kong kapakanan; ang isip ng nangangailangan ay hindi na nag-aalinlangan nang malinaw. Isang alipin na pinakikinggan ang utos ng kanyang panginoon at sumasagot dito, sa pagkakita sa kanya ay nahihiya pati ang hiya. Ganyan ako, isang kalalim na karagatan ng mga kapintasan, ngunit sa kanyang pagmamahal pinupuri ako ng aking panginoon bilang mabuting tao. Ngayon, o mapagbigay, iyon ang plano na ikinalulugod ko kung saan ang isip ng aking panginoon ay naililigtas mula sa kahihiyan. Sumusumpa ako sa mga paa ng aking panginoon at nagsasabi ng tapat na sinseridad: may iisang paraan lamang para sa ikabubuti ng sanlibutan.

Doha 269

प्रभु प्रसन्न मन सकुच तजि जो जेहि आयसु देब।सो सिर धरि धरि करिहि सबु मिटिहि अनट अवरेब।।⁠269।।

prabhu prasanna mana sakuca taji jo jehi āyasu deba |so sira dhari dhari karihi sabu miṭihi anaṭa avareba ||⁠269||

Kung ang Panginoon nang may masayang puso at itinatapon ang anumang pag-aatubili, ay magbigay sa bawat isa sa amin ng anumang utos na nais niya, ay isasagawa namin lahat iyon, dadalhin sa ating mga ulo, at matatapos ang lahat ng kaguluhan at kalituhan na ito.

Frequently Asked Questions

परंपरागत मान्यता में भरत-विनय (दोहा 260–269) का पाठ ‘सेवक-धर्म’ और ‘गुरु-वचन-पालन’ की बुद्धि देता है, मातृ/कुल-कलह से उत्पन्न दोषारोप-भाव को शान्त करता है, तथा ‘राम-आज्ञा’ के प्रति श्रद्धा बढ़ाकर गृहस्थ-जीवन में भी वैराग्य और शरणागति की सिद्धि कराता है।

सामान्य सत्संग-परंपरा में ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ नाम-संपुट या ‘सियाराममय सब जग जानी’ भाव-संपुट जोड़ा जाता है; विशेषतः भरत-प्रसंग में ‘भरत चरन अनुरागु’ की भावना के साथ राम-नाम जप (राम/सीता-नाम) को संपुट रूप में रखा जाता है।

Ask anything about Prakarana 27 of the Ramcharitmanas

Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.

Not sure where to start?

A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.

Read Ramcharitmanas in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.

Download on the App StoreGet it on Google Play

Continue reading in the Vedapath app

Open in App
Download on the App StoreGet it on Google Play