Ayodhya KandaPrakarana 1121 Verses

Prakarana 11

त्याग-दीक्षा का सोपान: राजधर्म, गृहधर्म और व्यक्तिगत आसक्ति का परित्याग करके ‘वन-मार्ग’ को ‘अंतर-मार्ग’ बनाना। इस काण्ड में राम का निष्कासन केवल कथा-घटना नहीं, साधक-चित्त का संस्कार है—जहाँ विरह, करुणा, और शरणागति मिलकर ‘भवसागर-तरन’ की तैयारी कराते हैं।

Ang bahaging ito ng Ayodhyā Kāṇḍa (sa paligid ng Doha 100, 109) ay nagpapabago ng viraha-karuṇā (ang kalungkutan ng paghihiwalay) patungo sa bhakti-ānanda (devosyonal na kagalakan). Ang sakit ng pagkatapon ay nagiging aral sa pilgrimahe at śaraṇāgati: ang pagdating ni Rāma sa pampang ng Gaṅgā ay ang pag-iwan ng seeker sa pampang ng ego. Sa yugto ni Kevat, sa ilalim ng katalinuhan ng pananalita ng mga tao ay naroon ang isang malalim na prinsipyo, ang takot sa "alikabok ng paa" ay sa katotohanan ang pag-iingat ng pag-ibig, at ang pagtanggi sa "pamasahe" ay ang ideal ng desireless dāsya. Sa paglalarawan ng Prayāga, ang panlabas na kadakilaan ng tīrtha ay tumuturo sa loob sa pamamagitan ng Rāma-darśana: ang bunga ng Panginoon ng mga tīrtha ay "pagkakilala kay Rāma." Sa āśrama ni Bharadvāja, ang halaga ng tapas, japa, at tyāga ay pinatutunayan ng pagkakamit ng darśana, ang hakbang ng kāṇḍa na ito ay humihila sa seeker palabas sa pag-asa sa ritwal na kilos at nagkakaloob ng katatagan sa pag-asa sa Nāma at sa eksklusibong bhakti.

In this prakarana

People

  • RamaRāma
  • SitaSītā
  • LakshmanaLakṣmaṇa
  • KaushalyaKauśalyā
  • DasharathaDaśaratha
  • KevatKevaṭ
  • GangaGaṅgā
  • BharadvajaBharadvāja Muni
  • Sumantra
  • Guha
  • TulsidasSpeaksTulsīdās

Places

  • PrayagaPrayāga

Verses

Chaupai 100.1-4

जासु बियोग बिकल पसु ऐसे।प्रजा मातु पितु जिइहहिं कैसें।।

बरबस राम सुमंत्रु पठाए।सुरसरि तीर आपु तब आए।।

मागी नाव न केवटु आना।कहइ तुम्हार मरमु मैं जाना।।

चरन कमल रज कहुँ सबु कहई।मानुष करनि मूरि कछु अहई।।

छुअत सिला भइ नारि सुहाई।पाहन तें न काठ कठिनाई।।

तरनिउ मुनि घरिनि होइ जाई।बाट परइ मोरि नाव उड़ाई।।

एहिं प्रतिपालउँ सबु परिवारू।नहिं जानउँ कछु अउर कबारू।।

जौ प्रभु पार अवसि गा चहहू।मोहि पद पदुम पखारन कहहू।।

jāsu biyoga bikala pasu aise |prajā mātu pitu jiihahiṁ kaiseṁ ||

barabasa rāma sumaṁtru paṭhāe |surasari tīra āpu taba āe ||

māgī nāva na kevaṭu ānā |kahai tumhāra maramu maiṁ jānā ||

carana kamala raja kahũ sabu kahaī |mānuṣa karani mūri kachu ahaī ||

chuata silā bhai nāri suhāī |pāhana teṁ na kāṭha kaṭhināī ||

taraniu muni gharini hoi jāī |bāṭa parai mori nāva uṛāī ||

ehiṁ pratipālaũ sabu parivārū |nahiṁ jānaũ kachu aura kabārū ||

jau prabhu pāra avasi gā cahahū |mohi pada paduma pakhārana kahahū ||

"Kung ang mga hayop ay ganito kabagabag sa paghihiwalay sa kanya, paano ang kanyang mga nasasakupan, at ang kanyang ina at ama, ay patuloy na mabubuhay?" Pinapunta ni Rama si Sumantra, bagama't labag sa kanyang kalooban, at pagkatapos ay dumating na mag-isa sa pampang ng banal na ilog. Humingi siya ng bangka, ngunit hindi ito dinala ng mangingbangka. Sinabi niya, "Alam ko ang iyong lihim. Sinasabi ng lahat na ang alikabok ng iyong mga paa na parang lotus ay ugat na gumagana sa mga tao, isang anting-anting na anuman. Sa paghipo nito, isang bato ay naging magandang babae. Ang kahoy ay hindi mas matigas kaysa sa bato. Ang aking bangka ay magiging asawa ng isang rishi, at lilipad ito palayo, at ako ay maiiwan na naliligalig sa daan. Sa bangkang ito ay tinutustusan ko ang buong pamilya ko; hindi ako marunong ng ibang hanapbuhay o negosyo. Kung, Panginoon, ikaw ay nakatakdang tawirin, kautusan mo akong hugasan ang iyong mga paa na parang lotus."

Chhand 100

पद कमल धोइ चढ़ाइ नाव न नाथ उतराई चहौं।मोहि राम राउरि आन दसरथ सपथ सब साची कहौं।।

बरु तीर मारहुँ लखनु पै जब लगि न पाय पखारिहौं।तब लगि न तुलसीदास नाथ कृपाल पारु उतारिहौं।।

pada kamala dhoi caṛhāi nāva na nātha utarāī cahauṁ |mohi rāma rāuri āna dasaratha sapatha saba sācī kahauṁ ||

baru tīra mārahũ lakhanu pai jaba lagi na pāya pakhārihauṁ |taba lagi na tulasīdāsa nātha kṛpāla pāru utārihauṁ ||

Pagkatapos hugasan ang iyong mga paa na parang lotus, aakyatin kita sa bangka, at hindi ako humihingi ng pamasahe sa pagtawid, Panginoon ko. O Rama, sumumpa ako sa iyo at kay Dasaratha, at sinasabi ko ang buong katotohanan. Hayaan si Lakshmana na panaan ako ng kanyang mga palaso kung gusto niya, ngunit hangga't hindi ko nahuhugasan ang iyong mga paa, O mapagpalang Panginoon, hindi kita tatawidin. Ganito ang sabi ni Tulsidas.

Soratha 100

सुनि केबट के बैन प्रेम लपेटे अटपटे।बिहसे करुनाऐन चितइ जानकी लखन तन।।⁠100।।

suni kebaṭa ke baina prema lapeṭe aṭapaṭe |bihase karunāaina citai jānakī lakhana tana ||⁠100||

Nakarinig sa mga salita ng mangingisda na walang muwang at magulo, ngunit balot ng pag-ibig, ang Tahanan ng Habag ay ngumiti, at tumingin kay Janaki at Lakshmana.

Chaupai 101.1-4

कृपासिंधु बोले मुसुकाई।सोइ करु जेंहि तव नाव न जाई।।

वेगि आनु जल पाय पखारू।होत बिलंबु उतारहि पारू।।

जासु नाम सुमरत एक बारा।उतरहिं नर भवसिंधु अपारा।।

सोइ कृपालु केवटहि निहोरा।जेहिं जगु किय तिहु पगहु ते थोरा।।

पद नख निरखि देवसरि हरषी।सुनि प्रभु बचन मोहँ मति करषी।।

केवट राम रजायसु पावा।पानि कठवता भरि लेइ आवा।।

अति आनंद उमगि अनुरागा।चरन सरोज पखारन लागा।।

बरषि सुमन सुर सकल सिहाहीं।एहि सम पुन्यपुंज कोउ नाहीं।।

kṛpāsiṁdhu bole musukāī |soi karu jeṁhi tava nāva na jāī ||

vegi ānu jala pāya pakhārū |hota bilaṁbu utārahi pārū ||

jāsu nāma sumarata eka bārā |utarahiṁ nara bhavasiṁdhu apārā ||

soi kṛpālu kevaṭahi nihorā |jehiṁ jagu kiya tihu pagahu te thorā ||

pada nakha nirakhi devasari haraṣī |suni prabhu bacana mohã mati karaṣī ||

kevaṭa rāma rajāyasu pāvā |pāni kaṭhavatā bhari lei āvā ||

ati ānaṁda umagi anurāgā |carana saroja pakhārana lāgā ||

baraṣi sumana sura sakala sihāhīṁ |ehi sama punyapuṁja kou nāhīṁ ||

Ang Karagatan ng Habag ay ngumiti at nagsabi, "Gawin mo yaong sa pamamagitan nito ay hindi malalaos ang iyong bangka." "Madaliang magdala ng tubig at hugasan ang aking mga paa. Nag-aaksaya tayo ng oras, tawirin mo na ako." Siya na sa pag-alala ng kanyang pangalan nang minsan lamang, ay nakatawid ang mga tao sa walang hanggang karagatan ng pandarayuhang makalupa, iyon pong Panginoon na puno ng awa ay nakikipamalaka ngayon sa isang mangingbangka, siya na ginawa ang mundo na mas maliit sa kanyang tatlong hakbang. Nakita ang mga kuko sa kanyang mga paa, ang banal na ilog na Ganga ay nagalak; at narinig ang salita ng Panginoon, ang kanyang isipan ay naaliw sa kamangha-mangha. Ang mangingbangka ay tumanggap ng utos ni Rama at bumalik na nagdadala ng kahoy na palanggana na puno ng tubig. Umaapaw sa malaking galak at pag-ibig, siya ay nagsimulang maghugas ng mga paa na parang lotus ng Panginoon. Lahat ng mga diyos ay nagpatulo ng mga bulaklak at tumingin na may paghahangad, na nagsasabi, "Walang sinumang katulad niya sa kaban ng kabutihan."

Doha 101

पद पखारि जलु पान करि आपु सहित परिवार।पितर पारु करि प्रभुहि पुनि मुदित गयउ लेइ पार।।⁠101।।

pada pakhāri jalu pāna kari āpu sahita parivāra |pitara pāru kari prabhuhi puni mudita gayau lei pāra ||⁠101||

Pagkatapos hugasan ang mga paa ng Panginoon at inumin ang tubig, siya kasama ang buong kanyang pamilya, at pagkatapos sa gayon ay tawirin ang kanyang mga ninuno sa kabilang ibayo ng karagatan ng pagiral, ang mangingisda ng bangka pagkatapos ay nagalak na tinawid ang Panginoon sa kabilang ibayo ng ilog.

Chaupai 102.1-4

उतरि ठाड़ भए सुरसरि रेता।सीयराम गुह लखन समेता।।

केवट उतरि दंडवत कीन्हा।प्रभुहि सकुच एहि नहिं कछु दीन्हा।।

पिय हिय की सिय जाननिहारी।मनि मुदरी मन मुदित उतारी।।

कहेउ कृपाल लेहि उतराई।केवट चरन गहे अकुलाई।।

नाथ आजु मैं काह न पावा।मिटे दोष दुख दारिद दावा।।

बहुत काल मैं कीन्हि मजूरी।आजु दीन्ह बिधि बनि भलि भूरी।।

अब कछु नाथ न चाहिअ मोरें।दीनदयाल अनुग्रह तोरें।।

फिरती बार मोहि जे देबा।सो प्रसादु मैं सिर धरि लेबा।।

utari ṭhāṛa bhae surasari retā |sīyarāma guha lakhana sametā ||

kevaṭa utari daṁḍavata kīnhā |prabhuhi sakuca ehi nahiṁ kachu dīnhā ||

piya hiya kī siya jānanihārī |mani mudarī mana mudita utārī ||

kaheu kṛpāla lehi utarāī |kevaṭa carana gahe akulāī ||

nātha āju maiṁ kāha na pāvā |miṭe doṣa dukha dārida dāvā ||

bahuta kāla maiṁ kīnhi majūrī |āju dīnha bidhi bani bhali bhūrī ||

aba kachu nātha na cāhia moreṁ |dīnadayāla anugraha toreṁ ||

phiratī bāra mohi je debā |so prasādu maiṁ sira dhari lebā ||

Pagdating sa pampang, nakatayo sila sa buhangin ng Ilog Ganges, si Sita at Rama kasama si Guha at Lakshmana. Bumaba rin ang mangingisda at nagpatirapa sa harapan ng Panginoon. Nahiya ang Panginoon dahil wala siyang ibinigay dito. Si Sita, na nakababasa ng puso ng kanyang minamahal, nang may galak ay nag-alis ng singsing na may hiyas. Ang Mapagkahabagang nagsabi, "Tanggapin mo ang iyong bayad sa pagtawid." Ang mangingisda, nang may pangamba, ay niyakap ang kanyang mga paa. "Panginoon, ano ang hindi ko natanggap ngayon? Apoy ng aking mga kasalanan, kalungkutan, at kahirapan ay naapawan. "Sa mahabang panahon ako ay nagtrabaho bilang alila. Ngayon ang Kapalaran ay nagbigay sa akin ng mabuti at sagana na kabayaran." "Ngayon, Panginoon, wala na akong hinihiling pa. O Kaibigan ng mga dukha, ang iyong biyaya ay nasa akin na." "Kapag kayo ay babalik, anuman ang inyong ibigay sa akin, ay tatanggapin ko iyon bilang kaloob na may yuko ang ulo."

Doha 102

बहुत कीन्ह प्रभु लखन सियँ नहिं कछु केवटु लेइ।बिदा कीन्ह करुनायतन भगति बिमल बरु देइ।।⁠102।।

bahuta kīnha prabhu lakhana siyã nahiṁ kachu kevaṭu lei |bidā kīnha karunāyatana bhagati bimala baru dei ||⁠102||

Pinilit nang husto ng Panginoon, ni Lakshmana, at ni Sita, ngunit hindi tumanggap ng anuman ang taga-layag. Pagkatapos, pinauwi siya ng Tahanan ng Habag, pinagkalooban ng kaloob ng dalisay na debosyon.

Chaupai 103.1-4

तब मज्जनु करि रघुकुलनाथा।पूजि पारथिव नायउ माथा।।

सियँ सुरसरिहि कहेउ कर जोरी।मातु मनोरथ पुरउबि मोरी।।

पति देवर संग कुसल बहोरी।आइ करौं जेहिं पूजा तोरी।।

सुनि सिय बिनय प्रेम रस सानी।भइ तब बिमल बारि बर बानी।।

सुनु रघुबीर प्रिया बैदेही।तव प्रभाउ जग बिदित न केही।।

लोकप होहिं बिलोकत तोरें।तोहि सेवहिं सब सिधि कर जोरें।।

तुम्ह जो हमहि बड़ि बिनय सुनाई।कृपा कीन्हि मोहि दीन्हि बड़ाई।।

तदपि देबि मैं देबि असीसा।सफल होपन हित निज बागीसा।।

taba majjanu kari raghukulanāthā |pūji pārathiva nāyau māthā ||

siyã surasarihi kaheu kara jorī |mātu manoratha puraubi morī ||

pati devara saṁga kusala bahorī |āi karauṁ jehiṁ pūjā torī ||

suni siya binaya prema rasa sānī |bhai taba bimala bāri bara bānī ||

sunu raghubīra priyā baidehī |tava prabhāu jaga bidita na kehī ||

lokapa hohiṁ bilokata toreṁ |tohi sevahiṁ saba sidhi kara joreṁ ||

tumha jo hamahi baṛi binaya sunāī |kṛpā kīnhi mohi dīnhi baṛāī ||

tadapi debi maiṁ debi asīsā |saphala hopana hita nija bāgīsā ||

Pagkatapos ang Panginoon ng angkan ng Raghu ay naligo, sumamba sa linga ni Shiva na gawa sa lupa, at yumuko ng kanyang ulo. Si Sita ay nagpatong-patong ng kanyang mga kamay at nagsabi sa banal na ilog: "Ina, tuparin mo ang aking kahilingan. Pabalikin mo akong ligtas kasama ang aking asawa at bayaw, at mag-aalay ako ng pagsamba sa iyo." Nadinig ang dalita ni Sita na puno ng tamis ng pag-ibig, at lumabas ang isang malinaw na tinig mula sa malinis na tubig ng ilog. "Pakinggan mo, Sita, minamahal ni Rama, ang bayani ng angkan ng Raghu: sino ba sa mundo ang hindi nakakakilala sa iyong kapangyarihan? Sa iyong tingin lamang ay nagiging tagapangalaga ng mundo ang mga tao, at lahat ng kapangyarihang mistiko ay naglilingkod sa iyo ng may nakatup na kamay. Sa paghingi mo sa akin nang ganitong mahinahong pakiusap, ipinakita mo sa akin ang kabutihan at binigyan mo ako ng karangalan. Kaya't gayon din, O diyosa, binibigyan kita ng pagpapala, upang ang aking sariling salita ay matupad."

Doha 103

प्राननाथ देवर सहित कुसल कोसला आइ।पूजहि सब मनकामना सुजसु रहिहि जग छाइ।।⁠103।।

prānanātha devara sahita kusala kosalā āi |pūjahi saba manakāmanā sujasu rahihi jaga chāi ||⁠103||

Sa ligtas na pagbabalik sa Kosala kasama ang iyong asawa, panginoon ng iyong buhay, at ang kapatid niya, matutupad ang lahat ng nais ng iyong puso, at ang iyong mabuting pangalan ay mananatiling kumalat sa buong mundo.

Chaupai 104.1-4

गंग बचन सुनि मंगल मूला।मुदित सीय सुरसरि अनुकुला।।

तब प्रभु गुहहि कहेउ घर जाहू।सुनत सूख मुखु भा उर दाहू।।

दीन बचन गुह कह कर जोरी।बिनय सुनहु रघुकुलमनि मोरी।।

नाथ साथ रहि पंथु देखाई।करि दिन चारि चरन सेवकाई।।

जेहिं बन जाइ रहब रघुराई।परनकुटी मैं करबि सुहाई।।

तब मोहि कहँ जसि देब रजाई।सोइ करिहउँ रघुबीर दोहाई।।

सहज सनेह राम लखि तासु।संग लीन्ह गुह हृदय हुलासू।।

पुनि गुहँ ग्याति बोलि सब लीन्हे।करि परितोषु बिदा तब कीन्हे।।

gaṁga bacana suni maṁgala mūlā |mudita sīya surasari anukulā ||

taba prabhu guhahi kaheu ghara jāhū |sunata sūkha mukhu bhā ura dāhū ||

dīna bacana guha kaha kara jorī |binaya sunahu raghukulamani morī ||

nātha sātha rahi paṁthu dekhāī |kari dina cāri carana sevakāī ||

jehiṁ bana jāi rahaba raghurāī |paranakuṭī maiṁ karabi suhāī ||

taba mohi kahã jasi deba rajāī |soi karihaũ raghubīra dohāī ||

sahaja saneha rāma lakhi tāsu |saṁga līnha guha hṛdaya hulāsū ||

puni guhã gyāti boli saba līnhe |kari paritoṣu bidā taba kīnhe ||

Nadinig ang mga salita ng Gangga, ugat ng lahat ng pagpapala, si Sita ay nagalak na ang langit na ilog ay napakakanais-nais. Pagkatapos ay sinabi ng Panginoon kay Guha, "Uwi ka na." Nang marinig ito, natuyo ang mukha ni Guha at nasunog ang kanyang puso. Naipon ang kamay, si Guha ay nagsalita ng mga salitang mahinahon: "Pakinggin ang pakiusap ko, hiyas ng angkan ng Raghu." "Panginoon, hayaan mo akong manatili kasama mo at ipakita ang daan, at paglingkuran ang iyong mga paa sa loob ng apat na araw." "Sa anumang gubat na pupuntahan mo, o Panginoon ng mga Raghu, gagawa ako ng magandang kubo ng mga dahon." "Pagkatapos, anumang utos ang ibigay mo sa akin, gagawin ko, sumusumpa ako kay Raghubir." Nakita ang likas at tapat na pagmamahal ni Guha, dinala siya ni Rama, at ang puso ni Guha ay napuno ng galak. Pagkatapos ay tinawag ni Guha ang lahat ng kanyang mga kamag-anak, at matapos silang pasayahin ng mabubuting pangako, pinauwi niya sila.

Doha 104

तब गनपति सिव सुमिरि प्रभु नाइ सुरसरिहि माथ।सखा अनुज सिया सहित बन गवनु कीन्ह रधुनाथ।।⁠104।।

taba ganapati siva sumiri prabhu nāi surasarihi mātha |sakhā anuja siyā sahita bana gavanu kīnha radhunātha ||⁠104||

Pagkatapos ay naalala ng Panginoon ng mga Raghu si Ganapati at si Shiva, at yumukod ang kanyang ulo sa Ilog Ganges, at nagtungo sa gubat kasama ang kanyang kaibigan, nakababatang kapatid, at si Sita.

Chaupai 105.1-4

तेहि दिन भयउ बिटप तर बासू।लखन सखाँ सब कीन्ह सुपासू।।

प्रात प्रातकृत करि रधुसाई।तीरथराजु दीख प्रभु जाई।।

सचिव सत्य श्रद्धा प्रिय नारी।माधव सरिस मीतु हितकारी।।

चारि पदारथ भरा भँडारु।पुन्य प्रदेस देस अति चारु।।

छेत्र अगम गढ़ु गाढ़ सुहावा।सपनेहुँ नहिं प्रतिपच्छिन्ह पावा।।

सेन सकल तीरथ बर बीरा।कलुष अनीक दलन रनधीरा।।

संगमु सिंहासनु सुठि सोहा।छत्रु अखयबटु मुनि मनु मोहा।।

चवँर जमुन अरु गंग तरंगा।देखि होहिं दुख दारिद भंगा।।

tehi dina bhayau biṭapa tara bāsū |lakhana sakhā̃ saba kīnha supāsū ||

prāta prātakṛta kari radhusāī |tīratharāju dīkha prabhu jāī ||

saciva satya śraddhā priya nārī |mādhava sarisa mītu hitakārī ||

cāri padāratha bharā bhãḍāru |punya pradesa desa ati cāru ||

chetra agama gaṛhu gāṛha suhāvā |sapanehũ nahiṁ pratipacchinha pāvā ||

sena sakala tīratha bara bīrā |kaluṣa anīka dalana ranadhīrā ||

saṁgamu siṁhāsanu suṭhi sohā |chatru akhayabaṭu muni manu mohā ||

cavãra jamuna aru gaṁga taraṁgā |dekhi hohiṁ dukha dārida bhaṁgā ||

Sa araw na iyon ay nagpahinga siya sa ilalim ng isang puno, at si Lakshmana kasama ang kaibigan niya ay naglaan ng lahat ng kaginhawaan. Sa madaling araw, matapos isagawa ang mga ritwal ng umaga, ang Panginoon ng mga Raghu ay nagpunta at nakita ang Prayaga, hari ng lahat ng banal na lugar. Ang Katotohanan ang kanyang ministro at ang Pananampalataya ang kanyang minamahal na reyna, at si Madhava, na katumbas niya, ang kanyang kaibigan at tagapagtaguyod ng kabutihan. Ang kanyang kabang-yaman ay puno ng apat na dakilang layunin ng buhay, at ang kanyang kaharian ay isang banal na rehiyon, isang napakagandang lupain. Ang kanyang banal na lupa ay hindi malapitan, isang matibay at magandang kuta, na kailanman hindi naabot ng kanyang mga kaaway kahit sa panaginip. Lahat ng banal na lugar ang kanyang hukbo, mga mahuhusay na mandirigma, na matatag sa labanan, na sumisira sa hukbo ng mga kasalanan. Ang pagtatagpo ng mga ilog ang kanyang trono, napakamarilag, at ang walang kamatayang puno ng Banyan ang kanyang kabanig, na bumaibig sa isip ng mga rishi. Ang mga alon ng Yamuna at Ganga ang kanyang pamaypay na pampataboy ng langaw, at sa pagkakita sa mga ito, ang kalungkutan at kahirapan ay nawawasak.

Doha 105

सेवहिं सुकृति साधु सुचि पावहिं सब मनकाम।बंदी बेद पुरान गन कहहिं बिमल गुन ग्राम।।⁠105।।

sevahiṁ sukṛti sādhu suci pāvahiṁ saba manakāma |baṁdī beda purāna gana kahahiṁ bimala guna grāma ||⁠105||

Ang mga matuwid at malinis ang puso ay naglilingkod sa Kanya, at natatamo nila ang lahat ng nais ng kanilang puso. Ang mga Veda at Purana, na parang mga mananawit, ay nagpapahayag ng marami Niyang katangiang walang bahid.

Chaupai 106.1-4

को कहि सकइ प्रयाग प्रभाऊ।कलुष पुंज कुंजर मृगराऊ।।

अस तीरथपति देखि सुहावा।सुख सागर रघुबर सुखु पावा।।

कहि सिय लखनहि सखहि सुनाई।श्रीमुख तीरथराज बड़ाई।।

करि प्रनामु देखत बन बागा।कहत महातम अति अनुरागा।।

एहि बिधि आइ बिलोकी बेनी।सुमिरत सकल सुमंगल देनी।।

मुदित नहाइ कीन्हि सिव सेवा।पुजि जथाबिधि तीरथ देवा।।

तब प्रभु भरद्वाज पहिं आए।करत दंडवत मुनि उर लाए।।

मुनि मन मोद न कछु कहि जाइ।ब्रह्मानंद रासि जनु पाई।।

ko kahi sakai prayāga prabhāū |kaluṣa puṁja kuṁjara mṛgarāū ||

asa tīrathapati dekhi suhāvā |sukha sāgara raghubara sukhu pāvā ||

kahi siya lakhanahi sakhahi sunāī |śrīmukha tīratharāja baṛāī ||

kari pranāmu dekhata bana bāgā |kahata mahātama ati anurāgā ||

ehi bidhi āi bilokī benī |sumirata sakala sumaṁgala denī ||

mudita nahāi kīnhi siva sevā |puji jathābidhi tīratha devā ||

taba prabhu bharadvāja pahiṁ āe |karata daṁḍavata muni ura lāe ||

muni mana moda na kachu kahi jāi |brahmānaṁda rāsi janu pāī ||

Sino ang makapaglalarawan sa kaluwalhatian ng Prayaga, na siyang leon sa elepante ng tambak ng mga kasalanan? Namasdan ang gayong kaakit-akit na Panginoon ng mga Tirtha, ang Panginoon ng mga Raghu, na siyang karagatan ng kagalakan, at nakamtan ang tuwa. Nagsalita siya kay Sita at Lakshmana, isinasalaysay sa kanyang mga kasama ang kadakilaan ng Hari ng mga Tirtha ayon sa sinabi ng Panginoon mismo. Gumawa ng pagpupugay at tumingin sa magagandang hardin ng gubat, at nagsalita tungkol sa kadakilaan nito nang may malalim na pag-ibig. Sa ganitong paraan ay dumating siya at namasdan ang tagpuan, ang nagkakaloob ng lahat ng mabuti sa mga nag-aalala dito. Sa kagalakan ay naligo siya at nagsagawa ng pagsamba kay Shiva, iginagalang ang diyos ng tirtha ayon sa itinakdang ritwal. Pagkatapos ay dumating ang Panginoon kay Bharadvaja; gumawa ng pagpupugay na nakahandusay ang katawan, at yakap siya ng sage sa kanyang puso. Ang kagalakan sa puso ng sage ay hindi masasalita sa mga salita; tila ba nakamtan niya ang mismong tahanan ng Brahmananda.

Doha 106

दीन्हि असीस मुनीस उर अति अनंदु अस जानि।लोचन गोचर सुकृत फल मनहुँ किए बिधि आनि।।⁠106।।

dīnhi asīsa munīsa ura ati anaṁdu asa jāni |locana gocara sukṛta phala manahũ kie bidhi āni ||⁠106||

Ang panginoon ng mga sage ay nagbigay ng kanyang basbas, ang kanyang puso ay puno ng labis na kagalakan, na nalalaman na ang bunga ng kanyang kabutihan ay dinala sa harap ng kanyang mga mata, tila ba ni Brahma mismo.

Chaupai 107.1-4

कुसल प्रस्न करि आसन दीन्हे।पूजि प्रेम परिपूरन कीन्हे।।

कंद मूल फल अंकुर नीके।दिए आनि मुनि मनहुँ अमी के।।

सीय लखन जन सहित सुहाए।अति रुचि राम मूल फल खाए।।

भए बिगतश्रम रामु सुखारे।भरव्दाज मृदु बचन उचारे।।

आजु सुफल तपु तीरथ त्यागू।आजु सुफल जप जोग बिरागू।।

सफल सकल सुभ साधन साजू।राम तुम्हहि अवलोकत आजू।।

लाभ अवधि सुख अवधि न दूजी।तुम्हारें दरस आस सब पूजी।।

अब करि कृपा देहु बर एहू।निज पद सरसिज सहज सनेहू।।

kusala prasna kari āsana dīnhe |pūji prema paripūrana kīnhe ||

kaṁda mūla phala aṁkura nīke |die āni muni manahũ amī ke ||

sīya lakhana jana sahita suhāe |ati ruci rāma mūla phala khāe ||

bhae bigataśrama rāmu sukhāre |bharavdāja mṛdu bacana ucāre ||

āju suphala tapu tīratha tyāgū |āju suphala japa joga birāgū ||

saphala sakala subha sādhana sājū |rāma tumhahi avalokata ājū ||

lābha avadhi sukha avadhi na dūjī |tumhāreṁ darasa āsa saba pūjī ||

aba kari kṛpā dehu bara ehū |nija pada sarasija sahaja sanehū ||

Ang resi ay nagtanong tungkol sa kanilang kagalingan at nagbigay ng mga upuan; iginalang niya sila sa pamamagitan ng pagsamba at pinuno sila ng kanyang pagmamahal. Nagdala at inihandog niya ang mga pinakamagandang ugat, bunga, at sariwang usbong, na parang nektar sa isip ng mga resi. Sita, Lakshmana, at tagapagsilbi kasama ni Rama ay magagandang tingnan, at si Rama ay kumain ng mga ugat at bunga nang may malaking sarap. Si Rama ay naging malaya sa kapaguran at masaya; si Bharadvaja ay nagsalita ng mga malambot na salita. Ngayon ang aking tapa, paglalakbay banal, at pagtatakwil ay nagbunga; ngayon ang aking panalangin, yoga, at pagkawalay ay nagbunga. Ang lahat ng aking banal na gawain ay nagbunga, O Rama, ngayong nakikita kita ngayon. Ito ang hangganan ng lahat ng pakinabang, at walang ibang hangganan ng kaligayahan; sa pagtingin sa iyo, lahat ng aking pag-asa ay natupad. Ngayon, sa iyong habag, ibigay mo sa akin ang biyayang ito: likas at kusang pagmamahal sa iyong mga paa na parang lotus.

Doha 107

करम बचन मन छाड़ि छलु जब लगि जनु न तुम्हार।तब लगि सुखु सपनेहुँ नहीं किएँ कोटि उपचार।।⁠107।।

karama bacana mana chāṛi chalu jaba lagi janu na tumhāra |taba lagi sukhu sapanehũ nahīṁ kiẽ koṭi upacāra ||⁠107||

Hanggang hindi iniiwan ng isang tao ang lahat ng dayaan sa gawa, salita, at isip, at nagiging alipin mo, hanggang sa panahong iyon ay walang kaligayahan kahit sa panaginip, kahit na subukan niya ang milyun-milyong paraan.

Chaupai 108.1-4

सुनि मुनि बचन रामु सकुचाने।भाव भगति आनंद अघाने।।

तब रघुबर मुनि सुजसु सुहावा।कोटि भाँति कहि सबहि सुनावा।।

सो बड सो सब गुन गन गेहू।जेहि मुनीस तुम्ह आदर देहू।।

मुनि रघुबीर परसपर नवहीं।बचन अगोचर सुखु अनुभवहीं।।

यह सुधि पाइ प्रयाग निवासी।बटु तापस मुनि सिद्ध उदासी।।

भरद्वाज आश्रम सब आए।देखन दसरथ सुअन सुहाए।।

राम प्रनाम कीन्ह सब काहू।मुदित भए लहि लोयन लाहू।।

देहिं असीस परम सुखु पाई।फिरे सराहत सुंदरताई।।

suni muni bacana rāmu sakucāne |bhāva bhagati ānaṁda aghāne ||

taba raghubara muni sujasu suhāvā |koṭi bhā̃ti kahi sabahi sunāvā ||

so baḍa so saba guna gana gehū |jehi munīsa tumha ādara dehū ||

muni raghubīra parasapara navahīṁ |bacana agocara sukhu anubhavahīṁ ||

yaha sudhi pāi prayāga nivāsī |baṭu tāpasa muni siddha udāsī ||

bharadvāja āśrama saba āe |dekhana dasaratha suana suhāe ||

rāma pranāma kīnha saba kāhū |mudita bhae lahi loyana lāhū ||

dehiṁ asīsa parama sukhu pāī |phire sarāhata suṁdaratāī ||

Nang marinig ang mga salita ng santo, nahiya si Rama, at napuspos ng damdamin, debosyon, at galak. Pagkatapos ay isinalaysay ni Rama, ang pinakamahusay sa lahi ng Raghu, sa lahat ang magandang katanyagan ng santo, pinupuri ito sa isang milyong paraan. Sinabi niya: "Dakila siya, tahanan ng lahat ng kabutihan, na sa kanya ikaw, o panginoon ng mga santo, nagbibigay ng paggalang." Ang santo at si Rama ay nagyuko sa isa't isa, at naramdaman ang galak na hindi maabot ng mga salita. Nang mabalitaan ito ng mga naninirahan sa Prayaga, ang mga mag-aaral, mga asetiko, mga santo, mga siddha, at mga mapagtalikod, lahat ay dumating sa ermita ni Bharadwaja, upang makita ang magagandang anak ni Dasharatha. Nagyuko si Rama sa kanilang lahat, at sila'y nagalak, na nakamit ang ganap na gantimpala ng kanilang mga mata. Nagbigay sila ng pagpapala, na nakamit ang pinakamataas na galak, at umuwi habang pinupuri ang kanyang kagandahan.

Doha 108

राम कीन्ह बिश्राम निसि प्रात प्रयाग नहाइ।चले सहित सिय लखन जन मुददित मुनिहि सिरु नाइ।।⁠108।।

rāma kīnha biśrāma nisi prāta prayāga nahāi |cale sahita siya lakhana jana mudadita munihi siru nāi ||⁠108||

Nagpahinga si Rama sa buong gabi, at sa madaling araw, pagkatapos maligo sa Prayaga, yumuko siya sa sage at naglakad nang may galak kasama si Sita, si Lakshmana, at ang kanyang alipin.

Chaupai 109.1-4

राम सप्रेम कहेउ मुनि पाहीं।नाथ कहिअ हम केहि मग जाहीं।।

मुनि मन बिहसि राम सन कहहीं।सुगम सकल मग तुम्ह कहुँ अहहीं।।

साथ लागि मुनि सिष्य बोलाए।सुनि मन मुदित पचासक आए।।

सबन्हि राम पर प्रेम अपारा।सकल कहहि मगु दीख हमारा।।

मुनि बटु चारि संग तब दीन्हे।जिन्ह बहु जनम सुकृत सब कीन्हे।।

करि प्रनामु रिषि आयसु पाई।प्रमुदित हृदयँ चले रघुराई।।

ग्राम निकट जब निकसहि जाई।देखहि दरसु नारि नर धाई।।

होहि सनाथ जनम फलु पाई।फिरहि दुखित मनु संग पठाई।।

rāma saprema kaheu muni pāhīṁ |nātha kahia hama kehi maga jāhīṁ ||

muni mana bihasi rāma sana kahahīṁ |sugama sakala maga tumha kahũ ahahīṁ ||

sātha lāgi muni siṣya bolāe |suni mana mudita pacāsaka āe ||

sabanhi rāma para prema apārā |sakala kahahi magu dīkha hamārā ||

muni baṭu cāri saṁga taba dīnhe |jinha bahu janama sukṛta saba kīnhe ||

kari pranāmu riṣi āyasu pāī |pramudita hṛdayã cale raghurāī ||

grāma nikaṭa jaba nikasahi jāī |dekhahi darasu nāri nara dhāī ||

hohi sanātha janama phalu pāī |phirahi dukhita manu saṁga paṭhāī ||

Nagsalita nang may pag-ibig si Rama sa santo, "Panginoon, sabihin mo sa amin aling daan ang dapat naming tahakin." Ngingiti sa puso ang santo at sasabihin kay Rama, "Madali ang lahat ng daan para sa inyo." Tatawagin ng santo ang kanyang mga alagad na sumama sa kanila; pagkarinig sa kanyang tawag, dumarating na masaya ang halos limampung tao. May lahat silang walang hanggang pag-ibig kay Rama; sinasabi ng bawat isa, "Tingnan ninyo, alam namin ang daan." Magbibigay ang santo ng apat na batang mag-aaral na sumama sa kanila, na sa maraming kapanganakan ay gumawa ng lahat ng mabubuting gawa. Pagkatapos magyukod sa santo at matanggap ang kanyang pahintulot, naglakad ang Panginoon ng Raghu na may masayang puso. Kapag sila ay lumampas sa malapit ng isang nayon, tatakbong lalabas ang mga lalaki at babae upang makita siya. Magiging may proteksyon sila, na nakamit ang bunga ng kanilang kapanganakan; babalik silang nalulumbay, ipinapadala ang kanilang mga puso kasama niya.

Doha 109

बिदा किए बटु बिनय करि फिरे पाइ मन काम।उतरि नहाए जमुन जल जो सरीर सम स्याम।।⁠109।।

bidā kie baṭu binaya kari phire pāi mana kāma |utari nahāe jamuna jala jo sarīra sama syāma ||⁠109||

Nagpaalam nang may magandang asal si Rama sa mga batang alagad at sila ay nagbalik na napatupad na ang pagnanasa ng kanilang puso. Pagkatapos ay bumaba siya at naligo sa tubig ng Yamuna na madilim tulad ng kanyang sariling katawan.

Inside Prakarana 11

The dialogue

  • Listenerसामूहिक श्रोता-लोक (सत्संग/मन); अंतर्ध्वनि में ‘भक्त-हृदय’

Frequently Asked Questions

परम्परा में केवट-प्रसंग का पाठ ‘दास्य-भाव’ दृढ़ करता है और ‘भवसागर-तरण’ का स्मरण कराता है—विशेषतः नाम-स्मरण के साथ पढ़ने से शरणागति, निष्काम सेवा, और तीर्थ-भाव (अन्तःकरण-शुद्धि) की वृद्धि मानी जाती है।

सामान्य वैष्णव-परम्परा में ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ नाम-सम्पुट, अथवा ‘राम’ नाम का जप-सम्पुट (प्रत्येक दोहा/चौपाई के पूर्व/पश्चात) प्रचलित है; कुछ पाठ-परम्पराएँ ‘सियाराममय सब जग जानी’ भाव-स्मरण को भी सम्पुट-रूप में रखती हैं।

Ask anything about Prakarana 11 of the Ramcharitmanas

Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.

Not sure where to start?

A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.

Read Ramcharitmanas in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.

Download on the App StoreGet it on Google Play

Continue reading in the Vedapath app

Open in App
Download on the App StoreGet it on Google Play